1. معرفت یا شناخت قرآن 2. نبوت 3. فراست 4. عقل 5. خشیت 6. فقه و دانایی در تفسیر قرآن 7. علم 8. اصابت در اقوال 9. احادیث نبوی 10. اصابت اقوال و اعمال و ارادات 11. حیا از خداوند و حفظ حرمت برای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و رعایت حقوق زن و فرزند و همسایه 12. ورع 13. قرآن از حفظ کردن 14. فهم لطایف قرآن و وجوه معانی آن.
هر یک از وجوه معنای حکمت یا مبتنی بر یک حدیث است یا تفسیر ابن عباس یا سخن بزرگان و یا مشایخ صوفیه که رویهمرفته 10 صفحه از علم القلوب را در بر میگیرد. توضیح برخی از وجوه مختصر است و برخی مفصّل که میتوان آنها را در تفسیر طبری، تهذیب الاسرار و دیگر منابع یافت. به عنوان مثال قول ابن عباس را در بارهی وجه اول که گفته است: «حکمت معرفت داشتن به قرآن و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و مقدم و مؤخر و حلال و حرام و مثالهایش است». السدی درباره وجه دوم گفته است: «حکمت،نبوت است». در تفسیر طبری، سخن ابن یزدانیار در بارهی وجه سوم که به حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله درباره حیا از خداوند استناد کرده است. در کتاب تهذیب الاسرار(234آ)، حکایت ابوالحسن علوی همدانی درباره وجه سوم، جعفر خلدی نیز در تهذیب الاسرار (171آ) و همچنین قول ذوالنون مصری را میتوان در تهذیب الاسرار(171آ-ب)یافت.
مؤلف علم القلوب همچنین در چهار جای دیگر کتابش از ابوسعد مطالبی آورده است.
در بابی با عنوان «بیان التوحید و التفرید علی لسان اهل الاشارة من العارف و المرید» میآورد که خداوند در قرآن کریم هفت آیه درباره توحید و صفات موحد بیان کرده و پس از ذکر آیات، تفاسیر ائمه و بزرگان صوفیه را نقل کرده است. آیه اول «ِاِلهُکُم اِلهٌ وِِاحِدٌ»[118] است و در تفسیر این آیه قول خرگوشی را که گویا از کتاب الاشارة و العبارة است را میآورد.

«قال الامام ابوسعد عبدالملک النیسابوری: معبودکم الذی یستحق عبادتکم و طاعتکم معبود واحد حی لا یموت قیوم لا یدرکه احد، لا من عدد، باق الی غیر امد، «لیس کمثله شیء» و لا ککلامه کلام فی الاحکام و البیان، لا اله الا هو الرحمن الرحیم، موجود غیر معدوم، معروف غیر مجهول.»
«امام ابوسعد عبدالملک نیسابوری گوید: معبود شما کسی است که شایسته عبادت و طاعت شماست. معبودیست یکتا، زندهایست که نمیمیرد، پاینده ایست که کسی او را نمیتواند درک کند، تعدّد ندارد، تا ابد باقیست، «شبیه چیزی نیست» و مانند کلامش در احکام و بیان نیست، خدایی جز او بخشنده و مهربان نیست، موجودیست که معدوم نیست، و معروفیست که مجهول نیست.»
و پس از آن سخنانی از امام علی و امام جعفر صادق علیهما السلام، جعفر خلدی، ذوالنون مصری و ابوالحسین نوری ذکر میکند.
در تفسیر آیهای دیگر مینویسد: «وَ ِِِاِذ اَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنِی آدَمَ مِن ظُهُورِهِم ذُرَّیَّتَهُم وَ أَشهَدهُم عَلَی اَنفُسِهِم اَلَستُ بِرَبِّکُم قَالُوا بَلَی»[119]نخست قول ابوبکر نقّاش را میآورد که پاسخ گویان به خطاب پروردگار دو دسته میشوند: یکی اهل سعادت و رضوان و دیگری اهل شقاوت و خذلان و بیدرنگ تفسیر خرگوشی را که شاید از کتاب الاشارة و العبارة است را ذکر می کند.
«و قال ابوسعد النیسابوری فی کتابه: انطقهم بتفرید التوحید، فقال بعضهم: بلی، و قال بعضهم بل لا. فکان المومنون کاللالی الرطبه و الکافرون کالحمیم الاسود، فذلک قوله تعالی: «فَلَلّهِ الحُجَةُ البَالِغَةُ فَلَوشَاءَ لَهَدَاکُم اَجمَعیِنَ.[120]»
«وابوسعد نیشابوری در کتابش گوید: خدای یکتا با آنها صحبت کرد، پس برخی از آنها گفتند بله، و برخی دیگر از آنها گفتند: نه. پس مومنان مانند مرواریدهای تازه هستند و کافران نوشیدنی داغ سیاهند. پس سخن خداوند تعالی آن است:«پس حجت و دلیل روشن و رسا برای خداوند است پس اگر بخواهد همهی شما را هدایت می کند.»
در پی تفسیر خرگوشی سخن صوفیانی دیگر همچون یحیی بن معاذ رازی، بایزید بسطامی، سهل تستری و… و منابعی که میتوان تفسیر آنها را در آن یافت را بیان می کند.
در باب پنجم با عنوان «صفة الاخلاص و طبقات المخلصین بالقلب» از ابوسعد در توضیح حدیثی از پیامبرصلی الله علیه و آله درباره برتری کسی که ابواب شرک را میشناسد از کسی که نمیشناسد، یاد می کند.
پس از این توضیحات که شاید برگرفته از کتاب الاشارةو العبارة است، حدیثی از پیامبرصلی الله علیه و آله و سخنانی از انطاکی و جنید و یکی از حکما درباره اخلاص و سپس نقل قولی از خرگوشی آمده است.
تا انتهای باب اخلاص اخبار و حکایات و احادیث و سخنان مشایخ صوفیه نقل شده، که شاید بخشی از آن از ابوسعد خرگوشی است. نقل قولهایی که از مشایخ در علم القلوب آمده مانند کاری است که ابوسعد در کتاب تهذیب الاسرار و احتمالاً کتاب دیگرش الاشارة و العبارة کرده است. همانطور که پیشتر اشاره شد، شاید مؤلف علم القلوب از کتاب الاشارة و العبارة بهره گرفته است نه از کتاب تهذیب الاسرار.
5-1 اللوامع[121]
مجالس ابوسعد خرگوشی که دارای 105 مجلس یا فصل و شامل موضوعات حدیث و تفسیر موضوعی قرآن است. این کتاب برای کسب
موضوعات: بدون موضوع
[جمعه 1400-03-21] [ 03:26:00 ب.ظ ]