۴-۵-۳- رمز استجابت دعا
ابراهیم خلیل الله می داند علم ذاتی خداوند به همه موجودات آسمانی و زمینی احاطه دارد و هیچ چیز از او مخفی نیست، نبوده و نخواهد بود، آن حضرت با شناخت کافی که از پروردگار عالم دارد او را به علم و اطلاع از موجودات آشکار و پنهان می ستاید و با اینکه می داند خداوند از خواسته های او با خبر است با قلب سلیم دست نیاز و تضرع به درگاه خالق هستی برمی دارد، خداوند هم همه دعاهای خالصانه او را اجابت نموده و مهمترین چیزی که ابراهیم را به اهداف و حاجت های خود رساند این بود که به تعبیر قرآن «إِذْ جَاء رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ»(الصافات/۸۵)با قلب پاک و خالی از شرک و ریا و دور از گناه و معصیت و بدون غل و غش به عبادت ایستاد و دل از غیر خداکند و فقط به او متوجه شد که این رمز استجابت دعاست».
۴-۵-۴ - سپاس و ستایش ابراهیم (ع)
«الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی وَهَبَ لِی عَلَى الْکِبَرِ إِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَقَ إِنَّ رَبِّی لَسَمِیعُ الدُّعَاء (ابراهیم /۳۹)؛سپاس خداى را که با وجود سالخوردگى اسماعیل و اسحاق را به من بخشید به راستى پروردگار من شنونده دعاست». بعد از اینکه ابراهیم از خداوند فرزند صالح و شایسته درخواست کرد و عرض کرد: «رَبِّ هَبْ لِی مِنَ الصَّالِحِینَ، فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ». (الصافات /۱۰۱-۱۰۰). در پی این دعا خداوند در دوران ۹۹ سالگی اسماعیل را که از اجداد پیامبر اسلام می باشد از همسرش هاجر به ابراهیم عنایت کرد و در سن ۱۱۲ سالگی اسحاق را که جد الانبیاء بنی اسرائیل است از خانم دیگرش به نام ساره که پیامبر زاده و دختر خاله حضرت بود به وی عطا کرد. (طبرسی،۱۴۰۶،۶/۳۱۹و ثقفی،۱۳۷۶،۴/۵۵۱). و این بعد از آن بود که بر حسب عادت از اولاد مایوس شده بود یا اینکه قبلا از خداوند خواسته بود که به او فرزند شایسته و خلف صالح عنایت فرماید لذا حمد و شکر نعمت الهی را به جای آورد و اظهار داشت خداوند دعای بندگان را اگرچه به طول انجامد، و مایوس شوند اجابت فرماید و بعید نیست که سمیع به معنی مجیب باشد مانند «سمع الله لمن حمده» خداوند ستایش ستایشگران و دعای دعاکنندگان را اجابت می کند و بی جواب نمی گذارد و هر وقت مصلحت بداند حاجت حاجتمندان را برآورده می کند و کسانی که اولاد دار نمی شوند نباید از لطف و رحمت خدا مایوس شوند بلکه مانند ابراهیم خلیل با دل پاک اطمینان به رحمانیت خداوند، دست به دعا و نیایش بردارند و آنچه را صلاح آن ها در آن است بخواهند حتی فرزند هم اگر خواستند، بگویند فرزند صالح و شایسته عطا کن که ابراهیم چنین کرد و خداوند در جوابش فرمود: «وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَقَ نَبِیًّا مِّنَ الصَّالِحِینَ» و درباره اسماعیل می فرماید: «فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِیمٍ» که در مورد امر خداوند به ذبح، تسلیم و حلیم بود و چون و چرائی نداشت و به پدرش عرض کرد «یَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ» (الصافات/۱۰۲) وقتی پدرش فرمود در خواب دیدم تو را قربانی کنم نظرت چیست ؟ عرض کرد پدرجان هرچه را ماموری انجام بده ان شاء الله مرا در این امر از صابران خواهی یافت، این همان معنی فبشرناه بغلام حلیم است که حلم و بردباری اسماعیل در مورد اطاعت امر خداوند در اینجا جلوه کرد و از امتحان الهی سرافراز بیرون آمد.
۴-۵-۵- نکته تربیتی
شایسته است جوانان و نوجوانان عزیز در انجام دستورات دینی و اطاعت امر پروردگار عالم اسماعیل سیزده ساله را الگوی خود قرار دهند که برای انجام اعمال حج با پدر بزرگوارش و مادرش هاجر به مکه آمد و وقتی دستور خدا در مورد قربانی کردن او به گوشش رسید با کمال میل و بدون چون و چرا پذیرفت و چون این کار را مورد رضایت خدا دانست آمادگی صد در صد خود را اعلام کرد و امیدوار بود نسبت به مشیت و اراده خداوند صابر و شکیبا باشد و عرض کرد «سَتَجِدُنِی إِن شَاء اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ».

۴-۶- دعاهای حضرت لوط (ع)

 

عنوان	آیه
مناجات	قَالَ لَوْ أَنَّ لىِ بِکُمْ قُوَّهً أَوْ ءَاوِى إِلىَ‏ رُکْنٍ شَدِیدٍ هود/۸۰
تقاضای یاری	قَالَ رَبّ‏ِ انصُرْنىِ عَلىَ الْقَوْمِ الْمُفْسِدِینَ العنکبوت/۳۰
درخواست نجات	رَبِّ نَجِّنی‏ وَ أَهْلی‏ مِمَّا یَعْمَلُونَ الشعراء/۱۶۹

۴-۶-۱- سرگذشت حضرت لوط:
حضرت لوط (ع) خواهرزاده حضرت ابراهیم (ع) بود و اولین فردی بود که نبوت دایی خود را تصدیق کرد«فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ»(عنکبوت/۲۶) و همراه ابراهیم با مال فراوان و اندوخته ای بسیار از مصر خارج و به سرزمین مقدس فلسطین وارد شدند و پس از مدتی به علت افزایش احشام و گوسفندان محیط فلسطین را به خود تنگ دید و به شهر سدوم که به آن موتفکه می گفتند کوچ کرد که مردم آن محل دارای اخلاقی فاسد و باطنی ناپاک بودند، ابوبصیر از امام صادق نقل می کند: حضرت لوط در بین قومش و ۳ سال اقامت داشت و قومش دارای بخل شدید بودند و چون سر راه کاروانیانی بودند که به مصر سفر می کردند و میهمان بر آن ها زیاد وارد می شد، عمل زشت لواط را در مقابل دادن اجرت با آن ها انجام می دادند تا کم کم از میهمان شدن متنفر شوند و خودداری کنند و این روحیه باعث شد هم جنس گرائی در بین آن ها شایع شود و حضرت لوط را که کریم و سخاوتمند بود، از پذیرش و پذیرائی میهمان نهی می کردند و متاسفانه همسر وی نیز کافر بود و با مخالفین حضرت همکاری داشت و هر وقت برای حضرت میهمان می آمد با افروختن آتش در شب ها روی پشت بام و دود کردن در روز دشمنان را باخبر می کرد. (طبرسی،۱۴۰۶،۴/۴۴۵).
۴-۶-۲-۱- نجات
حضرت لوط از این وضع ناراحت بود و به عنوان دعا و درخواست به درگاه خدا عرض می کند: «رَبِّ نَجِّنِی وَأَهْلِی مِمَّا یَعْمَلُونَ (الشعراء/۱۶۹)؛پروردگارا مرا و کسان مرا از آنچه انجام مى‏دهند رهایى بخش».
قرآن می فرماید: «فَأَنجَیْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلاَّ امْرَأَتَهُ کَانَتْ مِنَ الْغَابِرِینَ (الاعراف/۸۴)؛پس او و خانواده‏اش را غیر از زنش که از زمره باقیماندگان [در خاکستر مواد گوگردى] بود نجات دادیم».
۴-۶-۲-۲- دعای دوم لوط
«قَالَ رَبّ‏ِ انصُرْنىِ عَلىَ الْقَوْمِ الْمُفْسِدِینَ»؛لوط گفت: خدایا مرا بر این قوم مفسد پیروز گردان. حضرت لوط پیوسته مردم را از عمل زشت و بی سابقه هم جنس بازی و قطع تداوم نسل باز می داشت و قومش در جواب می گفتند او را از شهر و دیارش بیرون کنید و در مجالس کارهای زشت انجام می دادند و می گفتند اگر راست می گویی عذاب الهی را بر ما بیاور. حضرت هم بعد از اتمام حجت و ناامیدی از هدایت آن ها، دست به دعا برداشت و گفت: خدایا مرا بر این قوم نابکار که چنین امر ناپسندی را انجام می دهند و موجب فساد اخلاق مردم می شوند، نصرت ده و آنان را در این دنیا به جزای کردارشان برسان که موجب عبرت دیگران شوند و این عمل قبیح و ناپسند در عالم شیوع پیدا نکند، خداوند هم اجابت فرمود و عذاب سخت خود را بر آن ها نازل کرد، به این صورت که فرشتگان به فرماندهی حضرت جبرئیل ابتدا برای احترام خدمت حضرت لوط رسیدند و گفتند ما اهالی این سرزمین را بهتر از هر کسی می شناسیم و برای هلاکت و نابودی اهل آبادی سدوم (شهر لوط) آمده ایم و تو و خانواده ات را از عذاب نجات می دهیم، مگر همسرت را. وقتی به نزد لوط آمدند، همسرش روی بام رفت و با افروختن آتش قوم را خبر کرد و مردم نیز گرد خانه آمدند. حضرت از دست درازی و بدی قوم نسبت به فرشتگان ترسید، آن ها گفتند نترس و محزون نباش، ما فرشتگان خدائیم و برای عذاب این قوم و اجابت دعای تو آمده ایم و سپس حضرت جبرئیل با قرار دادن عمودی از نور، لوط و خانواده اش را نجات داد و سنگ های عذاب را بر قوم وی نازل فرمود و زن وی را با صخره ای نابود ساخت و با قرار دادن دو بالش در اطراف شهر سدوم سرزمین آن ها را زیر و رو کرد «فجَعَلْنَا عَالِیَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا» (هود /۸۲) و بعضی گفته اند شهر برای ساکنین و حاضرین در آن، زیر و رو شد و برای آن ها که غائب و دور از آن شهر بودند، سنگ های عذاب آسمانی نازل شد. (طبرسی،۱۴۰۶،۴/۴۶۷).
۴-۶-۳- تحلیل دعای حضرت لوط:
حضرت لوط (ع) به قومش درباره عمل بسیار زشتی تذکر می دهد که در پیشینیان بی سابقه بوده و گسترش آن در جامعه انسانی برای حضرت خیلی ناگوار و سخت است، مخصوصا عملی که این قوم مرتکب آن بودند انحرافی بود از راه صحیح تولید مثل و تکثیر نسل، که آیندگان را به تباهی می کشاند و جوامع را متلاشی می کرد. حضرت لوط به آن ها فرمود: «وَتَقْطَعُونَ السَّبِیلَ» شما راه قانونی تکثیر نسل را قطع می کنید. « وَتَأْتُونَ فِی نَادِیکُمُ الْمُنکَرَ» در مجالس خود مرتکب اعمال زشت می شوید. «نادی» از ماده «نداء» یعنی مجالس عمومی و گاه به معنی مرکز تفریح است، چون افراد قوم لوط در آن جا یکدیگر را صدا می زدند و ندا می کردند و فحش های رکیک به هم می دادند. کلمات زشت و زننده رد و بدل می کردند، قمار می نمودند، سنگ های کوچک به یکدیگر یا به عابرین پرتاب می کردند، آن ها را مسخره می نمودند وانواع آلات موسیقی را به کار می بردند. (عباس قمی،۲/ ۵۱۷). وقتی در مقابل هشدار حضرت سرسختی و غرور نشان می دادند و می گفتند اگر راست می گویی عذاب الهی را برای ما بیاور، حضرت بعد از ناامیدی از هدایت و ارشاد آن ها از خداوند یاری خواست،که اگر آن ها را مجازات نمی کرد با تبلیغات سوء ثابت می کردند که حضرت لوط در ادعای رسالت و نبوت دروغ می گوید و لازم بود دعای حضرت به اجابت برسد که خداوند هم مجازات فسق آن ها را به رجز یعنی عذابی که موجب اضطراب می شود قرار داد. (العنکبوت/۳۴).
۴-۶-۴- جهت دعا
نکته دیگر اینکه حضرت غلبه و یاری خود را بر قوم مفسد طلب کرد، که در حقیقت برتری حق بر باطل بود و می خواست خیر و صلاح به شر و فساد غالب شود و پاکی ها و خوبی ها بر پلیدی ها و زشتی ها پیروز شود. نه اینکه حضرت غلبه شخص خودش را بر قومش طلب کند، بلکه با تعبیر «انصُرْنِی عَلَى الْقَوْمِ الْمُفْسِدِینَ » اشاره دارد به فساد و انحراف مردم زمان خودش و از خداوند درخواست می کند با پیروزی حق، دامنه فساد و مفسد برچیده شود. پروردگار هم دعای حضرت را که به خیر و صلاح جامعه و برای ریشه کن کردن ظلم و فساد بود، پاسخ داد و قوم لوط را که شایستگی زندگی نداشتند، تمامی آن ها را نابود کرد و این سرگذشت را درس عبرتی برای آیندگان قرار داد تا بدانند نتیجه ظلم و فساد و ستم، جز نابودی چیزی نیست و عاقبت انحرافات جنسی و شهوت رانی های حیوانی دنیای غرب به هلاکت و دوری از قانون صحیح طبیعت است. «وَلَقَد تَّرَکْنَا مِنْهَا آیَهً بَیِّنَهً لِّقَوْمٍ یَعْقِلُونَ (العنکبوت/۳۵)؛و از آن [شهر سوخته] براى مردمى که مى‏اندیشند نشانه‏اى روشن باقى گذاشتیم». چه خوب بود اگر دنیای به اصطلاح متمدن و پرزرق و برق کنونی از اقوام گذشته که زندگی و عملکردشان سراسر عبرت و درس آموزاست، پند می گرفتند و با به کار بستن احکام نورانی اسلام به سعادت و عزت می رسیدند.
۴-۷ - دعاهای حضرت یعقوب (علیه السلام):

 

عنوان	آیه
استغفار	قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیم یوسف/۹۸

 

1. 1. بیکفایتی و بیتوجهی دربار مرکزی ایران در ادارهی امور داخلی مملکت که منجر به بروز مشکلات فراوان در معیشت مردم شده است.شیوع فقر، بیماری و فحشا در میان مردم از نتایج این عدم توجهِ دولت به حال ملت است.

 

* «حاجی:…خلق خدا به چه روزی افتادند از تدبیر ما، دلال، فاحشه، لوطی، لَلِه، قاپباز، کفزن، رمال، معرکهگیر، گدایی که خودش شغلیست،مملکت عنقریب قطعهقطعه میشود. …» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۹)

 

2. 2. خشونت و جبر دستگاه حکومتی نسبت به رعیت.

 

* «حاجی: مملکت را تعطیل کنید، دارالایتام دایر کنید درست تره. مردم نان شب ندارند، شراب از فرانسه میآید، قحطی است، دوا نیست، مرض بیداد میکند، نفوس حقالنفس میدهند، باران رحمت از دولتی سر قبلهی عالم است، و سیل و زلزله از معصیت مردم. میرغضب بیشتر داریم تا سلمانی. سر بریدن از ختنه سهلتر….» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۹)

 

3. 3. رواج تزویر، چاپلوسی، فرصت طلبی و رابطه بازی در میان درباریان.

 

* «حاجی: پدرم به جرم اختلاس تبعید بود با اهل بیت به کاشان، کاش مادر نمی زادم. عهد این شاه به وساطت مهدعلیا به خدمت خوانده شد. کارش بالا گرفت، شد صدر اعظم، شباب حاجی بود که به جرم دستیاری در قتل امیرکبیر، مغضوب قبله عالم شد…حاجی دید یا باید رعیت باشد بنده خدا، دعاگوی قبلهعالم، جان خرکی بکند برای یک لقمه نان بخور و نمیر، و یا نوکر قبله عالم باشد و آقای رعیت. صرفه در نوکری قبله عالم بود. گربه هم باشی، گربه دربار. حاجی بر و رویی نداشت، کوره سوادی لازم بود آموختیم، جلب نظر کردیم شدیم باب میل. نوکر مآب شاه پسند،…» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۸)

 

4. 4. مهجوری و ناشناس ماندن ایران در جامعهی جهانی به سبب بیسیاستی و بیکفایتی سردمدارانش.

 

تمام موضوعات ذکر شده، موضوعات مهمی هستند که اجزای ساختار کلّی موضوع اصلی داستان، یعنی سفر، به شمار میروند؛ چنانکه بدون توجه به هر یک از آنها، اهمیت موضوع اصلی به طور کامل روشن نمیشود و حق مطلب به خوبی ادا نمیشود.
«صحنه و صحنه پردازی»
در کتاب «عناصر داستانی»، صحنه، به دو گونهی «فراخ منظر» و «نمایشی» تقسیم شده است. بر اساس تعاریف ارائه شده از این دو شیوهی صحنهپردازی که آنها را در بخش کلیات بازگو کردیم، در مییابیم که صحنهی به کار رفته در این فیلمنامه، «صحنهی نمایشی» است.
«صحنهی نمایشی صحنهای است که نویسنده سعی میکند ساختار داستان را به صحنهی سینما و تئاتر نزدیک کند و گفتگوها و اعمال شخصیتها را همان طور تصویر کند که اتفاق میافتد و… معمولاً با جزئیات و استفادهی ضروری از گفتگو همراه است که در آن زمان حوادث تا حدّ ممکن، کوتاه و فشرده گزارش میشود.» (میرصادقی،۱۳۷۷: ۱۹۲)
در صحنه پردازی سه عنصر «زمان»، «مکان» و «توصیف» از اهمیت ویژه برخوردارند؛ در زیر به بررسی هریک از آنها میپردازیم.

 

1. 1. زمان:در فیلمنامهی «حاجی واشنگتن»، میتوان عنصر زمان را از سه زاویه مورد بررسی قرار داد:

 

الف) اشارات زمانی و تاریخیای که به صورت دقیق ذکر شدهاند؛ این گونه اشارههای زمانی تنها در یک مورد به چشم میخورد و آن در شرحی است که «حسینقلی میرزا» در آغاز داستان، دربارهی چگونگی اسباب و وسایل و زمان سفر خود میدهد.
* «حسینقلی میرزا: شب چهارشنبه، دوازدهم محرّم الحرام هزار و سیصد و شش هجری قمری، از سفارتخانه کبری به جانب استاسیون راه آهن جدیدی که از اسلامبول به فرانسه میرود حرکت، تمام شب از میان خاک عثمانی عبور، صبح یوم چهارشنبه، با قطار بلغاری روانه، نیم ساعت به غروب مانده، به شهر صوفیه اَمارت نشین بلغارستان رسیدیم، یوم پنجشنبه سیزدهم، وارد شهر بلگراد، از آنجا عازم خاک اتریش، شب جمعه چهاردهم، ورود به شهر وینه، بی توقف از اتریش به آلمان حرکت، طوری که روز جمعه در خاک آلمان بودیم….” (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۲۹)
این دقت در ذکر دقیق عنصر زمان به این دلیل است که موضوع داستان، سفر است و متن مورد نظر به دلیل شرح جزئیات حوادث و همچنین راپرتهای پی در پی سفیر کبیر به دربار مرکزی، به گونهای سیاحتنامه، محسوب میشود و از ضروریات سیاحتنامه ذکر تاریخ دقیق وقایع است.
ب) حوادث مهمی که زمان دقیق وقوع آنها ذکر نشده اند؛ حوادثی که بیشک با توجه به دقت سفیرکبیر در شرح سفرش چنانکه در آغاز داستان مشاهده میکنیم، نمیتواند در نظر او کم اهمیت باشد. با آنکه «حاجی حسینقلی» در آغاز سفر، شرح دقیقی از جزئیات امور و ذکر تاریخ دقیق روزهای سفر به دربار ارائه می دهد، در گزارش حوادث بعدی که به مراتب مهمتر نیز بودهاند، از اعلام تاریخ بروز آنها چشمپوشی میکند.حوادثی نظیر ملاقات با وزیر امور خارجه و رئیسجمهور آمریکا و روز پناه بردن سرخپوست به سفارتخانه، هر کدام بدون زمان دقیق تعریف شده اند.
به نظر نگارنده ذکر نشدن زمان تاریخی حوادث علاوه بر اینکه برای جلوگیری از ملال خواننده انجام پذیرفته، ظرافتهای هنری ارزشمندی را نیز در خود نهفته دارد که در نگاه اول به نظر نمیرسند. برای مثال، صحنهی مراجعهی نابههنگام رئیسجمهور سابق به سفارتخانه، اینگونه آغاز میشود:
* «کالسکهای به داخل سفارت میآید، حاجی صدای آن را میشنود.
حاجی: حاجی سیاحت کن، خود آقاست، از قامتشون پیداست، از هیبتشون، جناب رئیس، مستر پرزیدنت….» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۵۰)
حاجی در گزارشش به دربار، چنانکه مرسوم است رفتار نمیکند و تاریخی بیان نمیکند:
* «حاجی: راپرت صحیح ساعت به ساعت، از ضیافت سفارتخانه اعلی شاهنشاه ایران در واشنگتن، به مناسبت نزول اجلال ناگهانی موکب همایون حضرت ریاست جمهور ممالک مشترکه آمریک، مستر پرزیدنت کلیولند، دامه شوکتها، توسط بنده درگاه حاجی.» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۵۴)
در ادامه در مییابیم که رئیسجمهور از منصب خود بر کنار شده است و نویسنده عدد زمانی «چهار ماه» را وارد متن میکند. به عقیدهی نگارنده، هدف نویسنده از ذکر نکردن زمان دقیق و سپس ذکر کردن کلمهی زمانی «چهار ماه» در داستان، انتقال دو حالت احساسی غافلگیری و غفلت که حاجی دچارش شده بود، به خواننده است.
ج) سایر اشارات زمانی موجود در داستان به یک سری اسامی زمانی کلّی و مبهم محدود می شود.برای مثال:
* «حاجی: روزی به قصد تفرج، در پارک گذر میکردم،…»(مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۷)
* «حاجی: یکی دو روزی از اقامت سرخ پوست در سفارتخانه فخیمه نگذشته بود که سر و کله مقدم السفرا پیدا شد،…»(مجموعه آثار علی حاتمی:۷۵۹)
همچنین، در پیغامی که «مهرالنسا» به باد می دهد به این امید که آن را به پدرش برساند، متوجه میشویم مدت سفر حاجی تا آن لحظه یک سال است.
* «دختر: ای باد، سلام من رسان به یار، حاجی بابا، منم دلم تنگه، بیانصاف، سفرم به این دور و درازی میشه آخه، ته دنیا. یه سال آزگار، یه چادر شب کاغذ سیاه کردم، یه طشت اشک ریختم، کی از این سفر به سلامت میای نامسلمون.» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۴)

 

2. 2. مکان:عنصر دوم که در صحنهپردازی اهمیت ویژه دارد، مکان است. حوادث اصلی و مهم داستان در دو مکان اصلی اتفاق میافتند: ۱- ایران ۲- واشنگتن، به خصوص در سفارتخانهی ایران

 

علاوه بر این دو مکان اصلی از یک سری مکانهای دیگر نیز نام برده میشود؛ شهرها و سرزمین هایی نظیر «اسلامبول»، «فرانسه»، «بلغارستان»، «بلگراد»، «اتریش»، «وینه»، «آلمان»، «بلژیک»، «لندن»، «آیلند»، «آتلانتیک» و «بندر پتسدام» که در طول سفر«حاجی» از ایران تا واشنگتن از آنها میگذرد. همچنین در برخی گفتگوها نامی از شهرهای «کاشان» و «ابرقو» نیز برده میشود.

 

3. 3. توصیف: توصیف یکی از عناصر مهم در صحنهپردازی داستان است. در مورد توصیف صحنهها و منظرهها، شخصیت ها و مکانهای این فیلمنامه نکات زیر قابل توجه است:

 

۱- نویسنده در توصیف چهرههای اشخاص داستان، هیچجا به شیوهی مستقیم عمل نکرده است. تنها اشاراتی بسیار جزئی در مورد چهرهی برخی از افراد مشاهده میشود. در صحنهی قربانی، نمونههایی از این اشارات جزئی ارائه شده است؛ برای مثال، حاجی خطاب به گوسفند چنین میگوید:
* «چه شبیهه چشمهای تو به چشمهای دخترم،مهرالنسا،ذبح تو سخته برای من.» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۸)
همچنین چند سطر پائینتر به بیبهره بودن خود از زیبایی اشاره میکند:
* «حاجی برورویی نداشت، کوره سوادی لازم بود آموختیم، جلب نظر کردیم شدیم باب میل.» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۴۸)
تنها توصیف کمابیش دقیقتر را در شخصیت سرخپوست میبینیم:
* «حاجی: معرکهای برپا شد حسینقلیخانی، از میون گرد و خاک، سرخپوستی بر اسب سفید، مثل خون نشسته بر برف ظاهر شد…حتی میتوانم بگویم شخصاً این غول بیابانی را از بیابانهای ینگه دنیا شکار کردهام…عاقبت بخت حاجی وا شد، به یمن این ابوالهول مسی.» (مجموعه آثار علی حاتمی:۷۵۸)
۲- نویسنده در توصیف صحنهها به شیوهای بسیار مناسب و سرگرمکننده رفتار نموده است، چنانکه بیان دقیق جزئیات صحنه هرگز موجب ملال و دلزدگی خواننده نمیشود. مفصلترین توصیفات موجود در فیلمنامه در صحنهی پذیرایی «حاجی» از «پرزیدنت» است؛ در این صحنه، «حاجی حسینقلی» به علت گزارش لحظهبهلحظهی جزئیات امور به دربار، همهی موارد اعم از ظاهر رئیسجمهور، صورت اغذیه و اشربهای که برای پذیرایی صرف شد و همهی رفتار و گفتارهای خود و میهمانش را به دقت شرح داده است.
* «حاجی: دعوت به شام شد، مقبول افتاد، شام ماندند، شام با اشتهای کامل صرف شد. حضرتشان سرخوشان، اینک مشغول خلال دندانند. صورت اغذیه و اشربه و مخلّفات شام ریاست جمهوری، که با اسباب سفره ایرانی در سفره قلمکار، به طرز ایرانی چیده شد، به جهت ثبت در تاریخ و استفاده تذکرهنویسان محقق دانشور به قرار ذیل راپرت میشود:

۳-۸- روایی ابزار اندازه‌گیری:
مقصود از روایی آن است که وسیله‌ی اندازه‌گیری به واقع بتواند خصیصه مورد نظر را اندازه بگیرد نه خصیه‌ای دیگر را. (هومن ۱۳۸۰)
برای به دست آوردن روایی پرسشنامه از نظرات استاد راهنما،‌ استاد مشاور و چندین تن از دیگر اساتید و متخصصین و کارشناسان استفاده شده است. و از آنها در مورد مربوط بودن سوالات، واضح بودن و قابل فهم بودن سوالات و اینکه آیا این سوالات برای پرسشهای تحقیقاتی مناسب است و آنها را مورد سنجش قرار می‌دهد، نظرخواهی شد و اصطلاحات مورد نظر در پرسشنامه اعمال گردید. علت استفاده از قضاوت متخصصان این است که (هیچ روش آماری برای تعیین ضریب روایی محتوایی وجود ندارد. در عوض برای تعیین روایی محتوای یک آزمون از قضاوت متخصصان در این باره که سوال‌های آزمون تا چه میزان معرف برنامه یا حوزه محتوایی هستند استفاده می‌شود، با این حال قضاوت‌های مربوط به روایی محتوانه قطعی هستند نه نهایی، آزمون‌ها از سطوح مختلف روایی برخوردار هستند و متخصصان در قضاوت‌های خود همیشه با هم توافق نظر ندارند.(سیف، ۱۳۸۰، ص: ۱۳۸۱-۳۸۰).

۳-۹- اعتبار پرسشنامه (پایایی):
اعتبار آزمون به دقت اندازه‌گیری و ثبات و پایایی آن مربوط است. به طور کلی آزمون در صورتی دارای اعتبار است که عاری از خطای اندازه‌گیری غیرنظام دار می‌باشد. خطای اندازه‌گیری غیرنظام‌دار که بر نمره‌های آزمون تأثیر می‌گذارند غیرقابل پیش‌بینی بوده و اعتبار تست را کاهش می‌دهد. مقصود از اعتبار یک وسیله اندازه‌گیری آن است که اگر خصیصه مورد سنجش را با همان وسیله (یا وسایل مشابه) تحت شرایط مشابه دوبار اندازه‌گیری کنیم، نتایج حاصله تا چه حد مشابه، دقیق و قابل اعتماد است.
در این تحقیق برای سنجش اعتبار پرسشنامه با بهره گرفتن از ضریب آلفای کرونباخ اعتبار پرسشنامه برآورد گردید که این ضریب برابر با ۸۷۷/۰ می‌باشد بنابراین می‌توان گفت که پرسشنامه از ضریب بالایی برخوردار می‌باشد.

که در این فرمول داریم:
واریانس هر یک از سوالات =
واریانس کل پرسشنامه=
۳-۱۰- روش آماری تجزیه و تحلیل اطلاعات
روش تجزیه و تحلیل داده‌های این پژوهش در دو سطح توصیفی و استنباطی صورت گرفته است در سطح توصیفی از فراوانی، درصد، میانگین و انحراف معیار و سایر آماره‌ها استفاده شده است و در بخش‌ استنباطی از آزمون‌های آماری مناسب استفاده شده است.
با توجه به نحوه ی سنجش سوالات و نیز حجم نمونه بکار گرفته شده در این تحقیق به منظور بررسی فرضیات پژوهش از آزمون t تک نمونه‌ای استفاده خواهد شد. در این آزمون که برای بررسی برابری میانگین یک جامعه با یک عدد یعنی آزمون  مورد استفاده قرار می‌گیرد از آماره  استفاده می‌شود، اگر مقدار قدرمطلق این آماره از  داده شده در جدول آزمون t بزرگتر بود فرض  را رد می‌کنیم و در غیر اینصورت فرض آماری پذیرفته می‌گردد. در این پژوهش به جای مقایسه آماره آزمون t با مقدار داده شده در جدول t از متغیری به نام سطح معنی‌داری استفاده می‌شود، در صورتی که سطح معنی‌داری به دست آمده از تحلیل داده‌ها از میزان خطای مجاز ۰۵/۰ کوچکتر باشد فرض صفر آماری را رد می‌نمائیم و در غیر این صورت فرض صفر آماری پذیرفته می‌گردد آزمون فریدمن آزمون دیگری است که برای بررسی یافته‌های فرعی پژوهش از آن استفاده می‌گردد. لازم به ذکر است کلیه مراحل تجزیه و تحلیل داده‌ها توسط نرم افزار spss ورژن ۲۱ انجام شده است.
فصل چهارم
((تجزیه و تحلیل یافته ها))
مقدمه
انواع روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌های پژوهش، با توجه به نوع تحقیق، مسئله تحقیق،‌ماهیت فرضیه‌ها، نوع نظریه‌سازی، ابزار به کار رفته برای جمع‌ آوری اطلاعات و… متفاوت هستند، ولی با این وجود می‌توان اذعان نمود که این روش‌ها دارای مراحل مشترکی هستند. از این منظر، تجزیه و تحلیل و گزارش نویسی داده‌های پژوهش، فرآیندی چند مرحله‌ای است، که طی آن داده‌هایی که از طریق به کارگیری ابزارهای جمع‌ آوری اطلاعات فراهم آمده‌اند؛‌ خلاصه، کدبندی، دسته‌بندی و در نهایت پردازش می‌شوند، تا زمینه برقراری انواع تحلیل‌ها و ارتباط‌ها بین این داده‌ها به منظور آزمون فرضیه‌ها فراهم آید. در واقع تحلیل اطلاعات شامل سه عملیات اصلی می‌باشد: ابتدا شرح و آماده‌سازی داده‌های لازم برای آزمون فرضیه‌ها؛ سپس تحلیل روابط میان متغیرها و در نهایت مقایسه نتایج مشاهده شده با نتایجی که فرضیه‌ها انتظار داشتند(کامپن هود و کیوی،۱۳۸۷).
بر این اساس در پژوهش حاضر تفسیر و تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌ آوری شده از جامعه مورد مطالعه، در قالب آمار تحلیلی و به دو صورت آمار توصیفی و استنباطی انجام گرفته است. به طوری که ابتدا داده‌های مربوط به هر یک از متغیرها که از پاسخ پرسشنامه‌های استفاده شده منتج شده است، در قالب شاخص‌های عددی آماری توصیف گردیده و شناخت کافی از پراکندگی و ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و توصیف پاسخ‌دهندگان در بخش های مختلف پژوهش حاصل شده است. در ادامه به بررسی روابط بین متغیرهای موجود در مدل مفهومی پژوهش پرداخته شده است و از طریق الگوهای آماری مناسب، فرضیه‌های پژوهش مورد آزمون قرار گرفته‌اند. گذر از مراحل بالا مستلزم استفاده از روش‌های تحلیل آماری مناسب و اطمینان از دقت و صحت این استنباط‌ها است،‌ که در طی پژوهش با حساسیت بالایی، رعایت و بازنگری شده‌اند.
مبحث اول :یافته های توصیفی
الف: یافته‌های توصیفی
۴-۱ توصیف خصوصیات جمعیت نمونه:
۴-۱-۱- جنسیت
توزیع درصد فراوانی پاسخ گویان برحسب جنسیت آنان در جدول (۴-۱-۱) نشان داده شده است:
جدول (۴-۱-۱) توزیع فراوانی و درصد پاسخگویان برحسب جنسیت آنها

 

جنسیت	فراوانی	درصد
مرد	۴۹	۷/۸۱
زن	۱۱	۳/۱۸
کل	۶۰	۱۰۰

 

1. 1. مقدمه

 

 

 

همانطور که در فصل قبل گفته شد، توانایی سیستمهای تشخیص نفوذ در شناسایی فعالیت های نفوذی چه از درون و چه از بیرون از سیستم اطلاعاتی، سبب شده تا این سیستم ها از اجزای بسیار ضروری در حفظ امنیت ساختارهای اطلاعاتی گردند. سیستم های تشخیص نفوذ دارای سه عملکرد اصلی می باشند:

 

 

• نظارت و ارزیابی

 

 

 

• شناسایی نفوذ

 

 

 

• تعیین میزان خطر و اعلام آن

 

 

بر مبنای این که سیستم شناسایی نفوذ از چه روشی برای انجام عملکرد های فوق استفاده می کند و حوزه تحت بررسی آن، می توان این سیستم ها را دسته بندی کرد. در بخش ۲-۲ به بررسی معیارهایی می پردازیم که به ما در انجام این دسته بندی کمک می کنند. در این تحقیق تمرکز اصلی بر شناسایی نفوذگران در شبکه های کامپیوتری می باشد. در نتیجه در بخش ۲-۳ به معرفی جریان شبکه و بررسی بسته های داده می پردازیم. در ادامه جهت آشنایی بیشتر با فعالیت های نفوذگران در شبکه، در بخش ۲-۴ به بررسی انواع نفوذ و حمله در شبکه های کامپیوتری می پردازیم.

 

 

•  

 

• طبقه بندی سیستم های تشخیص نفوذ

 

 

 

همان طور که گفته شد، یک سیستم شناسایی نفوذ با نظارت بر فعالیت های کامپیوتری موجود در محیط و تحلیل آن، قادر به شناسایی فعالیت­های خبیثانه و آگاه کردن مدیر سیستم و یا مقابله با حمله می­باشد. این سیستم­ها را بر اساس معیارهای متفاوتی می­توان دسته­بندی کرد [۱۸]:

 

 

•  

 

 

 

 

 

•  

 

 

•  

 

• منبع اطلاعاتی^[۱۶]

 

 

 

 

 

بر مبنای محل قرارگیری سیستم تشخیص نفوذ و نوع داده ای که مورد نظارت و بررسی قرار می گیرد، سیستم تشخیص نفوذ را می توان به دو گروه عمده تقسیم کرد:
سیستم تشخیص نفوذ مبتنی بر میزبان^[۱۷]
چنانچه اطلاعات مورد بررسی و تحلیل مرتبط با فعالیت­های یک سیستم کامپیوتری -مانند اطلاعات برنامه­ ها، منابع و یا رویدادها- باشد، در این حالت سیستم شناسایی نفوذ مبتنی بر میزبان نامیده می شود. این سیستم ها در قالب یک نرم افزار بر روی سیستم عامل میزبان مورد نظر نصب شده و شناسایی را انجام می دهد. این سیستم ها معمولا دارای یک سرویس می‌باشند که در پس زمینه فعالیت عادی سیستم عامل انجام می‌شود. عملکرد سیستم های مبتنی بر میزبان بر مبنای پایش لاگ‌های ماشین، رویداد‌های سیستمی، فعل و انفعالات نرم افزارهای کاربردی و ارتباطات میزبان در شبکه می باشد. این سیستم معمولا در میان سرور‌هایی که دارای کانال‌های رمزنگاری شده هستند و یا دارای ارتباط با سایر سرور‌ها هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرند.
دو مشکل اساسی در سیستم های شناسایی مبتنی بر میزبان وجود دارد که به سادگی قابل برطرف کردن نیستند. اولین مشکل، وابستگی به ساختار سیستم میزبان است، اگر سیستم عامل میزبان شما دچار تغییرات ناگهانی در تنظیمات شود، منابعی که سیستم شناسایی نفوذ از آن‌ ها جهت شناسایی استفاده می‌کند دچار تغییرات می شود. در نتیجه نتایج تولید شده توسط سیستم دارای دقت نمی‌باشند. این باعث می‌شود که سیستم شناسایی نفوذ دچار اختلال شده و تصمیماتی که اتخاذ می‌کند صحیح نباشند. مشکل دیگری که در سیستم های مبتنی بر میزبان وجود دارد این است که بایستی برای تک تک سیستم‌هایی که نیاز به این سیستم دارند نصب و راه اندازی شود، همین موضوع می‌تواند مشکلات مدیریتی و دردسرهای نگهداری خاص خود را برای مدیران سیستم ایجاد کند.
یکی از مهم‌ترین و شاید بهترین قابلیت‌های سیستم های مبتنی بر میزبان، قابلیت گرفتن کد ایمنی^[۱۸] از فایل‌های موجود بر روی سیستم است. این قابلیت به مدیر سیستم این امکان را می‌دهد که متوجه شود که آیا فایل‌های روی سیستم دستکاری شده‌اند یا خیر. در این حالت بازگردانی اطلاعات کار نسبتا ساده‌ای خواهد بود زیرا مدیر سیستم می‌داند که کدامیک از فایل‌ها دچار دستکاری و تغییر شده‌اند. به خاطر داشته باشید که سیستم‌های تشخیص نفوذ تحت میزبان دارای واکنش غیرفعال هستند.
سیستم تشخیص نفوذ مبتنی بر شبکه^[۱۹]
در صورتی که سیستم شناسایی نفوذ در بخشی از شبکه نصب گردد و از ترافیک شبکه جهت شناسایی نفوذ استفاده کند، آن­گاه سیستم شناسایی نفوذ مبتنی بر شبکه نامیده می­ شود. سیستم های تشخیص نفوذ مبتنی بر شبکه نیاز به کلمه ی عبور برای برنامه های کاربردی، حقوق مربوط به سیستم عامل شبکه یا اتصالات مربوط به سیستم در هنگام اجرای نرم افزار ندارد. همچنین از آنجا که این سیستم ها در سطح لایه ی شبکه عمل می کنند، به سیستم عامل وابستگی ندارند. ضمناً هیچگونه سربار و تغییری روی سرویس دهنده ها و ایستگاه های کاری به وجود نمی آورند، چرا که برای این سیستم های تشخیص نفوذ نیازی به نصب ابزارهای اضافی نیست .عمدتا سیستم‌های تشخیص نفوذ تحت شبکه دارای واکنش فعال هستند.
سیستم های تشخیص نفوذ مبتنی بر شبکه از دو بخش ناظر^[۲۰] و عامل^[۲۱] تشکیل شده اند. ناظر قطعات و یا ترافیک شبکه را به منظور یافتن بسته های اطلاعاتی مشکوک بررسی می کند. عامل نرم افزاری است که معمولاً به طور جداگانه روی هر یک از کامپیوتر های مورد نیاز قرار می گیرد و نقش ارسال اطلاعات را به صورت بازخوردی به ناظر برعهده دارد. همچنین ممکن است بخش دیگری هم به نام کنسول مدیریت وجود داشته باشد که به شکلی مطمئن (با اعتبار سنجی و رمزنگاری) به ناظر متصل می شود و از آن گزارش دریافت می کند و نیز به تبادل اطلاعات مربوط به تنظیم پیکربندی سیستم می پردازد. این سیستم های تشخیص نفوذ با بهره گرفتن از تکنیک هایی مانند شنود بسته ها ، داده ها را از درون بسته های اطلاعاتی شبکه که در حال جریان و نقل و انتقال در شبکه می باشند، استخراج می کنند.
سیستم های شناسایی مبتنی بر شبکه دارای یک سری معایب هستند. به عنوان مثال به دلیل جمع آوری و تجزیه و تحلیل بسته های شبکه، در شبکه هایی با سرعت بالا دچار مشکل شده و قادر به عملکرد صحیح نیستند. به عنوان مثالی دیگر، چنانچه ترافیک شبکه رمز شده باشد، سیستم شناسایی نمی تواند حمله را تشخیص دهد. به طور کلی سیستم های شناسایی مبتنی بر شبکه، در شبکه های سوییچ شده دچار مشکل هستند.
بسته های داده در شبکه دارای دو بخش عنوان^[۲۲] و محتوا^[۲۳] می باشند. برخی سیستم شناسایی نفوذ تنها از اطلاعات موجود در قسمت عنوان استفاده می کنند که با نام روش های مبتنی بر جریان^[۲۴] شناخته می شوند. برخی دیگر از تمامی محتوای بسته اطلاعاتی استفاده می کنند که با نام روش های مبتنی بر بسته^[۲۵] شناخته می شوند. این دو روش در فصل ۳ به تفصیل بررسی می شوند.

 

 

•  

 

۲- نماینده مدیریت
مدیریت رده بالا باید یکی از مدیران خود را به عنوان نماینده مدیریت منصوب کند که جدا از سایر مسئولیت‌هایش باید دارای مسئولیت‌ها و اختیارات شامل موارد زیر باشد:
الف- حصول اطمینان از اینکه فرآیندهای مورد نیاز برای سیستم مدیریت کیفیت ایجاد و اجرا شده و برقرار نگهداشته می‌شود.

ب- گزارش‌دهی، مدیریت رده بالا در مورد عملکرد سیستم مدیریت کیفیت و هر نوع نیاز برای بهبود.
ح- حصول اطمینان از افزایش آگاهی در مورد خواسته‌ها مشتری و سرتاسر سازمان.
مسئولیت نماینده مدیریت می‌تواند شامل ارتباط با طرف‌های بیرونی در مورد موضوعات مربوط به سیستم مدیریت کیفیت باشد.
نکته قابل تأمل اینکه عموماً خواسته‌های مشتریان از طریق مشخصات فنی به درون سازمان انتقال می‌یابند. برای مثال مدیران از کارکنان می‌خواهند که محصول را مطابق با مشخصات اعلام شده تولید و ارائه نمایند.
انتقال اطلاعات در درون سازمان
مدیریت رده بالا باید اطمینان یابد که فرآیندهای مناسب انتقال اطلاعات در درون سازمان ایجاد شده و اینکه انتقال اطلاعات در خصوص اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت انجام می‌گیرد. جهت انتقال اطلاعات و ایجاد فضای تبادل اطلاعات می‌توان به روش های زیر عمل نمود:
۱- آموزش‌های گروهی
۲- تابلو اعلانات، روزنامه یا مجلات داخلی
۳- وسایل الکترونیکی و وسایل سمعی و بصری نظیر پست الکتریکی و وب سایت و  …
۴- نظر از کارکنان و نظام پیشنهادات
بازنگری مدیریت
۱- کلیات: مدیریت رده بالا باید سیستم مدیریت کیفیت سازمان را در فواصل زمانی برنامه‌ریزی شده مورد بازنگری قرار دهد تا از تداوم مناسب بودن کفایت و اثربخشی آن اطمینان حاصل کند. این بازنگری باید ارزیابی فرصت‌های بهبود و نیاز به تغییر سیستم مدیریت از جمله خط‌مشی کیفیت و اهداف کیفیت را شامل گردد. سوابق بازنگری‌های مدیریت باید نگهداری نمود.
در جلسات بازنگری مدیریت اطلاعات از عملکرد سیستم به عنوان ورودی وارد گشته و پس از تجزیه و تحلیل توسط مدیران تصمیمات و اقدامات به عنوان خروجی این جلسات ایجاد می‌گردند. برگزاری دقیق این جلسات که شامل بازنگری در خط‌مشی و اهداف کیفیت نیز می‌شود در پیشبرد استراتژی سازمان نقش بنیادین دارد.
۲- درون دادهای بازنگری
درون دادهای بازنگری مدیریت باید اطلاعاتی راجع به موارد زیر باشند:
الف- نتایج ممیزی‌ها
ب- بازخور از مشتری
ج- عملکرد فرایند و انطباق محصول
د- وضعیت اقدامات پیشگیرانه و اصلاحی
هـ- اقدامات پیگیرانه مربوط به بازنگری‌های قبلی مدیرتی
و- تغییراتی که می‌تواند بر سیستم مدیریت کیفیت تأثیر گذارد.
ز- توصیه‌هایی برای بهبود.
برون دادهای بازنگری
برون‌دادهای بازنگری باید شامل هر نوع تصمیمات و اقدامات مربوط به موارد زیر باشد:
الف- بهبود اثربخشی سیستم مدیریت کیفیت و فرآیندهای آن
ب- بهبود محصول در رابطه با خواسته‌های مشتری
ج- نیازهای مربوط به منابع
مدیریت منابع
فراهم کردن منابع: سازمان باید اطمینان حاصل کند که منابع ضروری برای اجرای استراژی و دستیابی به اهداف سازمان، شناسایی شده و در دسترس قرار دارند. این امر شامل منابع مورد نیاز برای اجرا و بهبود سیستم مدیریت کیفیت، و جلب رضایت مشتریان نیز می‌گردد. منابع می‌توانند کارکنان، زیرساخت‌ها، محیط کار، اطلاعات، تأمین‌کنندگان و منابع مالی را در بر گیرند.
منابع انسانی:
کارکنانی که کارهای تأثیرگذار بر کیفیت محصول را انجام می‌دهند باید بر اساس تحصیلات، آموزش، مهارت‌ها، تجربه مناسب دارای شایستگی باشند در راستای تقویت مشارکت و توسعه کارکنان می‌توان از روشهایی مانند اجرای آموزشی‌های دائمی و برنامه‌ریزی سیر شغلی. تشویق و پاداش‌دهی و فراهم ساختن شرایطی که نوآوری را ترغیب کند.
سازمان باید نسبت به موارد زیر اقدام نماید:
الف- تعیین شایستگی‌های مورد نیاز کارکنانی که کارهای تأثیرگذار بر کیفیت را انجام می‌دهند.
ب- فراهم آوردن آموزش یا انجام سایر اقداماتی که برای برآورده کردن نیازهای آن لازم هستند.
ج- ارزیابی اثربخشی اقدامات انجام شده
د- حصول اطمینان از اینکه کارکنان از مرتبط بودن و اهمیت فعالیتهای خود و اینکه چگونه آنها در دستیابی به اهداف کیفیت مشارکت دارند آگاه هستند.
هـ نگهداری سوابق مناسب مربوط به تحصیلات، آموزش، مهارت و تجربه.
زیرساخت
سازمان باید زیرساخت مورد نیاز جهت دستیابی به انطباق با الزامات و یا خواسته‌های مربوط به محصول را تعیین، فراهم و برقرار نگدارند. زیرساخت‌ها منابعی نظیر اراضی کارخانه، فضای انجام کار، ابزارها و تجهیزات، خدمات پشتیبانی، تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، و تسهیلات حمل و نقل را در بر می‌گیرند.
محیط کار
سازمان باید اطمینان حاصل نماید که محیط کار، به گونه‌ای نسبت برانگیزه‌ها، رضایت و عملکرد کارکنان و در نتیجه ارتقای عملکرد سازمان تأثیر می‌گذارد.
ایجاد یک محیط کار مناسب، به عنوان ترکیبی از عوامل انسانی و فیزیکی باید حاوی ملاحظاتی از قبیل ۱- ایجاد روش های کاری خلاق و فرصت‌هایی برای مشارکت وسیعتر کارکنان، به منظور شکوفا کردن آنها در سازمان.
۲- ضوابط و راهنمایی‌های ایمنی، از جمله استفاده از تجهیزات حفاظتی، ۳- راحتی محیط، ۴- موقعیت محیط کار، ۵- تعامل اجتماعی، ۶- تسهیلات برای کارکنان سازمان، ۷- گرما، رطوبت، نور، جریان هوا، ۸- بهداشت، نظافت، سر و صدا، ارتعاش و آلودگی
پدیدآوری محصول
۱- طرح‌ریزی پدید آوری محصول
سازمان باید فرآیندهای مورد نیاز برای پدیدآوری محصول را طرح‌ریزی نموده و تکوین نماید. طرح‌ریزی پدیدآوری محصول باید با الزامات مربوط به سایر فرآیندهای سیستم مدیریت کیفیت
همخوانی داشته باشد در طرح‌ریزی پدیدآوری محصول سازمان باید بر حسب اقتضا موارد زیر را تعیین کند:
الف- اهداف کیفیت و الزامات و یا خواسته‌های مربوط به محصول
ب- نیاز به برقراری فرآیندها، ایجاد مدارک و فراهم‌آوری منابع مربوط به محصول
ج- فعالیت‌های تصدیق، صحنه‌گذاری، پایش، بازرسی و آزمون مربوط به محصول و معیارهای پذیرش محصول
د- سوابق مورد نیاز جهت فراهم آوردن شواهدی حاکی از اینکه فرآیندهای پدیدآوری و محصول حاصله الزامات را برآورده می‌کنند.
برون داد این طرح‌ریزی باید به صورتی که برای روش های مورد عمل در کار سازمان مناسب است باشد.
۲- فرآیندهای مرتبط با مشتری

همان­طور که در بخش قبل ذکر شد، روش کنترل مدل پیش بین یک استراتژی مشخص کنترل را معرفی نمی‏کند بلکه گستره وسیعی از روش­های کنترلی را که از مدل صریح سیستم برای کمینه کردن یک تابع هدف استفاده می‏کنند، شامل می‏شود، با این وجود همه الگوریتم­های کنترل مدل پیش بین دارای سه عنصر مشترک زیر هستند:

 

• • مدل پیش بینی شده

 

• • تابع هزینه

 

• • به دست آوردن قانون کنترل

 

۴-۲-۱- مدل پیش‏بینی شده
مدل فرایند اساس روش کنترل مدل پیش بین است. یک طراحی کامل شامل مکانیزم­ های لازم برای به دست آوردن بهترین مدل است که قادر به توصیف دینامیک­های فرایند باشد. ضرورت استفاده از مدل فرایند، پیش بینی خروجی آن فرایند در زمان‏های آینده است که وجود خطا در مدل فرایند باعث می گردد این خطا در هر نمونه تکرار شود و عمل کنترل، با دقت نامناسب صورت گیرد. روش­های مختلف کنترل مدل پیش بین می‏توانند از مدل­های مختلف برای نمایش رابطه بین خروجی­ها و ورودی­های قابل اندازه ­گیری استفاده کنند از جمله نمایش پاسخ پله، پاسخ ضربه و نمایش فضای حالت و تابع تبدیل و مدل­های غیرخطی.
۴-۲-۲- تابع هدف
الگوریتم­های مختلف کنترل مدل پیش­بین از توابع هدف مختلف برای به دست آوردن قانون کنترل استفاده می‏کنند. هدف کلی در روش کنترل مدل پیش ­بین این است که خروجی­های آینده (y) فرایند در افق تعیین شده، سیگنال مرجع (w) را دنبال کنند و البته میزان انرژی سیگنال کنترل نیز باید بهینه باشد. تابع هزینه به صورت­های مختلفی از جمله نرم ۱، نرم ۲ و یا نرم بی­نهایت تعریف می­ شود متداول­ترین فرم تابع هدف به صورت زیر در نظر گرفته می‏شود:
(۴-۱)
که در آن و به ترتیب مقادیر کمینه و بیشینه افق پیش بین، افق کنترل و پارامترهای و دنباله­هایی هستند که رفتار آینده تابع هدف را مشخص می‏کنند که معمولا به صورت مقادیر ثابت یا دنباله­های نمایی تعریف می‏شوند و مقادیر پیش ­بینی شده خروجی سیستم j مرحله جلوتر می­باشد.
در برخی روش­ها جمله دوم، که سیگنال کنترل را شامل می‏شود، در نظر گرفته نمی‏شود در حالی که در برخی دیگر مقادیر سیگنال کنترل (نه افزایش آن) به صورت مستقیم هم آورده می‏شود.
۴-۲-۳- به دست آوردن قانون کنترل
به منظور به دست آوردن مقادیر لازم است تابع هدف (۴-۱) کمینه شود. برای این منظور مقادیر خروجی­ پیش ­بینی شده ، با بهره گرفتن از مدل تخمین زده شده باید به صورت تابعی از ورودی‏ها و خروجی‏های گذشته و سیگنال­های کنترل آینده محاسبه و در رابطه تابع هدف جایگزین شوند و سپس مقادیر آینده سیگنال کنترل به گونه ­ای محاسبه شوند که خروجی پیش بینی شده فرایند به مسیر مرجع نزدیک و از طرفی سیگنال کنترل نیز بهینه شود. حل تحلیلی این رابطه برای تابع هدف مرتبه دوم و با در نظر گرفتن مدل خطی و مسئله بدون قید ساده است در غیر این صورت یک مسئله بهینه­سازی Iterative باید حل شود [۴۸].
شکل ۴-۱ ساختار کلی یک کنترل­ کننده مدل پیش بین را نشان می­دهد.
شکل۴-۱٫ ساختار کلی کنترل‏کننده MPC ]48[.
همانطور که در شکل مشاهده می‏شود از مدل فرایند جهت پیش بینی خروجی آینده سیستم استفاده می­ شود و سپس دنباله­ای از سیگنال­های کنترل از طریق حل مسئله بهینه­سازی در هر زمان نمونه­برداری محاسبه و به فرایند اعمال می‏گردد.

 

• • 1. 1. مزایا و معایب روش کنترل مدل پیش‏بین

     

     

 

از جمله مزایای روش MPC می توان به موارد زیر اشاره کرد :

 

• • در روش MPC نیازی نیست معادلات ^[۳۴]HJBحل شود و این حقیقت که یافتن پاسخ بهینه حلقه باز برای یک شرط اولیه داده شده، امری ساده می‏باشد، باعث شده روش MPC به عنوان روشی مناسب در بسیاری از کاربردها شناخته شود.

 

• • روش MPC زمان تأخیر سیستم را به صورت ذاتی جبران می‏نماید.

 

• • MPC روشی است که قابلیت مدیریت قیدهای ورودی و خروجی را به طور صریح در محاسبات و اجرای کنترل­ کننده دارد. یکی از مهم­ترین خصوصیات و مزایای روش MPC نیز این است که قیود مسئله چه از نوع ورودی باشد، چه از نوع خروجی، در طی محاسبات در نظر گرفته می‏شوند.

 

• • الگوریتم MPC می ­تواند به سادگی به حالت چندمتغیره تعمیم یابد.

 

• • اکنون که مباحث کنترل مقاوم^[۳۵] پایه و محور تحقیقات در زمینه های مختلف گردیده است، توانایی روش MPC در مباحث کنترل مقاوم و پایداری یکی از مزایای این روش جذاب می­باشد. MPC می ­تواند به عنوان روشی موثر برای طراحی سیستم کنترل مقاوم در حضور قیود مورد استفاده قرار گیرد.

 

• • اعمال قانون کنترل در این روش ساده است.

 

• • در مواردی که سیگنال مرجع آینده مشخص است مانند مباحث روباتیک و فرایند های دسته­ای^[۳۶] روش MPC مفید خواهد بود.

 

• • چون در هر نمونه قانون کنترل با حل مسئلۀ بهینه­سازی محاسبه می­ شود، بنابراین رفتار کنترل­ کننده همواره رفتاری بهینه خواهد بود.

 

• • در مباحث MPC روش کنترلی پیشرو^[۳۷] پیشنهاد می‏گردد که برای جبران اغتشاش قابل اندازه گیری^[۳۸] روشی مؤثر است.

 

• • روش MPC قابلیت اعمال شدن به فرآیندهای گوناگون را دارد، از فرآیندهای ساده گرفته تا فرایند های پیچیده با تأخیر زمانی زیاد و هم­چنین فرآیندهای نامینیمم فاز و یا ناپایدار.

 

• • روش MPC در به کارگیری نوع مدل محدودیت چندانی ندارد.

 

• • ماهیت کلی روش MPC به گونه‏ای است که اجازۀ بسط و پیشرفت کارهای آینده را می‏دهد.

 

با وجود مزایای بسیار روش MPC، یک عیب و کاستی این روش که تا کنون شناخته شده است، وجود پیچیدگی در محاسبات زمان واقعی^[۳۹] کنترل­ کننده و در نتیجه کند بودن الگوریتم MPC است. چون در روش MPC در هر نمونه یک بار مسئلۀ بهینه سازی حل می­ شود، پیچیدگی محاسباتی، به خصوص در حضور قیود بسیار بالا است که باعث می­ شود روش MPC را که با توجه به مزایای ارائه شده بسیار جذاب، مفید و کاراست، عمدتا بتوان به پروسه­های کند با زمان نمونه برداری بالا اعمال کرد.

 

• 1. روش کنترل مدل پیش‏بین تعمیم‏یافته برای فرآیندهای تک متغیره

فلاحیان، ناحید، پرتوی مقدم، عباس (۱۳۹۲). کتاب معلم، مطالعات اجتماعی.
فیضی، طاهره (۱۳۸۴). مبانی سازمان و مدیریت، انتشارات پیام نور.
قاسمی، وحید، برندگی، بدری (۱۳۸۸). بررسی جامعه‌شناختی شخصیت قدرت‌طلب، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیست و دوم، شماره:۴۳، ص:۴۰-۲۳٫
کاوه، محمد (۱۳۹۱). آسیب‌شناسی بیماری‌های اجتماعی (جلد اول)، تهران: نشر جامعه شناسان، چاپ اول.
کردنائیچ، اسداله، زالی، محمد رضا، هومن، حیدر علی، شمس، شهاب الدین (۱۳۸۶). ابزار سنجش ویژگی‌های کارآفرینان تهران، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
کرلینجر، ف.ا. (۱۳۸۲). مبانی پژوهش در علوم رفتاری (جلد دوم)(ترجمه :ح.پ. شریفی؛ ج. نجفی زند). تهران: آوای نور.
کریپندروف، کلوس (۱۳۸۳). تحلیل محتوا (مبانی روش‌شناسی)(نایب، مترجم)، تهران، نی.
کشتی دار، محمد، جهانگیری، محمد، رحیمی، محمد (۱۳۸۹). نقش هدف‌گرایی و هویت اخلاقی در پیش‌بینی کارکردهای اخلاقی مثبت و منفی در فوتبال، نشریه مدیریت ورزشی، شماره ۷ ص ۵-۲۳٫
کوچانی، قاسمعلی (۱۳۷۶). فرهنگ اخلاق، موسسه فرهنگی انتشاراتی الحوراء.
کوراتکو، دانلد اف، هاجتس، ریچارد ام (۱۳۸۳). نگرشی معاصر بر کارآفرینی، مترجم: ابراهیم محرابی، محسن تبرایی، تهران: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

گوتک، جرالد (۱۳۸۰). مکاتب فلسفی و آراء تربیتی، ترجمه دکتر محمدجعفر پاک سرشت، تهران: سمت.
لاری، امیر، علیمیری، مصطفی، عربیون، ابوالقاسم (۱۳۹۰). تحلیل محتوای کتاب‌های مدل آموزش کارآفرینی KAB ازبعد میزان توجه به نگرش کارآفرینانه، ماهنامه اقتصادی اجتماعی کار و جامعه، شماره ۱۳۶، ص ۸۰-۶۶.
مانهایم، یارول و ریچ، ریچارد (۱۳۸۵). روش‌های تحقیق در علوم سیاسی، ترجمه لیلا سازگار.
محمد، رضا (۱۳۷۶). کنجکاوی و رفتار اکتشافی، مجله رشد معلم، شماره ۱۲۷، ص ۴۹-۴۸٫
محمود فتحعلی (۱۳۸۲) مباحثی در باب کارآمدی، قم، مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مرادی، حسن (۱۳۸۸) تحلیل محتوای کتاب درسی، آییثر.
مزیدی،محمد، گلزاری،سیما(۱۳۹۰). بررسی میزان برخورداری کتاب‌های فارسی دوره‌ی ابتدایی از مؤلفه‌های خلاقیت، مجله علمی-پژوهشی: پژوهش های برنامه درسی ،دوره اول شماره۱ ،صص:۱۰۹-۶۹٫
مسعودنیا، ابراهیم (۱۳۸۶). بررسی اعتبار پارادایم‌های شخصیتی در مطالعه و پیش‌بینی کارآفرینی، ماهنامه دانشور رفتار، سال چهاردهم، شماره ۲۳،صص:۶۴-۵۳٫
مشایخ، فریده (۱۳۷۵). فرایند برنامه‌ریزی آموزشی. تهران: مدرسه.
مطهری، علی (۱۳۶۵). کارآفرینی، خلاقیت و نوآوری، نشر آزاد .
مطهری، مرتضی (۱۳۷۲). مجموعه آثار استاد مطهری (مدیریت و رهبری در اسلام)، جلد ۳، تهران: انتشارات صدرا.
معاونت پژوهش (۱۳۸۲). در جستجوی راهکارهای تدوین متون درسی. تهران: مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مقیمی سید محمد (۱۳۸۴). کارآفرینی در سازمان‌های دولتی، تهران: مرکز کارآفرینی دانشگاه تهران.
ملکی،حسن (۱۳۷۴).سازمان‌دهی محتوای برنامه درسی ،با تأکید بر مطالعات اجتماعی ،تهران،نشر قو.
مهرمحمدی، محمود، عابدی، لطفعلی (۱۳۸۹). الگوهای یادگیری: ابزارهایی برای تدریس، ویرایش اول، تهران: سمت.
میانجی، نسرین، صمدی، پروین (۱۳۹۲). پایان‌نامه میزان توجه به فرهنگ کار در کتاب‌های درسی دوره متوسطه شاخه کار و دانش، دانشگاه الزهرا، تهران، رشته علوم تربیتی، گرایش برنامه‌ریزی درسی.
نادری، عزت اله، شهبازی وهاب (۱۳۷۳).بررسی محتوای کتاب‌های درسی تعلیمات اجتماعی و فارسی دوره ابتدایی از نظر انطباق با اهداف راهنمایی شغلی در این دوره از نظر رابرت هاپاک،پایان‌نامه کارشناسی ارشد ،گرایش علوم تربیتی ،دانشگاه تربیت‌معلم تهران .
نصراله پور، غلام رضا (۱۳۸۹). پایان‌نامه بررسی و تحلیل محتوای کتب درسی پایه پنجم دبستان با توجه به مهارت‌های کارآفرینی، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول،رشته تحصیلی علوم تربیتی، گرایش برنامه‌ریزی درسی.
نوروزی، محمد رضا (۱۳۸۹). نقش دانشگاه در فرهنگ‌سازی و ایجاد زیرساخت‌های عملی برای تربیت نیروهای کارآفرین، مجله کار و جامعه، شماره:۱۲۲، ص:۲۳ تا ۳۰٫
نوریان، محمد (۱۳۸۶). تحلیل محتوای کتب فارسی سال اول دبستان در ایران، فصلنامه روان شناسان ایرانی، ۱۲،صص: ۳۵۷ - ۳۶۶.
نوریان، محمد (۱۳۸۷). بررسی چگونگی به‌کارگیری اصل تأکید در طراحی تصاویر کتاب‌های درسی پایه دوم و پنجم دوره ابتدایی. اندیشه‌های نوین تربیتی. دوره ۴، شماره ۳،صص:۱۴۴ ـ ۱۲۷٫
نیک نفس، سعید، علی آبادی، خدیجه (۱۳۹۲). نقش تحلیل محتوا در فرایند آموزش و طراحی کتاب‌های درسی، مجله جهانی رسانه، شماره ۱۶، صص:۱۵۰-۱۲۴٫
نیکلس، ادری، نیکلس، هاروارد، (۱۳۷۷). راهنمای علمی برنامه ریزی درسی.(دهقان، مترجم) تهران، قدیانی.
وادزورث، باری (۱۳۷۸). روان شناسی رشد، تحول شناختی و عاطفی از دیدگاه پیاژه، مترجمان جواد صالحی قدردی، امیر امین یزدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
الوانی، سید مهدی، مقیمی، سید محمد، آذر، عادل، رحمتی، محمدحسین (۱۳۹۰) خط مش گذاری در نظام آموزش کارآفرینی در ایران، مجله اقتصاد کار و جامعه، شماره ۱۴۰،صص:۳۰-۴٫
هادی زاده مقدم، اکرم و رحیمی فیل آبادی، فرج‌الله (۱۳۸۴). کارآفرینی سازمانی، انتشارات جانان.
هارجی، اون ، و همکاران (۱۳۷۷). مهارت‌های اجتماعی در ارتباطات میان فردی، مترجم خشایار بیگی و مهرداد فیروزبخت، چاپ اول، رشد، تهران.
هاشمیان بجنورد، ناهید و منهاج، محمدباقر (۱۳۸۶). دانش چیست؟ مرور ادبیات، مقایسه تعاریف؛ ارائه تعریفی جدید، فصلنامه رهیافت، شماره ۴۰،صص:۲۴-۱۸٫
هرسی، پال و بلانچارد، کنت (۱۳۷۵) مدیریت رفتار سازمانی: کاربرد منابع انسانی، (ترجمه علی علاقه بند)، موسسه انتشارات امیرکبیر.
هزار جریبی، جعفر (۱۳۸۴). کارآفرینی، انتشارات پژوهشکده امور اقتصادی، چاپ اول.
هولستی، اوله (۱۳۷۳). تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی، ترجمه نادر سالار زاده امیری، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی،۱۳۸۰٫
هیسریچ، رابرت دی و پیترز، مایکل پی(۱۳۸۳). کارآفرینی(جلد اول)، ترجمه ی سید علیرضا فیض بخش و حمیدرضا تقی یاری، انتشارات علمی دانشگاه صنعتی شریف.
یار علی، جواد، شواخی، علی رضا، عریضی، فروغ (۱۳۸۵). بررسی مهارت‌های ارتباطی کتب درسی تعلیمات اجتماعی دوره راهنمایی تحصیلی، فصلنامه تعلیم و تربیت شماره ۱۹۱،۹۳،صص:-۲۲۱٫
یارمحمدیان، محمد حسین (۱۳۸۶). اصول برنامه ریزی درسی. تهران: یادواره کتاب.
یعقوبی نجف آبادی، اشرف (۱۳۸۹). ضرورت آموزش کارآفرینی در همه مقاطع تحصیلی، مجله مشاور مدرسه شماره ۴۰ ،صص:۴۲-۲۸٫
یوسف پور، رضا (۱۳۸۷). شیوه‌های تجزیه‌وتحلیل کتاب‌های درسی، جغرافیا، جغرافیا و برنامه‌ریزی، شماره ۷، صص: ۱۴۰-۹۷٫
Chan, Kara (2006). Consumer socialization of Chinese children in schools: analysis of consumption values in textbooks. Journal of Consumer Marketing, 23, 125–۱۳۲٫
Erdogan, Mehmet, Kostova, Zdravka, Marcinkowski, Thomas (2008). Components of Environmental Literacy in Elementary Science Education Curriculum in Bulgaria and Turkey. Eurasia Journal of MathematicsScience and Technology Education, 5, 15-26.
Hasan,Ali S.Raddatz, Volker (2008).Analysis of EFL elementary textbooks in Syria and Germany: cognitive, affective and procedural aspects in their inter cultural context Journal of Intercultural Communication,17,20-30.

۲۸

 

کشاورز

 

دیپلم

 

آلان

 

 

 

۲۰

 

۲۵

 

کشاورز

 

لیسانس

 

بیجند

 

 

 

 

تجزیه و تحلیل داده ها

یکی از وظایف چالشی پژوهشگران کیفی، تحلیل متن و دیگر اشکال داده ها است. تحلیل داده در پژوهش کیفی مستلزم آمادهسازی و سازماندهی داده ها (داده های متنی دستنوشتهها، یا داده های تصویری عکسها) برای تحلیل، سپس تقلیل داده ها در قالب چند مضمون از طریق فرایند کدگذاری و تلخیصکدها و در نهایت ارائه داده ها به شکل نگارهها، جداول یا بحث نوشتاری است (کرسول، ۱۳۹۱: ۱۸۲). در نظریه دادهبنیاد (زمینهای) از رویه تفسیری استفاده میکنند. این رویه شامل مرحله کدگذاری – باز، محوری و گزینشی- است که توسط استراوس و کوربین (۱۹۹۰) ابداع شده است. نظریهی زمینهای رویهای برای تدوین طبقات اطلاعاتی (کدگذاری باز) مرتبط ساختن این طبقات(کدگذاری محوری) و ارائه داستان که این طبقات را به هم پیوند میدهد (کرسول، ۱۳۹۱: ۱۹۵ به نقل از استراوس و کوربین۱۹۹۰) در مرحله کدگذاری باز پژوهشگر در متن به جستجوی طبقات اطلاعاتی برجسته و بارز میپردازد. محقق با بهره گرفتن از رویکرد مقایسه مستمر تلاش میکند این طبقات را به اشباع برساند(همان، ۹۵). برای انجام کدگذاری باز راه های مختلفی وجود دارد. یکی روش تحلیل سطر به سطر است. این روش با معاینه دقیق و از نزدیک داده ها، عبارت به عبارت و حتی کلمه به کلمه انجام میشود، این روش شاید وقتگیرترین شیوهکدگذاری باشد، اما پرحاصلترین نیز هست. این همان فرایندی است که به آن «نمونهگیری نظری» مینامیم. روش نوشتن کدها بدین شکل است که مفاهیم در حاشیه متن یا روی کارت به هنگام پدیدارشدن آن نوشته میشود (استراوس و کوربین، ۱۳۹۰: ۱۴۲).

کدگذاری محوری عمل مرتبط کردن مقوله ها با زیر مقوله ها در راستای ویژگیها و ابعاد آنهاست کدگذاری مقوله ها با یکدیگر و نحوه اتصال آنها نظر دارد. کدگذاری محوری شامل چند مرحله اقدام می‌شود که عبارتند از:

بیان کردن ویژگیهای یک مقوله و ابعاد این ویژگیها.
شناسایی انواع شرایط عملها و تعاملها، و پیامدهای ملازم با یک پدیده.
مرتبط کردن یک مقوله به زیر مقوله های آناز طریق جملههایی که چگونگی ارتباط را باز گویند.
جستوی سریع سرنخهایی که مشان دهنده رابطه بین مقوله های عمده با یکدیگر باشد.
با کدگذاری محوری است که روابط و نسبتها میان مقوله ها را میتوان باز کرد (استراوس و کوربین، ۱۳۹۰: ۱۴۹).
مرحله نهایی کدگذاری گزینشی است در این مرحله محقق نیازی به مقوله بندی جدیدی ندارد و با اندکی از مقوله ها سر و کار دارد. کدگذاری گزینشی فرایند یکپارچهسازی و پالایش نظریه است. اطلاعات حاصل از کدگذاری محوری در ادامه در قالب یک پارادایم که مدل نظری تحت مطالعه را نشان میدهد سازماندهی و ارائه میشوند و بدان طریق نظریه ساخته شده بدست میآید (کرسول، ۱۳۹۱: ۱۹۶).
بعد از گردآوری داده محقق اقدام پیاده کردن داده ها به شکل مکتوب نموده و سپس مفاهیم اولیه را به صورت سطر به سطر شناسایی کرده است و در مرحله بعد اقدام به شناسایی مقوله ها کرده و از دل مقوله های بدست آمده و بعد از آن مقولهبندی فرعی انجام شده است و در نهایت ویژگیهای و سرنخهای مورد نظر را شناسایی کرده و مقوله های اصلی را انتخاب کردیم. گزارش داستان مرحله نهایی این کار پژوهشی میباشد که محقق در فصل چهارم به توضیح و بررسی گزارش پرداخته است.
فصل چهارم:
یافته‌ها ی تحقیق

مقدمه

در فصل حاضر، محقّق اقدام به ارائه مقوله‌بندی از داده‌هامی‌نماید. از آنجایی که در نظریه‌ی مبنایی هدف فراتر رفتن از صرف توصیف و رسیدن از تبیین به تفسیر است، محقّق سعی نموده است پس از توصیف داده اقدام به شرح، توضیح و تفسیر معنای مستتر در داده‌ها نماید. بنابراین در این فصل به بررسی فرایندهای شکلگیری تمایلات مهاجرتی جوانان روستایی پرداخته میشود. تا از طریق آن بتوانیم معانی نهفته در پس کنشهای مهاجرتی جوانان روستایی شهرستان سراب مورد بررسی قرار میدهیم تا بتوانیم از این طریق سبکهای مختلف تمایلات مهاجرتی جوانان را شناسایی نماییم. در این پژوهش سه نوع سبک تمایل به مهاجرت در میان جوانان به عنوان مقوله اصلی شناسایی شدهاند که عبارتند از:
تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در برابر تغییر ارزشها
تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در به انگیزههای اقتصادی
تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در برابر توسعه نابرابر بین شهر روستا

تمایل به مهاجرت به عنوان واکنشی در برابر تغییر ارزشها

تمایل به مهاجرت به عنوان یک واکنش در برابرتغییر ارزشها، رفتار خاصی از سوی کنشگران می‌باشد که در آن به تغییر سبک زندگی، بهبود کیفیت زندگی، آرمانسازی خرده فرهنگ شهری از سوی جوانان اشاره گشته است. این دیدگاه بر این نکته تأکید میکند که کنشگران جوان امروزی معانی ذهنی را برای آینده خود پروراندهاند که متفاوت از نسل بزرگسال میباشد. تغییر ارزشها معمولاً باشیوه مصرف کنشگران مشخص میگردد. کنشگران جوان در این رفتار با تبعیت از الگوهای مصرف کنشگران شهری سعی دارند با آنها همگام گردند ولی زندگی روستایی این اجازه را به آنها نمیدهد. بنابراین این افراد برای دست یافتن به خواسته ها و همنوایی با زندگی شهری خودشان را در معرض مهاجرت به شهر میبینند و تلاش میکنند اگر فرصتی به دست آوردند محل زندگی (روستا) را ترک نموده و به مکان ممیز (شهر) حرکت نمایند.

آرمانسازی خرده فرهنگ شهری

معمولا روستاییان شهر و فرهنگ شهری را بهتر از فرهنگ خود میدانند و همیشه سعی میکنند رفتار و شیوهی زندگیشان را با زندگی شهری همسان نمایند. در نتایج مصاحبه که از جوانان روستایی بدست آمده است، جوانان شهر را منبع انرژی مثبت میدانند و رویاهای خود را در شهر جستجو می‌کنند. جوانان مورد مطالعه در روستاها معتقدند که برای اینکه بتوانیم آیندهای روشن برای خود و فرزندانمان بسازیم باید هر چه سریعتر روستا را ترک نماییم، چون روستا چیزی جز از دست دادن وقت فایدهای ندارد. به دلایلی از قبیل تضمین شغل در شهر وجود شرایط تحصیلی مناسب برای فرزندان در شهر، تنوع و فراوانی در شهر و در کل آینده بهتر در شهر آنها را به مهاجرت به سمت شهرها وسوسه مینماید. در این میان رسانه ها هم بیکار نمانده و مزایای زندگی مدرن و آیندهدار را در شهر تبلیغ مینمایند. تنوع و رفاه زیاد در شهر همراه با آزادی و عدم وجود نظارت بر رفتار جوانان و همچنین امکان رشد و ترقی سریع و راحت در شهر است که باعث گرایش به مهاجرت در میان جوانان میگردد. در این راستا با توجه به اینکه جوان تشنه بدست آوردن موقعیتهای برتر هست و همیشه در پی رسیدن به حداکثری میباشد شهر و زندگی شهری را برای ارضاء این نیازها مناسب میبیند. و از طرفی دیگر با توجه به محدودیت و بسته بودن محیط روستایی که امکان پرورش استعدادها و خلاقیت فرد در چنین محیطی خیلی سخت میباشد و با خلاقیت و نوآوری او مقاومت میگردد. بنابراین سعی میکند از محیط سرد و ملالآور روستایی جدا شده و راه شهر را در پیش میگیرد. شهری بودن و زندگی در شهر را به نوعی افتخار برای خودش میداند. این عمل در میان اکثر جوانان اتفاق میافتد ولی آنهایی که تحصیلات بالایی دارند و محیط روستایی توانایی جذب چنین افرادی را ندارد در نتیجه این قشر از جوانان مشکلات ناشی از غریب بودن در شهر و نداشتن مسکن و ناکافی بودن سرمایه اولیه مهاجرت به شهر را به جان میخرند و به امید آیندهای درخشان اقدام مهاجرت مینمایند.
“با شناختی که من از خودم دارم و با تحصیلاتی که دارم احساس میکنم در شهر حتما موفق خواهم شد. شاید یکی دو ماه اول مهاجرت برایم سخت باشد ولی بالاخره یک کار بهتری برای خود جور میکنم. چون میزان تحصیلات که من دارم خیلی راحت میتوانم در شهر کار پیدا کنم.” (محمد، ۲۷ ساله).
“به نظر من جوانی که میخواهد مهاجرت کند باید حداقل تحصیلات و یا تخصصی داشته باشد تا از طریق این دو فاکتور مهم بتواند برای خودش کار ردیف کند و بتواند به خواستههایش دست یابد.” (وحید، ۲۶ ساله).
“با تحصیلاتی که دارم میتوانم خیلی راحت در شهر شغل پیدا کنم ولی اگر با این تحصیلات و انرژی صد سال هم در روستا بمانم نمیتوانم خود را به جایی برسانم. در شهر یک کار اداری پیدا میکنم و بعدش هر نوع زندگی که دوستش داشته باشم برای خودم ردیف میکنم.” ( سعید، ۲۴ ساله).
“من سعی خواهم کرد از روستا مهاجرت کنم، چون روستا چیزی ندارد که من بتوانم به آینده فرزندان به آن خوش بین باشم من دوس دارم در آینده فرزندان، از بهترین امکانات آموزشی، از بهترین معلمان بهرهمند گردند، اینجا چنین شرایطی برای من مهیا نیست و سعی میکنم حتما از اینجا برم.” (فرامرز، ۲۵ ساله).
با توجه به مصادیقی که عنوان شد به نظر میرسد جوانان بیشتر نه به خاطر اجبار و محدودیتهای روستا تمایل به مهاجرت دارند بلکه تمایل به مهاجرت آنها ناشی از ساختن شهر به عنوان برآورنده آرزوهای آیندهشان است و چون از آینده روستا میترسند که دچار رکود شود و فقط مآمن تعداد قلیلی از افراد باشد بدین صورت سعی میکنند هر چه زودتر از روستا جدا شده و به سمت شهرها حرکت نمایند. بنابراین تجسم آینده درخشان و آرمانی است که جوان گرایش دارد روستا را ترک نماید.

تغییر سبک زندگی

سبک زندگی در جوامع امروز از تعیین کنندهترین عامل فرهنگی است. سبک زندگی شیوه زندگی خاص یک فرد یا یک جامعه است.در دنیای امروز سبکهای مختلفی از زندگی هستند و دائماً در حال تغییر و تحول میباشند، لذا این اتفاقات (تغییر سبک زندگی) در جوامع روستایی نیز در حال رخ دادن است. چون ایرانیها بیشتر دنیا دوست و مادیگرا هستند و این وضعیت با شیوع مصرف گرایی هزینه های زیادی را به خانواده ها تحمیل مینماید و در روستا امکانی برای تأمین چنین زندگی فراهم نیست وهمچنین یکی از معضلات تغییرات سبک زندگی همین رواج مصرف گرایی و هزینه بالای خرید کالاهای لوکس میباشد، که این موضوع باعث ایجاد نیاز کاذب میشود و خانواده ها برای بدست آوردن مخارج این هزینه ها سعی میکنند نوعی سطح در آمدشان را ارتقاء دهند که وقتی شرایط کسب درآمد در روستا مهیا نیست بنابراین باید از محل های دیگری زندگیشان را تامین نمایند در این میان چون خانواده های جدید که در حال شکل گرفتن هستند. به نوعی جوانان به خاطر داشتن روحیه تنوعطلبی هزینه زیادی را صرف خرید موارد مذکور میکنند در نتیجه نمی توانند با وضعیت درآمدی روستا به آنچه که دلخواهشان است دست یابند این امر موجب میگردد جوان برای بدست آوردن مخارج زندگی به شهر مراجعه می نماید تا با بدست آوردن درآمد بیشتر بتواند جوابگوی هزینه زندگیاش باشد. و بعد از مدت کوتاهی که وضعیت اشتغال خود را در شهر مستحکم مینماید اقدام به کوچ میکند این روند باعث تحریک دیگر جوانان روستایی میشود و چون موقعیت جوانانی که به شهر رفته اند را مشاهده مینمایند سعی میکنند خودشان را به او برسانند. در این میان یک مسابقه مهاجرتی شکل میگیرد با مهاجرت چند نفر از روستا بقیه هم سعی میکنند به این روند اضافه شوند، به دنبال آن به سمت شهر ها حرکت کنند این موضوع سبب خالی شدن جمعیت جوان از روستا گشته و کشاورزی و تولید روستایی دچار رکود می گردد.
“من دوست دارم آنقدر ثروت و درآمد داشته باشم که بتوانم بوسیله آن سفر دور دنیا بروم خانهای مجلل در بالا شهر برای خودم تهیه کنم و بالاخره در دنیا هرچیزی هست بخرم و از آنها به خوبی لذت ببرم مثلا” من در ماهواره میبینم که در اروپا خانههایی درست کردهاند که همه کارها به صورت هوشمند انجام میشود من دوست دارم چنین خانهای داشته باشم.” (علیرضا ۲۶ ساله)
” شما افراد شهری را میبینید که همه لباسهای خوب و گران قیمت به تن دارند، از انواع ادکلنهای خوشبو استفاده مینمایند ماشینهای آنچنانی زیر پایشان است بالاخره هر چه که خوب است در شهر وجود دارد حتی جوانانی که از روستای ما به شهر رفتهاند شبیه این چنین آدمهایی شدهاند. من هم دوست دارم با مهاجرت از این روستا مثل آنها رفتار کنم چون در روستا نمیتوانم مثل آنها رفتار کنم هم درآمدم پایین است و هم روستا چنین امکانی را به من نمیدهد.” (محمد، ۲۷ ساله)
“من می-خواهم به شهر مهاجرت کنم چون اگر ازدواج کنم و در روستا بمانم ممکن است فرزندانم بادیدن انواع و اقسام جاهای دیدنی شهر و شهر بازیهای آنچنانی مرا نکوهش کنند که چرا به شهر نرفتی ما هم از این امکانات استفاده کنیم.” ( سعید، ۲۴ ساله)
باتوجه به آنچه که در بالا اشاره شد تغییر سبک زندگی سبب شده است که جوامع روستایی به شیوه شهری زندگی نماید یعنی سطح توقعات اجتماعی بالا رفته است. و با ادامه این روند جوامع روستایی به علت محدود بودن و عدم وجود سطح اشتغال بالا نتواند جوابگوی نیازهای جوانان باشد. چون امروزه جوانان به شیوه متفاوتتر از جوانان گذشته زندگی میکنند و نیازهایی را مطرح میکنند که قبلاً به هیچ وجه به عنوان نیاز از آن یاد نشده بود. در نتیجه این موضوع باعث شده جوانان از زندگی روستایی دوری گزیده و تمایل داشته باشند به شهر مهاجرت نمایند.

شکاف نسلی

شکاف نسلی فرآیندی است که به عنوان اختلاف بین نگرش و رفتار جوانان با سالخوردگان تعریف میشود، به نظر میآید بزرگسالان، جوانان را به حیطه فعالیتهای خود راه نمیدهند، یا به عبارت بهتر جوانان به خاطر بلندپروازی و نیروی جوانی که دارند انواع و اقسام روش و ایده جدید را در ذهن خود میپروانند و خواستار اجرای آن در عمل میباشند ولی بزرگسالان به خاطر محاظهکاری و ترس از ریسک در برابر چنین افکار مقاومت میکنند. جوان روستایی به اینکه تصور میکنند استفاده از شیوه‌های سنتی تولید در جامعه امروز مقرون به صرفه نمیباشد. بنابراین دچار نوعی دلزدگی از ماندن در روستا میگردد و همیشه با والدین مخصوصاً با پدرش درگیری دارد. برای اینکه آنها دوست دارند فرزندان آنها مثل قدیم در کنارشان کار کنند. فقط به این امر راضی هستند که از نیروی جسمانی جوانان برای کار در زمین کشاورزی استفاده بنمایند. اجازه خودنمایی به ایدهها و خلاقیت جوان در امور کشاورزی را نمیدهند. و هیچ گونه استقلالی به جوانان قائل نمیشوند و بیشتر از آنها به عنوان کارگر بدون مزد استفاده میکردند. در این راستا جوانی که توانایی ارائه ایده های جدید را داشته و میتواند نوع کشاورزی را منقلب نماید و از شیوه تولید سنتی به سمت شیوه تولید صنعتی هدایت نماید در حاشیه میماند. این امر منجر به تعارض هر چه بیشتر میان این دو نسل یعنی جوانان و بزرگسالان میشد. جوانی که میخواست از حاصل کارش استفاده نماید و به دستمزد کارهایش برسد بزرگسالان همه درآمد را در اختیار خود میگرفتند و به جوان چیزی به عنوان سهم یا دستمزد پرداخت نمیشد. در نتیجه ادامه این روند برای اینکه جوان ثابت نماید که می تواند روی پای خود بایستد تصمیم میگرفت از والدینش جداشود و چون در روستا چنین عملی زیاد پسندیده نبود؛ یعنی اگر کسی بخواهد از والدینش مخصوصاً در دورانی هنوز ازدواج نکرده است از خانواده جدا شود جامعه روستایی چنین عملی را تقبیح مینماید. بنابراین به دنبال تنها راه چاره برای برون رفت از این وضعیت سعی میکرد هر طور شده از روستا مهاجرت نموده و به شهر برود تا بتواند به آنچه که استحقاقش را دارد، دست یابد. چون این باور ذهنی در جوان شکل میبندد که رهایی از قید و بند خانواده میتواند او را در رسیدن به اهدافی که دارد کمک نماید جوان ابتدا به خاطر تعلقاتی که به خانواده دارد سعی می کند پیش والدین خود بماند ولی با مشاهده وضعیت سخت ماندن پیش خانواده دیگر چاره ای در ماندن به روستا ندارد و باید به سمت شهر مهاجرت نماید.
“اگر ما بتوانیم زمین های کشاورزی خودمان را مدرنیزه نماییم . مثلاً با بهره گرفتن از شیوه آبیاری تحت فشار کار کشاورزی را انجام دهیم درآمدمان به مراتب از این بیشتر می شود. ولی پدرم اجازه نمیدهد که این صورت پذیرد و هروقت بحث از آبیاری تحت فشار به میان میآید مخالفت نموده و به ما اجازه نمیدهد که این کار را بکنیم.” (فرامرز۲۶ ساله)
“به نظر من اگر بتوانیم کشاورزی مدرنیزه داشته باشیم میتوانیم در روستا درآمد خوبی بدست بیاریم و نیازی به مهاجرت به شهر نداشته باشیم. ولی پدرم با این کار مخالف است.” (رضا ۲۴ ساله)
“موقعی که به پدرم میگم این محصول را بکاریم این محصول پرسود است و محصولی که شما میکارید با آن شیوه به صرفه نیست به ما میگه شما برید برای خودتان زمین بخرید و هر کار دوست داشتید توی آن انجام بدهید.” ( علیرضا ۲۲ دساله)
با توجه به مطالب و مصادیقی که ارائه شد روشن می گردد که کار کشاورزی که به صورت سنتی اداره میشود زیاد صرفه اقتصادی ندارد و نیاز به تغییر و تحول است تا بوسیله این روشها، بهره وری افزایش یابد ولی در این میان بزرگسالان در مقابل هرگونه تغییر مقاومت نموده و اجازه نمیدهند تغییرات در این زمینه صورت پذیرد. دلیل این کار هم مالک زمین بودن است که در مقابل آن ایستادگی میکنند جوانی که ایدهها بهتر و آیندهنگرانه نسبت به تغییر و تحول دارد در مقابل بزرگسالان نمیتواند کاری انجام دهد بنابراین تسلیم آنها میگردد و برای رهایی از این موقعیت به سمت شهر حرکت میکند. تا بدین طریق هم استقلال مالی بدست آورد و هم استقلال فکری. در نتیجه یکی از زمینه های تأثیرگذار بر تمایلات مهاجرتی جوانان همواره شکاف نسلی میان کنشگران امروزی با کنشگران دیروزی میباشد.

شناخت ساختار ها و الزاماتی که در صنعت و بخش های مختلف آن برای گردش ها اشیا(بنا به تعریف اشیا ) وجود دارد،به در پیاده سازی بهتر و ایجاد امنیت کمک خواهد کرد . پس یکی دیگر از اقدامات صورت گرفته در بخش طرح ریزی و برنامه ریزی شناخت این الزامات و ساختار هاست.

۴-۲-۲-۳مطالعه زنجیره ارزش و تامین
ابتدا به تعریف از زنجیره ارزش و تامین می پردازیم
زنجیره ارزش ( value chain)
زنجیره ارزش ، در برگیرنده مجموعه ای از فعالیتهاست که برای طراحی ، تولید ، بازاریابی ، تحویل وپشتتیبانی محصولات آن بکارگرفته می شود.
زنجیره تامین ( supply chain)
فرایند برنامه ریزی ،اجرا وکنترل کارآمد جریان مواد اولیه ، موجودیهای درجریان ساخت ومحصولات نهایی و همچنین جریان اطلاعات مرتبط با آن از نقطه اولیه تا نقطه مصرف که با هدف تامین نیازهای مشتریان انجام می شود.
با شناخت بهتر از زنجیره ارزش و تامین میتوان درک بهتری نسبت به فعالیتها و عملیاتی اشیا در محیط های مختلف انجام می دهند ،دست پیدا کرد در نتیجه بررسی این دو زنجیره برای پیاده سازی و اجرا اینترنت اشیا امن و شناسایی فعالیت های که امکان و اررش بیشتری برای صنعت مورد مطالعه دارند شناسایی می شوند و در طرح نهایی ساختار اینترنت اشیا قرار می گیرند.
۵-۲-۲-۳طرح ریزی برای ساختار اینترنت اشیا و تعیین نقش اینترنت اشیا
در این بخش با نتایجی که از مطالعه و بررسی برنامه ریزی استراتژیک، برنامه ریزی فناوری اطلاعات؛ساختارها و الزامات و زنجیره ارزش و تامین بدست آمده سعی بر ایجاد طرحی در جهت استقرار اینترنت اشیا با توجه به اهمیت اشیایی که با بهره گرفتن از مطالعات انجام شده تعیین شده اند ،صورت می گیرد.
۳-۲-۳تفکیک سازی نقش ها و ساختار
پس از تشکیل ساختار و تعیین نقش اشیا به سراغ تفکیک سازی ساختار می پردازیم . صنایع نفت و گاز به دو بخش عمده ساحلی و فراساحلی تقسیم می شوند
در قسمت ساحلی که تاسسیات ،افراد و به طو رکلی اشیای مد نظر بر روی خشکی قرار دارندو برای استقرار از فناوری های اینترنت اشیا استفاده می کنند. در قسمت فراساحلی تاسسیات ،افراد و به طورکلی اشیای مد نظر بر روی آب و یا زیر آب قرار دارند برای آنها از فناوری های مطرح شده در اینترنت اشیای زیر آب استفاده می کنند
به همین دلیل و تفاوت فناوری ها نیاز داریم پس از تعیین طرح کلی به جداسازی اقدام نماییم تا به طور دقیق تر بتوانیم امنیت را در این دو قسمت با توجه به محیط و عملکر آنها ایجاد کنیم. مسلما پس از تدوین راهکارو روش مناسب نیازمند طرحی هستیم که به واسطه آن به پیاده سازی روش دست پیدا کنیم .باید دراین مرحله الزامات،نحوه پیاده سازی ، ابزارو تجهیزات مورد نیاز برای پیاده سازی در هر قسمت به صورت جداگانه مشخص شود.
می توان روشها را با توجه به نیازمندی آنهاو زیرساخت های فعلی به ۳ دسته تقسیم کرد:

 

• • رویکرد کوتاه مدت(حداقل پیاده سازی در کوتاه ترین مدت)

 

• • رویکرد میان مدت(پیاده سازی از وضع موجود تا رسیدن به وضعیت ایده آل)

 

• • رویکرد بلند مدت(ایده آل)

 

در رویکرد کوتاه مدت با توجه به پیش شرط ها و نیازمندی ساختار باید در کوتاهترین مدت پیاده سازی شود(بهتراست حداکثر ۶ماه)در رویکرد میان مدت روش ها برای برای رسیدن به حالت ایده آل از وضع موجود حداکثر در یک سال پیاده سازی شوند و دررویکرد بلند مدت برای رسیدن به ساختار مناسب اینترنت اشیا در مدت دو تا سه سال پیاده سازی شود تا به سطح ایده آل برسد
این دو ساختار گرچه متفاوت طراحی و سپس پیاده سازی می شوند ولی به دلیل اشتراکات فراوان در برخی فناوری ها و نیازمندی ها باهم در ارتباط هستند .
۴-۲-۳پیاده سازی و اجرا
برای پیاده سازی و اجرا امنیت معماری سه لایه اینترنت اشیا در نظر گرفته شده و در لایه کاربردی قسمتی به عنوان لایه میان افزار در نظر گرفته شده است هر لایه به سه قسمت امنیت در شناسایی و تشخیص هویت ،امنیت داده ها و کنترل و بررسی رفتار تقسیم می شود هر لایه با لایه بالاتر و همچنین با لایه متناظر خود در ساختار دیگر در تعامل است. در همه لایه مدیریت امنیت به منظور بررسی وسنجش سطح امنیت وجود دارد.
برای ایجاد بستر امن در هر زیر لایه اقداماتی در نظر گرفته می شود . که به صورت زیر تعریف می گردد.
۱-لایه ادراک

 

• • امنیت در سخت افزار ها

 

• • مکانیزم های و الگوریتم های رمزگذاری

 

• • مدیریت کلیدها

 

• • امنیت دادها در شبکه های بیسیم

 

• • ترمینال های امن برای شناسایی

 

• • شناسایی و سطوح دسترسی

 

• • طبقه بندی سطح دسترسی داده ها

 

• • مسیر امن برای جمع آوری داده ها

 

• • امنیت در گره های ارتباطی

 

• • ارزیابی امنیت در لایه ادراک

 

• • ارزیابی وتضمین دسترس پذیری

 

• • تعریف و اجرا دستورالعمل های امنیتی برای لایه ادراک

 

• • ارزیابی ریسک

 

۲-لایه شبکه

 

• • شناسایی و احراز هویت هر گره در شبکه

 

• • تولید و توزیع انواع کلید برای انتقال داده

 

• • مسیر یابی و انتقال امن

 

• • ایجاد مسیر قابل اعتماد در انتقال داده

 

• • پالایش مستمر امنیت شبکه و لینک های ارتباطی و ثبت وقایع

 

• • تعریف و اجرا دستورالعمل های انتقال امن

 

۳-لایه میان افزار و کاربردی

 

• یکپارچه گی شناسایی و احراز هویت های صورت گرفته

بحث و نتیجه گیری
۵-۱ مقدمه
در این فصل، ابتدا به طور خلاصه، نتایج آزمون فرضیه های پژوهش و همسویی آن با پژوهش های پیشین مورد بحث قرار خواهد گرفت. سپس تبیین های احتمالی برای نتایج به دست آمده در این پژوهش مطرح خواهد شد و در پایان به ذکر محدودیت ها و پیشنهادات پژوهشی پرداخته خواهد شد.

۵-۱ بحث در مورد یافته های پژوهش
نتایج پژوهش حاضر، نشانگر تأثیر معنادار مداخله ی روان نمایشگری با محتوای معنوی، در افزایش سطح شادی، لذت و سلامت روان دانشجویان دانشگاه اصفهان بود. براساس جستجوی پژوهشگر، صرف نظر از مولفه های تحت مداخله، تا کنون اثربخشی مداخله ی روان نمایشگری با تأکید بر مولفه های مذهب و معنویت در هیچ پژوهشی مورد بررسی قرار نگرفته است. همچنین تاکنون هیچ پژوهشی اثربخشی روان نمایشگری بر مولفه های شادی، لذت و سلامت روان را به طور یکجا و در قالب یک مداخله ی مشخص، مورد بررسی قرار نداده است. لذا از این دو جنبه، پژوهش حاضر جزء نخستین شواهد پژوهشی محسوب می‌شود. اما در چارچوبی کلی تر می‌توان نتایج این پژوهش را همسو دانست با پژوهش هایی که نشانگر اثربخشی روان نمایشگری بر مولفه های مختلف مرتبط با سلامت روان و یا مسائل هیجانی بوده اند. از جمله ی این پژوهش ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: آرن و همکاران (۱۹۸۹)، آکینسولا و اودوکا (۲۰۱۳)، نریمانی و همکاران (۱۳۸۵)، زارع و شفیع آبادی (۱۳۸۶)، زارع و همکاران (۱۳۸۶)، ملا زمانی و فتحی آشتیانی (۱۳۸۷) و کورکی و همکاران (۱۳۹۰).
تأثیر روان نمایشگری بر سلامت روان و مولفه های هیجانی مرتبط با آن، همچون شادی و لذت را می‌توان از جنبه های گوناگونی مورد تحلیل و تبیین قرار داد. در رویکرد روان نمایشگری، افراد، صحنه هایی از زندگی خود در گذشته، دغدغه و نگرانی های خود در مورد آینده و یا حتی رؤیا یا خیالپردازیهای خویش را بازی می‌کنند. چنین ایفای نقشی به آن ها کمک می‌کند تا احساسات بیان نشده و یا حتی سرکوب شده ی خود را بیان کنند، به بینش های جدیدی دست یابند و رفتارهای مناسب تر و توأم با رضایت خاطر بیشتر را مورد تمرین و آزمون قرار دهند (سوموف^[۲۱۲]، ۲۰۰۸). این تأثیر مثبت روان نمایشگری تا حد زیادی به سبب جو سرشار از خودجوشی و خلاقیت حاکم بر جلسات روان نمایشگری است (هینشلوود^[۲۱۳]، ۲۰۰۴). در واقع روان نمایشگری از طریق ارتقاء سطح خودجوشی اعضا از یک سو احساس پذیرش بی قیدشرط خود در زندگی شخصی و بین فردی را فراهم کرده و بدین طریق، بسیاری از اضطراب ها، بازداری ها و سرکوب های هیجانی را از بین خواهد برد (لوتون؛ ترجمه ی یزدخواستی، ۱۳۸۸). از سوی دیگر، ارتقاء سطح خودجوشی، امکان تحقق و بروز هرچه مناسب تر خلاقیت را فراهم می‌آورد. به همین دلیل، هنگامی‌که افراد در فضای سرشار از خودجوشی روان نمایشگری قرار می‌گیرند، حتی بدون رهنمود مستقیم کارگردان یا سایر اعضا خود می‌توانند با بهره گیری هرچه بیشتر از نیروی خلاقیت خویش، به مناسب ترین راه حل ها برای مسائل روانشناختی خود دست یابند (کارپ، ۱۹۹۸). به علاوه ساختار مبتنی بر ایفای نقش، منجر به یکپارچه شدن جنبه های شناختی، رفتاری و هیجانی می‌شود، به طوری که شخص با تمرکز بر یک موقعیت خاص، بر پاسخ های رفتاری شخصی، نظام باورهایش در مورد خود، دیگران و دنیایی که در آن زندگی می‌کند، احساسات خود در آن موقعیت، و پیامدهای پاسخ های رفتاری و هیجانی خود، بینش می‌یابد. پس از اکتساب چنین بینشی، فرد فرصت می‌یابد تا گزینه های کارآمدتر را نیز در نظر گرفته و آن ها را عملاً تجربه کند (جفریز^[۲۱۴]، ۲۰۰۵). در واقع روان نمایشگری اعضا را دعوت به نگرش و تعبیری متفاوت نسبت به موقعیت های مهم زندگی می‌کند که با حل تعارضات درونی و بین فردی، در نهایت منتج به به نوعی حالت پکپارچگی و وحدت شخصی می‌شود (بلاتنر، ۱۹۸۵).
این پژوهش برای اولین بار رویکرد روان نمایشگری یکپارچه شده با عقاید معنوی دانشجویان را مورد بررسی قرار داد. اگرچه تاکنون این شکل از مداخله مورد بررسی قرار نگرفته است، اما می‌توان نتایج این پژوهش را همسو دانست با نتایج پژوهش هایی که نشانگر اثربخشی مداخلات روان شناختی یکپارچه شده با عقاید مذهبی و معنوی بوده اند. از جمله ی این پژوهش ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: دی سوزا و رودریگو (۲۰۰۴)، احمدی و کجباف (۲۰۱۲)، احمدی و باجلان (۲۰۱۳)، مولوی و همکاران(۱۳۸۳)، مجاهد و همکاران(۱۳۸۸)، عزیزی ابرقویی (۱۳۸۹).
نتایج این پژوهش ها نشان می‌دهند که مذهب و معنویت می‌توانند به عنوان عوامل تسهیل کننده ی بااهمیتی در جریان مشاوره و روان درمانی محسوب شوند. امروزه پیشینه ی پژوهشی گسترده ای از جمله بخشی از نتایج همین پژوهش، نشان می‌دهند که مذهب و معنویت با مولفه های مثبت مربوط به سلامت روان، روابط مستقیم و با بسیاری از جنبه های آسیب شناسی روانی، رابطه معکوس دارد. بنابراین هم در مداخلات مبتنی بر سلامت روان که جنبه ی حفظ و ارتقاء سلامت روان را دارند و هم در مداخلات مبتنی بر درمان حالات آسیب شناسی روانی، توجه به مولفه ی مذهب و معنویت در جریان درمان می‌تواند حائز اهمیت باشد. این نکته قابل انکار نیست که یک فرد دارای عقاید معنوی یا مذهبی، این عقاید را با خود به موقعیت مشاوره و روان درمانی نیز می‌آورد. متخصص بالینی چه به این عقاید توجه داشته باشد و چه توجه نداشته باشد، این عقاید، بر جنبه های مختلف زندگی فرد،‌ به درجات مختلف تأثیر گذار است. بنابراین استفاده ی یکپارچه و منسجم از این باورها در جریان مداخله می‌تواند باعث هماهنگی هرچه بیشتر مشاوره و روان درمانی با ابعاد مثبت و سازنده ی شخصیت مراجع شده و اثربخشی درمان را تسهیل ببخشد. تاکنون طی پژوهش هایی مشخص شده است که افرادی که تحت مداخله های روانشناختی یکپارچه شده با عقاید مذهبی و معنوی قرار می‌گیرند،‌ نسبت به افراد دارای عقاید مذهبی و معنوی که در این مداخلات شرکت نمی‌کنند، سطح سلامت روان بالاتری را تجربه می‌کنند. این نکته نشان می‌دهد که عقاید مذهبی و معنوی به طور بالقوه می‌توانند تأثیرات مثبتی بر سلامت روان و مولفه های مربوط به آن داشته باشند، اما هنگامی‌اثر آن ها به حداکثر فعلیت و بروز خواهد رسید که به طور فعالی مورد تأکید و توجه قرار گرفته و در نظام شناختی- هیجانی و رفتاری افراد، فعال شوند (پارگامنت، ۲۰۰۷). در جریان مداخله ی این پژوهش نیز سعی شد تا از ظرفیت های عقاید و باورهای معنوی مراجعین که در ارتباط با عقاید مذهبی آنان بود، به صورت نظام مند و یکپارچه با جریان استاندارد روان نمایشگری، استفاده شود و از این ظرفیت ها در جهت ارتقاء سطح شادی، لذت و سلامت روان آن ها استفاده شود.
علاوه بر بررسی اثربخشی روان نمایشگری با محتوای معنوی، این پژوهش به ارائه و بررسی یک مدل ساختاری در مورد روابط بین نگرش مذهبی، شادی، لذت و سلامت روان نیز پرداخت. در این مورد، نتایج پژوهش حاضر، نشان داد که نگرش مذهبی، رابطه مستقیم معناداری با لذت داشته و به طور غیرمستقیم از طریق لذت، می‌تواند به طور معناداری شادی و سلامت روان را پیش بینی کند. براساس جستجوی پژوهشگر، این نخستین باری بود که این چهار متغیر در قالب یک مدل ساختاری مورد بررسی قرار می‌گرفتند. نزدیک ترین پژوهش انجام شده به این پژوهش، که با روش مدل سازی معادلات ساختاری به بررسی این متغیرها پرداخته بود، پژوهش احمدی، اسدی و ابطحی (۲۰۱۳) بود که در آن طی بررسی مدل ساختاری رابطه بین شادی،‌ لذت و سلامت روان، ارتباط شادی و لذت با یکدیگر و نیز ارتباط این دو متغیر با سلامت روان، تأیید شده بود. همچنین این پژوهش تا حدودی به پژوهش احمدی و همکاران (۲۰۱۲) که به بررسی مدل ساختاری رابطه بین نگرش مذهبی، رضایت از زندگی و سلامت روان پرداخته بودند، شباهت داشت. مخصوصاً با در نظر گرفتن اینکه رضایت از زندگی به عنوان یکی از مولفه های شادی محسوب می‌شود. طی پژوهش مذکور، رابطه مستقیم نگرش مذهبی با رضایت از زندگی و رابطه مستقیم رضایت از زندگی با سلامت روان تأیید شده بود. علاوه بر این دو پژوهش، روابط مستقیم تأیید شده در پژوهش حاضر، با بسیاری از پژوهش های پیشین همسو بود، به طوریکه در زمینه ی ارتباط بین نگرش مذهبی و سلامت روان، پژوهش حاضر با پژوهش های کوئنیگ و همکاران (۱۹۹۸)، ون نس و لارسن (۲۰۰۲)، فرانسیس و همکاران (۲۰۰۴)، عبدالخالق و ناصر (۲۰۰۷) همسو است. در زمینه ی ارتباط بین شادی و سلامت روان، پژوهش حاضر با پژوهش های داینر و سلیگمن (۲۰۰۲، به نقل از لیوبومیرسکی و همکاران، ۲۰۰۵)، ساباتینی (۲۰۱۱)، کامکاری و شکرزاده (۲۰۱۲) همسویی دارد. البته در زمینه ی شادی و سلامت روان، در این پژوهش، برخلاف پژوهش عقیلی و کومار (۲۰۰۸) رابطه مستقیم بین نگرش مذهبی و شادی به دست نیامد. پیشینه ی نظری و مطالعاتی در زمینه ارتباط مذهب با هیجانات مثبت،‌ با نتایج پژوهش عقیلی و کومار (۲۰۰۸) همسو می‌باشد. بنابراین با توجه به تأیید شدن مدل ساختاری پژوهش حاضر و نیز با توجه به تأیید رابطه غیر مستقیم نگرش مذهبی با شادی، به نظر می‌رسد عدم معناداری مسیر مستقیم مذهب به شادی در این پژوهش، بیشتر به دلیل بعضی از محدودیت های پژوهش حاضر، مخصوصاً حجم نسبتاً پایین نمونه باشد. در زمینه ی ارتباط لذت با سه متغیر دیگر نیز پژوهشگر این پژوهش، به پژوهش خاصی دست نیافت و بنابراین می‌توان این پژوهش را جزء نخستین پژوهش هایی قلمداد کرد که به بررسی رابطه لذت با سه متغیر شادی، لذت و سلامت روان پرداخته اند.
اگرچه تاکنون مدل ساختاری رابطه بین متغیرهای نگرش مذهبی،‌ شادی، لذت و سلامت روان در پژوهش ها مورد بررسی قرار نگرفته است، ولی در پیشینه ی نظری و مفهوم سازی های انجام گرفته در زمینه ی مطالعات روانشناسی مذهب، سلامت روان و هیجانات مثبت، ارتباط این متغیرها بسیار مورد تأکید قرار گرفته و تبیین شده است. در مطالعات روانشناسی شادی، این موضوع مورد توافق عمومی‌است که میزان بالای عاطفه ی مثبت، یعنی فراوانی هیجانات و خلق مثبت و توأم با لذت، و مولفه ی میزان پایین عاطفه ی منفی، یعنی هیجانات و خلق ناراحت کننده و غیرلذت بخش، جزء مؤلفه های اساسی شادی محسوب می‌شوند. به عبارت دیگر، هیجان لذت، بخشی اساسی از هیجان شادی است و درصورتی که تحقق یابد، شرایط را برای تحقق شادی فراهم می‌کند اما اگر هیجان لذت به میزان ناچیزی تجربه شود، نمی‌توان انتظار تجربه ی هیجان شادی را نیز داشت (کار، ۲۰۰۵). بنابراین بدیهی است که عواملی که بتواند زمینه ی تجربه ی هیجانات مثبت، همچون توانایی کسب لذت را، افزایش دهد، می‌تواند در افزایش سطح کلی شادی نیز مؤثر باشد. پژوهش های چنددهه ی اخیر در زمینه ی شادی نشان می‌دهد که هیجان شادی فقط ناشی از لذت جویی مداوم در زمینه های حسی یا جسمی‌نیست، بلکه به طور اساسی در نتیجه ی پیشرفت فرد به سمت اهداف و ارزش های اساسی خود بوجود می‌آید. بنابراین لذت توأم با احساس معنا و هدف است که می‌تواند به عنوان یک پیش بینی کننده ی مهم شادی محسوب شود (کسبیر و داینر، ۲۰۰۸). نگرش مذهبی با معنایی که به جنبه های مختلف زندگی فرد می‌بخشد، احساس کامروایی و ارزش های شخصی را از محدوده ی محدودیت ها و امکانات مادی، فراتر می‌برد. در چنین حالتی، فرد اهداف و ارزش های اساسی خود را برمبنای اهدافی فراتر از زندگی مادی و روزمره ی خویش، قرار می‌دهد، به طوریکه هیچیک از این محدودیت ها و امکانات، نمی‌تواند مانع فرد برای رسیدن به اهداف معناگرای او شود. مطمئناً چنین احساس کامروایی ناشی از تحقق ارزش ها و اهداف، می‌تواند فرد را مستعد تجربه ی میزان بالایی از هیجانات مثبت نماید و او را در برابر بسیاری از هیجانات منفی، محافظت نماید (زینبائوئر و پارگامنت، ۲۰۰۵). عقاید مذهبی و معنوی به سبب امکان معنایابی و تعبیر مجدد موقعیت ها به صورت مثبت، می‌توانند در موقعیت های عادی و حتی در موقعیت های چالش برانگیز زندگی، فرد را مستعد تجربه ی هیجانات مثبت کنند (امونز، ۲۰۰۵). فرانکل در همین راستا معتقد است که افراد معناجو و معناگرا که خود را وقف معنایی فراتر از خود و فراتر از زندگی عینی و مادی روزمره می‌کنند، به کرات، احساس لذت و خوشبختی را تجربه خواهند کرد، بدون اینکه لذت گرایی هدف آنان بوده باشد. در واقع فرانکل معتقد است که لذت واقعی و پایدار، پیامد انکار ناپذیر فرارفتن از خود و جستجوی معنایی ورای خود و زندگی شخصی خویش است. زیرا اگر چنین معنایی، به هدف اصلی فرد در زندگی تبدیل شود، آنگاه چنین هدفی در شرایط مختلف زندگی، حتی در شرایط دشوار و رویدادهای سخت بیرونی، قابل تحقق است (شولتز، ترجمه ی خوشدل، ۱۳۸۵)، و مطمئناً تحقق یک هدف و یا احساس در مسیر هدف بودن، می‌تواند مستقیماً در افزایش هیجانات مثبتی همچون احساس لذت، نقش داشته باشد (کسبیر و داینر، ۲۰۰۸). به علاوه نگرش مذهبی در بعد اجتماعی نیز از یک سو با فراهم آوردن شبکه های روابط اجتماعی منسجم بین افراد هم مذهب و از سوی دیگر با تأثیر مثبتی که بر الگوهای روابط بین فردی دارد، می‌تواند سهم بسزایی در تجربه ی هیجانات مثبت از جمله شادی و لذت و نیز مقابله مؤثر با استرس های زندگی روزمره را فراهم آورد (کار، ۲۰۰۵).
امروزه مطالعات و پژوهش های حیطه ی سلامت روان، اذعان دارند که در فرایند مقابله با موقعیت های استرس زای زندگی روزمره، نباید فقط بر حالات منفی و آسیب شناسی روانی تمرکز کرد، بلکه نقش حالات مثبت روانشناختی نیز در فرایند مقابله بسیار برجسته است. بر این اساس بیان می‌شود که هیجانات مثبت و عواملی که می‌توانند به ایجاد هیجانات مثبت منجر شوند، نقش بسیار مهمی‌در مقابله مؤثر با عوامل استرس زا و در نتیجه حفظ و ارتقاء سلامت روان خواهند داشت. در این میان نقش معنایابی بسیار برجسته است و به عنوان مهمترین عامل برای ایجاد و تداوم هیجانات مثبت در موقعیت های استرس زای زندگی روزمره قلمداد می‌شود (گلانز و شوارتز، ۲۰۰۸). بنابراین نگرش مذهبی با تأثیری که بر تجربه ی هیجانات مثبت دارد می‌تواند به عنوان یکی از مهمترین منابع مقابله با موقعیت های استرس زا و یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت روانی و پیشگیری از وقوع حالات آسیب شناسی روانی، قلمداد شود (پارگامنت و همکاران، ۲۰۰۵)
۵-۳ جمع بندی و نتیجه گیری
در این فصل نتایج به دست آمده در این پژوهش، ضمن اشاره به نتایج پژوهش های پیشین، مورد بررسی قرار گرفت. تمام فرضیه های این پژوهش به غیر از یکی از فرضیه ها تأیید شد و دلایل و تبیین های احتمالی برای نتایج به دست آمده، مورد بحث قرار گرفت. در مجموع، یافته های پژوهش حاضر، نشان می‌دهد که روان نمایشگری با محتوای معنوی می‌تواند به عنوان یک مداخله ی اثربخش برای ارتقاء سطح شادی، لذت و سلامت روان دانشجویان در نظر گرفته شود. همچنین نتایج این پژوهش بیانگر آن است که هیجانات شادی و لذت، نقش مهمی‌در سلامت روان دانشجویان دارند و نگرش مذهبی می‌تواند به طور مستقیم و غیر مستقیم نقش حائز اهمیتی در تجربه ی هیجانات مثبت و سلامت روان دانشجویان داشته باشد.
۵-۴ محدودیتهای پژوهش

 

1. 1. مهمترین محدودیت پژوهش حاضر، بویژه در بخش مربوط به بررسی مدل ساختاری ارائه شده، حجم محدود نمونه ی پژوهش می‌باشد. اگرچه برای مدل سازی معادلات ساختاری، حجم به کار رفته در این پژوهش به عنوان حداقل حجم نمونه،‌ قابل قبول است، اما نمونه هایی با حجم بالاتر می‌تواند سطح دقت تحلیل ها را بسیار افزایش دهد (شوماخر و لومکس؛ ترجمه ی قاسمی، ۱۳۸۸).

 

1. 1. در این پژوهش، هم در بخش طرح آزمایشی پژوهش و هم در بخش مربوط به بررسی مدل ساختاری پژوهش، ناهمگنی آشکاری در ترکیب جنسیتی وجود داشت، به طوریکه اکثر اعضای شرکت کننده در پژوهش را دختران تشکیل می‌دادند. بنابراین تعمیم این نتایج به دانشجویان پسر باید با احتیاط صورت گیرد.

 

1. 1. این پژوهش فقط با جمعیت دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه اصفهان صورت گرفت. لذا در تعمیم نتایج آن به دانشجویان سایر دانشگاه ها و سایر مقاطع تحصیلات عالی، باید جانب احتیاط را رعایت نمود.

 

1. 1. براساس اصول اخلاقی، بهتر بود که اعضای گروه کنترل نیز پس از اجرای مرحله ی پیگیری تحت مداخله قرار می‌گرفتند، اما به دلیل محدودیت امکانات برای مکان مداخله، امکان برگزاری چنین مداخله ای فراهم نشد. البته پس از اتمام مرحله ی پیگیری، جزواتی آموزشی به طور رایگان در اختیار این افراد قرار گرفت.

 

۵-۵ پیشنهادها
۵-۵-۱ پیشنهادهای پژوهشی

 

1. 1. پیشنهاد می‌شود در پژوهش های آتی، اثربخشی روان نمایشگری با محتوای معنوی بر سایر متغیرهای مرتبط با حیطه ی سلامت روان نیز مورد بررسی قرار گیرد.

 

1. 1. پیشنهاد می‌شود در پژوهش های آتی مداخله ی به کار رفته در این پژوهش، با جمعیت های دیگر و نیز با افراد متعلق به دوره های سنی متفاوت همچون نوجوانان و افراد میانسال نیز مورد بررسی قرار بگیرد.

 

1. 1. پیشنهاد می‌شود در پژوهش های آتی، اثربخشی روان نمایشگری با محتوای معنوی بر متغیرهای شادی، لذت و سلامت روان با اثربخشی روان نمایشگری به شیوه ی استاندارد و غیرمعنوی، مورد مقایسه قرار بگیرد.

 

1. 1. پیشنهاد می‌شود مدل ساختاری مورد بررسی در این پژوهش، با حجم نمونه ی بیشتر در جمعیت های دانشجویی و نیز در جمعیت های دیگر مورد بررسی قرار بگیرد.

 

۵-۵-۲ پیشنهادهای کاربردی

 

1. 1. با توجه به حساسیت بالای دوره ی تحصیلات دانشجویی، بویژه برای افرادی که در اوایل جوانی وارد دانشگاه می‌شوند، پیشنهاد می‌شود، مداخلات متمرکز بر سلامت روان دانشجویان، و بویژه سلامت هیجانی آنها مانند مداخله ی به کار رفته در این پژوهش، جزئی از برنامه های ثابت مراکز مشاوره ی دانشگاه ها و مراکز خوابگاه های دانشجویی باشد. مخصوصاً اطلاع رسانی به دانشجویان جدیدالورود و دعوت از آن ها برای شرکت در این مداخلات، می‌تواند بسیار حائز اهمیت باشد.

 

1. 1. با توجه با اینکه در کشور ما اکثریت افراد جامعه گرایشات مذهبی یا معنوی دارند، پیشنهاد می‌شود، مداخلات استاندارد یکپارچه شده با عقاید مذهبی و معنوی مراجعین، از جمله مداخله ی روان نمایشگری با محتوای معنوی، جزء خدمات اصلی مراکز مشاوره و روان درمانی در سطح کشور، ‌قرار گیرد.

 

پیوست ها
پیوست ۱
«شرح جلسات مداخله ی روان نمایشگری با محتوای معنوی»
جلسه ی اول (آشنایی با ارتباط فکر، احساس و رفتار)
در ابتدای جلسه، کارگردان توضیحاتی مقدماتی راجع به رویکرد روان نمایشگری و ارکان و مراحل آن ارائه نمود. سپس با توضیح تکنیک پاس دادن توپ فرضی، مرحله ی گرم کردن، آغاز شد. این تکنیک، به این صورت اجرا می‌شد که ابتدا کارگردان از اعضا می‌خواست تا توپی فرضی را در دست کارگردان مجسم کنند؛ هرکسی که این توپ را در اختیار داشته باشد، باید خود را معرفی کرده و اندکی راجع به علایق خود بگوید. سپس فردی در میان اعضا را انتخاب کند که او را نمی‌شناسد و توپ را به همان شخص، پاس دهد. این جریان تا معرفی همه ی اعضا ادامه یافت. سپس تکنیک گرم کردن دیگری با بهره گرفتن از کاغذهای رنگی اجرا شد. به این صورت که کارگردان، چندکاغذ رنگی با رنگ های مختلف سرد و گرم در وسط اتاق، قرار داد. سپس از اعضا خواسته شد، پس از شنیدن صدای دست کارگردان، بلافاصله روی رنگی که توصیف گر احساس آن ها است قرار بگیرند و قسمتی از آن را با پای خود، اشغال کنند. اگر رنگی که مورد نظر فرد بود، پرشده بود، او می‌بایست به سراغ رنگ دیگری می‌رفت. سپس از اعضا در مورد علت انتخابشان و احساسی که باعث شده بود رنگ مورد نظر را انتخاب نمایند، سوال شد.
به منظور وارد شدن به مرحله ی اجرا ابتدا اعضا گروه بندی شدند. به این ترتیب که به هریک از اعضا شماره های یک تا سه داده شد و از آن ها خواسته شد تا شماره های مشابه، باهم یک گروه را تشکیل دهند. سپس کارگردان از اعضا خواست تا چشمان خود را ببندند و سعی کنند خاطره ای را به یاد بیاورند که در آن، احساسات منفی داشته اند مانند احساس بی کفایتی، افسردگی، اضطراب، عصبانیت و… . هریک از اعضاکه موفق به یادآوری موقعیت مذکور می‌شد،‌ چشمان خود را باز می‌کرد تا کارگردان متوجه شود که چه زمانی همه ی افراد توانسته اند موقعیت مذکور را انتخاب نمایند پس ازاینکه تمام اعضا اعلام کردند که خاطره ی مورد نظرشان را به یادآورده اند، کارگردان از آن ها خواست تا موقعیت های خود را برای گروهشان تشریح کنند و سرانجام اعضای هرگروه، یک موقعیت را انتخاب کنند. پس از طی شدن این فرایند، عضو منتخب هرگروه، موقعیت خود را برای دیگر گروه ها شرح داد. سپس کارگردان از اعضا خواست تا چشمان خود را بسته و به موقعیتی که تمایل دارند اجرا شود، با بلند کردن دست خود رأی دهند. سرانجام یکی از اعضا با رأی بالایی برای اجرای موقعیت خود، انتخاب شد. موقعیت منتخب، مربوط به عضوی بود که چهارسال پیش، دایی خود را از دست داده بود. او تاقبل از این فقدان، ارتباط بسیار نزدیک و صمیمانه ای با دایی خود داشت و جریان مرگ او نیز به گونه ای بود که ضربه ی روحی شدیدی به این شخص، وارد کرده بود. او و کل اعضای فامیل، تاچند ماه از فرد متوفی بی خبر بوده اند، تا اینکه سرانجام به آن ها خبررسیده بود که جسد او در کوه پیدا شده است. موقعیتی که شخص اول، انتخاب کرده بود، مربوط می‌شد به روز دفن دایی خود. در آن روز، شخص اول از سویی دچار احساس فقدان و سوگ بسیار شدید بوده و از سویی دیگر با دیدن بی تابی های همسردایی خود، در قبال احساسات او احساس مسئولیت می‌کرده است. یعنی احساس می‌کرده است که باید هیجانات منفی خود را بروز ندهد تا از شدیدتر شدن حالت بی تابی و افسردگی زن دایی خود جلوگیری کند. کارگردان برای اجرای این موقعیت، نوع خاصی از تکنیک مونودرام را پیشنهاد داد. با توجه به اینکه هدف جلسه، آشنایی با ارتباط فکر، احساس و رفتار بود، تکنیک به این صورت اجرا شد که دو صندلی خالی روبه روی هم قرار داده شد. سپس کارگردان یک صندلی را مخصوص احساسات، یک صندلی را مخصوص رفتارها و حالت ایستاده در بین دو صندلی را مخصوص افکار معرفی کرد. از آنجایی که در این موقعیت، نوعی حالت تعارض وجود داشت، کارگردان از شخص اول خواست تا یک بار در قالب آن بُعد از شخصیت خود که متمایل به بروز هیجانات منفی در آن موقعیت بوده است، در سه جایگاه مذکور، نقش خود را ایفا کند و سپس یک بار نیز به عنوان آن بُعد از شخصیت خود که در آن موقعیت، متمایل به سرکوب هیجانات به منظور حمایت عاطفی از زن دایی خود بوده است، نقش خود را ایفا کند. شخص اول، ابتدا در قالب خودی که حامی‌بروز هیجانات در آن موقعیت بود، قرار گرفت و ابتدا در جایگاه افکار به بیان افکار خود در آن موقعیت پرداخت. این افکار، بیشتر مبتنی بر خودگویی های مربوط به فقدان و دلتنگی و ناکامی‌بود. سپس در جایگاه احساسات قرار گرفت و به بیان احساسات خود در آن موقعیت پرداخت. احساسات بیان شده، بیشتر شامل افسردگی، دلتنگی و فقدان بود. البته در این جایگاه، گاهی شخص اول، افکار و احساسات را باهم بیان می‌کرد که کاگردان او را متوجه تمایز بین این دو مفهوم، می‌نمود. سپس در جایگاه رفتار، به بیان رفتار خود در آن موقعیت پرداخت. رفتار فرد در آن موقعیت، فقط گریستن بود. سپس کاگردان، خاتمه ی مرحله ی اجرا را اعلام کرد و گروه وارد مرحله مشارکت شد.
در مرحله ی مشارکت، کارگردان از اعضا خواست که اگر تجارب یا احساسات مشترکی داشته اند، مطرح نمایند و نیز از احساس خود نسبت به موقعیت اجرا شده صحبت کنند. همچنین کارگردان تأکید نمود که اعضا از پند و موعظه کردن شخص اول یا مورد قضاوت قرار دادن او خودداری نمایند و بیشتر سعی کنند در قالب یک بافت همدلانه، احساسات خود را بیان کنند. در این مرحله، اعضایی که تجارب مشترک فقدان داشتند از احساسات و افکار و رفتارهای خود در آن موقعیت ها صحبت کردند. همچنین دقت در تفاوت های ظریف احساسات و افکار و تأثیراتی که این دو مقوله می‌توانند در رفتار داشته باشند، مورد بحث قرار گرفت. البته با توجه به اینکه هدف این جلسه صرفاً آشنایی با ارتباط احساس، فکر و رفتار بود، به اعضا توضیح داده شد که شیوه های حل هیجانات منفی یا تعارضات شناختی- هیجانی، در جلسات بعدی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در پایان، نتیجه ای که گروه به آن رسید، این بود که در پشت هیجانات شدید، افکاری نهفته است که ایجاد کننده و تداوم دهنده ی این هیجانات هستند. همچنین همه ی هیجانات منفی، لزوماً ناکارآمد نیستند و در بعضی موقعیت ها داشتن و بروز هیجانات منفی، امری کاملاً طبیعی و بهنجار است.
جلسه ی دوم (زیرسوال بردن باورهای ناکارآمد و جایگزینی باورهای کارآمد)
در ابتدای جلسه، کارگردان به بیان توضیحاتی مقدماتی و مختصر راجع به مفهوم زیرسوال بردن افکار ناکارآمد و جایگزینی باورهای کارآمد و متعادل، پرداخت. سپس مرحله ی گرم کردن با دو شکل از تکنیک درجه بندی احساسات اجرا شد. ابتدا از اعضا خواسته شد تا یک خط فرضی را در وسط اتاق، تجسم کنند؛‌ خطی که به منزله ی یک پیوستار است،‌ به طوریکه یک طرف آن، درجات بالای احساس شادی و طرف دیگر آن، درجات بالای احساس غمگینی محسوب می‌شود. از اعضا خواسته شد تا هرکدام براساس احساس فعلی خود، جایگاهی را بر روی این خط، انتخاب کنند و روی آن بایستند. از چندنفر از اعضا که در نقاط مختلف این پیوستار قرار گرفته بودند، در رابطه با احساسشان و علت انتخاب آن مکان خاص، سوال شد. سپس همین فرایند، با محوریت احساسات اضطراب و آرامش، اجرا شد.
در مرحله ی اجرا کارگردان مانند جلسه ی قبل، با روش شماره گذاری، افراد را به چند گروه تقسیم کرد. سپس از اعضا خواست تا چشمان خود را ببندند و موقعیتی را تجسم کنند که در آن، هیجانی منفی را تجربه کرده اند. هریک از اعضاکه موفق به یادآوری موقعیت مذکور می‌شد،‌ چشمان خود را باز می‌کرد تا کارگردان متوجه شود که چه زمانی همه ی افراد توانسته اند موقعیت مذکور را انتخاب نمایند. سپس هریک از اعضا موقعیت مورد نظرشان را برای هم گروهی های خود تعریف نمودند و یک موقعیت در هرگروه به عنوان موقعیت منتخب گروه، تعیین شد. پس از آن، کارگردان از اعضا خواست تا چشمان خود را ببندند و به هریک از موقعیت ها رأی دهند. سرانجام موقعیت فردی انتخاب شد که هیجان خشم را تجربه کرده بود. موقعیت او مربوط می‌شد به ایام تابستان،‌ زمانیکه به همراه والدینش به شهرآبا و اجدادی خود رفته بودند و برای دوماه در آن شهر زندگی می‌کردند. شخص اول، بیان داشت که در آن دوماه اصلاً احساس خوبی نداشت و خیلی تمایل داشت که هرچه زودتر به شهر خودشان برگردند. بلاخره پس از دوماه، او با عصبانیت، اعتراض خود را نسبت به پدر و مادرش بیان کرده بود و با پاسخ منفی آن ها در مورد بازگشت به اصفهان مواجه شده بود. شخص اول، چند نفر از اعضا را به عنوان یاور انتخاب نمود و موقعیت مورد نظر را اجرا کرد. سپس کارگران از احساس شخص اول در موقعیت مورد نظر پرسید. او بیان داشت که بسیار عصبانی است. در مورد افکار نیز شخص اول بیان داشت که ناراحت کننده ترین فکری که در این موقعیت داشته است، این بوده که والدینش او را درک نمی‌کنند و به احساسات او اهمیت نمی‌دهند، چون برای او اهمیتی قائل نیستند. سپس کارگردان با تکرار مجدد اظهارات افرادی که در نقش والدین وی ایفای نقش می‌کردند و پرسش درمورد افکار و احساسات آنها توجه او را به شواهد رد کننده ی افکار خود جلب کرد و سپس طی تکنیک حل مسئله، نظر اعضای دیگر را در مورد این موقعیت جویا شد. اعضا هرکدام در مورد افکاری که شخص اول، با توجه به شواهد عینی در این موقعیت می‌توانست داشته باشد و نیز نوع بیان احساسات او پیشنهاداتی را مطرح نمودند. کارگردان از یکی از اعضایی که نظر مناسبی در مورد این موقعیت ارائه کرده بود، خواست تا به جای شخص اول، وارد صحنه ی اجرا شود و با به کار گیری افکاری کارآمدتر سعی کند به شیوه ای مناسب، احساس خود را به والدین بیان کند. او در آن موقعیت قرار گرفت و با لحنی مناسب به بیان احساسات خود پرداخت. عملکرد او در این موقعیت، به گونه ای بود که حتی واکنش یاورها نسبت به او با واکنشی که در اجرای اول داشتند، تفاوت کرد. خود اعضایی که در نقش یاور قرار گرفته بودند نیز بر احساس متفاوتشان در دو موقعیت تأکید داشتند. یاورها به طور کلی بیان داشتند که در اجرای اول که با لحن تندی با آن ها صحبت شده بود، تمایل به جبهه گیری و مقابله داشتند، اما در اجرای دوم، احساس خوبی داشته و توانسته بودند با حالت همدلانه ای پاسخ دهند. سپس بازهم در مورد شناخت ها و رفتارهای مناسبی که می‌توانست در این موقعیت، مورد استفاده قرار بگیرد، صحبت شد و سرانجام کارگردان از شخص اول خواست تا با بینش جدیدی که کسب کرده است، مجدداً آن موقعیت را اجرا کند. اجرای شخص اول، اینبار خیلی متفاوت با دفعه ی اول بود. او بالحنی آرام و مناسب، خواسته و احساس خود را مطرح کرد و با برخورد منطقی و مناسب والدینش نیز مواجه شد. وقتی که کارگردان از احساس و افکار او پرسید، شخص اول بیان داشت که در اجرای دوم با این بینش عمل کرده است که اگر والدینش به خواسته ی او عمل نکرده اند، لزوماً‌ به این معنی نیست که او را درک نکرده وبرای او اهمیتی قائل نیستند. او همچنین سعی کردکه نگاه واقع بینانه تری نسبت به وضعیت والدین خود داشته باشد، مخصوصاً‌ با در نظر گرفتن اینکه آن ها نه ماه برای او کارخود در آن شهرستان را به تعویق انداخته بودند و حالا منطقی بود که انتظار داشته باشند که او هم دوماه برای انجام کار آن ها همکاری نماید. همچنین شخص اول بیان داشت از اینکه توانسته بود هیجان خودش را فعالانه تغییر دهد، احساس خیلی خوبی داشته و به این باور رسیده بود که واقعاً می‌تواند کنترل هیجانات خود را به دست بگیرد.
در مرحله ی مشارکت، اعضا از احساسات مشترک و نظر خود راجع به موقعیتی که اجرا شده بود و به طورکلی راجع به زیرسوال بردن و اصلاح کردن افکار ناکارآمد، صحبت کردند. نتیجه گیری نهایی، بدین شرح بود که هرشخصی در موقعیت هایی ممکن است افکار و باورهایی داشته باشد که کاملاً‌ با واقعیات عینی همخوانی ندارند و یا اینکه به سلامت خلقی و هیجانی او کمکی نمی‌کنند. اما می‌توان با شناسایی و به چالش کشیدن این باورها خلق و هیجان منفی مخرب را تعدیل کرد و با جایگزینی باورهای کارآمد به هیجانات سازنده و مناسبی دست یافت. همچنین این نتیجه مطرح شد که اگر در شناسایی و اصلاح باورها به طور مناسبی عمل شود، کنترل هیجانات از یک موضع انفعالی به یک موضع فعال تغییر خواهد یافت، به طوری که می‌توان با کنترل افکار، هیجانات را مدیریت کرد. چنین مدیریتی به نوبه ی خود، بر نحوه ی برخورد فرد با دیگران و نیز بر نحوه ی برخورد دیگران با فرد، تأثیرات مثبتی خواهد داشت.
جلسه ی سوم(اجتناب ازکامل گرایی افراطی)
در ابتدای جلسه، کارگردان به بیان توضیحاتی مقدماتی و مختصر راجع به مفهوم کامل گرایی افراطی^[۲۱۵] و تفاوت آن با کمال گرایی معقول،‌ پرداخت. سپس مرحله ی گرم کردن با تکنیک «زندگی سهل است … زندگی سخت است» اجرا شد؛ بدین صورت که کارگردان از اعضا خواست تا یک خط فرضی را در وسط اتاق،‌ تجسم کنند. به اعضا توضیح داده شد که این خط را نمایانگر یک پیوستار در نظر بگیرند که یک بعد آن نمایانگر این نگرش است که زندگی سخت است و بعد دیگر آن نمایانگر این نگرش می‌باشد که زندگی سهل است. سپس اعضا متناسب با نگرش خود،‌ جایگاهشان را روی خط، مشخص کردند و کارگردان از چندنفر از اعضایی که در نقاط مختلف پیوستار، قرار گرفته بودند در مورد علت انتخاب و احساسشان پرسید.

۲-   مودب بودن و احترام گذاشتن به مشتریان
۳-   برقراری ارتباط موثر با مشتریان
۴-   باور به این اصل کلی که محبت و اعتماد مشتری نسبت به فرد خدمتگذار برترین امتیاز و منفعت برای اوست .

همدلی داشتن : یعنی نشان دادن و اعمال توجه خاص و گرم به مشتری
همدلی شامل این ویژگیهاست :
۱-   مشتری بتواند به فرد نزدیک شود
۲-   حساس بودن نسبت به نیازهای مشتری و تلاش برای درک آنها
حفظ ظاهر: یعنی ظاهر تسهیلات و تجهیزات فیزیکی و کارکنان و ابزارهای ارتباطی موجود در محل عرضه خدمات .
* توجه به شکاف خدمات یک فرایند عادی بازخورد مشتری است که در شرکتهای خدماتی اعمال میشود (لاولاک&رایت، ۱۹۹۹،ص ۱۶۵)

شکل :کیفیت خدمات ( درک- پاراسورامون۱۹۸۵صفحه۴۱)

 

۲-۸-هزینه کیفیت :

^[۴۵]امروزه چگونگی کاهش هزینه های تولید با توجه به حفظ و یا ارتقای سطح کیفیت یکی ازم شکلات بنگاه های اقتصادی است. این مهم از زمانی پا به عرصه اقتصاد گذاشت که کاهش عمر و تنوع محصول، همراه با کیفیت برتر و قیمت مناسب برای مصرف کنندگان از اهمیت بیشتری برخوردار شد.
در این رابطه تا سال ۱۹۵۰ هیچ مطالعه سازمان یافته و مدونی صورت نگرفت. اولین قدمسازمان یافته و مناسب در راستای شناسایی هزینه های کیفیت توسط فیگنبان^[۴۶] ۱۹۵۶ و ماسر ^[۴۷] ۱۹۵۷ صورت گرفت که در واقع آنها هزینه های کیفیت را در چهار بخش هزینه های پیشگیرانه، ارزیابی، خرابی های داخلی و خارجی تقسیم بندی کردند. این روش به صورت گسترده مورد استفاده متخصصین کیفیت قرار گرفته است.
۱- هزینه های پیشگیری: جمع هزینه ایی است که برای پیشگیری از تولید کالاها و خدمات ناقص به وسیله سازمان صرف می شود. مانندمهندسی کیفیت، ممیزی کیفیت و برنامه های تضمین کیفیت.
۲- هزینه های ارزیابی: جمع هزینه هایی که سازمان در جهت هماهنگی فرایند تولید محصولات و خدمات با خواسته و نیازهای مشتریان صرف می کند. به عبارتی این هزینه ها میزان دستیابی به اهداف تعیین شد، نسبت به خواسته های مشتریان را می سنجد.
۳- هزینه های شکست داخلی: جمع هزینه ها در برگیرنده کلیه هزینه هایی است که به دلیل کشف عیوب و نواقص در محصولات و خدمات ارائه شده به مشتریان به سازمان تحمیل می شود. مانند خدمات پس از فروش، رسیدگی شکایت های مشتریان و کالاهای برگشتی.
* کنترل فرایند خدمات را می توان یک سیستم بازخورد تلقی نمود . در یک سیستم بازخورد بازده را با یک استاندارد مقایسه می کنند .
* مفهوم خدمات پایه ای را برای تعیین اهداف و تعیین معیارهای ازیابی عملکرد سیستم فراهم می آورد .
* از معیارهای ارزیابی استفاده می شود و بازده از حیث هماهنگی با الزمات کنترل می شود.
* مشخص کردن معیارهای ارزیابی دشوار است از سوی دیگر ماهیت ناملموس خدمات کار ارزیابی مستقیم را با مشکل مواجه می کند .
* توجه صرف به پرسشنامه های می تواند خیلی دیر باشد اما با تمرکز بروی خود فرایند خدمات و با بهره گیری از تکنیکهای مورد استفاده مثل تکنیک کنترل آماری دشواریهای کنترل کیفیت خدمات را کاهش داد .
* در کنترل باید به ۲ مورد دقت کرد .
* با ید از تغییر غیر ضروری در سیستمی که خوب کار می کند پرهیز کرد . این ریسک تولید کننده است
* تصور شود که فرایند خوب کار می کند در حالی که در عمل خارج از کنترل باشد اشتباه نوع دوم رخ داده است که ریسک مصرف کننده است .(کزازی ،۱۳۸۱ ،ص۲۰ )

۲-۹- ارزیابی کیفیت خدمات با استفاده ازروش سرو کوال و سروپرف

بهطور کلی این دیدگاه که کیفیت خدمات ناشی از ارزیابی مشتریان از رویارویی با خدمات میباشد در ادبیات بهطور غالبی دیده میشود(کرونین و تیلور^[۴۸] ۱۹۹۲؛ پاراسورامان و همکاران ۱۹۸۵). علاوه بر این مبنای همین دیدگاه، محققان معتقدند که کیفیت خدمات بهترین نمایشگر انبوهی از عوامل گسسته رویارویی با خدمات مانند قابلیت اعتماد، پاسخگویی، رقابت، دسترسی، نزاکت، ارتباطات، اعتبار، امنیت، ادراک و اجزای محسوس خدمات میباشد. (کرونین و تیلور ۱۹۹۲؛ دابهولکار و همکاران^[۴۹] ۲۰۰۰؛ پاراسورامان و همکاران ۱۹۸۵) کیفیت خدمات در ادبیات از طریق شیوه های متعددی اندازه گیری میشود. دو مورد مهمترین و مشهورترین شیوه های اندازه گیری کیفیت خدمات، شامل: ۱) الگوی عدم تأیید سروکوال^[۵۰] که ادراکات از خدمات دریافتی را با انتظارات آن مقایسه مینماید، و ۲) الگوی ادراکی سروپرف^[۵۱] که تنها ادراکات از کیفیت خدمات را پشتیبانی میکند، میباشند. هر دو ابزار یک مفهوم مشابه را از کیفیت ادراک شده به اشتراک میگذارند. مهمترین تفاوت بین این دو مقیاس، در قاعدهای نهفته است که برای محاسبه هر یک اختیار شده است. بهطور واضح تر یعنی در کاربرد “انتظارات” و نوع خاصی از انتظارات که باید مورد استفاده قرار بگیرد واقع شده است. از آنجایی که مدل سروپرف از درون مدل سروکوال استخراج شده، لذا ابتدا به توضیح مدل سروکوال میپردازیم:
چهارچوب نظری تحقیق برای اولین بار سه محقق به نام‌های پاراسورامان، زیتامل و بری در سال ۱۹۸۵ در حوزه کیفیت خدمات به ارائه مدلی مفهومی و تعریف آن (جهت و میزان اختلاف بین ادراک مشتری از خدمت و انتظاراتش) پرداختند. آنها همچنین سه سال بعد (۱۹۸۸) برای اولین بار ابزاری برای ارزیابی کیفیت خدمات بنام سروکوال ارائه کردند که معتبر‌ترین مقیاس اندازه‌گیری مطالعات این حوزه بازاریابی در جهان می‌باشد. روش سروکوال دراندازه‌گیری کیفیت خدمات در سال‌های اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده چرا که این روش یک تکنولوژی قابل اعتماد برای اندازه‌گیری و سنجش کیفیت خدمات فراهم ساخته است و با این فرض شروع می‌شود که سطح کیفیت خدماتی که مشتریان تجربه می‌کنند توسط شکاف میان انتظاراتی که معمولاً از خدمات دارند و ادراکات‌شان از خدماتی که از یک ارائه دهنده خدمات دریافت می‌کنند تعیین می‌شود. در مدل اصلی پاراسورامان و همکارانش در سال ۱۹۸۵ آنها ۱۰ ملاک را شناسایی کردند که مشتریان به کمک آنها کیفیت خدمات را ارزیابی می‌کنند: قابلیت اعتماد، قابلیت پاسخگویی، شایستگی، دسترسی ملاحظه، ارتباطات، قابلیت پذیرش ، امنیت، درک مشتری و ملموسات. در سال ۱۹۸۸ پاراسورامان و همکارانش پس از یک تجزیه و تحلیل عملی برای تعیین روابط متقابل میان این ابعاد، سه مورد از ده مورد اصلی یعنی موارد ملموس، قابلیت اعتماد و قابلیت پاسخگویی، بدون تغییر باقی ماند و هفت مورد باقی مانده به دو بعد کلی‌تر دسته‌بندی شدند که آنها را اطمینان و همدلی نامیدند، بنابراین طبقه‌بندی نهایی در زمینه ابعاد کیفیت خدمات به شرح زیر بدست آمد: ۱-ملموسات: شکل ظاهری تسهیلات، تجهیزات، پرسنل و ابزار ارتباطی ۲-قابلیت اعتماد: توانایی انجام خدماتِ وعده داده شده به شکلی قابل اطمینان و دقیق ۳-پاسخگویی: تمایل به کمک به مشتریان و ارائه خدمات به آنها ۴-اطمینان: آگاهی و ادب کارکنان و توانایی آنها برای ایجاد اطمینان و اعتماد ۵-همدلی: دلسوزی و توجه فردی سازمان به مشتریانش. مقیاس اصلی سروکوال شامل تحقیقاتی در دو بخش و مشتمل بر ۲۲ ویژگی خدماتی بود که در پنج بعد اطمینان، همدلی، قابلیت اعتماد، قابلیت پاسخگویی و موارد ملموس گروه‌بندی شده بود. در تحقیقی که پاراسورامان و همکارانش در سال ۱۹۸۸ بر روی مشتریان و گروه‌های کانون در پنج صنعت خدماتی مختلف (تعمیر و نگهداری وسایل خانگی، بانک‌داری، خرده فروشی تلفن، کارت‌های اعتباری، و خرید و فروش اوراق بهادار) انجام دادند، از مشتریان خواستند که دو ارزیابی در خصوص هر ویژگی که یکی منعکس کننده انتظارات آنها از سطح خدمات ارائه شده توسط شرکت‌های برتر در یک بخش و دیگری نشان دهنده درک و برداشت آنها از خدمات ارائه شده توسط یک شرکت خاص در همان بخش بود، انجام دهند. بنابراین مقیاس انتظارات، میزانی که مشتریان احساس می‌کردند شرکت‌ها در آن بخش باید ویژگی خدماتی خاصی را دارا باشند، اندازه‌گیری می‌کرد و مقیاس ادراک، آن ویژگی ای را می‌سنجید که مشتریان احساس می‌کردند شرکت فرض شده دارای آن ویژگی است. هر ویژگی، به‌صورت عبارت طراحی شده بود. بر اساس آن از مشتری خواسته می‌شد میزان موافقت یا مخالفت خود را بر مبنای مقیاس پنج بخشی نشان دهد (خیلی کم تا خیلی زیاد)؛ تفاوت میان آمار انتطار و آمار درک یا طرز تلقی از آنها، مقیاسی مناسب برای سنجش کیفیت خدمات به‌وجود آورد. مقیاس سروکوال می‌تواند به‌وسیله شرکت‌ها و برای مقاصد زیر به کار برده شود: اول، ابعاد کیفیت خدمات را می‌توان به‌ترتیب اهمیت از نقطه نظر مشتری رتبه‌بندی کرد. دوم، در این خصوص که مشتریان چگونه هر بعد کیفیت خدمات را بر اساس تجارب واقعی خود از سازمان ارائه‌دهنده خدمات رتبه‌بندی می‌کنند، یک ارزیابی به‌دست آورد؛ سپس می‌توان درباره تمرکز سازمان نتیجه‌گیری کرد بدین معنی که سازمان در عواملی که از نظر مشتریانش بیشترین اهمیت را دارند تا چه اندازه خوب عمل می‌کند. سوم، اجازه می‌دهد انتظارات کلی مشتریان وادراکات‌شان از یک سازمان در طول زمان را پیگیری و دنبال کرد؛ بدین‌ترتیب می‌توان تأثیر عملکرد مدیریت بر کیفیت خدمات را تحت نظارت و ارزیابی قرار داد. علاوه بر این، درک تغییر در انتظارات مشتری ممکن است اطلاعات مهمی را در بر داشته باشد که بر طرح، مشخصات و توسعه خدمات تحت بررسی و سایر خدمات سازمان تأثیر می گذارد. چهارم، به‌منظور ارزیابی کیفیت خدمات داخلی (یعنی کیفیت خدمات عرضه شده توسط یک بخش یا یک قسمت از یک شرکت به دیگران در همان شرکت ) وپنجم، مقایسه کیفیت خدمات شرکت با کیفیت خدمات رقبا (زیتامل و پاراسورامان) و سرانجام، شناسایی و تعیین کمیت شکاف‌های ابعاد خدمت، در برآوردن انتظارات مشتری موجب می‌شود که سازمان برای توسعه و پیشرفت‌های خدمات آتی خود اولویت‌بندی بهتری را اعمال نماید. در زمینه بهبود کیفیت خدمات نیز تحقیقاتی توسط پاراسورامان و همکارانش صورت گرفت؛ این پژوهش چهار شکاف را میان انتظارات مشتریان و درک آنها از خدمات دریافتی نشان داد که این شکاف‌ها یا فاصله‌ها عبارتند از : شکاف ۱: فاصله میان انتظارات مشتری و تصورات مدیریت از این انتظارات شکاف ۲: فاصله میان تصورات مدیریت از انتظارات مشتری و مشخصات فنی کیفیت خدمات شکاف ۳: فاصله میان مشخصات فنی کیفیت خدمات و ارائه واقعی آنها شکاف ۴: فاصله میان تصورات/ انتظارات مشتریان از خدمات و آنچه که توسط سازمان ارائه می‌شود. در این مورد نیز پاراسورامان و همکارانش ابزارهایی برای ارزیابی اندازه این شکاف‌ها و تعیین علل شکاف‌ها ارائه کردند. گرچه انتقادات زیادی بر این روش وارد آمده است، اما هم‌چنان یک روش بسیار ارزش‌مند، پایا و معتبر برای اندازه‌گیری تصورات و انتظارات مشتری به شمار می‌آید.
برای سنجش رضایتمندی مشتری می‌توان از مدل‌های مختلفی استفاده نمود. بر اساس نوعی تقسیم‌بندی که مورد توافق تاپفر و سباستین پافرات و همکارانشhttp://www.papyrus.ir/Wikies/232/%D9%85%D8%AF%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%88%DA%A9%D9%88%D8%A7%D9%84-SERVQUAL-Model می‌باشد، مدل‌هایاندازه‌گیری رضایتمندی مشتری به دو نوع عینی و ذهنی تقسیم‌بندی می‌شوند. مدل‌های عینی بر ایده استوار می‌باشند که رضایتمندی مشتری از طریق شاخص‌هایی قابل سنجش هستند که با شدت رضایتمندی مشتری همبستگی داشته باشند نظیر سهم بازار، تعداد شکایت، سود سالانه و… استفاده می‌کنند. بایستی توجه داشت که از آنجائیکه این شاخص‌ها دربرگیرنده عقاید شخصی مشتریان نیستند، اعتبار این مدل‌ها تردید برانگیز است، به عنوان مثال میزان فروش یک محصول را نمی‌توان به عنوان رضایتمندی مشتری تفسیر نمود. در مقابل، مدل‌های ذهنی بر اساس سطح رضایتمندی نیازهای مشتریان می‌باشند. به عبارت دیگر این مدل‌ها بر اساس ادراک مشتریان از رضایتشان عمل می‌کنند. این مدل‌ها مستقیماً از عقاید مشتریان استفاده می‌کنند و رویکردی از رضایتمندی مشتریان ارائه می‌دهند که به ادراک آنها نزدیک‌تر است. در زیر تقسیم بندی مدل‌های سنجش رضایتمندی مشتریان سروکوال آورده شده است.( پاراسورامان و همکاران ۱۹۸۵،۱۲،۵۰)

شکل: (پاراسورمان ،۱۹۸۸)

 

بخش دوم: خدمات

 

-۲-۱۰- تعریف خدمت :

خدمت بعنی کالایی اقتصادی و غیر فیزیکی که شخص‘ بنگاه یا صنعت برای استفاده دیگران تولید کرده است وهر بنگاهی که محصول آن کالای غیر مریی وغیر ملموس باشد به عنوان یک بنگاه خدماتی شناخنه می شود.خدمت هم مانند کالا ویژگی هایی دارد که در دادو ستد و مبادله آن تاثیر می گذارد .
تعاریف بسیاری برای خدمات ارائه شده است، اما همه آنها وجوه مشترکی چون ناملموس بودن خدمات و مصرف آنی آن را در بر می گیرند، در زیر چند تعریف از خدمات ارائه می شود.
خدمات عبارتنداز کردارها، فرایندها و عملکردها (زیتامل ومری جو، ۲۰۰۳، ص ۵۰)
یک تعریف دقیق از کالاها و خدمات باید این دو را براساس صفات ویژه آنها از یکدیگر متمایز و مشخص کند. یک کالا شئی است فیزیکی و ملموس یا محصولی است که می توان آن را درست کرد و منتقل نمود؛ در طول یک مدت زمان خاص وجود دارد و بنابراین می توان اکنون آن را تولید و بعداً استفاده کرد. یک خدمت، ناملموس است و از بین می رود. رویداد، اتفاق یا فرایندی است که هم زمان خلق و استفاده می شود یا کمی پس از خلق شدن مورد استفاده قرار می گیرد. در حالی که مشتری نمی تواند خدمات واقعی را پس از تولید حفظ کند و نگه دارد، اما اثر خدمات را می توان حفظ کند (سیسر و همکاران، ۱۹۸۷ ، ص ۸).
یک خدمت تجربه ای است ناملموس و زود مصرف و زایل شدنی برای یک مشتری که در واقع مثل همکار تولید کننده عمل می کند (یعنی در فرایند تولید مشارکت می کند (جیمزفیتز سیمونز، ۱۹۹۵)
«خدمت» فعالیت یا منفعتی نا محسوس و لمس نشدنی است که یک طرف به طرف دیگر عرضه می کند و مالکیت چیزی را به دنبال ندارد تولید خدمت ممکن است به کالای فیزیکی وابسته باشد یا نباشد. اجاره اتاق در هتل، سپردن پول در بانک، استفاده از خدمات آموزشی، خرید بیمه نامه، مسافرت با هواپیما، مراجعه به پزشک، آرایش مو، تعمیر اتومبیل، تماشای یک مسابقه ورزشی، تحویل لباس به خشکشویی و … مستلزم خرید خدمت هستند (مجتهدی، ۱۳۷۶، ص ۴۶)
. مهمترین تفاوت های خدمت با کالا که باعث می شود تا مدیریت و بازاریابی خدمت از کالا متمایز گردد عبارتند از :

۲-۱۰-۱-نامحسوس بودن خدمت

خدمت برخلاف کالا که پیش از خرید ومصرف قابل دیدن ‘لمس کردن ‘چشیدن و بوییدن است ‘این قابلیت هارا ندارد یا کمتر دارد و در نتیجه در خرید خدمت همواره نوعی ابهام ‘تردید ‘نگرانی و نااطمینانی وجود دارد وانسانها در فرایند تصمیم گیری خرید نمی توانند با بهره گرفتن از حواس پنجگانه خود‘خدمات را ارزیابی کنند. به همان اندازه که خریدار در خرید خدمت با ابهام روبرو می شود ‘فروشنده وبازاریاب نیز در فروش خدمت با دشواری روبرو است وبه همین دلیل می کوشد تابا عواملی دیگر از جمله عوامل فیزیکی و ظاهری مانند نیروی انسانی ‘مکان ومحل ‘تجهیزات وتاسیسات .عوامل مادی مرتبط باخدمت ‘بازاریابی وفروش خدمت را ساده تر ساخته ودادوستد را ممکن سازد.تهیه عکس ‘فیلم ‘کاتالوگ‘معرفی مشتریان گذشته ‘تبلیغات ‘دکوراسیون ‘تابلوها وجذابیت های رفتاری ‘ابزاری وساختاری از جمله نکاتی هستندکه برای محسوس تر کردن خدمات ‘مورد استفاده بازاریابان خدمات قرار می گیرد.

۲-۱۰-۲-ارتباط خریدار وفروشنده وتولید ومصرف هم زمان

بسیاری از کالاهاتوسط کسانی تولید می شود که هیچ گاه خریداران آنهارا نمب بینندوبا آنها ارتباطی ندارند وبین زمان تولید آنها با مصرف مدت ها فاصله دارد . اما در خرید و فروش معمولا"ارتباط هامسقیم ونزدیک است وعرضه خدمت ومصرف آن همزمان است . البته همه خدمات یکسان نیستندو این ویژگی ها نسبی است.
خدمت رسان خریدار وفروشنده زمان ومکان وشرایط حاکم بر مبادله خدمت بر دادوستد خدمات تاثیر دارند.کیفیت و مطلوبیت خدمات بستگی به نوع ارتباط خریدار وفروشنده خدمت وپذیرش یکدیگر دارد.برخورد مناسب یک پزشک بابیماررفتار مناسب یک آموزگاربا دانش آموز‘و دلسوزی یک کارمند دولت نسبت به یک مراجعه کننده وهر گونه ارتباط درست بین خریدار وفروشنده خدمت وپذیرش متقابل باعث می گردد تا کیفیت خدمت مطلوب تر ورضایت در مبادله بیشتر شود.
نقش انسانه ورفتار انسانی واحترام ورعایت عوامل انسانی ورفتاری دادوستد خدمات به مراتب حساس تر ‘مهم تر وموثر تر از دادوستد است.به علت همزمانی تولید ومصرف در خدمات لازم است تا به عوامل تاثیرگذار انسانی ومادی ومعنوی حاکم بردادوستد توجه شود.توجه به نوع برخوردها ورفتارها ‘ تسهیلات ‘امکانات ونیروهای متفرقه مرتبط یا غیر مرتبط از جمله مشتریان دیگرو حاضرین در محل وایجاد شرایطی مناسب که اعتماد ‘آرامش ‘انگیزه وجذابیت وکشش ها را تقویت نماید . از وظایف بازار یابان وفروشندگان خدمت است .
تمیزی ‘زیبایی‘آراستگی‘نظم وادب ‘همدلی ‘همکاری‘احترام‘راهنمایی‘مشاوره ‘مساعدتوبیان ورفتار مناسب از جمله نکات بسیار مهمی هستند که در بازار یابی خدمات بسیار نقش داشته وعدم توجه به خر یک از آنها باعث فاصله بین خریدار وفروشند و عدم رضایت وناخرسندی طرفین یا عدم انجام معامله میگردد.

ابن‌‏قتیبه دینوی، غریب الحدیث، ج۱، ص۴۶؛ عبدالله بن قدامه، المغنی، ج۶، ص۲۰۷؛ قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ج‏۱۶، ص۷۹؛ ابن‌‏هشام انصاری، مغنى اللبیب، ج۲، ص۴۵۲؛ ابن‌‏عقیل همدانی، شرح ابن‌‏عقیل، ج۱، ص۲۳۳؛ ابن‌‏کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج‏۳، ص۲۶۷؛ بغدادی، خزانه الأدب، ج۱، ص۴۲۳ ↑
ابن‏‏بابویه، عیون ‏أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۸۴-۸۵؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۹۱-۳۹۲؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج‏۱، ص۷۴۳؛ بحرانی، البرهان فى تفسیر القرآن، ج‏۱، ص۶۳۵-۶۳۶؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۴۸، ص۱۲۸-۱۲۹؛ ابن‌‏حجر، الصواعق المحرقه، ص۲۸۴ ↑
«[یوسف‏] گفت: «مرا بر خزانه‏هاى این سرزمین بگمار، که من نگهبانى دانا هستم» یوسف/ ۵۵ ↑
ابن‏‏بابویه، علل الشرائع، ج‏۱، ص۲۳۹؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج‏۲، ص۱۳۹؛ حرعاملی، وسائل ‏الشیعه، ج۱۷، ص۲۰۳؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج‏۲، ص۴۳۲؛ بحرانی، البرهان فى تفسیر القرآن، ج‏۳، ص۱۷۹-۱۸۰ ↑
ابن‏‏بابویه، علل الشرائع، ج‏۱، ص۲۳۸؛ همو، عیون أخبار الرضا(ع)، ج‏۲، ص۱۳۸-۱۳۹؛ عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۱۸۰؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج‏۲، ص۴۳۲ ↑
کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۳۸؛ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۱۸۷؛ طبرسی، إعلام‏الورى، ص۲۸۶؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۷۲ ↑
کلینی، الکافی، ج۱، ص۲۳۸ ↑
همان، ج۱، ص۲۳۸ ↑
ابن‏‏بابویه، علل الشرائع، ج‏۱، ص۲۰۹-۲۱۰ ↑
انعام/ ۸۴ ↑
آل عمران/ ۶۱ ↑
نساء/ ۲۳ ↑
کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۱۷-۳۱۸؛ تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم، ج۱، ص۲۰۹؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۲۴-۳۲۵؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج‏۱، ص۴۶۱؛ بحرانی، البرهان فى تفسیر القرآن، ج‏۲، ص۵۲-۵۳ ↑
ابن‏‏بابویه، عیون‏أخبارالرضا(ع)، ج۱، ص۸۴-۸۵؛ طبرسی، الاحتجاج، ج۲، ص۳۹۱-۳۹۲؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۸، ص۱۲۸-۱۲۹ ↑
بقره/ ۳۰-۳۳ ↑
بیضاوی، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، ج‏۱، ص۷۰ ↑
حقى‌بروسوی، تفسیر روح البیان، ج‏۱، ‏ص‏۱۰۲؛ ابن‌‏عجیبه، البحر المدید، ج‏۱، ‏ص‏۹۴؛ مراغی، تفسیر المراغی، ج‏۱، ‏ص‏۸۵؛ زحیلی، التفسیر المنیر، ج‏۱، ‏ص‏۱۳۱ ↑
بقره/ ۲۴۷ ↑
قرطبی، الجامع لأحکام القرآن، ج‏۱، ص۲۷۰-۲۷۱ و ج‏۳، ‏ص‏۲۴۶ ↑
رک: فاضل لنکرانی، حماه الوحى، ص۱۱۹-۱۲۰ ↑
قصص‏/ ۵۹ ↑
أنفال‏/ ۳۳ ↑
«به یقین، خداوند، آدم و نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر مردم جهان برترى داده است» آل‏عمران‏/ ۳۳ ↑
«فرمود: «اى موسى، تو را با رسالتها و با سخن گفتنم [با تو]، بر مردم [روزگار] برگزیدم..» أعراف‏/ ۱۴۴ ↑
«و من تو را برگزیده‏ام، پس بدانچه وحى مى‏شود گوش فرا ده» طه‏/ ۱۳ ↑
«و چون ابراهیم را پروردگارش با کلماتى بیازمود، و وى آن همه را به انجام رسانید، [خدا به او] فرمود: «من تو را پیشواى مردم قرار دادم.» بقره‏/ ۱۲۴ ↑
«پیامبرشان گفت: «در حقیقت، خدا او را بر شما برترى داده، و او را در دانش و [نیروى‏] بدن بر شما برترى بخشیده است، و خداوند پادشاهى خود را به هر کس که بخواهد مى‏دهد» بقره‏/ ۲۴۷ ↑
«خدا از میان فرشتگان رسولانى برمى‏گزیند، و نیز از میان مردم» حج‏/ ۷۵ ↑
«خدا بهتر مى‏داند رسالتش را کجا قرار دهد» أنعام‏/ ۱۲۴ ↑
«و پروردگار تو هر چه را بخواهد مى‏آفریند و برمى‏گزیند، و آنان اختیارى ندارند» قصص‏/ ۶۸ ↑
«و هیچ مرد و زن مؤمنى را نرسد که چون خدا و فرستاده‏اش به کارى فرمان دهند، براى آنان در کارشان اختیارى باشد» أحزاب‏/ ۳۶ ↑
فاضل لنکرانی، حماه الوحى، ص۱۱۹-۱۲۰ ↑
بقره/ ۱۲۴ ↑
آل عمران/ ۱۹ ↑
«و چون ابراهیم را پروردگارش با کلماتى بیازمود، و وى آن همه را به انجام رسانید، [خدا به او] فرمود: «من تو را پیشواى مردم قرار دادم.» [ابراهیم‏] پرسید: «از دودمانم [چطور]؟» فرمود: «پیمان من به بیدادگران نمى‏رسد» بقره/ ۱۲۴ ↑
رک: طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص۲۷۴ به نقل از یکی از اساتید خویش ↑
سید مرتضی، الشافی فی الإمامه، ج‏۳، ص۱۳۷-۱۴۲؛ ابوالصلاح حلبی، تقریب‏المعارف، ص۱۳۳-۱۳۴؛ طوسی، تلخیص الشافی، ج‏۲، ص۲۵۳-۲۵۵؛ همو، التبیان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص۴۴۹؛ ابن‌‏شهرآشوب مازندرانی، متشابه‏القرآن و مختلفه، ج۲، ص۲۶-۲۷؛ همو، المناقب، ج۱، ص۲۴۸؛ حلی، الألفین، ص۲۷۶-۲۷۷ و ۳۹۳؛ عماد الدین طبری، تحفه الأبرار فی مناقب الأئمه الأطهار(ع)، ص۱۲۳؛ قاضی نورالله شوشتری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج‏۲، ص۳۹۶-۳۹۸؛ بحرانی، منار الهدی فی النص علی إمامه الأئمه الإثنی عشر(ع)، ص۱۱۰-۱۱۳؛ عسکری، نقش ائمه(ع) در احیاى دین، ج‏۲، ص۲۳۷-۲۳۸ ↑
سجده/ ۲۴ ↑
برای مطالعه بیشتر رک: طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص۲۷۳؛ جوادی آملی، سیره‏ پیامبران در قرآن، ج۶، ص۳۶۰-۳۶۱ ↑

بقره/ ۲۴۷ ↑
مجلسی، بحارالأنوار، ج۳۲، ص۳۹۰ و نیز رک: طوسی، التبیان فى تفسیر القرآن، ج‏۲، ص۲۹۱-۲۹۲؛ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏۲، ص۶۱۳؛ قطب الدین راوندی، فقه القرآن فی شرح آیات الأحکام، ج‏۱، ص۳۴۹ ↑
«و با موسى، سى شب وعده گذاشتیم و آن را با دَه شب دیگر تمام کردیم. تا آنکه وقت معینِ پروردگارش در چهل شب به سر آمد. و موسى [هنگام رفتن به کوه طور] به برادرش هارون گفت: «در میان قوم من جانشینم باش، و [کار آنان را] اصلاح کن، و راه فسادگران را پیروى مکن» أعراف/ ۱۴۲ ↑
امام باقر(ع) در روایتی بطن قرآن را تأویل قرآن دانسته‏ است رک: صفار، بصائرالدرجات، ص۱۹۶؛ حرعاملی، وسائل‏الشیعه، ج۲۷، ص۱۹۶-۱۹۷؛ مجلسی، بحارالأنوار، ج۸۹ ص۹۷-۹۸ ↑
هود/ ۸۶ ↑
هود/ ۸۴-۸۶ ↑
رک: طوسی، التبیان فى تفسیر القرآن، ج‏۶، ص۴۹؛ ‏طبرسی، مجمع البیان فى تفسیر القرآن، ج‏۵، ص۲۸۶؛ طباطبایی، المیزان فى تفسیر القرآن، ج‏۱۰، ص۳۶۴ ↑
کلینی، الکافی، ج۱ ص۴۱۱-۴۱۲؛ فرات‏کوفی، تفسیر، ص۱۹۳ ↑
ابن‏‏بابویه، کمال الدین، ج‏۱، ص۳۳۰-۳۳۱؛ طبرسی، إعلام‏الورى، ص۴۶۳-۴۶۴؛ قاضی نورالله شوشتری، إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج‏۱۳، ص۳۳۲ ↑
ابن‌‏‌طاووس، إقبال الأعمال، ص۲۹۷؛ مجلسی، بحار الأنوار، ج۹۹، ص۱۰۶ ↑
جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج۳، ص۶۲ ↑
«موسى به قوم خود گفت: «از خدا یارى جویید و پایدارى ورزید، که زمین از آنِ خداست آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد مى‏دهد و فرجام [نیک‏] براى پرهیزگاران است» أعراف/ ۱۲۸ ↑
کلینی، الکافی، ج۱ ص۴۰۷-۴۰۸ و، ج۵، ص۲۸۰؛ طوسی، تهذیب‏الأحکام، ج۷ ص۱۵۲-۱۵۳؛ همو، الإستبصار، ج۳، ص۱۰۸؛ عیاشی، کتاب التفسیر، ج۲، ص۲۵؛ حویزی، تفسیر نور الثقلین، ج‏۲، ص۵۶؛ بحرانی، البرهان فى تفسیر القرآن، ج‏۲، ص۵۷۰ ↑
برای مشاهده روایت دیگر در ارتباط با آیه مزبور رک: حموی شافعی، فرائد السمطین، ج‏۱،ص۹۵؛ إحقاق الحق و إزهاق الباطل، ج‏۷، ص۲۷۹؛ امینی، الغدیر، ج‏۲، ص۴۴۶؛ قبانجی، مسند الإمام العلی(ع)، ج۸، ص۳۶ ↑

چاقی،دارای عوارض کوتاه مدت وبلند مدت است از عوارض کوتاه مدت آن،کاهش اعتماد به نفس واز عوارض بلند مدت آن می توان به بیماریهای قلبی_عروقی،دیابت، فشارخون وغیره اشاره کرد.تقریبأ۶۰% افراد با اضافه وزن حداقل یک عامل خطر بیماری قلبی-عروقی وبیش از ۲۵%آنها بیشتر از یک عامل خطر دارند(۷).
کودکان چاق٬ نسبت به سایر کودکان از نظر سلامتی مشکل بیشتری دارند که برای نمونه٬ درد استخوان و درد مفاصل را می توان نام برد. اضافه وزن٬ فشار زیادی براندام های تحتانی بدن وارد می کند. در اثر این فشارها٬ استخوان های ساق پا و ران کج می شوند و تغییر شکل می دهند. این مشکل در کودکان کم سن بیشتر دیده می شود.

کودکان چاق مشکلات دیگری نیز دارند که برخی از آنها به چشم نمی آیند٬ ولی خیلی جدی و خطرناک هستند. مشکل فشارخون و غلظت کلسترول در کودکان چاق٬ بیشتر از کودکان عادی وجود دارد. اختلالات متابولیکی مثل مشکل سوخت و ساز قند نیز در کودکان چاق زیادتر است. این مشکل متابولیکی در دوره های بعدی زندگی٬ به شکل بیماری دیابت یا مرض قند درمی آید.
علاوه بر نارسایی های جسمی و ناتوانی های فیزیکی٬ کودکان چاق مشکلات روانی و عصبی نیز دارند. این کودکان بین بچه های هم سال خود٬ انگشت نما هستند و گاهی مورد مخالفت و تمسخر آنها قرار می گیرند و کمتر کسی آنها را به بازی دعوت می کند. از این رو بچه های چاق گوشه گیری می کنند و از نظر مهارت های اجتماعی و فعالیت های گروهی و فرهنگی دچار کمبود می شوند(۲۲).
درمان چاقی:
بهترین درمان برای چاقی ، پیشگیری از ایجاد شدن آن است بنابراین والدین هر چه زودتر به مشکل چاقی و اضافه وزن کودک خود پی ببرند٬ زودتر می توانند برای رفع آن چاره ای بیندیشند. مطلب امیدوار کننده در این باره آن است که با یک برنامه کاهش وزن مناسب و صحیح می توان بین ۲۰ تا ۳۰درصد از وزن را کم کرد. این مقدار کاهش وزن بیشتر کودکان چاق را به وزن عادی آنها می رساند. این امیدواری برای بزرگسالان وجود ندارد٬ زیرا فقط ۵درصد از این افراد با بهره گرفتن از رژیم لاغری به وزن عادی خود برمی گردند. بیشتر بزرگسالان رژیم کاهش وزن خود را تا رسیدن به وزن عادی ادامه نمی دهند و در نتیجه پس از مدتی وزن از دست رفته را باز می یابند(۲۲).
اهداف درمان چاقی:
اصولا درمان چاق طولانی و مشکل است. مشخص شده است که اشخاص چاق اهداف خاصی جهت کاهش وزن خود دارند که با اهداف متخصصان متفاوت است. اهداف شخصی آنها در این باره و انتظارات آنها اغلب غیرواقعی و دست نیافتنی است. متخصصان از این رو در کار بیماران مداخله کرده و می کوشند روند واقعی تری را برای آنها در نظر گیرند. علاوه بر ایجاد اهداف واقعی٬ ارزیابی جامع خاصی نیز برای بیمارانی که ۴۰درصد یا بیشتر وزنشان بالای حد استاندارد است در نظر گرفته شده است. عوامل زیست شناختی٬ روانی٬ اجتماعی و رفتاری باید در این طرح مطرح شوند(۳۲).
اهداف کلی کاهش و کنترل وزن شامل موارد زیر است:
کاهش وزن بدن و حفظ ترکیب سالم بدن (درصد توده چربی در مقابله توده عضله)
کاهش و حفظ وزن بدن در یک دوره طولانی
جلوگیری از افزایش وزن آتی(۵۳)
اعضاء تیم درمان چاقی:
اصولا درمان و اداره چاقی با کار تیمی و گروهی بیشتر نتیجه بخش خواهد بود. این تیم می تواند شامل افراد زیر باشد:
پزشک
پرستار
متخصص تغذیه و رژیم درمانی
روانشناس
فیزیوتراپ
متخصص ورزش(۲۶)
پرستاران از جمله افرادی هستند که ارتباط مستقیم و تنگاتنگ با کودکان داشته و قادرند در تیم درمانی و مراقبتی٬ نقش موثر و هماهنگ کننده ایفا نمایند و با کسب دانش تغذیه موفقیت بیشتری در امر مذکور داشته باشند. لذا آگاهی از اصول علم تغذیه درمانی برای هر پرستار از اهمیت و ضرورت ویژه ای برخوردار است(۵۴).
جزئیات برنامه کاهش وزن:
اجزاء برنامه کاهش وزن درمانی شامل موارد زیر است:
رژیم درمانی
افزایش فعالیت جسمی
رفتار درمانی
قبل از مبادرت به دارو درمانی٬ این روش ها باید حداقل به مدت ۶ماه مورد استفاده قرار گیرند. برای بیماران خیلی چاق٬ جراحی یک روش انتخابی است(۵۳).
اصول کلی درمان چاقی:
قبل از شروع هر گونه کاهش وزن درمانی٬ تعیین سطح انگیزه بیمار مهم است. همچنین مهم است به خاطر داشته باشیم که فرد چاقی که در صدد برآمده است تا از اعضای تیم بهداشتی کمک بگیرد مطمئنا قبلا راه های زیادی را برای کاهش وزن امتحان کرده و به نتیجه دلخواه نرسیده است. تا شما از روش های قبلی او مطلع نباشید و ندانید که چرا آنها به نتیجه نرسیده اند٬ هیچ توصیه ای سودمند نخواهد بود و تا زمانی که تصورات غلط شخص و مبنای آنها را نشناسید قدرت توصیه کردن نخواهید داشت(۵۲).
درمان چاقی با اصلاح رفتار:
اصول اصلاح رفتار زیر بنای بسیاری از برنامه های فعلی کاهش وزن هستند. معمولا از بیمار خواسته می شود که وقایع مربوط به خوردن را کنترل وثبت نماید وبرای اصلاح رفتارهای غلط پاداش هایی طراحی می شود . ممکن است انجام مشاوره به صورت گروهای ثابت و در دوره های طولانی مدت وادامه آن بعد از کاهش وزن مفید واقع گردد. به هر حال بی خطر ترین برنامه که با بیشترین موفقیت همراه است بر یک شیوه زندگی سالم تاکید دارد(۵۵).
راهکارهای مورد استفاده در درمان چاقی نیز مبتنی بر تئوری های یادگیری هستند وبر این مفهوم کلی متکی می باشند که رفتارهایی که باعث افزایش وزن شده اند تا حدودی آموختنی بوده ، بنابراین قابل تغییر می باشند. لازم است که بیمار مفاهیم مربوطه را بیاموزد، اهمیت آن را در شرایط زندگی خویش بشناسد وراهکارهای لازم برای تغییر رفتارش را بکار برد(۴۴).
می توان گفت که جهت حفظ تعادل در وزن ، بهترین راهکار، اصلاح وبهبود شیوه زندگی است واصلاح وبهبود شیوه زندگی طی سه مرحله انجام می پذیرد که شامل:
۱-کشف رفتارها وعادات غلط مددجو ۲-آموزش دانش ومهارتهای لازم
۳-تبدیل رفتارهای غلط به عادات صحیح از طریق تمرین ،مراقبت وپیگیری(۵۶).
درمان با رژیم غذایی:
کاهش کالری دریافتی برای دستیابی آهسته وتدریجی به کاهش وزن ، قسمت اصلی درمان چاقی است. هدف زیربنایی ،حفظ کاهش دریافت انرژی کمتر از مصرف انرژی است. مشکلی که در دستیابی به این هدف وجود دارد منجر به پیشنهاد رژیمهای غذایی گسترده ای می شود که در محتوای کالری توصیه شده از روزه داری کامل تا کاهش اندک وهمچنین در محتوا وشکل غذا های خاص نظیر مایع در مقابل جامد متفاوت هستند(۲۵).
بررسی های تازه نشان داده است که پیشگیری از چاق شدن اطفال٬ اهمیت زیادی در سلامت آنها دارد. بر اساس مشاهدات به دست آمده٬ سلول های چرب که در زمان کودکی به وجود می آیند٬ در تمام دوران زندگی در بدن باقی می مانند. هنگامی که کودک بیش از مقدار مورد نیاز خود غذا می خورد یا نسبت به انرژی دریافتی خود فعالیتی ندارد٬ تعداد زیادی سلول های چرب در بدن او به وجود می آید. اگر والدین از پرخوری و چاقی کودک غفلت کنند٬ مقدار زیادی چربی در این سلول هل انباشته و حجم و وزن آنها زیاد می شود. چاقی و اضافه وزن مشکلی است که عامل آن وجود تعداد زیادی سلول چرب٬ بزرگ شدن این سلول ها٬ یا ترکیبی از هر دو عامل است(۲۲).
بهترین کمک برای کودک و نوجوان چاق٬ مشورت با پزشک اطفال یا متخصص تغذیه و رژیم درمانی است. هرگز نباید بدون مشورت با پزشک متخصص اطفال یا کارشناس تغذیه٬ کودک را به گرفتن رژیم کاهش وزن وادار کنید.البته والدین به سلامت و سعادت فرزند خود علاقه قلبی دارند٬ ولی از دانش تغذیه و مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و تکامل وی به خوبی اطلاع ندارند. متخصص تغذیه و پزشک با توجه به وضع جسمانی٬ سن و وزن کودک٬ برنامه غذایی مناسبی برای او تنظیم می کند.او روند کاهش وزن کودک را زیر نظر می گیرد و باتوجه به نتایج آن٬ در صورت لزوم رژیم غذایی را تعدیل یا اصلاح می کند(۲۲).
در برنامه های کنترل وزن برای کودکان چاق٬ معمولا سعی می کنند به جای کاهش وزن٬ وزن را ثابت نگه دارند. از آنجا که کودک در حال رشد و قد کشیدن است٬ پس از مدتی تناسب لازم بین قد و وزن او برقرار می شود. در رژیم کاهش وزن٬ اگر مواد غذایی کم چربی و کم کالری به تدریج جایگزین غذای چرب و پرکالری شود٬ این جایگزینی قابل تشخیص نخواهد بود. این رژیم می تواند به کودک کمک نماید تا وزن خود را ثابت نگه دارد(۲۲).
در رزیم غذایی متعادل که برای کاهش وزن کودکان چاق به کار می برند٬ معمولا انرژی رژیم غذایی را حدود ۳۰درصد کاهش می دهند. این رژیم ها وقتی مناسب است که وزن کودک چاق بیشتر از وزن ۹۵درصد از دوستان هم قد او باشد. شاید به نظر برسد که کاهش ۳۰درصد از انرژی رژیم غذایی کار دشواری است٬ اما با پرهیز از غذاهای پرانرژی٬ چرب و شیرین به آسانی می توان به این هدف دست یافت. در این رژیم های غذایی٬ برای کاهش انرژی می توان به جای شیر چرب و معمولی٬ از شیر کم چربی یا بی چربی و به جای کیک و چای پرشیرینی٬ از کیک و چای کم شیرینی استفاده نمود(۲۲).
پرهیز از خوردن کره٬ مایونز٬ سس های سالاد و دسرهای چرب و شیرین یا کم کردن مصرف آنها نیز روش مؤثری برای کاهش انرژی دریافتی است.
معمولا با کاهش انرژی دریافتی به میزان ۵۰۰ کالری در روز٬ یک نوجوان چاق پس از یک هفته حدود نیم کیلوگرم وزن کم می کند. این رژیم کاهش وزن برای کودک یا نوجوان قابل تحمل است و لطمه ای به او نمی زند. رژیم کم کالری یا رژیم کاهش وزن سریع را فقط برای افراد خیلی چاق و کودکانی تجویز می کنند که ناراحتی هایی مثل دیابت٬ فشارخون بالا٬ میان تنه ای بزرگ و اندامی بدقواره داشته باشند. این نارسایی ها با اضافه وزن تشدید می شوند و با کاهش وزن باید آنها را تعدیل کرد(۲۲).
برای این که رژیم کاهش وزن برای کودک عملی و ثمربخش باشد٬ افراد خانواده نیز باید با رعایت حال کودک٬ از خوردن تنقلات و غذای چرب و شیرین خودداری نمایند.
دیدن این مواد خوراکی کودک را به هوس می اندازد. اگر این نکات رعایت نشود٬ کودک هنگام غذاخوردن٬ خود را فراموش کرده و جدا از خواهران و برادرانش احساس خواهد کرد. این احساس تبعیض و جدایی٬ ادامه رژیم لاغری را با مشکل و شکست روبه رو خواهد ساخت.
والدین باید بر نحوه تغذیه و غذاخوردن فرزندشان نظارت کنند و پس از ارزیابی مقدار و نوع غذا٬ در صورت نیاز برنامه تغذیه و عادت غذایی او را اصلاح نمایند. بعضی از مادران برای داشتن یک کودک چاق و تپلی٬ او را به پرخوری وادار می کنند و نمی دانند که چاقی کودک نشانه سلامت او نیست(۲۲).
برای کودکان چاق٬ دست برداشتن از تنقلات و ترک عادت پرخوری عملی نیست. برای ترک عادت پرخوری یا بدخوری٬ والدین باید با روش غیرمستقیم آنها را به سوی تغذیه سالم هدایت کنند. برای این منظور می توان تنقلات مغذی و با ارزشی در دسترس آنها گذاشت و بین وعده های غذا (مثلا به عنوان عصرانه) با این تنقلات از آنها پذیرایی کرد. این روش برای عادت دادن سایر کودکان نیز به تغذیه سالم و متعادل موثر است(۲۲).

۱-۳-اهمیت و ضرورت پژوهش

اهمیت و ضرورت طرح موضوع معنویت به ویژه هوش معنوی از جهات مختلف در سبز فایل و سازمان های مختلف احساس می شود، از جمله ظهور دوباره ی کشش معنوی و نیز جستجوی درک روشنتری از ایمان، و کاربرد آن در حل مسائل و تصمیم گیری هاست (سهرابی، ۱۳۸۷). هوش معنوی سازه های هوش و معنویت را در یک سازه ترکیب نموده است در حالیکه معنویت جستجو برای یافتن عناصر مقدس، معنایابی، هشیاری بالا و تعالی است، هوش معنوی شامل توانایی برای استفاده از چنین موضوعاتی است که می تواند کارکرد و سازگاری فرد را پیش بینی کند و منجر به تولیدات و نتایج ارزشمندی گردد (غباری بناب، ۱۳۸۶). آمرام معتقد است هوش معنوی شامل حس معنا و داشتن مأموریت در زندگی، حس تقدس در زندگی، درک متعادل از ارزش ماده و معتقد به بهتر شدن دنیا می شود (آمرام، ۲۰۰۵). هوش معنوی مستلزم توانایی هایی است که از موضوعات معنوی برای تطابق و کشش اثربخش و تولید محصولات و پیامدهای باارزش استفاده می کند (سهرابی، ۱۳۸۷). اهمیت و ضرورت طرح موضوع هوش معنوی، از جهات مختلف در سبز فایل احساس می شود. یکی از این ضرورت ها در عرصه انسان شناسی، توجه به بعد معنوی انسان از دیدگاه دانشمندان است .هوش معنوی، افراد را در یافتن راه حل برای مسایل زندگی توانمند می سازد (آمرام، ۲۰۰۵). ارزش های معنوی علاوه بر بهبود کیفیت زندگی کاری کارکنان، کارایی کل سازمان را ارتقا می بخشند. از آنجا که یکی از وظایف مهم مدیران درآموزش و پرورش، شناسایی استعدادهای بالقوه کارکنان و فراهم نمودن زمینه های رشد و شکوفایی آنان است، این مسئله مدیران را ناگریز می سازد تا با شناسایی عوامل مؤثر بر انگیزه کاری دبیران و محیط درونی و بیرونی حاکم بر اداره اهداف مناسب برای ارضای نیاز کارکنان را انتخاب نموده و برای ایجاد انگیزش در کارکنان گام بردارند.

۱-۴- اهداف پژوهش

 

۱-۱-۴-هدف کلی:

شناسایی رابطه بین هوش معنوی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران در سال تحصیلی ۱۳۹۳-۱۳۹۲٫

۲-۱-۴ - اهداف جزئی:

تعیین وضعیت هوش معنوی دبیران متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
تعیین وضعیت انگیزه کاری دبیران متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
تعیین رابطه بین تفکر انتقادی وجودی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
تعیین رابطه بین تولید معنی شخصی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
تعیین رابطه بین میزان آگاهی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
تعیین رابطه بین توسعه حالت آگاهی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران.
مقایسه میزان هوش معنوی بین دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران از لحاظ ویژگی های فردی (جنس، سنوات خدمت و میزان تحصیلات).
مقایسه میزان انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه شهرستان کامیاران از لحاظ ویژگی های فردی (جنس، سنوات خدمت و میزان تحصیلات).

۱-۵- سئوالات پژوهش

وضعیت هوش معنوی دبیران متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران چگونه است؟
وضعیت انگیزه کاری دبیران متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران چگونه است؟

۱-۶- فرضیه های پژوهش

فرضیه اصلی: بین هوش معنوی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران رابطه وجود دارد.
فرضیه های فرعی:
بین تفکر انتقادی وجودی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران رابطه وجود دارد.

 

2. 2. بین تولید معنی شخصی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران رابطه وجود دارد.

 

2. 2. بین میزان آگاهی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران رابطه وجود دارد.

 

2. 2. بین توسعه حالت آگاهی با انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران رابطه وجود دارد.

 

2. 2. بین میزان هوش معنوی دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران از لحاظ ویژگی های فردی (جنسیت، سابقه تدریس و میزان تحصیلات) تفاوت وجود دارد.

 

2. 2. بین میزان انگیزه کاری دبیران در مدارس دولتی متوسطه دوره دوم شهرستان کامیاران از لحاظ ویژگی های فردی (جنسیت، سابقه تدریس و میزان تحصیلات) تفاوت وجود دارد.

 

 

۱-۷- تعاریف مفهومی و عملیاتی متغیرها

الف) هوش معنوی
تعریف مفهومی هوش معنوی
هوش معنوی بیانگر مجموعه ای از توانایی ها و ظرفیت ها و منابع معنوی است که کاربست آنها موجب افزایش انطباق پذیری و در نتیجه سلامت روان افراد می شود (کینگ، ۲۰۰۸).
کینگ (۲۰۰۸) هوش معنوی را شامل توانایی های ذیل می داند:
تفکر انتقادی وجودی: ظرفیت انتقادی به ماهیت وجود، واقعیت، جهان، فضا، زمان، برخورد انتقادی با افکار، تأمل و سایر مسایل وجودی مانند وجود متافیزیکی و نیز ظرفیت اندیشیدن به مسایل غیر وجودی در رابطه با وجود خود گفته می شود.
تولید معنی شخصی: توانایی استخراج معنی شخصی و هدف از تمام تجربیات فیزیکی و روانی، از جمله ظرفیت برای ایجاد و استناد هدف زندگی را گویند.
میزان آگاهی: ظرفیت برای شناسایی ابعاد متعالی/ الگوهای خود یا دیگران و جهان ( به عنوان مثال، جهان مادی و غیر فیزیکی) و حالات طبیعی هوشیاری، همراه با توانایی شناسایی رابطه خود با جسم را شامل می شود.
توسعه حالت آگاهی: توانایی ورود و خروج به سطوح بالاتری از آگاهی (مانند هوشیاری کامل، آگاهی کیهانی، وحدت) و سایر حالات در اختیار خود فرد (همانگونه که در تفکر عمیق، مراقبه، نماز و غیره ایجاد می شود) را گویند (کینگ، ۲۰۰۸).
تعریف عملیاتی هوش معنوی
نمره ای است که فرد از پرسشنامه ۲۴ سؤالی هوش معنوی هیلدبرانت^[۱۰](۲۰۱۱) کسب می کند. این نمره در طیف لیکرت و مقیاس فاصله ای به دست می آید. مؤلفه های هوش معنوی به شرح زیر می باشد:
الف- تفکر انتقادی وجودی: عبارت است از نمره ای که آزمودنی ها از پاسخ به سؤالات ۱ و ۳ و ۵ و ۹ و ۱۳ و ۱۷ و ۲۰ پرسشنامه هوش معنوی هیلدبرانت بدست می آورند.
ب- تولید معنی شخصی: عبارت است از نمره ای که آزمودنی ها از پاسخ به سؤالات ۷ و ۱۱ و ۱۵ و ۱۹ و ۲۲ پرسشنامه هوش معنوی هیلدبرانت بدست می آورند.
ج-آگاهی: عبارت است از نمره ای که آزمودنی ها از پاسخ به سؤالات ۲ و ۶ و ۱۰ و ۱۴ و ۱۸ و ۲۱ پرسشنامه هوش معنوی هیلدبرانت بدست می آورند.
د- توسعه حالت آگاهی: عبارت است از نمره ای که آزمودنی ها از پاسخ به سؤالات ۴ و ۸ و ۱۲ و ۱۶ و ۲۳ پرسشنامه هوش معنوی هیلدبرانت بدست می آورند.
ب) انگیزه کاری
تعریف مفهومی انگیزه کاری
انگیزه کاری عبارت است از علاقه مندی فرد در جهت انجام کار تا حاصل آن پیشرفت فرد و سازمان باشد ( لاتم، ۲۰۰۷).
تعریف عملیاتی انگیزه کاری
نمره ای است که آزمودنی ها از پرسشنامه انگیزه کاری آقاجاری (۱۳۷۵) کسب می کنند.

فصل دوم

نظر اول : دعوای رفع تصرف عدوانی هرچند که یک دعوای خاص است وقانونگذار بطور مجزا قوانین ومقررات استنادی آن را وضع نموده است ، ولی مطابق اصول عقلی ، هرگاه نسبت به موضوعی خاص حکم خاص نداشته باشیم ، بطور قهری موضوع خاص مشمول حکم عمومات قرار میگیرد.
بنابراین چون در ماده ۱۳۵ قانون آئین دادرسی مدنی ، علی الاطلاق ، دعوای جلب شخص ثالث پذیرفته شده است ، پس در دعوای رفع تصرف عدوانی اعم از اینکه در دادگاه طرح شود یا در دادسرا، جلب شخص ثالث امکان دارد.

نظر دوم :نظر به اینکه اصل فوریت رسیدگی ، بر دعاوی رفع تصرف عدوانی حاکم است ، بنابراین قانونگذار حتی الامکان قضیه رااز رعایت تشریفات دادرسی بدور ساخته است ، مگر اینکه موضوع به حقوق اصحاب دعوا ویا اشخاص ثالث خللی واردآورد.
از این رو قانونگذار ورود شخص ثالث راپیش بینی نموده است واجازه جلب شخص ثالث را نداده است چون اگر خواهان یا خوانده متمایل باشند با طرح دعوای مالکیت یا خلع ید می تواند اشخاص ثالث را به دادرسی بکشاند.
نظر سوم : ذکر مساله ورود شخص ثالث وعدم توجه به جلب شخص ثالث در ماده ۸ قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی تعمدی بوده است ، چون رسیدگی در دادسرا صورت می گرفته ورسیدگی به دعوای رفع تصرف عدوانی خارج از صلاحیت ذاتی دادسرا بوده که من بابت ضرورت صالح به رسیدگی به دعوای تصرف عدوانی بوده وهست .
به عبارت اخری چون در دادسرا اصل بر جلوگیری از رعایت قواعد ومقررات( تشریفات دادرسی) آیین دادرسی مدنی است ^[۱۳۱]ولی اگر دعوای رفع تصرف عدوانی دردادگاه مطرح شود ، چون دادگاه الزاماً باید قواعد ومقررات آیین دادرسی مدنی را رعایت ومراعات نماید واینکه در ماده ۱۶۹ قانون آیین دادرسی مدنی صرفاًبه موضوع ورود ثالث اشاره نمود، از مساحمه کاریهای قانونگذار بوده ، چون همانطوریکه در صفحات پیش مذکور افتاد ، قانونگذار تقریباً مواد قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی را بدون اینکه آن را اصلاح واقعی نماید بازنویسی نموده است.
بعلاوه در جایی که قانونگذار سکوت کرده است اصل بر جریان قواعد دادرسی مدنی است وبه نظر نگارنده نظریه سوم سازگارتر با اصول قضایی ودادرسی است . رویه قضایی نیز این نظر را تقویت میکند.
«اگرورود شخص ثالث در دعوای تصرف عدوانی مبنی بر این باشد که خوانده نخستین گماشته او بوده وهرگونه عمل واقدام اودر محل به امر ودستور اوصورت گرفته است مداخله ثالث در دعوای تصرف عدوانی به این کیفیت مانع قانونی ندارد ومادام که خلاف این ادعا واستقلال خوانده تصرف عدوانی محرز نشده باشد باید به درخواست واظهارات او رسیدگی شود»^[۱۳۲]
بند پنجم: دستور موقت
از اقدامات احتیاطی که قانونگذار در دعوای تصرف عدوانی پیش بینی نموده نهاد دستور موقت است که در ماده ۱۷۴ ق.ا.د.م ذکر شده است. این ماده مقرر میدارد : « …….چنانچه قبل از صدور رای ،خواهان تقاضای صدور دستور موقت نماید ودادگاه دلایل وی را موجه تشخیص دهد،دستور جلوگیری از ایجاد آثار تصرف ویا تکمیل اعیانی از قبیل احداث بنا یا غرث اشجار یا کشت و زرع، یا از بین بردن آثار موجود و یا جلوگیری از ادامه مزاحمت و یا ممانعت از حق را در ملک مورد دعوا صادر خواهد کرد. این دستور با صدور رأی به رد دعوا مرتفع می شود ، مگر اینکه مرجع تجدید نظر دستور مجددی در این خصوص صادر نماید ». ملاحظه می گردد این دستور که به منظور جلوگیری از ایجاد آثار تصرف است، برای رهایی از مشکلات اعاده اقدامات انجام گرفته به حالت قبل اجرا صادر می گردد و دارای آثار دستور موقت موضوع مواد ۳۱۰ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی است. قانونگذار با توجه به ویژگی های خاص دعوای تصرف عدوانی، احکام متفاوتی در خصوص دستور موقت صادره در این دعوا در نظر گرفته که سبب تمایز آن با دستور موقت پیش بینی شده در مبحث ششم آیین دادرسی مدنی است . به عنوان مثال باید گفت چون به دلالت ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م ، اجرای رأی تصرف عدوانی مستلزم قطعیت آن نمی باشد ، لذا در صورت رد دعوی ، موجبی برای بقای دستور صادره نمی باشد، بر این اساس به حکم قسمت انتهایی ماده ۱۷۴ بر خلاف دستور موقت اصطلاحی ، دستور موقت مقرر در دعوای تصرف عدوانی با صدور رأی به رد دعوا، مرتفع می شود . البته برخی در خصوص این قسمت از ماده ۱۷۴ قایل به این نظر هستند که : « در صورتی که رأی دادگاه قطعی باشد، دستور موقت بی اثر خواهد شد »^[۱۳۳] . این نظر ایراد دارد زیرا اگر لازمه مرتفع شدن دستور موقت ، رأی قطعی مبنی بر رد دعوا باشد، لزومی نداشت که قانونگذار در قسمت انتهایی ماده، عبارت مگر اینکه مرجع تجدید نظر دستور مجددی را در این خصوص صادر نماید . ذکر کند . در واقع همین عبارت بیانگر آن است که صرف صدور رأی بدوی مبنی بر رد دعوا، بدون قطعیت رأی مزبور از موجبات مرتفع شدن دستور موقت در دعوای تصرف عدوانی است. شایان ذکر است در صورتی که طبق ماده ۱۷۴ ، تقاضای دستور موقت شود باید توجه شود که مقررات عام دستور موقت به شرحی که در مبحث ششم از فصل یازدهم قانون آیین دادرسی مدنی آمده است، رعایت شود(به عنوان مثال مواد ۳۱۱ و ۳۱۲ و ۳۲۰) . اما احکام خاص این نهاد در مقایسه با دستور موقت اصطلاحی مندرج در مواد ۳۱۰ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی، سبب تمایز این دو نهاد گردیده است که مهم ترین آنها به شرح ذیل می باشد:
در ماده ۱۷۴ مفهوم اخص دستور موقت مورد نظر قانونگذار نمی باشد، بلکه دستوری است که به طور موقت اجرا می شود ، بنابراین بر خلاف دستور موقت به مفهوم اخص، صدور آن نمی تواند موکول به دادن تامین گردد( ماده ۳۱۹ ق.آ.د.م) و اجرای آن نیز، مستلزم تایید رییس حوزه قضایی نمی باشد ^[۱۳۴].
هم چنین بر خلاف دستور موقت به معنای اخص برای صدور دستور موقت موضوع ماده ۱۷۴ ق.آ.د.م احراز فوریت لازم نیست و صرف موجه بودن دلایل در این خصوص کفایت می کند .
مضافاً اینکه دستور موقت در دعوای رفع تصرف عدوانی الزاماً بایستی ضمن دادرسی صادر گردد. این در حالی است که دستور موقت مندرج در مواد ۳۱۰ به بعد، قبل از طرح دعوای اصلی نیز قابل طرح و صدور است.
بر خلاف دستور موقت به معنی اخص که می تواند ناظر به سه حالت توقیف مال، انجام عمل و یا منع از انجام امری باشد(ماده ۳۱۶ ق.آ.د.م) دستور موقت موضوع این ماده صرفا ناظر به منع از انجام این امر می باشد این نکته با تدقیق در ماده ۱۷۴ روشن می گردد.
بنابراین، دستور موقت مندرج در ماده ۱۷۴ ق.آ.د.م با دستور موقت پیش بینی شده در مواد ۳۱۰ به بعد قانون آیین دادرسی مدنی، دو موضوع متفاوت هستند، چنانکه نظریه مشورتی شماره ۴۶۶۶/۷ مورخ۷/۵/۸۰ اداره حقوقی قوه قضاییه نیز مؤید همین این موضوع است . در این نظریه آمده است « دستور موقت موضوع ماده ۱۷۴ قانون مزبور با دستور موقت موضوع ماده ۳۱۰، موضوعاً متفاوت و لذا از شمول مقررات تبصره ماده ۳۵۲ خارج است. ^[۱۳۵]
گفتار دوم: قابلیت اعتراض به رأی تصرف عدوانی
بند اول: اعتراض شخص ثالث
برابر ماده ۴۱۷ قانون آیین دادرسی مدنی : « اگر در خصوص دعوایی رأیی صادر شود که به حقوق شخص ثالث خللی وارد آورد وآن شخص یا نماینده او در دادرسی که منتهی به أی شده است به عنوان اصحاب دعوا دخالت نداشته باشد ، می تواند نسبت به آن رأی اعتراض نماید.»
در خصوص اینکه اعتراض شخص ثالث دعوای تصرف عدوانی که بر طبق قانون اصلاح قانون جلوگیری از تصرف عدوانی مطرح میشود قابل رسیدگی است اختلاف است .
بعضی از استادان حقوق نظر بر این دارند که یکی از ارکان اعتراض شخص ثالث وقبول آن صدور رأی دادگاه ماهوی است ^[۱۳۶] ودر مقابل گفته اند: امکان دارد با استناد به کلمه «حقوق» مذکور در مادتین ۴۱۷ و ۴۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی ، این ایراد به نظر برسد که چون احکام دادسرا مربوط به دعاوی تصرف ، اصولاً بدون ارتباط به حقوق اصحاب دعوی صادر می شود لذا طرح اعتراض ثالث در این دعاوی نیز تحصیل تأمین حقوق او راممکن نمی سازد ، بنابراین اگر شخص ثالث احساس نماید که حکم دادسرا به حق او خلل وارد نموده است باید با اقامه دعوای ماهوی حقی را که در معرض زیان وخلل قرار گرفته احقاق نماید نه از طریق اعتراض به حکم صادره در دعاوی تصرف^[۱۳۷].
در پاسخ باید گفت : درست است که شخص ثالث با طرح دعوای ماهوی نیز می تواند به حقوق خود نائل شود ، ولی حقوق افراد منحصر به حقوق ماهوی نیست .
یکی از معانی حق عبارت است از هر امتیازی که افراد نسبت به اموال دارند ومراجع قانونی تحقق آن را با جلوگیری از متجاوز تضمین می نمایند.ولی همین اندازه که دادگاه از تصرف سابق حمایت می کند ومتصرف می تواند برای برخورداری از این امتیاز از مراجع قانونی استمداد کند این خود حقی است برای متصرف سابق که می توان به حق مربوط به تصرف تعبیر نمود وکلمه «حقوق»مذکور در مواد فوق الذکر را شامل آن نیز دانست .
ولی به نظر نگارنده نظر به اصل فوریت رسیدگی که حاکم است بردعوای رفع تصرف عدوانی وهمچنین با مداقه در منطوق ومفهوم ماده ۴۱۷ قانون آیین رسیدگی دادرسی مدنی به نظر می رسد نظر اول از وجاهت قانونی بیشتری برخوردار است ، چرا که حکم قاضی تصرف ، حالت قشری وظاهری دارد وبدون اینکه اعتبار امر مختوم پیداکند ممکن است منطبق باحق باشد یا خیر، وچه بسا ممکن است مخالف حق خوانده (متصرف) باشد وچنانچه ظاهراً به حقوق خوانده متصرف یا شخص ثالث خلل وارد آورد ،آنان با طرح دعوای ماهوی می توانند به حق خود برسند.
اگر دعوای رفع تصرف در دادگاه و بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی مطرح گردد به نطر میرسد همانند دیگر احکام صادره از دادگاه شخص ثالث میتواند با رعایت مقررات نسبت به حکم اعتراض کند و منعی در این خصوص وجود ندارد.
بند دوم: اعاده دادرسی
اعاده دادرسی یکی از طرق فوق العاده شکایت از احکام ویک طریقه عدولی است .
راهی است برای بازگشت نزد همان دادگاهی که رسیدگی کرده وبه منظور در خواست عدول از رایی که آن دادگاه سابقاً صادر کرده وشاکی مدعی صدور آن از روی اشتباه ( سهو وخطا) باشد .^[۱۳۸]
در مورد اعاده دادرسی مطلب قابل توجهی نمی توان عنوان کرد زیرا اگر اعاده دادرسی در دعاوی تصرف قابل قبول باشد ، جهات ومهلت آن همان است که در مواد ۴۲۶ تا۴۴۱ قانون آیین دادرسی مدنی ذکر شده است که در این صورت مقررات مذکور تا آنجا که با طبع خاص دعاوی تصرف سازگار است قابل استناد می باشد .
تنها مساله ای که در این باره به ذهن می رسد این است که اصولاً آیا اعاده دادرسی در دعاوی تصرف امکان پذیر است یا خیر ؟
آیا اعاده دادرسی جزء اصول دادرسی است یا از تشریفات رسیدگی تلقی می شود.
اگر دعوای رفع تصرف عدوانی در دادسرا و بر اساس قانون اصلاح جلوگیری از تصرف عدوانی مطرح شده باشد و محکوم علیه مدعی باشد که حکم دادسرا برخلاف حقیقت صادر گردیده ، آیا دادسرا می تواند با توسل به اعاده دادرسی که نیل به حقیقت مقتضی آن است ، احراز کند متصرف حقیقی سابق چه کسی بوده ویا مزاحمت وممانعت ازحق وتصرف عدوانی درحقیقت صورت گرفته است یا خیر ؟
شاید به ذهن متبادر شود با توجه به اهمیت خاصی که قانون جلوگیری از تصرف عدوانی برای احراز حقیقت قائل است وقاضی دادسرا را در نیل به آن از قید وبند تشریفات آیین دادرسی مدنی معاف ساخته ، چنانچه جهات مهمی وجود داشته باشد ، همچون اینکه : صدور احکام مغایر از ناحیه دادسرا صورت گرفته باشد یا صدور حکم مستند به استناد مجعول بوده که جعلیت آن بعداً ثابت شده باشد ویا به دست آمدن اسناد ونوشتجاتی پس از صدور حکم که دلیل حقانیت متقاضی اعاده دادرسی باشد وثابت گردد که اسناد ونوستجات را طرف مقابل مکتوم داشته یا باعث کتمان آن بوده ، چگونه می توان دادسرا را ممنوع از رسیدگی مجدد حتی پس از صدور حکم قطعی دانست .
خصوصاً که نسخ ماده ۴ قانون سابق جلوگیری از تصرف عدوانی که دادسراها را از اتخاذ تصمیم خلاف حکم قبلی منع می نمود .
جز این معنی ندارد که مقنن خواسته است در موارد مقتضی که حکم دادسرا به زیان اشخاص ثالث صادر شده ویا حکم سابق به جهات مربوط به اعاده دادرسی برخلاف واقع است ، دادسرا بتواند از طریق رسیدگی فوق العاده ، آثار غلط حکم را مرتفع نماید .
به عبارت دیگر غیر قابل استماع دانستن اعتراض شخص ثالث وتقاضای اعاده دادرسی موجب خواهد شد که عمل قانونگذار در مورد نسخ ماده مزبور ، عمل عبث تلقی شود .عملی که مقنن از ارتکاب آن مبری می باشد ^[۱۳۹].
ولی بعضی از حقوقدانان نظری خلاف این دارند و به استناد اصل رسیدگی فوری بر دعاوی تصرف و عدم نیاز به تشریفات دادرسی اعاده دادرسی از احکام صادره از دادسرا را ممنوع میدانند.^[۱۴۰]
اگر دعوای رفع تصرف در دادگاه و بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی مطرح گردد به نظر میرسد همانند دیگر احکام صادره از دادگاه حکم رفع تصرف قابل اعاده دادرسی باشد و منعی در این خصوص وجود ندارد.
بند سوم: فرجامخواهی
مقنن ، باب پنجم از قانون آ . د. م را به «فرجام خواهی» اختصاص داده است وطی ۵۰ ماده ( ماده ۳۶۶تا ۴۱۶) مسائل مربوط به آن را متذکر شده است .
لازم به یاد اوری است که فرجام خواهی یک «مرحله از دادرسی» نیست که همانند مرحله بدوی یا تجدید نظر ، رسیدگی ماهوی انجام شود ، بلکه یک «مرحله نظارتی» است که دیوانعالی کشور احکام صادره از محاکم تالی را مورد بازبینی قرار می دهد تا اطمینان حاصل شود که در محاکم مذکور اصول وقواعد دادرسی کاملاً رعایت شده است واصحاب دعوی از همه امکانات قانونی برای اثبات ادعا یا دفاع در مقابل ادعا ، استفاده نموده اند وحکم یا قرار صادره نیز منطبق با قانون صادر شده است .
در واقع باید گفت که رسیدگی فرجامی یک « رسیدگی شکلی است ونه ماهوی»
در خصوص قانون اصلاح تصرف عدوانی « چون در ماده ۵ قانون جلوگیری از تصرف عدوانی که ملاک قابل پژوهش بودن حکم دادستان در مورد تصرف عدوانی است ذکری از قابل فرجام بودن حکم دادگاه نشده وعمومات قانونی راجع به قابل فرجام بودن احکام شامل مورد نیست واز روح قانون مذکور مستفاد میشود که نظر قانونگذار در مورد جلوگیری از تصرف عدوانی برتسریع وتسهیل است لذا قبول دادخواست فرجامی نسبت به احکام مربوط به تصرف عدوانی که مرجع رسیدگی بدوی دادسرا بوده خلاف مفاد قانون نامبرده است»^[۱۴۱]
همچنین با استناد مواد۳۰۶ به بعد ق.آ.د.م فرجام خواهی از آراء صادره دردعاوی تصرف، در هر حال منتفی است ، حتی اگر نسبت به رأی بدوی در مهلت مقرر در خواست تجدید نظر نشده باشد .^[۱۴۲]
بنابراین ، حکم رفع تصرف چه در دادگاه وچه در دادسرا غیر قابل فرجام است.
فصل دوم:ویژگیهای اجرایی دعوای رفع تصرف عدوانی
مبحث اول:اجرای حکم
گفتار اول:امکان اجرای موقت حکم
ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م با عدول از قاعده کلی مندرج در ماده ۱ قانون اجرای احکام مدنی(اصل اجرای رأی قطعی) یکی از مصادیق اجرای موقت احکام مدنی را بیان نموده است . ماده ۱۷۵ مقرر می دارد« در صورتی که رأی صادر مبنی بر رفع تصرف عدوانی یا مزاحمت یا ممانعت از حق باشد ، بلافاصله به دستور مرجع صادر، کننده ، توسط اجرای دادگاه یا ضابطین دادگستری اجرا خواهد شد و درخواست تجدید نظر مانع اجرا نمی باشد. در صورت فسخ رأی در مرحله تجدید نظر، اقدامات اجرایی به دستور دادگاه اجرا کننده حکم، به حالت قبل از اجرا اعاده می شود و در صورتی که محکوم به عین معین بوده و استرداد آن ممکن نباشد، مثل یا قیمت آن وصول و تادیه خواهد شد » برخی با توجه به امکان صدور دستور موقت و تبعاتی که ممکن است پس از نقض دردادگاه تجدید نظر پیش آید ، به این ماده ایراد کرده اند .^[۱۴۳] اما در پاسخ به این ایراد باید گفت که اجرای موقت مقرر در این ماده با توجه به فلسفه این دعوا و نیز اصل تسریع در رسیدگی به دعوای مزبور ، خالی از اشکال است، ضمن اینکه دستور موقت پیش بینی شده در این دعوا طبق نص صریح ماده ۱۷۴ در صورتی صادر می شود که دادگاه دلایل فرد را موجه تشخیص دهد . دستور موقت فقط جلوی عملیات متصرف عدوانی را میگیرد ، حال آنکه اجرای موقت رأی، متصرف سابق را بر ملک مستولی مینماید.آرای صادره در خصوص دعوای رفع تصرف عدوانی با وجود اینکه قابل تجدید نظرند اما این قابلیت مانع از اجرای آنها نخواهد شد.بنابر این میتوان گفت ماده یک قانون اجرای احکام مدنی توسط ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م تخصیص خورده است و با جمع این دو ماده میتوان گفت هیچ رایی در حالت عدم قطعیت اجرا نمیشود مگر اینکه در مورد دعاوی تصرف باشد.پیش بینی اجرای حکم غیر قطعی،با توجه به اینکه احتمال فسخ آن در مرحله تجدید نظر میرود،علاوه بر اینکه مشکلات زیادی را در صورت فسخ به وجود میاورد با توجه به دستور موقت ماده ۱۷۴ ضروری نبوده است^[۱۴۴].
گفتار دوم:اجرای حکم غیابی
در مورد اجرای حکم غیابی رفع تصرف عدوانی باید بیان نمود که به دلالت ماده ۳۴۷ ^[۱۴۵]ق.آ.د.م،تجدید نظر خواهی مانع از اجرای حکم است مگر در مواردی که قانون خلاف آن را مقرر کرده باشد.استثنای ماده ۳۴۷ در ماده ۱۷۵ بیان شده است.یعنی ماده ۱۷۵ استثنایی است بر حکم کلی صدر ماده ۳۴۷.اما ماده ۱۷۵ استثنایی بر ماده ۳۰۶ نمیباشد.قرینه دیگر این است که در ماده ۱۷۵ تنها اعلام شده تجدید نظر خواهی مانع اجرا نیست و اصل کلی آن است که واخواهی مانع از اجرا است.برای رعایت این اصل چاره ای جز ابلاغ رأی غیابی رفع تصرف عدوانی نیست.اجرای رأی غیابی رفع تصرف عدوانی بدون انقضای مهلت واخواهی ممکن نیست و چون ابلاغ و انقضای مهلت واخواهی صورت نگرفته لذا نمیتوان این رأی را اجرا کرد.بعید نیست بتوان با بهره گرفتن از کلمه بلافاصله ، بر تجویز فوری اجرای حکم غیابی استدلال کرد.در هر حال برای اجرای حکم غیابی باید به تبصره ۲ ماده ۳۰۶ ق.آ.د.م توجه شود.^[۱۴۶]
گفتار سوم:شرایط لازم جهت اجرا
بند اول:عدم ضرورت ابلاغ رأی برای اجرا
ماده۳ قانون اجرای احکام مقرر میدارد:احکام دادگاههای دادگستری وقتی به موقع اجرا گذارده میشود که به محکوم علیه یا وکیل یا قائم مقام قانونی او ابلاغ شده و محکوم علیه یا نماینده و یا قائم مقام قانونی اوکتبا این تقاضا را از دادگاه بنمایند.ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م که در خصوص اجرای رأی تصرف عدوانی تنظیم شده در خصوص ابلاغ ردی ساکت است و اشاره ای به ابلاغ رأی صادره نکرده است، لیکن باید توجه داشت که ابلاغ رأی صادره امری انکار ناپذیر است، زیرا در این ماده به درخواست تجدید نظر اشاره شده و معمولاً درخواست تجدید نظر مسبوق به ابلاغ رأی می باشد . برخی معتقدند با توجه به تصریح ماده ۱۷۵، آنچه که مورد تأکید است اجرای رأی به محض صدور است ؛ قانون گذار تاکید به ابلاغ و سپس اجرا ننموده است، بلکه تاکید به اجرای رأی و ابلاغ آن برای اطلاع محکوم علیه برای استفاده از حق تجدید نظر خواهی نموده است^[۱۴۷]. اما به نظر می رسد با توجه قاعده کلی مندرج در ماده ۲ قانون اجرای احکام مدنی ، اجرای رأی قبل از ابلاغ ، امری استثنایی است که خلاف اصول آیین دادرسی است و نیازمند به تصریح قانون است، لذا در مقام شک باید گفت که رأی صادره پس از ابلاغ ، اجرا می شود.^[۱۴۸] به عبارت دیگر، منظور قانون گذار از لفظ بلافاصله آن بود که تجدید نظر خواهی را مانع اجرا نداند ، چرا که اصل ابلاغ قبل از اجرای حکم، از اصول آمره قانون آیین دادرسی مدنی است.
بند دوم:اجرا بدون صدور اجراییه

« شاعران معنی گرا ] به ویژه از سنایی به بعد [ به اشعار بزمی بی بند و بار شاعرانی که در تغزل قصاید خود به وصف می و مطرب و معشوق به چیز دیگری توجه نداشته اند ، انتقاد می کردند ، ناصر خسرو قبلا انتقاد از آنان را باب کرده بود ، پس از او سنایی ، نظامی ، خاقانی ، در انتقاد به این جنبه از شعر شاعران روزگار خود ادبیات فراوانی دارند و به شاعرانی که آشکارا به فسق و فجور مباهات می کرده اند ، می تاخته اند » ( شفیعی کدکنی ، ۱۰:۱۳۸۲ ) . البته سنایی در این عرصه اجتماعی تر و اصلاح طلبانه تر به میزان آمد و مسیر اصالت شعر و شاعری را بنیادی استوار نهاد که در ذهن و زبان شاعران بزرگ ادوار بعد بی اغراق تا امروز تاثیرات آشکار و ارزشمندی به جای گذاشت .
« سنایی در قصاید خویش ، نماینده برجسته شعر اجتماعی و نیز شعر اخلاقی و عرفانی است ، در میان قصاید سنایی همه نوع معنی و مضمون می توان یافت از نقد کار علمای دین و زاهدان ریایی تا نقد صوفیان دکان دار تا بازاریان و ترازو داران دزد تا پادشاهان و وزیران و سپاهیان و همه و همه عناصر جامعه ، در این گونه شعرها سنایی بی پرواترین نمونه نقد اجتماعی را عرضه می کند و شجاعت او در این راه تقریبا بی نظیر است » ( شمیسا ، ۱۲۶:۱۳۷۲ ) .
چند نمونه از اشعار اعتراضی سنایی

 

مسلمانان، مسلمانان، مسلمانی، مسلمانی مسلمانی کنون اسمی است بر عرفی و عاداتی فروشد آفتاب دین ، برآمد روز بی دینان جهان یک سر همه پر دیو و پر غولند و امت را

از این آیین بی دینان پشیمانی،پشیمانی دریغا کو مسلمانی، دریغا کو مسلمانی کجا شد درد بودردا و آن اسلام سلمانی که یاری کرد جزء اسلام و جز سنت نگهبانی

( حدیقه ، بیت های ۴-۱ ، صفحه ۶۷۸ )
در اعتراض به بازاریان می سراید که :

 

توای بازاری مغبون که طفلی را ز بی رحمی ز روی حرص و طراری نیارد وزن در پیشت

دهی دین تا یکی حبه اش ز روی حیله بستانی همه علم خدا آن گه که بنشینی به وزانی

( سنایی غزنوی ، ۶۸۲:۱۳۸۵ )
این شیوه از نقد اجتماعی که به اصطلاح هزل و هجو ناراستی ها و کجروی های اجتماعی است در ذهن و زبان شاعران ادوار بعد تاثیر بسیار داشته است و نمونه های فراوان دارد ، پس می توان گفت که « هزل در میان انواع ادبی عرصه بیشتری برای ارضا روح انتقادی ایرانی در طول هزار سال عمر زبان فارسی دری داشته است » ( پشت دار، ۱:۱۳۸۹ ) .

پس از ناصر خسرو و سنایی ( که این ها را جزء طلایه داران ادب اعتراض به شمار آوردیم ) شاعران فرهیخته دیگری چون انوری ، نظامی گنجوی ، خاقانی شروانی ، عطار نیشابوری ، جلال الدین رومی ، سیف الدین فرغانی ، سعدی ( در زهد و پند ) ، خواجوی کرمانی ، حافظ ، جامی ، صائب و … تا به امروز اکثرا گویندگان پارسی گو ، ستودنی ها را ستوده اند و ناشایست ها را در اشعار خود تقبیح کرده اند و با هرگونه ناراستی و نادرستی و بی عدالتی و ظلم و ستم و فسق و فجور به مبارزه برخاسته اند ، برای هریک از این شاعران نمونه های بسیاری قابل ذکر است که ما به سبب پرهیز از درازگویی اشاره مختصری به اشعار چند شاعر خواهیم داشت .
انوری(وفات۵۸۳ ه . ق)
او که در شمار شاعران مداح و درباری می باشد شیوه ای از نقد اجتماعی که به اصطلاح هزل و هجو ناراستی ها و کجروی ها ی اجتماعی است در ذهن و زبان وی نیز تاثیر بسیار داشته و نمونه هایی از آن را می توان نام برد، او در کسادی بازار علم و گرمی بازار مطربان می گوید:

 

ای خواجه مکن تا می توانی طلب علم رو مسخرگی پیشه کن و مطربی آموز

کاندر طلب راتب هر روزه بمانی تا داد خود از کهتر و مهتر بستانی

(دیوان انوری: ۷۵۱)
خاقانی شروانی (۵۲۰ – ۵۹۵ ه – ق)
خاقانی دارای شیوهی سخنوری خاص خود بود که از مکتب عراقی و آذربایجانی نشأت می گرفت اوزان کوتاه و دشوار بودن از خصوصیات سبکی اوست وی نیز از جمله شعرایی است که در آثارش نمونه هایی از ادب اعتراض می توان یافت.

آنها با بهره گرفتن از متغیرهای خاص ویژگیهای کارکردی فروش ، از نمایندگان فروش درخواست کردند تا اهمیت متغیرهایی چون فروشندگی خوب در گذشته ، سهمیه های فروش برابر یا مازاد با یک روند منظم ، تجارب قبلی از مدیریت نمایندگی فروش ، مهارتهای مدیریت زمان و مهارتهای فنی ، آماده سازی دوره های کاری ، نمایش ، ارتباطی ، شنوایی ، پایداری هیجانی را رتبه بندی کنند.
این متغیرها را می توان برای ساده سازی و کاهش حجم داده ها در ۴ دسته تعیین انواع شخصیت ، مهارتهای ارائه و نمایش ، کنترل هیجانات فردی و قابلیت سازگاری با تغییر طبقه بندی کرد.نتایج این بررسی حاکی از آن است که مهارتهای ارتباطی ، مهارتهای چانه زنی ، هوش هیجانی و مهارتهای عرضه و نمایش و لزوم تفکیک نمونه های شخصیتی برای دست اندرکاران فروش ، بسیار مهم گزارش شدند.گروه تحقیق استرالیایی که توسط جردن^[۶۰] ، اشانازی^[۶۱]، هارتل^[۶۲] و هوپر^[۶۳] (۱۹۹۹) رهبری می شد عملکرد ۴۴ گروه را طی دوره زمانی ۹ هفته ای مورد بررسی قرار داد .

هوش هیجانی اعضای گروه ها با بهره گرفتن از مقیاس خودسنجی که بر اساس مدل مایر و سالووی طراحی شده بود اندازه گیری شد.محققان عملکرد گروههایی که در زمینه هوش هیجانی بالا یا پایین بودند را تحلیل کردند .
در آغاز مطالعه عملکرد گروههایی که هوش هیجانی بالا داشتند بطور معناداری بیش از عملکرد گروههایی بود که هوش هیجانی پایینی داشتند ولی در پایان هفته نهم ، عملکرد هر دو گروه در یک سطح قرار داشت.
در شرکتی که از روش های استاندارد استخدام معاونین ادارات استفاده می کرد ۵۰% این افراد پست خود را ظرف ۲ سال ترک کردند ، علت این امر نیز ، عمدتاً عملکرد ضعیف آنها بود.بعدها،وقتی که گزینش داوطلبان بر پایه شایستگیهای هیجانی همچون ، خلاقیت ، اتکا به نفس و رهبری انجام شد ، تنها ۶% در عرض ۲ سال ، شغل خود را ترک کردند.
بعلاوه مدیران اجرایی که بر اساس شایستگیهای هیجانی انتخاب می شدند ، احتمال نداشت که صرفاً بخاطر دستمزدهای بالاتر برای بهبود عملکرد ادارات خود تلاش کنند.
بعلاوه رهبران ادارات جذب شده با استانداردهای جدید بین ۱۵ تا ۲۰ درصد از اهداف سازمانی خود فراتر رفتند (صفیر مردانلو ، ۱۳۸۴)
۲-۱-۳۲-نقش هوش هیجانی در گزینش ^[۶۴]و بالندگی شغلی ^[۶۵]نیروی انسانی
سالهای مدیدی هوش بهر بعنوان مهمترین شاخص موفقیت زندگی قلمداد می شد.از این رو ، استعداد علمی در آموزش ، مورد تاکید قرار داشت.تحقیق اخیر بیانگر آن است که بهره هوشی به تنهایی درصد اندکی از موفقیت در محیط کار یا زندگی را نیز تبیین می کند.زمانی که رابطه نمرات تست هوش با نحوه عملکرد مطلوب افراد در مشاغل مورد تحلیل قرار گرفت، تحلیلها نشان داد که درصد سهمی را که بهره هوشی در عملکرد مطلوب تبیین می کند ، ممکن است بیش از ۱۰ درصد نباشد و حتی در حدود ۴ درصد نیز در برخی تحقیقات بدست آمده است(بلوچ، ۱۳۷۹ : ۲۹)
در حالی که به تعبیر فیلدمن ، هوش هیجانی به ۵ صورت در عملکرد موفقیت آمیز دخالت دارد:
۱- هوش هیجانی قدرت کار فردی و گروهی را افزایش می دهد.افرادی که هوش هیجانی بالایی دارند با دیگران بهتر کار می کنند و به راحتی دیگران را درک می کنند . این افراد بخشی از موفقیت خود را مدیون خوب گوش دادن و همدلی هستند ، در واقع آنها همکاری موثری را به نمایش می گذارند.
۲- هوش هیجانی باعث تصمیم گیری راحت تر می شود.این افراد قادرند که خود را با شرایط وفق دهند و مشکلات را به راحتی حل کنند.
۳- توسعه هوش هیجانی منجر به بهبود روابط با مشتریان می شود . این افراد قادرند سریعاً اعتماد و اطمینان بین طرفین را رشد دهند.در واقع آنها قادرند ، اثر مثبتی بر مشتریان خود باقی گذارند.
۴-هوش هیجانی در افزایش خلاقیت افراد برای حل تعارضات و مشکلات موثر است.افراد دارای هوش هیجانی بالا قادرند پیامهای درونی را درک کنند در عین حال خود را با شرایط مختلف وفق دهند.آنها همیشه احساسات خود را تحت کنترل داشته و از قابلیت انعطاف پذیری بالایی برخوردار می باشند.
۵- هوش هیجانی ، مهارتهای کار گروهی و مدیریت بر دیگران را افزایش می دهد.
مدیریت موفقیت آمیز نیازمند قدرت بالا برای حل مشکلات است.اگر شما خواهان شرکتی موفق هستید باید به کارکنان خود نه تنها مهارتهای فنی را بیاموزید بلکه مهارتهای هیجانی را نیز باید به آنها آموزش دهید.سازمانی را مجسم کنید که در آن افراد یکدیگر را درک می کنند ، به یکدیگر احترام می گذارند،اهداف مشترکی را پی گرفته و در آن راستا گام بر می دارند.چنین مکانی محل اعتماد متقابل خواهد بود و در آن صورت با چنین روند مشترکی قادر خواهد بود که سازمانی موفق داشته باشید.
هوش هیجانی عامل مهمی در گزینش افراد برای احراز شغل و ارتقای شغلی آنان است.البته به شرطی که این امر بخشی از فرایند و رویکرد فراگیر باشد.
با بهره گرفتن از پرسشنامه ضریب هوشی هیجانی بار-آن (۱۹۹۷) که نوعی مقیاس خود سنجی بوده و در برگیرنده ۱۵ صفت شخصیتی با توانشهای هیجانی ، جرات ورزی ، خود آگاهی ، همدلی ، انعطاف پذیری ، شادکامی ، کنترل تکانه ، استقلال ، روابط بین فردی ، خوش بینی ، توانایی حل مساله ، واقعیت آزمایی ، خودشکوفایی ، عزت نفس ، مسئولیت پذیری اجتماعی و تحمل استرس می باشد می توان به اطلاعات گسترده ای در مورد مشاغل و هوش هیجانی مرتبط با آنها دست یافت.
در این ارتباط ، کارسو و ولف ^[۶۶](۲۰۰۱) به معرفی فرایند سه مرحله ای پرداخته اند که هوش هیجانی را با بالندگی شغلی مرتبط می سازد.
نمودار ۲-۱۰ : فرایند ارتباط هوش هیجانی با بالندگی شغلی(کارسو و ولف،۲۰۰۱)
مراحل فرایند ارتباط هوش هیجانی با بالندگی شغلی :
مرحله اول : توصیف شغل (Job Discription)
در هنگام توصیف شغل ، لازم است که تمامی شرایط و الزامات شغلی در قالب عبارات رفتاری و به شکلی عینی بیان شود این که گفته شود این شغل احتیاج به افرادی با مهارت بالا دارد ، کافی نیست بلکه ضرورت دارد تا مهارتهای مورد نیاز برای احراز آن شغل بصورت دقیق تصریح شود.
مرحله دوم:انتخاب ابزار مناسب برای ارزیابی :
به کمک توصیف شغلی خصیصه مدار می توان ابزار ارزیابی مناسبی را اتخاذ کرد .
ارزیابی باید متمرکز بر جنبه هایی باشد که از طریق شیوه های گزینش فعلی مثل چک لیستها و مصاحبه شناسایی نشده اند.
مرحله سوم : ارزشیابی و معرفی افراد شایسته
ارزشیابی کنندگان در نهایت افرادی را که برای احراز شغل مناسب می دانند ، درجه بندی کرده و اسامی آنها را اعلام می کنند.
داده های حاصل از آزمونهای شغلی باید بعنوان بخشی از فرایند تصمیم گیری و نه جایگزینی برای آن تلقی شوند.هنگام معرفی افراد با صلاحیت برای احراز شغل لازم است تا راهبردهای موثری از طرف ارزشیابی کنندگان برای رشد فردی و افزایش شایستگیهای حرفه ای کارکنان پیشنهاد شود.
۲-۱-۳۳-مدل سازی تاثیر هوش هیجانی بر موفقیت کار
یک راه برای مدل سازی هوش هیجانی و تاثیر آن ، استفاده از فهرست شایستگیهای هوش هیجانی گلمن و سازماندهی آنها در ماتریس خواهد بود که می توان به درک نحوه اثر گذاری هوش هیجانی در محیط کار کمک کند .
بوسیله ماتریس مذکور می توان مشاهده نمود که شایستگیهای هوش هیجانی شامل دو گونه آگاهی ها و مهارتها بوده که آنها نیز در دو سطح متمایز فردی و جمعی قرار دارند.این شیوه از سازماندهی شایستگیها کمک می کند تا بدانیم هوش هیجانی بواسطه شایستگی بیشتر در محیط کار و همچنین در ارتباطات با یکدیگر ، یاری رسان خواهد بود.
برای نمونه ، اعتماد به نفس بیشتر ، موجب بهره وری می گردد بعلاوه افرادی که خودگردان هستند ، مایلند تا سودمندتر باشند (تیشلر و همکاران ، ۲۰۰۲)همچنین از نظر شایستگی جمعی ، مهارتهای رهبری ، نفوذ ، ارتباطات ، مدیریت تضاد ، کار تیمی و تعاون همگی از مهارتهای مطلوب برای مدیران می باشند.بنابراین می توان به این نتیجه رسید که افراد دارای هوش هیجانی بالا ، مولد بهره وری یا موفقیت بیشتر در محیط کار می باشند(عزیزی ، ۱۳۷۷)
تیشلر و همکاران (۲۰۰۲) با بهره گرفتن از ماتریس فوق در پی بررسی رابطه هوش هیجانی ، معنویت و عملکرد کاری بودند.آنها با مرور ادبیات مربوطه به این نتیجه رسیدند که افراد می توانند به مرور زمان از هوش هیجانی و معنویت کم به سمت هوش هیجانی و معنویت بیشتر گام بردارند.آنها بر این باور بودند که وجود همزمان هوش هیجانی و معنویت در کارکنان ، موجب بهبود و افزایش عملکرد کاری می شود . از آنجا که روحیات و رفتارهای مدیران ، محرکهای نیرومند موفقیت کاری کارکنان به شمار می آید ، لذا وظیفه اصلی مدیران ارشد ، رهبری هیجانی می باشد.بعبارت دیگر ، قبل از اینکه مدیران بتوانند به کارهایی چون استراتژی تعیین بودجه یا استخدام کارکنان بپردازند ، باید در وهله اول به تاثیر روحیات و رفتارهای خود بر دیگران توجه نشان داده و به همین منظور ، صاحبنظران فرآیندی پنج مرحله ای برای خوداندیشی و برنامه ریزی ابداع کرده اند تا در انجام این کار به مدیران کمک کند :
بر اساس این فرایند مدیران باید از خود بپرسند :
می خواهم چه کسی باشم ؟
هم اکنون چه کسی هستم ؟
چگونه پیشرفت کنم و به اهدافم برسم ؟ چگونه تغییر را پایدار سازم ؟
چه کسی می تواند به من کمک کند ؟
کار کردن به شیوه این فرایند به مدیران کمک می کند تا میزان تاثیر گذاری رهبری هیجانی خود بر روحیات و رفتارهای سازمان و به تبع آن نحوه وفق دادن رفتار خود را مشخص کنند .
جدول ۲-۶ : شایستگیهای هوش هیجانی به نقل از تیشلر و همکاران،۲۰۰۲)

 

شایستگیها

مهارتها

آگاهی

بخش مسکن به دلیل نداشتن خصوصیات زیر می تواند به جذب نقدینگی وخروج اقتصاد از شرایط رکود و تورم کمک نماید:
الف) عدم وابستگی به ارز؛
ب)داشتن سهم قابل توجه در تولید ناخالص ملی و ثروت ملی ؛
ج)تخصیص حدود ۳۰% از هزینه خانوار به این بخش ؛
د)ایجاد تحرک در بیش از ۳۰۰ رشته ی صنعتی که مستقیم یا غیر مستقیم به صنعت ساختمان وابسته اند؛
ه)افزایش در سرمایه گذاری بخش ساختمان باعث ارزش افزوده در کل بخشهای اقتصادی می شودبه طوری که یک درصدافزایش در سرمایه گذاری بخش ساختمانی ،موجبات رشد۲۶/۱ درصدی از کل ارزش افزوده سایر بخشها را فراهم می سازد(نیکوسرشت،۱۳۷۴: ۱۲-۱۰) .
۲-۵.روش های اساسی تامین مسکن
از تجاربی که در امر تامین مسکن کشورهای درحال توسعه به دست آمده و با در نظر داشتن نتایج تحقیقات و پژوهشهایی که در مورد جوامع کم درآمد انجام شده است ، برنامه ریزان مسکن ، دو روش اساسی را برای تامین حداقل مسکن پیشنهاد کرده اند که عبارتند از روش ((ارتقای کیفیت سکونت )) و روش ((تامین زمین و خدمات)). هر دو روش برای حل مسایل سکونتی خانوارهای کم درآمد شهری طرح شده و بر تامین زمین و خدمات شهری تاکید دارد نه تامین سرپناه . هرکدام از این روشها متکی بر منابع و توانهای مردم است و نقش دولت به صورت حمایت و تشویق در این روش شناخته شده است(دلال پورمحمدی ،۱۲۲: ۱۳۷۹).

۲-۵-۱.ارتقای کیفیت سکونت
در این روش خدمات اولیه در اختیار زاغه نشینان و حاشیه نشینان (در محل زندگی آنان)گذارده می شود. این خدمات عمدتا شامل آب شرب ،فاضلاب ،سیستم دفع آبهای سطحی ،جمع آوری و دفع زباله ،برق ،مدرسه ،خیابانها و معابر سواره و پیاده و مراکز اجتماعی و فرهنگی است (لاکویان،۳۳:۱۳۶۴). در نقاطی که برخی از این تاسیسات و تسهیلات وجود دارد ، بهبود آنها بیشتر مورد نظر است به نظر ون هایچ^[۲]فلسفه ارتقای کیفیت سکونت بر آن است که در اغلب کشورهای در حال توسعه دولتها قادر به پاسخگویی به نیاز فزاینده مسکن نیستند. بنابراین حفظ و نگهداری و بهبود بخشیدن به وضع خانه های موجود ،حتی اگر زیر استاندارد هم باشند، بسیار مهم و اساسی است.در کنفرانس جهانی محیط زیست و توسعه که در بهار ۱۹۹۲ توسط سازمان ملل در شهر ریودوژانیرو برگزار شد ارتقای وضعیت سکونتگاه های غیر متعارف و زاغه های شهری به عنوان یک راه حل عملی و مناسب برای کمبود مسکن شهری مورد تاکید قرار گرفت (احمدی ،۲۶:۱۳۸۷) .
۲-۵-۲.تامین زمین و خدمات
در راستای حل مشکل مسکن و تامین زمین و خدمات برای گروه های کم درآمد در شهرها از دهه ۱۹۷۰ به بعد در بیش از ۵۰ کشور جهان روشهایی معمول شده و طرحهایی به مرحله اجرا در آمده است که نتایج آن در تامین مسکن افراد کم درآمد شهری مفید بوده است . تعقیب این روشها می تواند در تامین زمین و خدمات لازم برای نیازهای سکونتی موثر باشد و دستیابی به زمین و خدمات لازم نظیر آب آشامیدنی ، برق ،سیستم فضلاب ، شبکه ارتباطات و حمل و نقل و مخصوصا خدمات اجتماعی نظیر مدارس ،کلینیک ، مراکز خرید و سایر تسهیلات محلی را برای گروه های کم درآمد متقاضی مسکن امکان پذیر سازد( Merrill,1977:165-176) .
۲-۵-۳.اهداف روش تامین زمین و خدمات
اهداف روش تامین زمین و خدمات عبارت است از تامین نیازهای خانوارهای کم درآمد شهری به نحوی که توان و نیروی آنها را در فراهم آوردن خانه های ارزان قیمت منظم و قانونمند سازد و در عین حال به موجودی خانه ها نیز اضافه کند . روش ارتقای کیفیت سکونت بر تغییر و مرمت خانه های موجود و درمناطق فقیر شهری تاکید داشت ،در صورتی که روش تامین زمین و خدمات بر عرضهی قطعه هایی از زمین که مجهز به خدمات شهری هستند تاکید دارد. به تعبیر دیگر روش تامین زمین و خدمات مستلزم توسعه زمینهای شهری و افزایش فضاهای مسکونی در شهر است (cheema,1987:109-133) .
به نظر پتی^[۳] ( (۱۹۸۳در روش تامین زمین و خدمات ، دولت نقش یک جمع آوری کنندهی زمین را دارد و اگر این کار توسط دولت صورت نگیرد افراد فقیر شهری آنها را به صورت غیرقانونی تصرف خواهند کرد. دولت قطعات زمین را پس از خریداری آماده میسازد، تاسیسات شهری را بنا میکند و سپس به متقاضیان عرضه می دارد. این روش با شیوه های دولتی خانه سازی به دودلیل متفاوت است : اولا در این روش استفاده کنندگان از طرح ، فقط یک خانه ناتمام را مالک میشوند، در صورتی که در پروژه های حداقل استاندارد ، فقط به قطعه زمین و انشعاب آب مالک میشوند. در حالی که در پروژه های گرانتر سایر امکانات از جمله سرپناه (چهاردیواری و سقف) جزء فضای مورد تملک است . اما صرفنظر از میزان خدمات ارائه شده ، که در پروژه های مختلف متفاوت است ، هدف عمده ساختمان فراهم آوردن تدریجی تاسیسات است و در واقع سرمایه گذاری اساسی به مرحله تصرف زمین موکول میشود . ثانیا در روش تامین زمین و خدمات خانوارها مستقیما روی ملک شخصی متناسب با سلیقه و توانایی مالی خود سرمایه گذاری می کنند، نه اینکه خانه ای در اختیار بگیرند که با سلیقه و تصمیم دیگران ساخته شده باشد(pettie,1982:133).
۲-۵-۴.روش توانمند سازی
تاکنون برنامه ریزیهای مسکن با نگرش بر عرضه بوده است. بدیهی است در سیاستهای تحقق این برنامه ها بر ساخت و ساز مستقیم توسط دولت و ایجاد مشوقهایی توسط دولت برای تشویق بخش خصوصی تاکید شده است . اکنون سیاستهای تامین مسکن با نگرش بر تقاضا است . در این روش ، دولت به جای کمک به ساخت و ساز ، امکانات خود را در جهت کمک به متقاضی مسکن و یا نیازمند به مسکن (گروه های هدف ) متمرکز میکند تا بالا بردن سطح تقاضا یا به تعبیر دقیقتر تقاضای موثر بخودی خود موجب فعال شدن بازار مسکن و افزایش عرضه شود(Pugh,1994:357).
در آخر دهه ۱۹۸۰، سیاستهای آزادسازی به طور عام و سیاستهای مربوط به مسکن به طور خاص مورد نقد قرار گرفت . این روندبه طور کلی بر لزوم تعادل بین نقش بخش عمومی و خصوصی تاکید داشت . در رویکرد جدید ، بانک جهانی با مرکز اسکان بشر سازمان ملل متحد^[۴]و برنامه توسعه سازمان ملل متحد^۲ هم نظر شد. این رویکرد که توانمند سازی نام گرفت در سال ۱۹۸۷ با تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد به استراتژی جهانی سرپناه^۳ مبدل شد(اطهاری، ۵:۱۳۷۵) .
همچنین در سند کنفرانس جهانی محیط زیست و توسعه که در بهار ۱۹۹۲ توسط سازمان ملل در ریو دوژانیرو برگزار شدو به نام ((دستور کار ۲۱)) معروف است ، تاکید شد که مهمترین روش و رویکرد تامین سرپناه مناسب برای همه ، روش توانمند سازی^۴ است . تاکید این روش بر این است که افراد و گروه های فاقد مسکن مناسب بر ساخت و بهبود مسکن خویش قادر سازد . نه این که مسکن ساخته و پرداخته شده را تحویل آنان نماید. در راهبردهای جهانی سرپناه (کمیسیون جهانی اسکان بشر) در دههی اخیر توانمندسازی گروه های نیازمند سرپناه ،جای عرضه مستقیم مسکن توسط دولت را گرفته است (خاتم،۶۴:۱۳۷۴) .
محورهای اصلی این رویکرد عبارتند از :
برقراری ارتباط کامل بین بخش مسکن و برنامه های کلان اقتصادی؛
برقراری پیوند همه جانبه بین برنامه ریزی مسکن و برنامه های کلان اقتصادی؛
برقراری پیوند همه جانبه بین برنامه ریزی مسکن و برنامه ریزی شهری ؛
تدوین سیاست هایی به منظور تحقق توانمند سازی خانوارها ، با بهره گرفتن از سازمانهای غیردولتی و سازمانهای مبتنی بر اجتماعات (مانند تشکلهای خودیار ، که با فعالیتهای دولت و عملکرد بازار همبسته باشند ) ؛
توجه ویژه به فقرا ، محیط زیست و بهداشت در برنامه های مسکن بوسیله دولت ؛
فراهم آوردن شبکه های زیر بنایی و اعطای حقوق مالکیت در مسکن غیر رسمی موجود .
اقدامات لازم برای تامین سرپناه مناسب برای همه در دستور کار ۲۱، با توجه به روش توانمند سازی چنین آمده است:
انجام برآوردهای مستقیم به منظور تامین سرپناه برای افراد فقیر و فاقد مسکن ؛
- تهیه و تقویت استراتژی ملی سرپناه ، با اهداف مبتنی بر اصول و توصیه های استراتژی سرپناه تا سال ۲۰۰ (دلال پور محمدی ،۱۳۷۹: ۱۳۳-۱۳۲)
۲-۶.عوامل موثر در تدوین استاندارد های مسکن
عوامل اولیه موثر در تدوین استاندارد های مسکن رامی توان به شرح زیر خلاصه کرد:
الف) عوامل اقتصادی: سطح درآمد،شیوه زندگی ،هزینه مسکن و تسهیلات عمومی در زمان و مکان معین ،هزینه های تولید ، قدرت خرید ساکنان ،منابع موجود ،دسترسی به منابع ،ظرفیت اقتصادی و عملی بودن اقتصادی.
ب) عوامل انسانی و اجتماعی:نیازهای اجتماعی و ارزشها واولویت های ساکنان ،تفاوت بین خانواده ها،بعد خانواده،محدودهی خصوصی،سازمان بندی خانواده ،نیازمندیهای کارکردی و خصوصیات دیگر از قبیل عمر متوسط ،روش زندگی ،آموزش و پرورش،تجربهی زندگی شهری واکنشهای اجتماعی.
ج)عوامل فرهنگی: الگوهای فرهنگی محلی،آداب و رسوم،روشها،مصالح و طرحهای ساختمانی محلی،سازش پذیری فرهنگی.
د)عوامل اقلیمی: وضعیت آب و هوایی،درجه ی حرارت،رطوبت ،باد و به طور کلی وضعیت جغرافیای طبیعی منطقه.
ه)تراکم :میزان تراکم در نقاط مختلف شهر،نحوه پراکندگی آنها،مقدار فضای باز و سبز.
و)فضا: تجزیه و تحلیل عملیات انسانی در خانه ،و طریق زندگی،فضای موجود و اشغال شده توسط خانوارها(دلال پورمحمدی،۷۱:۱۳۷۹) .
۲-۶-۱. زیانهای ناشی از بی دقتی در تدوین استانداردهای مسکن
تدوین استانداردها اگر با دقت وظرافت خاص و با در نظر گرفتن مسائل اقلیمی ،اقتصادی و فرهنگی صورت نگیرد مشکلات خاصی را ایجاد می کندبه طور مثال:استانداردهای سطح بالا هزینه مسکن را افزایش داده ،در نتیجه افراد کم درآمد شهری از عهده تامین آن برنمی آیندو به ناچار به مناطق حاشیه ای روی میآورندو درنتیجه مساله مشکلتر میشود و یا استانداردهای غیرقابل انعطاف باعث عدم مشارکت مردم در اجرای طرحها خواهد شد؛همچنین ممکن است استانداردهای مبتنی بر درآمد باعث افزایش فاصله طبقات اجتماعی شودو یا دوره ساخت را طولانی کند.
تجربهی تدوین واجرای استانداردها درکشورهای درحال توسعه نشان دهندهی نارساییهای عمده در برداشت های کنونی از استانداردها است به دلیل اینکه نیازهای خاص استفادهکنندگان به خدمات و تسهیلات بررسی نشده است و تدوین استانداردها بر این مبنا قرار ندارد،این گونه استانداردها فاقد ارتباط لازم با تقاضای موثر است (دلال پورمحمدی،۷۲:۱۳۷۹) .
۲-۶-۲.استانداردهای مسکن
استانداردهای محیطی و مکان یابی،نظیر استانداردهای تراکم،فضای باز،تاسیسات زیربنایی و غیره؛
استانداردهای مربوط به طراحی،تفکیک قطعات،نوع مسکن گروه های درآمدی؛
استانداردهای مربوط به حریم و امکانات واحدهای مسکونی؛
استانداردهای مربوط به نوع مصالح ساختمانی وآیین نامههای مربوط؛
استانداردهای مربوط به روش اجرا؛(همان منبع، ۱۳۷۴) .
۲-۶-۳.شکل مطلوب مسکن
از آنجایی که مسکن یکی از نیازهای اصلی انسان است ، شکل مناسب مسکن به نوبه خود نقش تعیین کنندهای در تامین این نیاز به عهده دارد . از این رو به منظور تامین آن و رسیدن به فرم مطلوب میبایست در این راستا حداقل ۵ عامل اساسی را مدنظر قرار داد که عبارتند از : زمین ، منابع مالی ، نیروی انسانی و فن آوری ، مصالح ساختمانی ، مدیریت و نظارت .

متغیر تجربه پذیری: این متغیر دارای کمترین مقدار ۲۲/۲، بیشترین ۶۴/۴ ، میانگین ۳۸۳/۳ ، انحراف معیار ۴۰۷۷۲/۰ و واریانس ۱۶۶/۰ می باشد.
متغیر سازگاری: این متغیر دارای کمترین مقدار ۲، بیشترین ۶/۴ ، میانگین ۲۵۸۳/۳ ، انحراف معیار ۴۶۲۷۲/۰ و واریانس ۲۱۴/۰ می باشد.
متغیر باوجدان بودن: این متغیر دارای کمترین مقدار ۰۸/۲، بیشترین ۶۷/۴ ، میانگین ۵۱۷۳/۳ ، انحراف معیار ۳۴۷۱۴/۰ و واریانس ۱۲۱/۰ می باشد.
۵-۴) نتایج حاصل از آزمون فرضیه های تحقیق
درارتباط با اولین فرضیه مشاهده شده که بین دو متغیر ثبات عاطفی و رفتار شهروندی سازمانی رابطه معناداری وجود دارد. شدت همبستگی بین دو متغیر ۴/۱۷+ درصد می باشد که بیانگر رابطه مستقیم بین دو متغیر می باشد. همچنین ضریب تعیین بین دو متغیر برابر با ۰۳۰/۰ بوده که این نشان می دهد متغیر ثبات عاطفی به میزان ۳ درصد می تواند متغیر رفتار شهروندی سازمانی را پیش بینی کند. نتایج حاصل از این فرضیه با نتایج مطالعات صورت گرفته توسط عالمیان و همکارانش (۱۳۹۱)، یوسفی امیری و همکارانش (۱۳۹۲)، صادق پور(۱۳۹۱)، کارپنتر (۲۰۰۸)، امریک و ایوما (۲۰۰۷)، و ابو الانیان در سال (۲۰۰۷) مطابقت دارد ولی با تحقیقات انجام شده توسط بخشی و رانی (۲۰۰۹)، و رافضی و همکارانش (۱۳۹۱) مطابقت ندارد.
درارتباط با دومین فرضیه مشاهده شده که بین دو متغیر برون گرایی و رفتار شهروندی سازمانی رابطه معناداری وجود دارد شدت همبستگی بین دو متغیر ۶/۴۰ + درصد می باشد که بیانگر رابطه مستقیم بین دو متغیر می باشد. همچنین ضریب تعیین بین دو متغیر برابر با ۱۶۵/۰ بوده که این نشان می دهد متغیر برون گرایی به میزان ۵/۱۶ درصد می تواند متغیر رفتار شهروندی سازمانی را پیش بینی کند. نتایج حاصل از این فرضیه با نتایج مطالعات صورت گرفته بخشی و رانی (۲۰۰۹)، تان و تان (۲۰۰۸)، کارپنتر (۲۰۰۸)، امریک و ایوما (۲۰۰۷)، عالمیان و همکارانش (۱۳۹۱)، رافضی و همکارانش (۱۳۹۱)، صادق پور(۱۳۹۱)، مطابقت دارد. ولی با نتایج تحقیقات انجام شده توسط ابو الانیان در سال (۲۰۰۷) مطابقت ندارد.
درارتباط با سومین فرضیه مشاهده شده که بین دو متغیر تجربه پذیری و رفتار شهروندی سازمانی رابطه معناداری وجود دارد شدت همبستگی بین دو متغیر ۳/۳۳ + درصد می باشد که بیانگر رابطه مستقیم بین دو متغیر می باشد. همچنین ضریب تعیین بین دو متغیر برابر با ۱۱۰/۰ بوده که این نشان می دهد متغیر تجربه پذیری به میزان ۱۱ درصد می تواند متغیر رفتار شهروندی سازمانی را پیش بینی کند. نتایج حاصل از این فرضیه با نتایج مطالعات صورت گرفته توسط عالمیان و همکارانش (۱۳۹۱)، رافضی و همکارانش (۱۳۹۱)، صادق پور(۱۳۹۱) ، بخشی و رانی (۲۰۰۹) ، کارپنتر (۲۰۰۸)، ابو الانیان در سال (۲۰۰۷)، مطابقت دارد.
درارتباط با چهارمین فرضیه مشاهده شده که بین دو متغیر سازگاری و رفتار شهروندی سازمانی رابطه معناداری وجود ندارند. در توضیح دلایل رد این فرضیه می توان به عواملی مانند نحوه نمونه گیری، تنوع و گستردگی متغیرهای جمعیت شناختی، و نوع ابزار سنجش اشاره کرد که تمامی این عوامل به نوعی ممکن است در رد این فرضیه نقش داشته باشند. نتایج حاصل از این فرضیه با نتایج مطالعات صورت گرفته توسط ابو الانیان در سال (۲۰۰۷) ، مطابقت داشته ولی با نتایج تحقیق صورت گرفته توسط عالمیان و همکارانش (۱۳۹۱)، یوسفی امیری و همکارانش (۱۳۹۲)، رافضی و همکارانش (۱۳۹۱)، صادق پور(۱۳۹۱)، کارپنتر (۲۰۰۸) مطابقت ندارد.
درارتباط با پنجمین فرضیه مشاهده شده که بین دو متغیر با وجدان بودن و رفتار شهروندی سازمانی رابطه معناداری وجود دارد. شدت همبستگی بین دو متغیر ۸/۲۴+ درصد می باشد که بیانگر رابطه مستقیم بین دو متغیر می باشد. همچنین ضریب تعیین بین دو متغیر برابر با ۰۶۲/۰ بوده که این نشان می دهد متغیر با وجدان بودن به میزان ۲/۶ درصد می تواند متغیر رفتار شهروندی سازمانی را پیش بینی کند. نتایج حاصل از این فرضیه با نتایج مطالعات صورت گرفته توسط عالمیان و همکارانش (۱۳۹۱)، یوسفی امیری و همکارانش (۱۳۹۲)، رافضی و همکارانش (۱۳۹۱)، صادق پور(۱۳۹۱)، بخشی و رانی (۲۰۰۹)، ابو الانیان در سال (۲۰۰۷) مطابقت دارد.
۵-۵) پیشنهادات با توجه به فرضیه های تحقیق
باتوجه به نتایج حاصل از فرضیه ها و همچنین با توجه به بالاترین ضریب همبستگی موارد زیر پیشنهاد می گردد:
در ارتباط با دومین فرضیه نتایج حاصل از بررسی های صورت گرفته نشان داد که بین برون گرایی و رفتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت و معنادار (ضریب همبستگی ۶/۴۰+)، وجود دارد. بر این اساس به مدیران توصیه می گردد:
در استخدام کارکنان، از افرادی که دارای روحیه و تیپ شخصیتی برون گرائی هستند و به امور و اشیاء خارج توجه بیشتری می نمایند، استفاده نمایند.
با امکان انجام وظایف به صورت گروهی، این مهم را در کارکنان خود تقویت نماید؛ زیرا این افراد با دنیای بیرون سازگارترند و به اشخاص دیگر توجه داشته و از داشتن تبادل و تعامل با سایرین لذت می برند.
در ارتباط با سومین فرضیه ، نتایج حاصل از بررسی های صورت گرفته نشان داد که بین تجربه پذیری و رفتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بر این اساس موارد زیر به مدیران توصیه می گردد:
از طریق گردش شغلی یا غنی سازی شغلی، شرایطی مهیا کنند که کارکنان بتوانند پدیده ها و شرایط جدید کاری را تجربه کنند.
شناسایی راه های درست انتخاب شده توسط کارکنان و تشویق آنان در به کارگیری این راهبردها برای انجام امور.

تدوین شرح وظایف شغلی افراد به گونه ای که امکان کنجکاوی فکری فراوان را در انجام امور خود داشته باشند.
در ارتباط با پنجمین فرضیه ، نتایج حاصل از بررسی های صورت گرفته نشان داد که بین با وجدان بودن و رفتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بر این اساس به مدیران توصیه می گردد شرایطی در سازمان فراهم کنند که:
کارکنان تلاش کنند کار را به طور ماهرانه و به موقع انجام دهند. و در انجام کارها و وظایفشان احساس مسئولیت داشته باشند.
اهداف کوتاه مدت و بلند مدت خود را تعیین کرده و طبق برنامه پیش روند.
در جهت رسیدن به اهداف تعیین شده تلاش نموده و به تعهدات خود برای رسیدن به این اهداف پایبند باشند.
در ارتباط با اولین فرضیه ، نتایج حاصل از بررسی های صورت گرفته نشان داد که بین ثبات عاطفی و رفتار شهروندی سازمانی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بر این اساس به مدیران توصیه می گردد:
با بهبود شرایط کار مانند افزایش ثبات کاری، تقسیم کار منطقی، برقراری روابط مسالمت آمیز بین کارکنان و همچنین بین مدیران و کارکنان، جوی مملو از آرامش را در سازمان ایجاد کنند. و در حد امکان از حاشیه سازی و ایجاد شرایط مضطرب کننده بپرهیزند.
برگزاری کلاس های روانشناختی به گونه ای که کارکنان را در برابر مشکلات روحی قوی کند.
۵-۶)پیشنهاد برای تحقیقات آتی
به محققان آتی پیشنهاد می شود، همین تحقیق را به صورت علّی انجام دهند. یعنی تاثیر شخصیت بر رفتار شهروندی سازمانی را به صورت رگرسیون مورد ارزیابی قرار دهند.
به محققان توصیه می شود در تحقیقات آتی خود از ابعاد دیگری برای رفتار شهروندی سازمانی استفاده کنند مثل مدل پودساکف و همکاران، مدل لامبرت، مدل بورمن و همکارانش و ….
۵-۷) محدودیت های تحقیق
واحدهای پژوهش در این مطالعه کلیه کارکنان بوده اند. لذا به تفکیک سطوح سازمانی نمونه گیری انجام نشده است.
وسعت جامعه آماری و پراکندگی شعب بانک ملی موجب شد محقق زمان زیادی را صرف توزیع و جمع آوری پرسشنامه نماید.
منابع:
اسدی شوکی، ف. (۱۳۸۸). بررسی نقش عوامل ارتباطی موثر بر عملکرد کارکنان ادارات امور مالیاتی استان گیلان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاده اسلامی واحد رشت، ۲۴۵-۱٫
اسلامی، ی.، جلالی، س.ح.، حسینی، س.ف. (۱۳۹۰). بررسی روابط ساختاری بین خدمات گرایی سازمانی، رضایت شغلی کارکنان صف و رفتار شهروندی سازمانی: شعب بانک ملت تهران. پژوهش های مدیریت در ایران، ۱۶(۱)، ۷۲-۵۳٫
بخشایش، ع. (۱۳۹۲). رابطه سبکهای مذیریت کلاس با ویژگیهای شخصیتی معلمان مدارس ابتدایی شهر یزد. فصلنامه علمی – پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی، ۴(۲)، ۱۹۸-۱۸۵٫
پورسلطانی، ح.، واقفی، ر، زارعیان، ح.، موسوی راد، س.ط. (۱۳۹۰). بررسی سبک رهبری خلاق مسئولان هیئت های ورزشی استان قم با توجه به سه دیدگاه رهبری تحول گرا، عمل گرا و مردم مدار. دوفصلنامه پژوهش در مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، ۱(۲)، ۴۳-۳۱٫
تقوا، م.ر.، عبدالهی، ه. (۱۳۹۲). بررسی تاثیر پنج عامل بزرگ شخصیت بر هوش عاطفی و بهبود و تحول سازمانی. فصلنامه علمی – پژوهشی مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، ۲۳(۷۲)، ۴۸-۲۳٫
جاودانی، م. (۱۳۹۰). بررسی رابطه رهبری تحول آفرین و تعامل گرا با تعهد سازمانی معلمان. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، ۱(۱)، ۱۵۸-۱۴۳٫
جمشیدی، ن.، خنیفر، ح.، نادری، ج. (۱۳۹۲). طراحی مدل عدالت سازمانی با الهام از نهجالبلاغه و اعتباربخشی آن با بهره گرفتن از نظر خبرگان. مدیریت فرهنگ سازمانی، ۱۱(۳)، ۷۵-۵۱٫
جهانگیری، ع.، قوپرانلو، م.، حاج زاده، م. (۱۳۹۱). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و رفتار شهروندی سازمانی. فصلنامه مطالعات جامعه شناختی جوانان، ۳(۸)، ۹۸-۸۳٫
حسنی کاخکی، ا.، قلی پور، آ. (۱۳۸۶). رفتار شهروندی سازمانی: گامی دیگر در جهت بهبود عملکرد سازمان در قبال مشتری. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، (۴۵)، ۱۴۵-۱۱۵٫
حسنی، م.، جودت کردلر، ل. (۱۳۹۱). رابطه بین ادراک از عدالت سازمانی با تمایل به ترک خدمت، رضایت شغلی و رفتار شهروندی سازمانی کادر درمانی بیمارستان امام رضا (ع) ارومیه. دوماهنامه پرستاری و مامایی ارومیه، ۱۰(۳)، ۳۵۲- ۳۴۰٫
حسینی، س.ح.، حضرتی، م. (۱۳۹۲). شناسایی و تبیین عوامل تاثیرگذار در بروز رفتارهای ضد شهروندی سازمانی. فصلنامه توسعه سازمانی پلیس، ۱۰(۴۴)، ۶۵-۴۷٫
حمدی، ک.، مرادی دولاما، س. (۱۳۹۰). بررسی رابطه بین رفتار شهروندی سازمانی و تعهد سازمانی ( مطالعه موردی : شرکت فرد آذربایجان ). فراسوی مدیریت، ۵(۱۹)، ۵۰-۳۳٫
خالصی، ن.، همکاران. (۱۳۹۱). ارتباط سلامت سازمانی با رفتار شهروندی سازمانی در بیمارستا نهای دانشگاه علوم پزشکی تهران. مجله دانشکده پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، ۶(۶)، ۴۲۲-۴۱۲٫
خرازی، ک.، واعظی، م.، سینکی، ع.ج. (۱۳۹۱). رابطه سرمایه اجتماعی با گرایش به رفتار شهروندی سازمانی در دفتر مرکزی یک شرکت بیمه. پژوهشنامه بیمه، ۲۷(۲)، ۱۷۱-۱۵۹٫
خراسانی، ا. (۱۳۸۷). نقش رضایت شغلی کارکنان در ایجاد تعهد سازمانی و توسعه نیروی انسانی. نشریه علمی پژوهشی مدیریت، ۱۹(۱۴۰)، ۳۵-۳۱٫
خراسانی، ا.، کنعانی نیری، پ. (۱۳۹۱). بررسی رابطه عدالت سازمانی و رفتار شهروندی سازمانی با رضایت شغلی کارکنان شرکت مادر تخصصی فرودگاههای کشور. فصلنامه مشاوره شغلی و سازمانی، ۴(۱۲)، ۱۰۰-۷۹٫
دانش فرد، ک.، شیدایی، م. (۱۳۹۱). بررسی رابطه رفتار شهروندی سازمانی ایتادان با عملکرد آموزشی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد بناب. فصلنامه علمی – پژوهشی تحقیقات مدیریت آموزشی، ۳(۳)، ۱۴۹-۱۲۹٫

تمایز بین گرایش و گریز در اهداف تاثیرات مهمی در یادگیرندگان باقی می گذارد. برای مثال انتظار می رود که جهت گیری گرایشی بطور کلی با شناخت، انگیزش و رفتار رابطه ای مثبت داشته باشد. در حالی که انتظار می رود جهت گیری گریز با سازه های مرطح رابطه ای منفی داشته باشد. ردیف جدول (۳-۱) دو هدف کلی تبحری و عملکردی را نشان می دهد. همان گونه که پیش از این اشاره شد این دو نوع جهت گیری در اکثر مدل های جهت گیری هدف مورد بحث قرار گرفته است. عناوین دیگر مدل ها برای این جهت گیری ها در پرانتزهای خانه۸ های جدول آمده است. همه مدل ها بر این موضوع اتفاق نظر دارند که اهداف تبحری و نام های مشابه مانند اهداف یادگیری، تکلیف و تکلیف مشغولی بر پیشرفت در شایستگی، دانش، مهارت و یادگیری تاکید دارند، معیار قضاوت در این نوع جهت گیری نیز خود گزیده است. در همه مدل های مطرح به جز مدل الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) تنها سمت و سوی گرایشی در اهداف تبحری مورد بحث و پژوهش قرار گرفته است و بعد گریز آن مورد نظر نبوده است و این موضوع مشخص نیست که ایا از لحاظ نظری اهداف تبحر گریزی نیز وجود دارد. پژوهش های تجربی اندکی در این زمینه انجام شده است (نگاه شود به الیوت و مک گریگور،۲۰۰۱).

جدول (۲-۱) دو نوع جهت گیری هدف و شکل های گرایش و گریز این اهداف (گرفته شده از پنتریچ و شانک،۲۰۰۲)

 

اهداف	گرایش	گریز
-جهت گیری تبحری -جهت گیری عملکردی	-تاکید بر تبحریابی در انجام تکلیف، یادگیری، فهمیدن، کاربرد ،معیارهای خود گزیده پیشرفت و یادگیری عمیق (عناوین دیگر مدل ها، اهداف یادگیری، هدف تکلیف، تکلیف مشغولی) -تاکید بر برتر بودن، بهتر از دیگران بودن، برجسته بودن، بهتر انجام دادن تکلیف در مقایسه با دیگران، کاربرد معیارهای هنجاری مانند کسب بهترین و بالاترین نمره، داشتن بهترین عملکرد در کلاس (عناوین دیگر مدل ها: هدف عملکردی، هدف من مشغولی، جهت گیری خود افزایی من، هدف توانایی مرتبط)	-تاکید بر گریز از نفهمیدن و گریز از عدم یادگیری، کاربرد معیارهای خود گزیده برای اجتناب از خطا و اجتناب از نادرست حل کردن تکلیف (عناوین دیگر مدل ها: تبحر گریزی) -تاکید بر گریز از حقارت و نگریسته شدن بعنوان فردی کندآموز در مقایسه با دیگران، کاربرد معیارهای هنجاری مانند عدم کسب بدترین نمره در کلاس، اجتناب از نشان دهی پایین ترین عملکرد در کلاس (عناوین دیگر مدل ها: هدف عملکردی، هدف من مشغولی، جهت گیر خود کاستی من)

دومین ردیف جدول (۲-۱) جهت گیری عملکردی را نشان می دهد که همه مدل ها بر وجود آن اتفاق نظر دارند. اما دو سمت گیری گرایش و گریز که در ستون های جدول امده است، امکان تمایز و جدا سازی هدف از چرایی کوشش و تلاش در اهداف عملکردی را فراهم می سازد. این تمایز بصورت متداول در کارهای هاراکی ویکز، الیوت، میگلی، اسکالویک و همکاران آن ها نشان داده شده است. مطالعات تجربی نیز نشان می دهد که بین جهت گیری عملکرد گریزی و جهت گیری عملکرد گرایشی و پیامدهای شناختی،انگیزشی و رفتاری همراه آن ها رابطه های متفاوتی وجود دارد (هاراکی ویکز و همکاران^[۸۱]،۱۹۹۸، میدلتون و میگلی^[۸۲]،۱۹۹۷، اسکالویک،۱۹۹۷).
رویکرد دوم سعی بر تلفیق مفاهیم مختلف لیکن همپوش در جهت گیری های هدف دارد. مدل مارش (۲۰۰۰) نمونه ای از این تلاش ها است. عموما پژوهش های جهت گیری هدف با ابزارهای ارزیابی که شامل گویه های مشابه و یا متفاوت و با نام ها و برچشب های مختلف، لیکن با مفاهیم همپوش احاطه شده است (مورفی و الکساندر^[۸۳]،۲۰۰۰، پنتریچ،۲۰۰۰). این مساله بویژه برای پژوهشگرانی که مروری اجمالی بر تحقیقات این قلمرو انگیزشی داشته اند واضح و گاه مشکل آفرین بوده است (لپر^[۸۴]، ۱۹۸۸، مورفی و الکساندر،۲۰۰۰، اسنو و همکاران^[۸۵]،۱۹۹۶). لذا این محققین نتیجه گیری می کنند که به نظر می رسد جهت گیری های هدف با نام های مختلف بواقع سازه های مشابهی را اندازه گیری می کنند. در این میان ابهامی که وجود دارد چگونگی ارتباط دهی این سازه های متفاوت است. لذا به نظر می رسد روش هایی مانند تحلیل خوشه ای اساس این تلفیق باشد. ضرورت پژوهش در مورد چگونگی رشد مدل های مبتنی بر این رویکرد بخوبی احساس می شود بدیهی است که به سبب تعدد جهت گیری های هدف، تشکیل طبقات این مدل ها با روش هایی مانند تحلیل خوشه‌ای بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت. مدل هایی که در ان هر طبقه در برگیرنده مولفه های مختلف در جهت گیری هدف باشد. از سوی دیگر این مولفه ها باید بصورت تجربی و منطقی بوسیله پیش آیند های خود توضیح داده شوند. چنین سازه هایی باید بتواند رابطه و توضیح گویایی برای بسیاری از پیامدهای شناختی، عاطفی و رفتاری فراهم آورد. در این پژوهش سعی بر ارائه مدلی در جهت گیری هدف می شود که در راستای این خط فکری باشد.
همان گونه که پیش از این مطرح شد دیدگاه های سه بخشی مانند مدل الیوت و چرچ (۱۹۹۹) در واقع شکلی از دیدگاه های دو بخشی هستند که در ان ها جهت گیری عملکردی به دو مولفه جهت گیری عملکرد گریزی و عملکرد گرایشی تفکیک شده است. در این مدل ها جهت گیری هایی مانند اهداف یادگیری، تبحری و تکلیف به لحاظ ماهیتی با جهت گیری عملکردی و با من متفاوت دارند. لیکن جهت گیری هایی مانند عملکرد گرایشی و عملکرد گریزی در مدل الیوت و چرچ (۱۹۹۹) و میگلی و همکاران (۱۹۹۸) و سازه هایی مانند من خودافزایی و من خودکاستی در مدل اسکالویک (۱۹۹۷) به لحاظ ماهیتی با یکدیگر متفاوت نیستند. در واقع به لحاظ نظری این دو جهت گیری دو مولفه از یک سازه واحد محسوب می شود که هسته اصلی آن نگرانی از قضاوت دیگران نسبت به شخص است. گاه فرد بدنبال کسب قضاوت مثبت دیگران نسبت به خود است و گاه فرد بدنبال اجتناب از قضاوت منفی دیگران نسبت به خود است.
د: جهت گیری یادگیری
جهت گیری یادگیری در مطالعات مختلف بصورت مکرر مورد تاکید قرار گرفته است (دوک،۱۹۸۶، ریان و دی سی،۲۰۰۰، هیمن و دوک،۱۹۹۲، باتون، ماتیو و زاجک،۱۹۹۶، فار و همکاران،۱۹۹۳، مارش و همکاران، ۲۰۰۰ف وندی وال، ۱۹۹۷). «جهت گیری یادگیری تمایل به رشد خود بوسیله کسب دانش و مهارت جدید، تسلط بر موقعیت های جدید و پیشرفت در شایستگی های فردی تعریف می شود. محوریت جهت گیری یادگیری توجه به فرآیندهایی است که به مهارت و تبحر فرد در انجام تکلیف و افزایش دانش و توجه او منجر می شود».
این سازه مشابه اهداف تبحری در مدل ایمز (a1992)، جهت گیری تکلیف محور در مدل میگلی و همکاران (۱۹۹۸)، جهت گیری تکلیف در مدل نیکولز (۱۹۸۴)، اهداف یادگیری در مدل دوک (۱۹۹۹)، جهت گیری تبحری در مدل میس و همکاران (۱۹۸۸)، جهت گیری تکلیف در مدل اسکالویک (۱۹۹۷؟)، جهت گیری تبحری در مدل الیوت و چرچ (۱۹۹۷) و جهت گیری تبحر گرایشی در مدل الیوت و مک گریگور(۲۰۰۱) است.
ذ: جهت گیری عملکردی
سازه دوم جهت گیری عملکردی با دو مولفه عملکرد گرایشی و عملکرد گریزی است. پژوهشگران حوزه انگیزش پیشرفت این سازه ها را مهم ترین سازه های جهت گیری اهداف معرفی کرده اند (الیوت و هاراکی ویکز، ۱۹۹۶، میدلتون و میگلی،۱۹۹۷، اسکالویک،۱۹۹۷، وندی وال،۱۹۹۷، الیوت،۱۹۷۷، الیوت و چرچ،۱۹۹۷، الیوت و مک گریگور،۲۰۰۱).
۱- جهت گیری عملکرد گرایشی
«جهت گیری عملکرد گرایشی به تایید عملکرد و کسب قضاوت مطلوب دیگران درباره عملکردهای شخصی تعریف می شود. محوریت این جهت گیری کسب قضاوت مثبت دیگران نسبت به شخص است. هسته اصلی این جهت گیری توجه به مقایسه های اجتماعی است که در آن فرد باید از دیگری بهتر باشد و دیگران را پشت سر گذارد». جهت گیری عملکرد گرایشی مشابه جهت گیری خود افزایی در مدل اسکالویک (۱۹۹۷) و من اجتماعی در مدل میس و همکاران (۱۹۸۸) است. این جهت گیری هدف در مدل های میگلی و همکاران (۱۹۹۸)، الیوت و چرچ (۱۹۹۷) و الیوت و مک گریگور(۲۰۰۱) با همین عنوان مطرح شده است.
۲: جهت گیری عملکرد گریزی
«جهت گیری عملکرد گریزی تمایل به اجتناب و دوری از قضاوت منفی دیگران نسبت به شخص تعریف می شود. در این جهت گیری نیز هسته اصلی توجه به مقایسه های اجتماعی است، لیکن تاکید بر گریز از حقارت و نگریسته شدن بعنوان فردی کند آموز محوریت این جهت گیری هدف است». جهت گیری عملکرد گریزی مشابه با جهت گیری خودکاستی در مدل اسکالویک (۱۹۹۷) و کار گریزی در مدل میس و همکاران (۱۹۸۸) است. این جهت گیری هدف در مدل های میگلی و همکاران (۱۹۹۸)، الیوت و چرچ (۱۹۹۷) و الیوت و مک گریگور (۲۰۰۱) با همین عنوان مطرح شده است.
ر: بلاتکلیفی در جهت گیری هدف
سازه سوم در پیشینه مدل های جهت گیری هدف کمتر مورد توجه بوده است. این سازه که از ان با عنوان بلاتکلیفی در جهت گیری هدف نام برده می شود در سه مطالعه مقدماتی این پژوهش در دانش اموزان و دانشجویان بخوبی قابل تشخیص بوده است شواهد تجربی حاصل از این مطالعات وجود این سازه را مورد تایید قرار داده است. «بلاتکلیفی در جهت گیری هدف به شک و تردید نسبت به ارزش فعالیت و تکلیف در فراگیران تعریف می شود. محوریت این جهت گیری تردید نسبت به این موضوع است که آیا یادگیری تکلیف منجر به دستیابی به شایستگی درونی و یا بیرونی خواهد شد». توجه به ابعادی از این سازه در کارهای سلیگمن^[۸۶] (۱۹۷۵)، ورمونت (۱۹۹۲، ۱۹۹۶، ۱۹۹۸)، پرینس و همکاران^[۸۷](۱۹۹۸) مشاهده می شود. این سازه با سازه بی انگیزشی^[۸۸] در مدل ریان و دی سی (۲۰۰۰) نزدیکی دارد. ریان و دی سی (۲۰۰۰) بی انگیزشی را حالت فقدان خواست برای فعالیت تعریف می کنند. از نظر این پژوهشگران هنگام بی انگیزشی رفتار فرد فاقد دلایل شخصی است. بی انگیزشی ناشی از ارزش نداشتن فعالیت (ریان، ۱۹۹۵) و عدم احساس شایستگی در انجام آن است و بلاتکلیفی در جهت گیری هدف تردید نسبت به ارزش فعالیت و شک در کسب شایستگی با انجام آن فعالیت است.
۲-۱-۲ کمال گرایی:
سازه کما ل گرایی در گذشته مورد توجه نظر یه پردازان بزر گی همچون فرو ید، آدلر و مازلو بوده است (نورد بی و هال،۱۹۷۴) و در دهه های اخیر نیز مورد اقبال پژوهشگران بسیاری قرارگرفته است و هرکدام به فراخور دیدگاه خود تعر یف متفاوتی از آن ارائه داد ه اند. با این حال اکثر پژوهشگران، برا ین امر که معیارهای بلند مرتبه برای عملکرد، مفهوم محوری کمال گرایی است، توافق دارند.
هورنای(۱۹۵۰) کمال گرایی را شیوه ای از زندگی می داند که افراد برا ی رهایی از اضطراب اساسی آن را به کار می بندند و کمال گرایی را گرا یش روان رنجورانه به بی عیب و نقص بودن، کوچک ترین اشتباه خود را گناهی نابخشودنی پنداشتن و مضطربانه انتظار پیامد های شوم داشتن، تعریف می کند. هانلند (۱۹۷۸) بر این باور است که کمال گرایی نشان دهنده گرایش و علاقه فرد به درک محیط پیرامون خود به گونه قانون همه یا هیچ است که به موجب آن، نتا یج به شکل موفقیت ها یا شکست ها حاصل می شوند. گرچه مفهوم کمال گرایی به طور گسترده ای توجه روان شناسان را به خود جلب کرده است، اما هنوز به عنوان پدیده ای تقر یباً ناشناخته و ناسازگار تعریف شده است. سازه کمال گرایی مثبت و منفی، می تواند به صورت های به هنجار و نابه هنجار باشد(هماچک،۲۰۰۶).
به عقیده تری شوت و همکاران(۲۰۰۵) کسانی که کمال گرایی مثبت(به هنجار) دارند، معیارهایی را برای خود در نظر می گیرند، اما به جای این که ر سیدن و یا نرسیدن به آن معیارها برایشان مهم باشد، نفس تلاش کردن برا ی رسیدن به هدف در نظرشان اهمیت دارد. در واقع ا ین افراد از کار و تلاش زیاد لذت می برند و وقتی در انجام دادن یا ندادن کاری آزادند ، سعی می کنند آن را به بهترین نحوی که می توانند انجام د هند .
کمال گرایی مثبت به هنجار(نه تنها موجب مشکلی نمی شود، بلکه باعث می شود که فرد استعدادهای خویش را شکوفا سازد و به احساس رضایت شخصی بالایی دست یابد.
در مقابل، افراد کمال گرای منفی(نابه هنجار) یا روا ن رنجور، بیشتر در فکر آنند که مبادا اشتباهی از آ ن ها سر بزند؛ آن ها هیچ وقت احساس پیروزی نمی کنند. کسا نی که کمال گرایی منفی دارند ، حتی اگر از دیگران بهتر کار می کنند، بازهم احساس رضا یت نمی کنند، آن ها خود را سرزنش می کنند، هدف بالاتری را در نظر می گیرند و مدام در این زنجیره بی انتها گیر می کنند، همیشه با خودشان درگیرند و در نتیجه دچار انواع افسردگی و روان رنجورخویی می شوند.
کمالگرایی نقش مهمی در سبب شناسی، حفظ و مسیر آسیب های روانی بازی میکند؛ و با مکانیزم هایی از جمله معیارهای افراطی که باعث ایجاد قوانین انعطاف ناپذیر برای عملکرد می شود و نیز رفتارهایی همچون اجتناب و ارزیابی مکرر عملکرد، سوگیریهای شناختی همچون افکار دومقوله ای(اگان، پیک، دایک و ریز، ۲۰۰۷ ؛ واتسون، الفیک، دهر، استیل و ویلکچ،۲۰۱۰) توجه انتخابی به شکست و افزایش معیارها درمورد دستاوردها برجسته می شود(گلور، برون، فیربرن و شافران، ۲۰۰۷)
اروزکان، کاراکاس، آتا و آیبرک ( ۲۰۱۱ ) بیان میکنند کمالگرا کسی است که مجموعهای از استاندارهای سخت، غیرواقعی و بالا ایجاد میکند و هنگام ارزیابی عملکرد خود درگیر تفکر همه یا هیچ میشود. بنابراین، موفقیت تنها زمانی رخ میدهد که یک معیار بالا به دست آید و عملکرد فقط در چارچوب آن معیار بی عیب و نقص است. افراد کمالگرا تجارب شکست را بیش از حد تعمیم میدهند. بنابراین دور از انتظار نیست که پژوهشها حاکی از آن باشند که کمالگرایی با افسردگی، اضطراب، عزت نفس پایین، خودکشی، بیماری کرونری قلب و الکلیسم ارتباط داشته باشد. چرا که وقتی فرد پذیرش خود را مشروط به کسب موفقیتها و معیارها میداند، احتمالاً روند پیگیری اهداف به طورمؤثر، دچار مشکل خواهد شد و به دنبال آن، شکست و ناکامی در تحقق اهداف رخ خواهد داد، که این خود باعث ناکامی فرد در دستیابی به سایر اهداف و ایجاد شناختهای معیوب در فرد خواهد شد. بنابراین در طی این فرایند کمالگرایی مستوجب مشکلات و مسائل بسیار در فرد میشود. براساس پژوهشهایی که تاکنون در زمینه کمالگرایی انجام شده است ازجمله پژوهش استوبر، کمپ و کاف ( ۲۰۰۸ ) کمالگرایی پیامدهایی همچون افسردگی، اختلالهای روده ای و احساس گناه را به دنبال دارد. بنابراین به نظر میرسد لازم است این پیامدها در افراد تعدیل شوند. برخی از پژوهشگران بیان میکنند انواعی از کمالگرایی بهنجار، سازگارانه و سالم اند و این نوع کمالگرایی را میتوان از انواع روان آزرده، ناسالم و ناسازگارانه آن متمایز کرد(وینتر،۲۰۰۶) از نظر لی، اسکپسالیوان و کمپداش ( ۲۰۱۲ )، بین کمالگرایی بهنجار و روان آزرده تمایز وجود دارد . کمالگرایی بهنجار به عنوان تلاش برای معیار های معقول و واقعی تعریف شده است؛ کمالگرایی روان آزرده تمایل به تلاش برای معیارهای بسیار بالا است که با ترس از شکست و تمرکز بر مأیوس کردن دیگران ، همراه است. رویکرد دیگر برای تعریف و اندازه گیری کمالگرایی به وسیله هویت و فلت (۱۹۹۱) نقل از اروزکان و همکاران،۲۰۱۱) پایه گذاری شد. آنها نشان دادند که کمالگرایی از سه بعد جداگانه تشکیل شده است. کمالگرایی خودمدار، دیگرمدار و اجتماع مدار.
اگر کمالگرایی را به صورت یک طیف درنظر بگیریم در یک انتهای آن کمالگرایی روان آزرده، در انتهای دیگر افراد غیرکمال گرا و در جایی در این بین، کمالگرایی بهنجار و سالم قرار دارد که با معیارهای بالا، سطح بالای سازمان یافتگی و تلاش برای برتری مشخص میشود. افراد کمالگرا مستعد تجربه احساس گناه هستند. این حالت تنها در کمالگرایی ناسازگار دیده میشود، درحالیکه کمالگرایی سازگار، با تجربه احساس غرور همراه است(لی و همکاران،۲۰۱۲). همچنین شواهد نشان می دهد که کمالگرایی خودمدار و دیگرمدار با سطوح بالای احساس گناه آن هم به دنبال شکست در وظایف، همراه است(اگان، وید و شافران، ۲۰۱۱).
کمالگرایی اجتماع مدار، افراد را از تجربه احساس رضایت و غرور به هنگام دستیابی به نتایج عالی باز می دارد (استوبر و یانگ، ۲۰۱۰).
فروست و همکاران(۱۹۹۰) از شش بعد کمالگرایی یاد می کنند که عبارتند از اهداف و معیارهای شخصی، اهمیت دادن بیش از اندازه به اشتباه، انتظارات والدین، انتقادات والدین، تردید در اعمال و سازماندهی . از این میان، معیارهای شخصی و سازماندهی، تبیین کننده کمالگرایی مثبت یا سازگارانه و دیگر ابعاد تبیین کننده کمالگرایی منفی یا ناسازگارانه است.
فلت و هویت(۱۹۹۱) هم بر این باورند که کمالگرایی از سه بعد جداگانه که شامل کمالگرایی خودمدار، کمال گرایی دیگر مدار و کمال گرایی جامعه مدار تشکیل می شود. کمال گرایی خودمدار، یک مؤلفه انگیزشی شامل کوشش های فرد برای دستیابی به خویشتن کامل است و در این بعد افراد انگیزه قوی برای کمال، معیارهای بالای غیرواقعی و تفکر همه یا هیچ دارند. کمال گرایی دیگرمدار، یک بعد میان فردی و دربردارنده گرایش به داشتن معیارهای کمالگرایانه برای اشخاصی است که برای فرد اهمیت زیادی دارند، مانند گرایش های کمالگرایانه والدین برای فرزندانشان، در نهایت کمالگرایی جامعه مدار برداشتی شامل معیارهای کمالگرایانه یا غیرواقع بینانه تحمیلی از سوی دیگران بر فرد است و دسترسی به این معیارهای تحمیل شده اگر محال نباشد، حداقل دشوار است.
الف: کمال گرایی به عنوان سازه ای چند بعدی:
در آغاز دهه ۱۹۹۰ تغییری در تعریف و مفهوم بندی کمال گرایی از سازه ای تک بعدی به سازه ای چند بعدی دیده می شود.
دو گروه از محققان(فراست و همکاران،۱۹۹۰، هویت و فلت، ۱۹۹۱، ۱۹۹۱) کمال گرایی را به عنوان سازه ای چند بعدی تعریف کرده و به طور مستقل از هم دو مقیاس چند بعدی برای اندازه گیری آن طراحی کرده اند(ام پی سی). این دو دیدگاه در زیر مورد بررسی قرار گرفته است.
دیدگاه فراست و همکاران:
بر اساس بحث های نظری مطرح شده در زمینه کمال گرایی(هولندر،۱۹۶۵؛ هاماچک،۱۹۷۸، برنز، ۱۹۸۰، پاچت، ۱۹۸۴)، فراست و همکاران(۱۹۹۰) سازه ای را مطرح کرده اند که شش بعد دارد و ابزاری به نام مقیاس چند بعدی کمال گرایی برای اندازه گیری آن طراحی کردند که در بر گیرنده شش بعد می باشد: دو بعد بین فردی و چهار بعد درون فردی می باشد، این ابعاد عبارتنداز، معیار های شخصی، نگرانی درباره اشتباهات، شک درباره اعمال، انتظارات والدین، انتقادگری والدین و سازمان.

به نظر می رسد بین واگذاری و زمان انجام تعهد به مشتریان در شهرداری شوشتر رابطه معنادار وجود دارد.
۱-۶ محدوده مکانی تحقیق
۱-۶-۱ ویژگی های استان خوزستان

۱-۶-۱-۱ جغرافیای طبیعی

استان خوزستان با وسعت ۶۳۶۳۳ کیلومتر مربع بین ۲۹درجه و ۵۷دقیقه تا ۳۳درجه عرض شمالی از خط استوا و ۴۷درجه و ۴۰دقیقه تا ۵۰درجه و ۳۳ دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ در جنوب غربی کشور واقع است . استان خوزستان از شمال با استان لرستان ، از شمال غربی با استان ایلام ، از مشرق با استانهای چهار محال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد ، از جنوب شرقی با استان بوشهر ، از مغرب با کشور عراق و از جنوب با خلیج فارس ، هم مرز می باشد . براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۸۸،‌این استان از ۲۳ شهرستان، ۵۱ بخش، ۵۴ شهر ، ۱۲۹ دهستان و ۶۳۱۵ آبادی تشکیل شده است که از این تعداد،‌۴۴۲۱ آبادی دارای سکنه و ۱۸۹۲ آبادی خالی از سکنه می باشند.
توپوگرافی
براساس آماری که معاونت آبخیزداری وزارت جهاد کشاورزی ارائه نموده، حدود ۸۵ درصد از وسعت استان دارای اقلیم فراخشک، خشک و نیمه خشک می باشد. از ویژگیهای مناطق خشک، بالا بودن درجه حرارت، بالا بودن میزان تبخیر سطحی ، پایین بودن میزان نزولات جوی و شوری خاک است. به دلیل کمی بارندگی، پوشش گیاهی در این مناطق، فقیر و پراکنده می باشد. دراستان خوزستان ، نزدیک به ۷ ماه از سال ( ازنیمه فروردین تا نیمه آبان ) متوسط درجه حرارت هوا، ۳۰ درجه سانتیگراد یا بیشتر است وحداکثر آن در فصل تابستان به بالای ۵۰ درجه سانتیگراد میرسد. افزایش دما و رطوبت هوا که اصطلاحاً شرجی گفته میشود، سبب گرمای آزار دهنده می شود. این پدیده باعث اختلال در تعرق ،فشار زیاد به دستگاه تنفسی ، گرما زدگی و تأثیر منفی شدید روی اعصاب و روان افراد می گردد. گرمای زیاد و شرجی، همچنین سبب افزایش نیاز به وسایل خنک کننده ، افزایش مصرف برق و افزایش هزینه های زندگی از یک طرف و کاهش بازدهی کارکنان در محل کار از طرف دیگر میشود، وضعیت آب و هوایی استان یکی از مهمترین علل مهاجرت نخبگان (نیروی کار متخصص و سرمایه داران) از استان خوزستان به استانهایی که وضعیت جوی مساعدتری دارند، می­باشد.
مساحت مراتع استان ، بیش از ۵/۳ میلیون هکتار است که حدود ۴۳ درصد آن فقیر و ۵۱ درصد متوسط می باشد.
وسعت بیابانهای استان خوزستان، حدود ۳/۱ میلیون هکتار (معادل ۲/۲۰ درصد مساحت استان ) است که در اقالیم فراخشک و خشک استان (جنوب و جنوب غربی استان) قرار دارند.
رودخانه ها
در استان خوزستان رودخانه های مهم کارون، دز، کرخه، جراحی و زهره با حدود یک سوم از کل منابع آبهای سطحی کشور در این استان جریان دارند (متوسط آورد سالانه رودخانه ها حدود ۳۴ میلیارد متر مکعب می باشد).
- رودخانه کارون:‌ سرچشمه اصلی رودخانه کارون از زردکوه بختیاری سرچشمه می گیرد وپس از ورود به شهرستانهای ایذه و مسجد سلیمان در شمال شهر شوشتر به دو شاخه با نام های شطیط و گرگر تقسیم شده و شهر شوشتر را مانند جزیره ای در بر می گیرد . این دو شاخه در جنوب شهر شوشتر در محلی بنام بند قیر دوباره به هم پیوسته و با پیوستن به رودخانه دز به راه خود ادامه می دهند وپس از عبور از شهر اهواز در نزدیکی خرمشهر به دو شاخه تقسیم می گردد شاخه شرقی آن بنام بهمنشیر با عبور از شمال شرقی آبادان و شاخه دیگر آن با گذر از خرمشهر به اروند رود پیوسته و به خلیج فارس می ریزند.
- رودخانه دز:‌ این رودخانه از کوههای لرستان سرچشمه گرفته و پس از ورود به خوزستان در بند قیر (جنوب شوشتر)‌ به رودخانه کارون می پیوندد. رودخانه دز در مسیر خود از شهرستانهای اندیمشک ، دزفول و شوشترعبور می کند.
- رودخانه کرخه: رودخانه کرخه از دامنه های جنوبی الوند در همدان سرچشمه گرفته، و بعد از پیوستن رودخانه قره سو از استان کرمانشاه به آن، وارد استان لرستان می گردد.این رودخانه پس از ورود به خوزستان ، کرخه نامیده می شودو پس از گذشتن از شهرستانهای شوش و دشت آزادگان به هورالعظیم می پیوندد.
- رودخانه جراحی: رودخانه جراحی از پیوند دو رودخانه مارون و علاء‌ ایجاد شده است . رودخانه مارون از کوههای زاگرس در استان کهگیلویه و بویراحمد سرچشمه گرفته و وارد دشت بهبهان می شود. سپس از ناحیه شمال غرب این شهر گذشته و پس از پیوستن رودخانه علاء‌( که از باغملک سرچشمه می گیرد) به آن، جراحی خوانده می شود. رودخانه جراحی پس از عبور از رامشیر ، بندرماهشهر و شادگان به خلیج فارس می ریزد.
- رودخانه هندیجان: این رودخانه از اتصال رودخانه های زهره و خیرآباد بوجودآمده است. رودخانه زهره از ممسنی (دراستان فارس) و رودخانه خیرآباد از استان کهگیلویه و بویراحمد سرچشمه می گیرند.این دو رودخانه در بخش زیدون بهبهان به هم متصل شده و پس از عبور از شهر هندیجان ، به خلیج فارس می ریزد.

۱-۶-۱-۲ پیشینه‌ تاریخی

 

خوزستان محل یکی از پدیدآورندگان تمدن بشری در جهان محسوب می شود .

منطقه‌ای که امروزه خوزستان نامیده می‌شود در روزگاران پیشین قسمتی از سرزمین وسیع و دولت مستقلی به نام عیلام بوده‌است .
تحقیقات دیالافوا و دمرگان نشان می دهد که عیلامیان از حدود هشت هزار سال قبل از میلاد مسیح در این ناحیه سکونت داشته و احتمالاً اولین اقوامی بوده اند که در این منطقه دولتی مستقل تشکیل داده اند.
بر اساس شواهد تاریخی موجود نام عیلام تا حدود قرن سیزده قبل از میلاد به خوزستان اطلاق می گردیده و از این تاریخ به بعد نام اشنان سوسنکا یعنی مملکت انشان و شوش نیز در کتیبه های عیلامی به ثبت رسیده است. هخامنشیان بعد از تصرف این منطقه (حدود ۶۴۰ سال قبل از میلاد مسیح) انشان را انزان نامید اند، اما آشوری های همچنان این منطقه را عیلام می نامیدند
داریوش بزرگ پس از کوروش هخامنشی در سالهای ۵۲۲ تا ۴۸۶ پیش از میلاد ، خوزستان را یکی از پایگاه های زمستانی حکومت خود قرار داد. کاخ داریوش بر فراز تپه شوش باستانی ، یکی دیگر از شکوه قدرتمند دولت هخامنشی است . شوش به گفته خاورشناسان برترین شهر متمدن جهان آن روز بوده است . خشایارشاه پس از داریوش بزرگ بناهای را در شوش ساخت . که اردشیر دوم آنها را کامل نمود . کاخ آپادانا شوش یکی از برجسته ترین معاری های ایران است .
یکی از مهمترین شهرهای خوزستان در طول تاریخ پیش از اسلام و پس از آن, شهر گندی شاپور است. در تاریخچه ی شهر گندی شاپور آمده که این شهر پیش از ساسانیان در مکان کنونی (روستای شاه آباد) و سر راه شوشتر به دزفول در سرزمین خوزستان به وجود آمده است .
از دیگر شهرهای خوزستان دز پل (دزفول) است که در کناره ی رودخانه ی دز در جنوب گندی شاپور قرار دارد و چون در آن جا  پلی بر آن رود به فرمان شاپور دوم ساخته شده بود از این جهت این شهر را دز پل یا دزفول گفتند.
بنا به گفته مولف تاریخ بلعمی, اردشیر بابکان شهر اهواز را بنا نهاد و ابتدا آن را هرمزاردشیر نام گذاشت .
نام خوزستان در سال ۱۳۰۲ هجری شمسی با تصویب دولت مرکزی ایران برای این منطقه انتخاب گردید.

۱-۶-۱-۳ جمعیت
در سال ۱۳۸۵ جمعیت استان خوزستان بالغ بر۴٫۳ میلیون نفر (معادل ۰۷/۶ درصد جمعیت کشور) و نسبت شهرنشینی ۱/۶۸ درصد بوده است . در این سال استان خوزستان دارای ۴۴۲۱ آبادی مسکونی بوده است . از این تعداد ، ۳۷۸ آبادی (۸٫۶درصد) ، هرکدام دارای یک خانوار^[۴] و۴۶٫۸درصد از آبادیهای مسکونی، هرکدام دارای دارای ۲۰خانوار یا بیشتر بوده اند .
۹۲٫۲ درصد از جمعیت آبادیهای مسکونی استان در آبادیهای دارای ۲۰ خانوار یا بیشتر ساکن
می­باشند. در سال ۱۳۸۵، سن ۲۸٫۶ درصد از جمعیت استان کمتر از ۱۵ سال بوده است . این نسبت در کل کشور ، ۲۵٫۱ درصد ودر نقاط شهری و روستایی استان به ترتیب ۲۶٫۴ و ۳۳درصد می­باشد.
جدول شماره ۱-۱ :جمعیت استان خوزستان برحسب سن و جنس- ۱۳۸۵ توزیع نسبی

 

سن	مرد و زن		نسبت جنسی
	تعداد	درصد
جمع	۴۲۷۴۹۷۹

 

16. 16. الزام ایران به رعایت حق مالکیت معنوی (کپی رایت) و احتمال انتقال حجم عظیم دارای از کشور در صورت اجرای آن

 

۲-۵-۲- آسیب‌های موجود در پیوستن به سازمان تجارت جهانی

 

1. 1. قاچاق گسترده کالا و خدمات به داخل کشور و اثرگذاری منفی بر تولیدات

 

1. 1. ضعف نظارت و کنترل مبادی به منظور جلوگیری از واردات کالاهای قاچاق

 

1. 1.  وجود موانع حقوقی و قانونی در توسعه صادرات از جمله عدم هماهنگی میان دستگاه‌های ذیربط در امر توسعه، مانند بانک‌ها، گمرک، وزارت بازرگانی و …

 

1. 1. نقش و سهم بالای دولت در اقتصاد و تجارت خارجی

 

1. 1. 1. تحریم اقتصادی آمریکا و سایر کشورها برای فروش کالاها و خدمات استراتژیک و صادرات کالای ایرانی

   

 

1. 1. نفوذ و تاثیر جریانات و تفکرات سیاسی و خارجی در تعیین سیاست‌های اقتصادی کشور

 

1. 1. ضعف ایران در مقایسه با رقبای منطقه در امر ایجاد زیرساخت‌های صادرات و بازاریابی بین‌المللی

 

1. 1. بوروکراسی و نظام اداری گسترده و طولانی شد فرایند صادرات و افزایش هزینه‌ها و در نهایت مقرون به صرفه نبودن صادرات

 

1. 1. بالا بودن ریسک اقتصادی و سیاسی ایران و وجود مشکلات عدیده در زمینه جذب سرمایه‌گذاری بلندمدت در کشور و گرایش سرمایه‌ها به سمت مشاغل کاذب و زود بازده

 

1. 1. کاهش درآمدهای مالیاتی دولت به دلیل وجود اقتصاد زیرزمینی و گرایش سرمایه‌ها با این سمت

 

1. 1. ضعف زیرساخت‌های مناسب برای گسترش تعامل با اقتصاد بین‌الملل، مانند توان رقابتی کیفیت تولیدات و هزینه تمام شده برای شرکت‌های تولیدی

 

1. 1. ناسازگاری نظام اقتصادی سیاسی ملی با قواعد اقتصادی بین‌الملل؛ هم‌اکنون نیز بخش قابل توجهی از اصول اقتصادی غرب (مانند ربا) مغایر با مبانی اعتقادی مردم و نظام تلقی می‌شود.

 

1. 1. جایگاه ضعف ایران در اقتصاد بین‌الملل؛ عقب‌ماندگی کشور طی دهه‌ های گذشته موجب از دست رفتن فرصت‌های رقابتی و افزایش شکاف و فاصله میان ایران و کشورهای پیشرفته در ارائه کالا و خدمات در حد استانداردهای بین‌المللی گردیده است.

 

۲-۵-۲ ـ فرصت‌ها
عضویت در سازمان تجارت جهانی می‌تواند در زمینه‌های ذیل به عنوان فرصت‌هایی در پیش روی جمهوری اسلامی محسوب گردد.

 

1. 1. ناتوانی کشورهایی نظیر آمریکا به اعمال تحریم‌ علیه ایران

 

1. 1. وجود نیروی کار و انرژی ارزان

 

1. 1. روان‌سازی تجارت و دسترسی آسان‌تر به بازارهای جهانی؛ بدین معنی که امر واردات و صادرات با سهولت بیشتری میان تولیدکنندگان و ارائه‌دهندگان خدمات داخلی و خارجی تحقق خواهد یافت.

 

1. 1. امکان استفاده از مشاوره‌ها، کمک‌ها، خدمات و سیستم‌های سازمان تجارت جهانی در چارچوب مقررات سازمان تجارت جهانی جهت حل اختلافات تجاری

 

1. 1. بهبود وضعیت حقوق مالکیت در ایران

 

1. 1. رفع موانع و محدودیت‌ها؛ با عضویت ایران در این سازمان برخی از موانع موجود در مسیر شرکت‌ها و دولت‌ها برای معامله با ایران به خودی خود رفع خواهند شد و مکان دسترسی کشور به کالاهای مورد نیاز خود با سهولت بیشتری انجام خواهد گرفت.

 

1. 1. افزایش سهم ایران در تجارت جهانی؛ در حال حاضر سهم ایران از تجارت جهانی بسیار ناچیز است و علی‌رغم وجود ظرفیت‌های مناسب در داخل کشور، ایران نمی‌تواند به عنوان بازیگر تاثیرگذار در اقتصاد بین‌الملل عمل نماید، به طوری که در صادرات کالاهای غیرنفتی از بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیز عقب‌تر است.

 

1. 1. افزایش امنیت متقابل اقتصادی ایران؛ در صورت تعامل جمهوری اسلامی ایران با دولت‌ها و شرکت‌های بین‌المللی، ضریب امنیت اقتصادی در ایران افزایش خواهد یافت و این امر به صورت تصاعدی موجب افزایش توان اقتصادی کشور خواهد شد.

 

1. 1. افزایش فرصت‌های شغلی؛ با ایجاد بازارهای جدید برای تولیدات و خدمات، امکان اشتغال برای تعداد بیشتری از مردم در داخل کشور فراهم خواهد شد.

 

1. 1. دستیابی به دانش فنی و فناوری جدید؛ تعامل با دولت‌ها و شرکت‌های بین‌المللی و شرکت در طرح‌ها و مناقشه‌های مشترک بین‌الملل و همچنین حذف محدودیت‌های ارتباطی با جهان خارج، موجب کسب و انتقال تجارب دیگران به داخل کشور و در نهایت دستیابی کشور به فناوری جدید خواهد شد.

 

1. 1. افزایش صادرات غیرنفتی؛ پیدایش فرصت‌های جدید تجاری در زمینه‌هایی که کشور دارای مزیت‌ نسبی است، موجب افزایش صادرات غیرنفتی خواهد شد. چراکه موجب راهیابی و رونق صادرات کالاهای صنعتی کشورمان به بازارهای جهانی می‌شود.

 

1. 1. جذب سرمایه؛ با افزایش امنیت سرمایه‌گذاری، کاهش احساس ریسک‌پذیری سرمایه در داخل کشور و ایجاد ثبات و تعامل با دولت‌ها و شرکت‌ها، زمینه برای جذب سرمایه خارجی به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش خواهد یافت.

 

1. 1. دستیابی به بازارهای کشورهای عضو (حدود ۱۵۰ کشور) که در حال حاضر با تعرفه‌های خود، محدودیت‌های زیادی را به کشور تحمیل می‌نمایند.

 

1. 1. افزایش قدرت رقابت؛ به دلیل وجود نیروی جوان و همچنین نیروی کار ارزان و منابع اولیه فراوان در کشور، در صورتی که جهت‌گیری‌های اقتصادی به طور صحیح و منطقی اتخاذ شوند، به سادگی در بسیاری از زمینه‌ها امکان افزایش توان رقابتی در تولید کالا و ارائه خدمات در سطح بین‌الملل برای کشور وجود دارد.

 

۲-۵-۴-سیاست‌ها
با توجه به سیاست‌های اعمالی و در حال اجرای چند سال اخیر، اغلب سیاست‌ها در راستای ایجاد آمادگی برای پیوستن به بازارهای جهانی بوده‌اند. ازجمله سیاست‌های مربوط به تعدیل یکسان‌سازی نرخ ارز، تغییر ممنوعیت‌های وارداتی به نظام تعرفه‌ای، خصوصی‌سازی در بخش مالی و …، که خود موجب کاهش آسیب‌ها و تبعات منفی در پیوستن به این سازمان خواهد بود و از ایجاد شوک‌های ناگهانی به اقتصاد کشور و بروز بحران جلوگیری می‌کند.
اما سیاست‌هایی نیز در این رهگذر باید مورد بررسی قرار گیرند؛

 

1. 1. تلاش برای تقویت بنیه تحقیقاتی و علمی کشور برای دستیابی به روش‌های تولیدی نوین در بخش صنعت کشاورزی.

 

1. 1. اصلاح نظام پولی و بانکی برای تسریع در فعالیت‌های اقتصادی در عرصه بین‌الملل

 

1. 1. مشارکت در مذاکرات سازمان تجارت جهانی از طریق مطالعات مستمر و تحقیقات دقیق اقتصادی و حقوقی توسط گروه کاری منسجم و متخصص

 

1. 1. اصلاح زیرساخت‌های اقتصادی برای ایجاد شرایط رقابت با سایر کشورها

 

1. 1. تنوع‌بخشی به تولیدات صنعتی و کشاورزی از لحاظ کمی و کیفی

 

1. 1. اصلاح سیاست‌های گمرکی برای تسریع در صادرات

 

1. 1. وضع قوانین برای تضمین سرمایه‌گذاری خارجی و کاهش ریسک سرمایه‌گذاری

 

1. 1. ایجاد نظام آماری دقیق و روزآمد

 

1. 1. تربیت کارشناسان خبره در شناخت موضوعاتی که در سازمان تجارت جهانی مطرح است.

 

1. 1. تقویت زیرساخت‌های علمی مربوط به تجارت جهانی از لحاظ حقوقی و علمی و کسب تجربیات کشورهای دیگر برای افزایش توانایی و قدرت چانه‌زنی هیات‌های ایرانی مذاکره‌کننده

 

۲-۶-بخش ششم :روند جهانی شدن اقتصاد یک کشور :
۲-۶-۱سازمان‌های بین‌المللی
۲-۶-۱-۱ـ از طریق سازمان تجارت جهانی که هدفش عملا کاهش تعرفه و حذف سایر موانع غیرتعرفه‌ای، کاهش و حذف یارانه های تولید و صادرات، حذف و کاهش مداخلات دولتی در امور تولیدی و صادراتی و … به منظور افزایش حجم تجارت جهانی و جلوگیری از اقدامات منحرف‌کننده تولید و تجارت است.
۲-۶-۱-۲-بانک جهانی که از طریق الزام و تشویق، کشورها را مجبور به بکارگیری سیاست‌های آزادسازی و خصوصی‌سازی می کند.
۲-۶-۱-۳ـ صندوق بین‌المللی پول که با دادن مشاوره و ارائه راهکار، اقتصادهای ملی را به ادغام در اقتصاد جهانی تشویق می کند.
۲-۶-۲- اتحادیه‌های منطقه‌ای

۱۹۹۷

 

پرسی

 

«برند»
نیاز طبقه
آگاهی برند
نگرش برند
تمایل به خرید برند
سهولت خرید

 

 

 

۲

 

کنترل خروجی یا ستاده

 

۱۹۹۷

 

دانکن

 

«ماتریس روابط»
درآمد و منافع مشتری
تحلیل ارزش طول عمر مشتریان
شاخص تناوب خرید
شاخص پیشنهادات
درصد جذب مشتری

 

 

 

۳

 

کنترل فرآیندها^[۲۵۶]

 

۱۹۹۴

 

موریاتی

 

«هم افزائی»
ثبات
تعامل
مأموریت

 

 

 

۴

 

کنترل فرآیندها

 

۱۹۹۹

 

دانکن

 

«بازنگری بازاریابی هم پیوند»
توانائی اصلی و محوری بازاریابان
کیفیت و کمیت ارتباطات داخلی شرکت
انطباق و سازگاری پیام های ارتباطات هم پیوند استراتژیهای با ثبات

 

 

 

منبع: .۲۰۱۰:۱۳) Ying chu lu,)
در انتهای این مبحث (ارتباطات هم پیوند بازاریابی) و بررسی مدلهای برنامه ریزی IMC ، مدلهای اجرائی IMC و مدلهای کنترل و ارزیابی IMC ، اکنون رویکرد استراتژیک پروفسور کلر را در این خصوص به عنوان یک مجموعه که فرایند برنامه ریزی، اجراء و کنترل گزینه های ارتباطی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده مطرح ، سپس این مبحث را با موانع و مشکلات در پیش روی IMC به پایان می بریم.
۱۱-۶-۱-۲-رویکرد استراتژیک کلر به فرایند برنامه ریزی، اجراء و کنترل گزینه های ارتباطی
(معیارهای ارزیابی اثربخشی برنامه های IMC)
این مدل توسط کلر (۲۰۱۰:۶۴) ارائه شده است که شش معیار و شاخص را برای ارزیابی کارآئی و اثربخشی برنامه های IMC مطرح می کند. معیارهای چون پوشش و هزینه برای ارزیابی کارآئی و معیارهای مانند سهم تأثیرات، همانندی، قابلیت تکمیل، قابلیت انطباق برای ارزیابی اثربخشی برنامه IMC مورد توجه قرار گرفته است. توضیحات مربوط به هر یک از این معیارها در ذیل آمده است:

۱- پوشش: سطح پوشش به مفهوم تعداد مخاطبانی است که هر یک از گزینه ها یا ابزارهای با آنها ارتباط برقرار می کنند و همچنین میزان همپوشانی موجود میان گزینه های مختلف ارتباطی است. به بیان دیگر سطح پوشش این نکته را می سنجد که تا چه حد گزینه های ارتباطی به بازار هدف خود دسترسی دارند و می توانند مصرف کنندگان را تحت پوشش رسانه ای خود قرار دهند. یکی از نکات اصلی در بحث سطح پوشش گزینه های ارتباطی، هزینه های آن است و باید سطح پوشش هر گزینه ی ارتباطی با توجه به هزینه ها به نحوی تعیین شود که هدف ارتقای اثربخشی برنامه های IMC را زیر سؤال نبرد. (کلر ، ۱۳۸۹: ۴۰۰).

شکل۳-۷. اندازه گیری ضخامت لایه چربی سه سر بازویی…………………………………………………………….. ۶۷
شکل ۳-۸. اندازه گیری ضخامت لایه چربی فوق خاصره ای …………………………………………………………….. ۶۷
شکل ۳-۹. اجرای آزمون انعطاف پذیری ………………………………………………………………………………………… ۶۸
شکل ۳-۱۰. اجرای آزمون بارفیکس …………………………………………………………………………………………….. ۶۹
شکل ۳-۱۱. اجرای آزمون درازونشست ………………………………………………………………………………………… ۷۰
شکل ۳-۱۲. اجرای آزمون استقامت قلبی – عروقی ………………………………………………………………………… ۷۰
شکل ۳-۱۳. اجرای پرسش نامه RAPA ………………………………………………………………………………. 71
فهرست نمودار
نمودار ۴-۱. توزیع تعداد دانش آموزان به تفکیک نوع آموزشگاه ………………………………………………….. ۷۴
نمودار ۴-۲. مقایسه سطوح مختلف شاخص توده بدنی دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان …………. ۷۸
نمودار ۴-۳. مقایسه درصد چربی دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان …………………………………… ۷۹
نمودار ۴-۴. مقایسه سطوح مختلف نسبت دور کمر به دور لگن دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان ۸۰ نمودار ۴-۵. مقایسه سطوح مختلف درازونشست دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان ……………… ۸۱
نمودار ۴-۶. مقایسه سطوح مختلف کشش بارفیکس دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان ………….. ۸۲
نمودار ۴-۷. مقایسه سطوح مختلف انعطاف پذیری دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان …………… ۸۳
نمودار ۴-۸. مقایسه سطوح مختلف توان هوازی دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان ……………… ۸۴
نمودار ۴-۹. مقایسه سطوح مختلف فعالیت دانش آموزان مدارس عادی و تیزهوشان…………………….. ۸۵
مقایسه فعالیت بدنی، ترکیب بدن و آمادگی جسمانی دختران دبیرستانی مدارس تیزهوشان با مدارس عادی نسرین بلنداقبال
چکیده
هدف: این تحقیق، با هدف مقایسه فعالیت بدنی، ترکیب بدن و آمادگی جسمانی دختران دبیرستانی مدارس تیز هوشان با مدارس عادی بود و با روش توصیفی- مقطعی و با اندازه گیری های میدانی صورت گرفت. روش شناسی: نمونه آماری این تحقیق متشکل از۳۰۰ نفر دانش آموز مدارس تیز هوشان و ۳۸۰ نفراز دانش آموزان دبیرستان عادی بودند که با روش طبقه ای چند مرحله ای و به صورت تصادفی انتخاب شدند. برای بررسی میزان فعالیت بدنی از پرسشنامه RAPA، برای ارزیابی ترکیب بدنی شاخص توده بدنی، نسبت دور کمر به دور لگن، درصد چربی بدن، و وزن بدون چربی و برای سنجش آمادگی جسمانی عوامل انعطاف پذیری، استقامت عضلانی و شاخص توان هوازی اندازه گیری شد. پس از توصیف داده ها، از روش های آماری ناپارامتریک من ویتنی یو استفاده شد.

یافته ها: میانگین شاخص توده بدنی دانش آموزان در مدارس عادی۴۵ /۲۰؛ نسبت دور کمر به باسن ۷۲۵/۰؛ درصد چربی۳/۱۹؛ وزن بدون چربی ۸۱/۴۲ می باشد. میانگین انعطاف پذیری، کشش بارفیکس، دو استقامت، دراز ونشست و سطح فعالیت بدنی به ترتیب ۴۸/۳۲، ۶۲/۵ ، ۵/۱۹۴، ۰۵/۲۴ و ۹۸/۴ گزارش شد. در مدارس تیزهوشان میانگین شاخص توده بدنی دانش آموزان ۱۲/۲۱؛ نسبت دور کمر به باسن ۹۷۲/۰؛ درصد چربی ۵۸/۲۱ وزن بدون چربی۹۴/۴۳ می باشد. میانگین انعطاف پذیری، کشش بارفیکس، دو استقامت، دراز ونشست و میزان فعالیت به ترتیب ۹۱/۳۷، ۳۷/۵، ۲۷/۱۸۸، ۰۴/۲۷ و ۶۵/۴ گزارش شد. نتایج تحقیق نشان داد دانش آموزان مدارس تیز هوشان در سطح فعالیت بدنی پایین تر از دانش آموزان مدارس عادی بودند(۰۵/۰ p˂). اما در متغیر های ترکیب بدنی و امتیاز آمادگی جسمانی دانش آموزان مدارس تیزهوشان از دانش آموزان مدارس عادی بالاتر بودند (۰۵/۰ p˂).
نتیجه گیری: یافته های این تحقیق نشان داد که با وجود بهتر بودن ترکیب بدن و سطح فعالیت بدنی دانش آموزان مدارس عادی، تیزهوشان در امتیاز های آمادگی جسمانی بالاتر بودند. که این اختلاف را باید به دلایلی غیر از سطح فعالیت بدنی در این مقطع زمانی نسبت داد.
واژگان کلیدی: تیزهوشان، مدارس عادی، فعالیت بدنی ، ترکیب بدنی، آمادگی جسمانی
فصل اول
طرح تحقیق
۱-۱. مقدمه
پیشرفت امکانات ماشینی از یک سو موجب زندگی بهتر و فراغت بیشتر و از طرف دیگر، کاهش فعالیت جسمانی شده است. این مسئله موجب بروز فقر حرکتی و تمایل به زندگی کم تحرک در انسان شده است. این نکته که کودکان امروزه زمان زیادی را صرف فعالیت های غیر فعال مانند تماشای تلویزیون و فیلم، انجام بازی های رایانه ای و کار با رایانه می کنند حائز اهمیت است (۲۶).
فعالیت بدنی در دوران کودکی و نوجوانی می تواند اثرات مفید کوتاه مدت روی سلامتی داشته باشد و هم به دلیل اثرات طولانی مدت، در سلامتی در دوران بزرگسالی نیز موثر باشد. در حال حاضر به طور فزاینده ای مشخص شده است که بررسی و اندازه گیری کیفیت زندگی، اطلاعات مهمی را در رابطه با توصیف وضعیت سلامت جمعیت های مختلف در اختیار قرار می دهد. مطالعات گذشته نشان داده اند که بین الگوی زندگی و وضعیت سلامت روانی و فیزیکی در نوجوانان و بزرگسالان همراهی وجود دارد. پژوهشگران معتقدند که فعالیت بدنی با سلامت جسمی و روانی کودکان مدرسه ای در ارتباط می باشد. در واقع فعال ترین کودکان، عملکرد تحصیلی بهتری داشته اند، نکته دیگر این که کیفیت زندگی در کودکان با نمایه توده بدنی بالاتر که از نظر بدنی فعال بوده اند، کمتر مختل می گردد (۳۲).
فعالیت بدنی، علاوه بر فراهم کردن فرصت های تفریحی برای کودکان، به آن ها امکان کشف چیز های جالب و واقعی را می دهد. به علاوه، مشارکت آن ها در گروه، موجب رشد احساس مسئولیت اجتماعی در آن ها می شود (۶). تمرین منظم یکی از متغیر های اصلی در سبک زندگی سالم و ارتقاء و افزایش فعالیت بدنی یکی از الویت های سلامت عمومی است و توصیه می شود جوانان حداقل سه تا پنج بار در هفته به مدت ۹۰ دقیقه در فعالیت های بدنی متوسط تا شدید شرکت کنند(۶۲). مطالعات مختلف نشان داده اند سطح فعالیت بدنی در بین نوجوانان به ویژه از ۱۴ سالگی به بعد در هر دو گروه دختران و پسران و نیز بزرگسالان رو به کاهش است (۲۰). این فصل پس از بیان مسئله، به ضرورت و اهمیت تحقیق پیرامون تفاوت های فعالیت بدنی و موفقیت تحصیلی دانش آموزان تیز هوشان و عادی می پردازد. در ادامه فصل اهداف، فرضیه ها و محدودیت های این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد. در پایان واژه های پر کاربرد در پژوهش حاضر بازنگری می شوند.
۱-۲. بیان مسئله
از آنجا که دانش آموزان به عنوان رکن اساسی نظام آموزشی کشور در دستیابی به اهداف نظام آموزشی، نقش و جایگاه ویژه ای دارند، بنابر این توجه به این قشر از جامعه از لحاظ آموزشی و سلامت جسمانی- روانی، موجب باروری و شکوفایی هر چه بیشتر نظام آموزشی جامعه می گردد (۴۱).
آمادگی جسمانی جوانان مسئله بنیادی و حیاتی است که سلامت و تندرستی افراد جامعه را تضمین می کند. افزایش ظرفیت کارایی بدن جز از راه تربیت بدنی و فعالیت های حرکتی از هیچ برنامه تربیتی دیگری حاصل نمی شود و تربیت بدنی باید به عنوان بخش مکملی از برنامه های تعلیم و تربیت در آید (۳۹).
سطح مطلوب آمادگی بدنی برای رفع احتیاجات فردی واجتماعی لازم است، بنابراین می تواند یکی از اهداف تعلیم و تربیت باشد. همانطور که پیش از این ذکر شد، آمادگی بدنی یکی از اهداف مهم تربیت بدنی و در جهت تأمین اهداف تعلیم وتربیت است که در هیچ بخش دیگری از موارد درسی وجود ندارد. فردی که از لحاظ بدنی در آمادگی لازم به سر می برد، قدرت کافی برای انجام وظایف روزمره را بدون خستگی مفرط خواهد داشت، همچنین انرژی لازم جهت لذت بردن از وقت آزاد و برخورد با مسائل غیر قابل پیش بینی و فوری را دارد (۱۹).
در مطالعه ای مروری در سال ۲۰۰۷ بر ارتباط مثبت بین انجام فعالیت بدنی و جنبه های مختلف کیفیت زندگی تاکید شد. در پژوهشی دیگر در سال ۲۰۱۱، رابطه کیفیت زندگی وابسته به سلامتی با کیفیت تغذیه، فعالیت بدنی و وزن بدن در کودکان ایالت آلبرتای کانادا بررسی گردید و نشان داد فعالیت بدنی بر تمام حیطه های جسمی، روانی و اجتماعی کودکان تاثیر مثبت دارد (۳۲).
فعالیت بدنی منظم با فواید جسمانی مختلف چون کاهش احتمالی ابتلا به بیماری های قلبی- عروقی، انواع سرطان ها، دیابت، چاقی و پوکی استخوان و نیز فواید روانی چون کاهش فشار عصبی و اضطراب و افزایش عزت نفس همراه است(۶۳).
برای تحقق اهداف تربیت بدنی، دسترسی به اطلاعات درست از آمادگی جسمانی دانش آموزان در مدارس لازم و ضروری است، زیرا مرحله نوجوانی را معمولا مرحله مناسب آمادگی جسمانی می دانند (۲).
صاحبنظران امروزه بر این عقیده اند که تمرینات حرکتی و ورزشی برای اکثر مردم اعم از زن ومرد بسیار ارزشمند است، علاوه بر این کارایی تمرینات بدنی هنگامی آشکار می شود که بخشی از نیاز های اساسی انسان را پاسخگو باشد. به هر حال تاثیر تمرینات بدنی، یعنی حفظ سلامت روانی و کسب نشاط و شادابی مورد توجه قرار دارد (۵۳). دانش آموزانی که در فعالیت بدنی روزانه شرکت می کنند شادتر می باشند و بهبود عملکرد آموزشی آنها در مدرسه به اثبات رسیده است. فعال بودن به شما کمک می کند به تمام امکانات عقلانی، احساسی و جسمانی خود دست پیدا کنید. فعال بودن امروزه در جلوگیری از بروز بیماری های مزمن در آینده به شما کمک می کند. مشخص شده است که فعالیت بدنی تاثیر مثبتی بر عملکرد های ادراکی کودکان، مثل حافظه، توجه، تحلیل اطلاعات عمومی و مهارت های حل مسئله داشته است. آخرین مطالعات نشان می دهد که افزایش فعالیت بدنی بهبود نتایج امتحانات را در پی داشته به ویژه در تکالیفی که نیازمند عملکرد های اجرایی و حافظه بود. هر چند، همچنان تحقیق کمی بر تاثیر مستقیم فعالیت بدنی بر عملکردهای ادراکی وجود دارد و نتایج تا حدی متناقض است. نتایج تحقیقی نشان داده است که آمادگی هوازی خوب رابطه مثبتی با حافظه و عملکرد های اجرایی نیز دارد. برعکس، به نظر نمی رسد آمادگی عضلانی هیچ ارتباطی با عملکرد های ادراکی داشته باشد. روابط بین فعالیت بدنی و عملکرد های ادراکی ممکن است به توضیح رابطه بین فعالیت بدنی و موفقیت تحصیلی کمک کند. علاوه بر موفقیت تحصیلی و مهارت های ادراکی، به نظر می رسد فعالیت بدنی در بهبود سایر جنبه های موثر بر یادگیری مهم هستند، مثل رفتار در کلاس، تمرکز بر تکالیف و شرکت در کلاس و در پی آن، خود یادگیری نقش دارد. دانش آموزانی که از نظر بدنی فعال هستند اهداف بیشتری پس از تحصیل فراگیر در آینده دارند. هر چند، نتایج این مطالعات در سایر مطالعات متغیر است و این نیاز به تحقیق بیشتر و با کیفیت بالاتر در این موضوع دارد (۷۲). حال سوال اینجاست که بین دو گروه که از نظر موفقیت تحصیلی با هم تفاوت دارند، چه تفاوت هایی درفعالیت بدنی و عواملی مثل ترکیب بدنی و آمادگی جسمانی وجود دارد؟
۱-۳. اهمیت و ضرورت تحقیق
امروزه رشد و گسترش فناوری باعث شده است استفاده از رایانه و شبکه های ماهواره ای در شیوه ارتباط و مهارت های اجتماعی انسان تغییرات اساسی به وجود آورد. در این میان بازی های رایانه ای به قدری گسترش و رونق یافته اند که در زمره اولویت های نخست فعالیت های اوقات فراغت کودکان و نوجوانان قرار گرفته است. و دور نگه داشتن کودکان و نوجوانان از فراگیری این مهارت ها نشان از واپس گرایی و دور ماندن از دنیای پییشرفت و ترقی است، ولی به دلیل وجود نگرانی ها در مورد عوارض این بازی ها بیشتر متخصصان بر تاثیرات منفی آن تمرکز کرده اند (۳۷).
کنار گذاشتن عادت های نیکویی چون بازی و تفریح، فعالیت بدنی یا ورزش و توجه بیمار گونه به فراگیری، نه تنها کودک و نوجوان را از جهت شخصیتی ناهمگون و نا متعادل بار آورده، بلکه باعث ایجاد بیماری های جسمانی در کودکان و نوجوانان می شود. در حالی که تا ۲۰ سال پیش، فعالیت بدنی جزئی از زندگی روزانه کودکان و نوجوانان را تشکیل می داد و آن ها در قالب بازی های مختلف، پیاده روی، دوچرخه سواری و ورزش های منظم به انجام آن می پرداختند، مطالعات گسترده در سال های اخیر نشان داده که به علت تغییراتی که گسترش تکنولوژی در وضعیت اجتماعی و محیطی ایجاده کرده است، سطح فعالیت بدنی بسیاری از کودکان و نوجوانان کاهش یافته و در سطحی نیست که بتواند وضعیت سلامت آنان را ارتقاء بخشد (۴۶).
دارا بودن سطوح بالای شاخص های تندرستی، بهداشتی و قابلیت های جسمانی می تواند نشان دهنده سلامت و توانمندی یک جامعه باشد. با توجه به خطرات ناشی از آمادگی جسمانی و ناهنجاری های ترکیب بدنی در تندرستی افراد و به طور کلی جامعه برای برخورداری از یک جامعه سالم شناخت زمینه های خطر زا ضروری است (۱۱).
کودکان و نوجوانان بیش از دیگر گروه های سنی به فعالیت بدنی کافی نیاز دارند تا بتوانند به رشد جسمی و تکامل ذهنی کافی برسند و به علاوه بتوانند با بیماری های مزمن سنین بعدی مقابله نمایند. پیروی از سبک زندگی بی تحرک، کودکان و نوجوانان را در بزرگسالی در معرض خطر بیماری های مزمن به ویژه بیماری های قلبی عروقی و دیابت قرار خواهد داد. ارتقا سلامت این گروه سنی آسیب پذیر، می تواند در پیشگیری از همه گیری بیماری های غیر واگیر در کشور های در حال توسعه مؤثر باشد(۴۶).
از نظر سازمان جهانی بهداشت، تندرستی صرفا نداشتن بیماری و ضعف نیست؛ بلکه منظور از آن، سلامتی کامل جسمی، ذهنی، اجتماعی و روحی است (۴۸). از این رو، سلامتی افراد جامعه مرهون ارتقای ابعاد مذکور است. بخش عمده ای از فعالیت مراکز علمی و آزمایشگاهی در جهان صرف تلاش در جهت بهبود وضعیت تندرستی انسان و محیط زندگی او می گردد. فناوری و مدرنیزه شدن زندگی، و همچنین گسترش زندگی شهری و فرهنگ آپارتمانی، اگر چه از بسیاری جهات رفاه و آسایش را برای بشر امروزی به ارمغان آورده است، اما از طرف دیگر با کاهش تحرک و فعالیت بدنی همراه بوده و سلامت جسمانی و آمادگی قلبی – عروقی انسان را تحت تاثیر قرار داده است (۴۰).
زندگی با شیوه و رفتار های سالم از همان ابتدای کودکی باید شروع شود تا بتوان از فواید و اثرات آن در بزرگسالی بهره مند شد. نتایج پژوهش های مختلف نشان می دهد که اغلب عوامل خطر زای بیماری های کرونری قلب مثل چاقی و تناسب جسمی پایین، در دوران کودکی شایع است اغلب عوامل خطر زای از دوران کودکی شروع می شود و در بزرگسالی به صورت بیماری بروز می کند. لذا بدیهی به نظر می رسد که به منظور پیشگیری زود هنگام، اقدامات مداخله ای از همان دوران کودکی انجام شود. (۳۸).
پژوهش های فراگیر نشان داده اند که سبک زندگی پر تحرک با پرداختن به فعالیت بدنی و برخورداری از آمادگی جسمانی بالا و وزن مناسب بر کاهش تمام انواع مرگ و میر ها و بیماری های کرونر قلب، فشار خون بالا، چربی خون و برخی از سرطان ها و پوکی استخوان موثر است (۲۵).
فرهنگ حاکم بر زندگی عصر حاضر، کم تحرکی و دور شدن از زندگی طبیعی، شرایط خاصی را فراهم آورده که افراد جامعه در معرض نارسایی های جسمانی و روانی و در نتیجه کاهش کمیت و کیفیت کاری قرار گیرند. بدین ترتیب، برخورداری از تندرستی و نشاط می تواند شرایط را برای کار و فعالیت بهینه فراهم سازد و انسان را در عرصه های مختلف زندگی اعم از کار و تلاش حرفه ای و یا محیط خانوادگی موفق و کامیاب گرداند (۷).
کیلی و فاکس (۲۰۰۹) در بررسی که داشتند، رابطه مثبت ضعیفی بین فعالیت بدنی و آمادگی جسمانی با موفقیت تحصیلی و نیز عملکرد شناختی را گزارش کردند. ولی مطالعات مداخله ای این مطالب را مورد حمایت قرار ندادند. مدرک کافی برای این نتیجه گیری وجود ندارد که با افزایش زمان تربیت بدنی، موفقیت تحصیلی بهبود یابد، هر چند مدرکی دال بر زیان آور بودن این موضوع نیز وجود ندارد. فعالیت بدنی در بسیاری از موارد سلامت و تندرستی کودکان و افراد جوان را بهبود می بخشد و نیز تاثیر مثبت آن بر یادگیری و عملکردهای ادراکی مثل حافظه و عملکرد اجرایی ذکر شده است. در نتیجه، احتمالا بر موفقیت تحصیلی نیز موثر است (۸۶). تاراس، هاروارد (۲۰۰۵) در مطالعه ای به این نتیجه رسیدند که فعالیت بدنی با سلامت عمومی پیشرفته، ارتباطی قوی دارد. در میان دانش آموزان، برنامه های فعالیت بدنی به کودکان در برقراری مهارت های اجتماعی کمک می کند، سلامت ذهنی را بهبود می بخشد و رفتار های پر مخاطره را کاهش می دهد. یک بررسی تحقیقی نشان می دهد که ممکن است پیشرفت های کوتاه مدتی از فعالیت بدنی (مثل تمرکز) وجود داشته باشد، ولی پیشرفت بلند مدت موفقیت تحصیلی در نتیجه فعالیت بدنی بیشتر، به اثبات نرسیده است و به تحقیقات بیشتری نیاز است (۸۵). در مطالعه ای، نشان داده شد که با ارتقاء سطح تحصیلی فعالیت جسمی در هر دو جنس به طور معنی داری کاهش می یافت که به نظر می رسد به علت صرف وقت بیشتر برای امور تحصیلی و آمادگی برای امتحانات به ویژه برای ورود به دانشگاه باشد. از آنجا که یافته های مطالعات مختلف موید تاثیر مثبت فعالیت بدنی در افزایش قدرت یادگیری بوده اند. تشویق دانش آموزان به فعالیت بدنی، نه تنها باعث افت تحصیلی ایشان نمی شود بلکه در ارتقاء سلامت جسمی و فکری و در نتیجه پیشرفت تحصیلی ایشان هم مفید واقع خواهد شد (۴۷).
نتیجه تحقیقات گذشته به یک تناقض رسیده و برخی از آنها موفقیت تحصیلی را با فعالیت بدنی مرتبط و برخی نامرتبط می دانند به خصوص نبود اطلاعات کافی در این زمینه در کشور ایران به شدت به چشم می خورد. فعالیت بدنی دانش آموزان مدارس تیز هوشان در طول روز به علت در گیری زیاد در مسائل آموزشی، مطالعه طولانی و شرکت در کلاس های تقویتی، به حداقل رسیده که این زنگ خطری برای سلامتی دانش آموزان است. به علت کمبود اطلاعات دراین زمینه، این تحقیق در پی یافتن تفاوت احتمالی بین سطح فعالیت بدنی، ترکیب بدنی و آمادگی جسمانی دانش آموزان مدارس تیزهوشان با مدارس عادی است.
۱-۴. اهداف تحقیق
۱-۴-۱. هدف کلی
هدف کلی این تحقیق مقایسه میزان فعالیت بدنی، ترکیب بدنی و آمادگی جسمانی دختران دبیرستانی مدارس تیز هوشان با مدارس عادی بود.
۱-۴-۲. اهداف اختصاصی
اهداف اختصاصی این تحقیق عبارت بودند از:
تعیین وضعیت فعالیت بدنی، تن سنجی و آمادگی جسمانی دختران دبیرستانی مدارس تیزهوشان و مدارس عادی؛
مقایسه سطح فعالیت بدنی دختران دبیرستانی مدارس تیزهوشان با مدارس عادی؛
مقایسه شاخص توده بدن ^[۱](BMI ) دختران دبیرستانی مدارس تیز هوشان با مدارس عادی؛
مقایسه نسبت دور کمر به دور لگن ^[۲](WHR) دختران دبیرستانی مدارس تیز هوشان با مدارس عادی؛
مقایسه درصد چربی^[۳](% BF ) دختران دبیرستانی مدارس تیز هوشان با مدارس عادی؛

۱۷۶

 

 

 

علائم اختصاری

 

۱۸۱

 

 

 

فهرست منابع

 

۱۸۲

 

 

 

چکیده انگلیسی

 

۱۸۷

 

 

 

عنوان به زبان انگلیسی

 

۱۸۸

 

 

 

چکیده:
براساس قاعده فقهی، تسلیط و مادۀ ۳۰ قانون مدنی، مالک در ملک خود حق هر گونه تصرف اعم از مادی و حقوقی را دارد. دامنۀ تصرفات مالک بستگی به نوع تصرف و چگونگی تصرف خود دارد. بعضاً دامنۀ این تصرفات مالک باعث ورود زیان و ضرر به همسایگان می شود، قاعده لاضرر در این موارد بر قاعده تسلیط چیره می شود، و جلو ضرر احتمالی را می گیرد. که این خود باعث تحدید مالکیت مالکان می شود. مالک فقط با این اعمال محدود نمی شود. بلکه با توجه به افزایش جمعیت، رشد شتابان شهر نشینی، هجوم نیروهای کار روستایی به شهرها، استقرار واحدهای صنعتی در حاشیه شهرها، گسترش روز افزون شهرها، شهرک ها، خیابان ها، جاده ها، فضاهای سبز، اماکن عمومی، بهداشتی و درمانی، خدمات عمومی، تصرف و تملک املاک مالکان توسط دستگاه های اجرایی بعنوان یک ضرورت اجتماعی چهره خود را نمایان ساخته است. لذا دستگاه های اجرایی از جمله آنها شهرداری ها در تملک املاک و نحوۀ خرید و تصرف این گونه املاک، بعضاً با سوء استفاده از اختیارات قانونی که دارند، باعث تضییع حقوق مالکانه می شوند. حتی بعضاً علاوه بر تحدید مالکیت، موجب سلب مالکیت مالکان نیز می شوند. که خود گویایی بی عدالتی و اجحاف بر مردم در این موارد می باشد. از طرفی دیگر قانونگذار با وضع پاره ای از مقررات خود نیز موجب تحدید مالکیت مالکان می شود. از جمله این مقررات قانون حفظ اراضی کاربری زراعی و باغ ها مصوب ۱۳۷۴ و اصلاحات ۱۳۸۵می باشد. تعیین و تغییر کاربری مقوله ای است که به لحاظ ارتباط آن با حقوق عمومی می تواند بعضاً مورد سوء استفاده دستگاه های اجرایی قرار گیرد. و مآلاً به تضییع حقوق مالکانه اشخاص منجر شود، که کثرت و تعدد دعاوی قضایی در دیوان عدالت اداری مؤید این مضاعف پرداختن به شرایط و آثار تعیین و تغییر کاربری از نظر حقوقی موضوعی است که ضرورت آن غیر قابل انکار است و سعی خواهد شد تا حد امکان زوایایی مبهم قضیه مورد نقد و تجزیه و تحلیل قرار گیرد و به این سئوال پاسخ داده شود که در حقوق ایران جایگاه کاربری اراضی و املاک در تحدید مالکیت چه جایگاه و نقشی دارد.
کلید واژگان: حقوق مالکانه، تغییر کاربری، حفظ کاربری، زمین بایر، زمین دائر
مقدمه
همانطوریکه می دانیم با توجه به حدیث نبوی « الناس مسلطون علی اموالهم» و مادۀ ۳۰ قانون مدنی و استنباط قاعده تسلیط اشخاص برمال خود حق هرگونه تصرف و دخل و بهره برداری و استفاده دارند. اما با پیشرفت جوامع بشری و علم و تکنولوژی و شهرسازی و تعریض خیابانها و اختصاص اراضی افراد برای استفاده فضای سبز و پارکها و شهربازی ها و …معنای مالکیت که کاملترین حقی است که انسان می تواند داشته باشد.محدود می شود و مثل سابق نمی تواند، از آن حق عینی مطلق خود که همان مالکیت به معنای اخص است، استفاده کند و تمام دولتها برای رفاه عموم و جامعه بهتر و همچنین با افزایش جمعیت و بالا رفتن نیازهای عمومی ضرورت وجود قواعد و مقررات مربوط به سلب مالکیت جهت کارهای شهرسازی و عمرانی و تأمین مسکن و همچنین برنامه ریزی در این امور بیشتر احساس می شود، چرا که برنامه ریزی در امر مسکن و شهرسازی از پیچیده ترین گونه های برنامه ریزی در جوامع کنونی دنیا و به خصوص در جهان سوم است. و همۀ این موارد باعث تغییر کاربری اراضی و ملک مالک یا مالکین می شود، و مالکیت مالک را در ملک خود محدود می کند. در این خصوص برای محدود کردن هرچه بیشتر حق مالکیت افراد قوانینی از جمله قانون تعیین وضعیت املاک واقع در طرح های دولتی و شهرداری ها مصوب ۲۹/۸/۱۳۶۷ و متن تلفیق شدۀ قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب ۳۱/۳/۱۳۷۴ و اصلاحیه بعدی آن مصوب ۱/۸/۱۳۸۵ و آراء وحدت رویه در این خصوص و قانون نوسازی و عمران شهری مصوب ۱۳۴۷ و لایحۀ قانونی نحوۀ خرید و تملک اراضی و املاک برای اجرای برنامه های عمومی دولت و قانون نحوۀ تقویم ابنیه املاک و اراضی مورد نیاز شهرداری ها مصوب ۱۳۸۰ به تصویب رسده، که با توجه به ارتباط موضوع با جنبه های مختلف حقوقی وهمچنین دخالت عوامل اجرایی در نحوۀ تفسیر و اعمال قوانین مورد اشاره، پرداختن به موضوع در قالب یک طرح جامع پژوهشی یک ضرورت جدی است. وهمچنین با توجه به موضوع پایان نامه در این تحقیق در خصوص مالکیت و حقوق مالکانه و تغییر کاربری اراضی کشاورزی و باغ ها و طرح تقصیلی املاک و طرح جامع بعنوان عاملهای تحدید مالکیت بحث خواهد شد.

اهمیت و ضرورت موضوع: از آنجای که قاعده تسلیط و مستنبط از آن مادۀ ۳۰ قانون مدنی هرکس می تواند هرگونه تصرفی را درمال خود انجام دهد و این قاعده فقهی شخص مالک را در هرگونه استفاده از ملک را برای مالک آزاد گذاشته است. از طرفی قاعدۀ لاضرر و لا اضرار فی الاسلام داریم که تاحدی حدود مالکیت افراد را محدود می کند. اما حال با توجه به پیشرفت روز افزون جامعه بشری و شهرسازی و ایجاد فضای سبز برای زندگی بهتر و فراهم نمودن رفاه عموم و استفاده بهینه از اراضی و زمینهای تحت مالکیت افراد جهت این گونه موارد هرچند خود مالک نیز از عموم جامعه است و از آن طرح های عمومی استفاده می کند، اما بایستی دانست تا چه حد و مرزی مالکیتش محدود می شود و آیا این محدود کردن ها تا چه اندازه ای زیان و ضرر به مالک می رساند و آیا بهای پرداختی اراضی جهت استفاده این موارد تمام خسارتها و نیازهای مالک را برآورد می کند یا خیر؟ و در صورتیکه بالفرض بین مالک و شهرداری توافقی صورت نگیرد و بالاجبار بایستی مالک بهای زمین را دریافت کند و رفع تصرف نموده و ملک را تحویل شهرداری نماید، آیا این با عدالت اسلامی تطابق دارد یا خیر؟ اما در جاهای که اصلاً رفاه عموم وجود ندارد، تغییر کاربری از جمله دیوارکشی اراضی کشاورزی و باغ ها و … بایستی شخص مالک هزینه های به شهرداری پرداخت کند، (لایحۀ قانونی نحوۀ خرید و تملک اراضی و املاک مصوب ۱۷/۸/۱۳۵۸) و یا محدود کردن مالک از اعطای امتیاز آب و برق و گاز و… و اهمیت این مطلب در جای دارای ارزش است که دولت علاوه بر نیازهای عموم جامعه نیازهای خود مالک را نیز مدنظر داشته باشد و تا جای که امکان دارد به مالک هیچ گونه زیان و خسارتی وارد نشود.
اهداف این تحقیق: آشنایی با تحدید مالکیت و محدود کردن مالک در ملک خود و بررسی نقش کاربری به عنوان عامل تحدید مالکیت در حقوق ایران است. نحوۀ تعامل دولت با مالکین هنگام اجرای طرح های عمومی موضوعی است، که تعیین آن از اهداف اصلی این تحقیق به نحو مفصل بررسی خواهد شد.
فرضیات و سئولات مربوط به تحقیق:

 

 

• درجایی که طرح عمومی دارای توجیه قانونی باشد رضایت مالک تأثیری در قضیه ندارد.

 

 

 

• درحوزۀ قانونگذاری آثار مترتب برکاربری غیر از آثاری است در عمل براین موضوع از سوی نهادهای اجرایی بار می گردد.

 

 

 

• شهرداری ها در قبال تغییر کاربری طرح های عمومی از نظر حقوقی مجاز به اخذ عوارض نیستند.

 

 

سئولات تحقیق:

 

 

• پیش بینی طرح های عمومی برای رفاه عموم تا چه اندازه ای به اذن و رضای مالک بستگی دارد؟

 

 

 

• آیا تعیین کاربری املاک در حقوق ایران در حوزه قانونگذاری و عمل تابع نتایج واحدی است؟

 

 

 

• آیا شهرداری ها در قبال تغییرکاربری املاک مجاز به اخذ عوارض هستند؟

 

 

در این تحقیق سعی خواهد شد موضوع را با معیارهای قانونی و مقررات مربوطه مورد بررسی قرار داد. هرچند که بعضی از این مقررات خود بیان کننده تحدید یا سلب حقوق مالکانه می باشند، اما می توان با اخذ رضایت مالک و احترام به حقوق وی در خصوص موضوع طرح، به نحو مسالمت امیزتری برخورد کرد.در قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب ۱۳۷۴ و اصلاحات ۱۳۸۵، حتی مالکان نمی توانند در ملک خود به اندازۀ یک متر مربع تغییر کاربری انجام دهند. سئوالی که مطرح می شود این است که در موردی که مالک بخواهد در زمین کشاورزی یا باغی خود که در آن قسمت هیچ گونه استفاده ای ندارد. نه در آن کشتی هست و نه درختی، اگر بنای برای استراحتگاه خود و خانواده اش، یا برای انبار وسایل و ابزار و آلات کشاورزی، و ایجاد فضای امن، بسازد آیا بازهم طبق این قانون جرمی مرتکب شده است یا در این گونه موارد قانون به نفع متهم تفسیر می شود؟ لذا آنچه حاصل می شود، این است که این قانون هم در محدود کردن مالک در ملک خودش تأثیر بسزای دارد. در این خصوص در مبحث ششم فصل سوم، نگرشی بر آراء وحدت رویه قضایی مرتبط با تغییر کاربری اراضی را بیان کرده ایم.
قابل ذکر است روش تحقیق، روش کتابخانه ای است که با بهره گرفتن از تحقیقات صورت گرفته توسط حقوقدانان و قوانین مربوطه نگاشته خواهد شد.
فصل اول
قواعد حاکم بر حقوق مالکیت
مبحث اول : تعریف مالکیت
در قانون هیچ تعریفی از مالکیت نشده است و فقط از استنباط مواد قانونی می توان تعریف مالکیت را درحقوق ایران یافت،اما در فقه هم نیز تعریف واحدی از مالکیت نشده است.که درگفتار اول به تعریف مالکیت براساس نظریات فقه ها پرداخته و در گفتار دوم براساس استنباط از مواد قانونی به تعریف مالکیت می پردازیم.
گفتار اول : تعریف فقهی مالکیت

این نوع مالیات یکی از انواع مالیات­های مقطوع است، زیرا قانونگذار ضمن تعیین برخی از منابع مالیاتی، درصد و یا مبلغ معینی را به عنوان مالیات منبع مذکور تعیین نموده است. از انواع این منابع برگ­های چک، برات، فته­طلب (سفته)، انواع گواهینامه­های رانندگی، ارزش تحصیلی، پروانه مشاغل پزشکی، دندانپزشکی، کارت بازرگانی را می­توان نام برد.
با توجه به ماده (۴۴) قانون، از هر برگ چک چاپ شده از طرف بانک­ها در موقع چاپ مبلغ دویست ریال حق تمبر اخذ می­ شود، به طور مثال چنانچه یک مشتری از بانک، یک دسته چک ۵۰ برگی دریافت نماید از بابت حق تمبر مربوطه ده هزار ( ۱۰٫۰۰۰) ریال پرداخت می­نماید.
از طرف دیگر به­موجب ماده (۴۵) قانون، از بابت برات، سفته و نظایر آن­ها معادل سه در هزار حق تمبر اخذ می­ شود. به­ طور مثال از یک سفته صادره به مبلغ بیست میلیون (۲۰٫۰۰۰٫۰۰۰) ریال معادل ۶۰٫۰۰۰ ریال حق تمبر دریافت می­گردد.
همچنین با عنایت به ماده (۴۶) قانون، از کلیه اسناد تجاری قابل انتقال که در ایران صادر و یا معامله و مورد استفاده قرار داده می­ شود (به استثنای اوراق مذکور در ماده ۴۵ و ۴۸ این قانون) و اسناد کاشف از حقوق مالکیت نسبت به مال­التجاره از قبیل بارنامه دریایی و هوایی و همچنین اوراق بیمه مال­التجاره پنج هزار ریال و بارنامه زمینی و صورت وضعیت مسافری یک هزار ریال حق تمبر دریافت می­گردد. همچنین طبق تبصره این ماده از تعدادی اوراق و مدارک حق تمبر اخذ می­ شود^[۳۷۰].
از طرف دیگر و به استناد ماده (۴۷) قانون، کلیه قراردادهای بین بانک­ها و مشتریان (در صورتی که در دفاتر اسناد رسمی ثبت نشود) از قبیل برگ قبول شرایط عمومی، حساب جاری، قرارداد وام یا اعطای تسهیلات، قراردادهای انواع سپرده­های سرمایه ­گذاری، ضمانت­نامه­ های صادره از طرف بانک­ها، تقاضای گشایش اعتبار اسنادی که منجر به گشایش اعتبار اسنادی گردد، معادل ده هزار ریال (۱۰۰۰۰ ریال) مشمول حق تمبر است.
نظر به مواد فوق، می­توان ادعا کرد بسیاری از اقدامات افراد در طول عمرشان مشمول پرداخت مالیات می­باشد. اگر ما مبنای ارائه خدمت در وصول مالیات را بپذیریم شاید بتوان این قبیل مالیات­ها را که میزان خدمت در ان قابل ارزیابی است، عادلانه تلقی کنیم. همانطور که قبلاً به آن اشاره شد، امنیت اقتصادی خود نوعی خدمت به شمار رفته که بواسطه سیاست­های اقتصادی دولت فراهم می­ شود و دولت از آن­جهت که متحمل هزینه در این بخش می­ شود، حق اخذ مالیات را هم به نوعی پیدا می­ کند. بنابراین عدالت اقتضا دارد هر آن­کس که بهره بیشتری از این شرایط می­برد هزینه بیشتری را بپردازد و لهذا اخذ مالیات در قبال انجام کلیه امور بانکی می ­تواند موجب تحقق عدالت مالیاتی شود.

گفتار سوم: مالیات بر درآمد

در اغلب کشورهای صنعتی اروپا، برقراری مالیات بر درآمد به عنوان وسیله­ای برای تأمین عدالت اقتصادی در نظر گرفته می­ شود. وضع این نوع مالیات از اوایل قرن نوزدهم آغاز و به تدریج مالیات بر درآمد جزئی از نظام مالیاتی کشورها شد.^[۳۷۱] از مواردی که باید در این گفتار مورد بررسی قرار دهیم این است که آیا اساساً درآمدهای تمامی اشخاص تحت پوشش مالیات قرار گرفته است؟ آیا میان اشخاص مشمول بواسطه کسب هر درآمد، برابری یا تناسب برقرار است؟
از آن­جا که در کشور ما پایه مالیاتی، درآمد است، لذا ضرورت دارد در جهت حفظ عدالت مالیاتی، درآمد مشمول مالیات و حیطه آن به درستی تعریف شود.

بند اول: مالیات بر درآمد املاک

مالیات بر درآمد املاک، یکی از انواع مالیات­های مستقیم است که تحت عناوینی چون مالیات بر درآمد اجاره، مالیات نقل و انتقال ملک، مالیات انتقال حق واگذاری (سرقفلی)، مالیات بر درآمد حاصل از ساخت و فروش املاک و مالیات بر درآمد رضایت مالک یا حق مالکانه، مورد اشاره قرار گرفته است. ما در این بند به مواردی که ذکر آن از حیث رعایت اصول برابری و عدالت مالیاتی حائز اهمیت است بطور جداگانه خواهیم پرداخت:

الف) مالیات بر درآمد اجاره املاک (مستغلات)

همانگونه که از نام این نوع مالیات مشخص است، مالیاتی است که از بابت اجاره انواع املاک از قبیل زمین و ساختمان اعم از مسکونی، تجاری و اداری اخذ می­گردد.
به استناد ماده (۵۳) قانون، “درآمد مشمول مالیات املاکی که به اجاره، واگذار می­گردد عبارت است از کل مال الاجاره، اعم از نقدی یا غیر نقدی، پس از کسر بیست و پنج درصد بابت هزینه­ها و استهلاکات و تعهدات مالک نسبت به مورد اجاره.” همچنین درآمد مشمول مالیات در مورد اجاره دست اول املاک مورد وقف یا حبس بر اساس این ماده محاسبه خواهد شد.
با توجه به ماده فوق ملاحظه می­گردد که قانونگذار، بابت املاک مورد اجاره، میزان ۲۵ درصد اجاره را تحت عنوان هزینه­هایی که موجر از بابت مورد اجاره متحمل می­گردد، کسر نموده است. به عبارت دیگر از آنجا که موجر مکلف است هزینه­هایی از قبیل تعمیر اساسی ساختمان را انجام دهد تا مورد اجاره، قابل استفاده برای مستاجر باشد، بدین جهت صرفاً ۷۵ درصد مورد اجاره، بعنوان درآمد مشمول مالیات محسوب می­گردد که این موضوع به جهت آنکه این قبیل هزینه­ها را جزو هزینه­ های قابل قبول محاسبه می­ کنند به عدالت مالیاتی نزدیک است چرا که هزینه­ های مورد اجاره را از سود حاصل از آن کسر می­ کند. در فرض دریافت مالیات از چنین هزینه­هایی، اشخاص مجبور به پرداخت مالیات بر درآمدی می­شوند که در واقع آن درآمد، بواسطه انجام هزینه­هایی همچون انجام تعمیرات مورد اجاره، از مجموع درآمد او کسر شده است بنابراین در صورت تحقق چنین فرضی اشخاص مورد ظلم قرار می­گرفتند.
این ماده فرض دیگری را نیز بیان می­ کند و آن اینکه در مواردی که موجر مالک نباشد، درآمد مشمول مالیات وی، مابه­التفاوت اجاره دریافتی بابت ملک مورد اجاره خواهد بود. نکته قابل توجه در مورد این­گونه مؤدیان این است که چون در این حالت موجر، مالک نبوده و هیچ­گونه تعهدی در قبال هزینه­ های ملک مورد اجاره ندارد، بنابراین در مورد این­گونه موجرین، کسر ۲۵ درصد فوق الاشاره مصداق نداشته و کل مابه­التفاوت اجاره دریافتی و پرداختی به عنوان درآمد مشمول مالیات محسوب می­گردد. بنابراین حکم این قسمت از ماده در مقایسه با مندرجات صدر ماده مزبور، به وجود تفاوت شرایط در مواقعی که موجر مالک است و مالک نیست توجه نموده و این تفاوت را در مأخذ مشمول مالیات مؤثر دانسته است. بنابراین این دو قسمت از ماده (۵۳) قانون، در مقام مقایسه، وضعیت عادلانه­ای را دارند.
مطابق تبصره (۱۱) ماده (۵۳) قانون، “مالکان مجتمع‌های مسکونی دارای بیش از سه واحد استیجاری که با رعایت الگوی مصرف مسکن بنا به اعلام وزارت مسکن و شهرسازی ساخته شده یا می‌شوند در طول مدت اجاره از صددرصد (۱۰۰%) مالیات بر درآمد املاک اجاری معاف می‌باشد در غیر این صورت درآمد هر شخص ناشی از اجاره واحد یا واحدهای مسکونی در تهران تا مجموع یکصد و پنجاه مترمربع زیربنای مفید و در سایر نقاط تا مجموع دویست مترمربع زیربنای مفید از مالیات بر درآمد ناشی از اجاره املاک معاف می‌باشد.” این تبصره اشاره به معافیتی دارد که به دلیل رعایت الگوی مصرف مسکن در ساخت مجتمع­های مسکونی بالای سه طبقه که از سوی وزارت مسکن و شهرسازی اعلام می­ شود، اعطا شده است.
چنانچه در بخش مربوط به معافیت­های مالیاتی اشاره خواهیم کرد، اعطای معافیت مالیاتی چنانچه جهت­دار بوده و هدف معقول و موجهی را دنبال نماید، صحیح خواهد بود و چنانچه این هدف صحیح نباشد بواسطه آن­که باعث ایجاد تفاوت و نابرابری با سایر موارد مشابه است امری ناعادلانه خواهد بود. در فرض تبصره (۱۱) نیز همین موضوع حاکم است، به این معنی که اعطای معافیت برای اجاره واحدهای مسکونی که الگوی مصرف را رعایت کرده ­اند، هدف قانونگذار را - که به نوعی سیاست­گذاری جهت ساخت منازلی مستحکم و با رعایت استانداردهای مصرف انرژی است- تأمین نخواهد کرد، چرا که بر فرض اطلاع مالک از این ماده آن هم قبل از ساخت، انگیزه­ای جهت رعایت الگوی مصرف با اعطای این معافیت ایجاد نخواهد شد. بنابراین به نظر می­رسد این تبصره به جهت نابرابری ایجاد شده، وضعیت ناعادلانه­ای را ایجاد نموده است.
بر اساس ماده (۵۵) قانون، “هرگاه مالک خانه یا آپارتمان­های مسکونی، آن را به اجاره واگذار نماید و خود محل دیگری برای سکونت خویش اجاره نماید یا از خانه سازمانی که کارفرما در اختیار او می­گذارد استفاده نماید، در احتساب درآمد مشمول مالیات، میزان مال­الاجاره که به موجب سند رسمی یا قرارداد می ­پردازد یا توسط کارفرما از حقوق وی کسر و یا برای محاسبه مالیات حقوق تقویم می­گردد، از کل مال­الاجاره دریافتی او کسر خواهد شد.”
بر این اساس چنانچه شخصی به هر دلیلی ملک خود را به اجاره واگذار نماید و خود ملک دیگری را اجاره کند، عدالت حکم می­ کند میزان مال­الاجاره پرداخته شده توسط او از مال­الاجاره دریافتی­اش کسر گردد و پس از کسر آن، میزان مالیات او مشخص شود. بنابراین ماده مزبور از حیث توجه به حقوق مالکینی که ما­ل­الاجاره دریافتی از بابت ملک خود را صرف پرداخت اجاره ملکی دیگر می­ کنند، متضمن حکم عادلانه­ای برای این اشخاص است.
عبارت “خانه یا آپارتمان­های مسکونی” که در این ماده مندرج است، صرفاً املاکی را مشمول حکم این ماده می­داند که برای سکونت استفاده شوند. بنابراین چنانچه ملکی تجاری یا اداری واگذار و مالک آن محل دیگری را برای کسب و کار خود در نظر گیرد یا حتی اقدام به اجاره ملک مسکونی کند، امکان استفاده از این تبصره را نخواهد داشت.^[۳۷۲] به عبارت دیگر استفاده از تسهیلات ماده مذکور، مستلزم وجود این شرط است که ملکی که به اجاره واگذار شده کاربری مسکونی داشته باشد، نه کاربری تجاری یا اداری.
به نظر می­رسد تفکیک ملک تجاری و مسکونی در اصل موضوع تغییری ایجاد نکند، چرا که در فرض اجاره هر ملکی با هر نوع کاربری­ اعم از مسکونی، تجاری یا اداری، یک نوع واقعه حقوقی، با عنوان اجاره ملک صورت گرفته است که این واگذاری اجاره­ای، در مورد هر نوع کاربری، حق یکسانی برای مالک ایجاد می­ کند. بر این اساس تفاوت­گذاری در میزان مالیات مالکین املاک مسکونی و غیر آن موجه به نظر نمی­رسد. بنابراین با اعمال این تفاوت در قانون، شاهد نوعی نابرابری در خصوص اجاره املاک مسکونی از یک طرف و اجاره املاک تجاری و اداری از طرف دیگر هستیم.

ب) مالیات بر درآمد نقل و انتقال املاک

از نظر قانون مالیات­های مستقیم، نقل و انتقال قطعی املاک، مشمول مالیات بوده و بر این اساس طبق ماده (۵۹) قانون، نقل و انتقال قطعی املاک به مأخذ ارزش معاملاتی و به نرخ ۵ درصد، در تاریخ انتقال از طرف مالکان عین، مشمول مالیات می­باشد.
همچنین طبق ماده (۷۴) قانون، “در مورد املاک به عنوان دستدارمی^[۳۷۳] یا عناوین دیگر که حسب عرف محل در تصرف شخصی است، چنانچه متصرف، تمامی حقوق خود نسبت به ملک را به دیگری منتقل نماید، انتقال مزبور مشمول مالیات نقل و انتقال قطعی املاک به همان نرخ ۵ درصد می­باشد.”
این ماده تا زمانی که دارای استثنائاتی ناموجه نباشد با مفهوم عدالت و برابری سازگار خواهد بود، چرا که وفق حکم این ماده، تمامی نقل و انتقال قطعی املاک با نرخی یکسان مشمول پرداخت مالیات خواهند بود. اگر چه حکم این ماده نرخ ثابت ۵ درصد را برای نقل و انتقال املاک تعیین نموده است لیکن قانونگذار با توجه به این مطلب که مأخذ ارزش معاملاتی املاک منتقل شده، با توجه به شرایطی نظیر نوع منطقه، کیفیت ساخت و سایر شرایط قابل تغییر است، نیازی به استفاده از نرخ­های تصاعدی جهت عادلانه نمودن مالیات­های مورد اشاره، ندیده است، چرا که بطور طبیعی تفاوت در مأخذ مالیاتی مربوط، این هدف را که عادلانه نیز می­باشد محقق خواهد کرد.
حق مالکیت اشخاص اقتضاء دارد تا افراد به­ صورت آزادانه و بدون وجود کوچکترین محدودیت اقدام به هر گونه انتفاع از ملک و دارایی اعم از فروش، اجاره و … نماید و هیچ­گونه سلب مالکیتی جهت محدود کردن این حق موجه نخواهد بود مگر آن­که منفعت عموم با رعایت این حق در تعارض باشد که در این صورت قانونگذار با با پیش ­بینی سایر حمایت­ها اجازه سلب آن حق را خواهد داد. اصل چهل و هفتم قانون اساسی در این خصوص تصریح می­ کند که “مالکیت شخصی که از راه مشروع باشد محترم است، ضوابط آن را قانون معین می کند.” همچنین اصل بیست و دوم این قانون^[۳۷۴] نیز در سیاقی عام و سلبی به تضمین مالکیت پرداخته است که کلیه اموال منقول و غیر منقول را شامل می­ شود.^[۳۷۵] در واقع اصل بر عدم سلب مالکیت اشخاص است و عمل بر خلاف آن بنابر منافع عمومی و مصلحت محتاج دلیل موجه است.^[۳۷۶] چنانچه گفته شد مالیات به عنوان ابزاری در راستای اعمال سیاست­های دولت عمل می­ کند که در حوزه نقل و انتقال املاک نیز با همین رویکرد به کنترل بازار خرید و فروش می ­پردازد. به نظر می­رسد در اینجا لازم باشد میان اشخاصی که قصدشان از نقل و انتقال کسب منفعت است با اشخاصی که چنین قصدی را ندارند تفاوت قائل شد. چرا که جریان خرید و فروش املاک به صورت عادی منجر به تغییرات و نوسانات شدیدی در این بازار نخواهد بود و در واقع اشخاصی به این نوسانات دامن می­زنند که به خرید و فروش املاک اشتغال دارند. نظر به وجود حق مالکیت و عدم وجود دغدغه در جریان خرید و فروش عادی املاک، چنانچه شخصی که شغل وی خرید و فروش املاک نبوده ولی به هر جهت قصد انتقال ملک خود را دارد به کدام دلیل باید حق مالکیت وی با اعمال حکم ماده (۵۹) محدود شود. به نظر می­رسد از آنجا که سلب حق، نوعی ظلم به شمار رفته، به بروز بی­ عدالتی منجر خواهد شد که به نظر می­رسد جهت رفع این دغدغه لازم باشد تا بر این ماده قیود دیگری اضافه شود تا افرادی که به این کار اشتغال نداشته و بدون قصد انتفاع سعی در نقل و انتقال ملک دارند محدود نشوند و در مقابل دولت نیز از سیاست­های کنترلی خود در بازار دور نیفتد. پیشنهاد می­ شود جهت حل این موضوع تعداد انتقال ملک برای هر شخص در یک یا چند سال مشخص گردد تا اشخاص بساز بفروش با سایر اشخاص که قصد انتفاع ندارند مشخص گردند.
موضوع دیگر در خصوص مالیات نقل و انتقال املاک، موضوع ماده (۶۷) قانون می­باشد که مقرر می­دارد “فسخ معاملات قطعی املاک بر اساس حکم مراجع قضایی به طور کلی، و اقاله یا فسخ معاملات قطعی املاک در سایر موارد، تا شش ماه بعد از انجام معامله، به عنوان معامله جدید، مشمول مالیات موضوع این فصل نخواهد بود.”
مفهوم مخالف این ماده آن است که چنانچه پس از سپری شدن مدت زمان مذکور، اقاله معامله قطعی املاک صورت گیرد، این فسخ به عنوان معامله جدید در نظر گرفته خواهد شد و بنابراین مشمول مالیات نقل و انتقال قرار خواهد گرفت. در حالی­که این موضوع به معنای اخذ مالیات به جهت معامله­ای است که اساساً بواسطه فسخ محقق نشده است. بنابراین به نظر می­رسد به علت تضییع حقوق متعاملین، نوعی اجحاف در حق مالک صورت گرفته است که امر عادلانه­ای نمی ­باشد، چرا که هر یک از طرفین با در نظر گرفتن یک قصد، اقدام به خرید یا فروش ملک نموده ­اند و حال با منتفی شدن قصد هر یک از طرفین، اساساً معامله کان لم یکن شده است و لذا اخذ مالیات نقل و انتقال امر موجهی به نظر نمی­رسد.
ماده (۱۲۱) قانون، نیز به همان حکم ماده (۶۷)، تصریح دارد که “صلح با شرط خیار فسخ و هبه با حق رجوع از نظر مالیاتی قطعی تلقی می‌گردد ولی در صورتی که ظرف ‌شش ماه از تاریخ وقوع عقد معامله فسخ یا اقاله یا رجوع شود، وجوهی که به عنوان مالیات موضوع این فصل وصول شده است قابل استرداد می‌باشد. در این صورت اگر در فاصله بین وقوع عقد و فسخ یا اقاله یا رجوع منتقل‌الیه از منافع آن استفاده کرده باشد نسبت به آن ‌منفعت مشمول مالیات این فصل خواهد بود.”

۱: مالیات اولین نقل و انتقال قطعی ساختمان‌های نوساز

مطابق ماده (۷۷) قانون، “اولین نقل و انتقال قطعی ساختمان‌های نوساز اعم‌ از مسکونی و غیره که بیش از دو سال از تاریخ صدور گواهی پایان‌کار آنها نگذشته باشد، علاوه بر مالیات نقل و انتقال قطعی موضوع ماده (۵۹) این قانون مشمول مالیات مقطوع به نرخ ده درصد (۱۰%) به‌ مأخذ ارزش ‌معاملاتی اعیانی مورد انتقال خواهند بود. اشخاص حقیقی یا حقوقی، مشمول‌ مالیات دیگری از بابت درآمد حاصل از ساخت و فروش موضوع این ماده نخواهند بود.”
همانطور که در این ماده تصریح شده است مالیات مذکور، علاوه بر مالیاتی است که بواسطه نقل و انتقال موضوع ماده (۵۹) قانون مطالبه می­ شود. با عطف توجه به همین نکته علت اخذ این نوع مالیات را می­توان علاوه بر آن­که اعمال نوعی سیاست­گذاری جهت نظارت بر بازار ساخت و ساز و کنترل قیمت­های واحدهای ایجاد شده باشد، شناسایی این­گونه نقل و انتقالات به عنوان شغل دانست. این موضوع با عنایت به عبارت “مالیات دیگری از بابت درآمد حاصل از ساخت و فروش” مندرج در ذیل همین ماده، قابل فهم است. این مالیات در واقع همان مالیات بساز بفروشی است که تا قبل از اصلاحیه قانون مالیات­های مستقیم مورخ ۲۷/۱۱/۱۳۸۰، برای این­گونه مؤدیان، تعیین شده بود.^[۳۷۷]
حال پرسشی که در اینجا مطرح می­ شود این است که آیا صرف یکبار ساخت و فروش مسکن شرط شمول این مالیات خواهد شد یا اینکه لازم است امر ساخت و فروش مسکن به عنوان شغل مؤدی به حساب آید؟ جواب این پرسش، ما را در تعیین جهت­گیری در بحث حاظر یاری خواهد رساند چرا که وضعیت شخصی که پس از ساخت مسکن اقدام به فروش آن نموده بدون اینکه ساخت و ساز به عنوان شغل او باشد یا به منظور کسب سود چنین کرده با شخصی که ساخت و ساز به عنوان حرفه و شغل او درآمده متفاوت است. اطلاق این ماده اشاره به دریافت مالیات از هر دو دسته فوق دارد و در واقع حکم می­ کند که کلیه اشخاص باید مالیات ساخت و ساز خود را بر اساس حکم این ماده پرداخت نمایند.
به نظر می­رسد لازم بود این ماده بین این دو دسته از اشخاص تفاوت قائل می­شد چنانچه بخشنامه سازمان امور مالیاتی کشور در سال ۱۳۸۸،^[۳۷۸] که با موضوع مورد بحث ارتباط نزدیکی دارد، در خصوص مالیات نقل و انتقال املاک، بیش از دو بار، مقرر می­دارد که “نقل و انتقال املاک و حق واگذاری محل (زمین، واحدهای مسکونی، تجاری، اداری و غیره) توسط اشخاص بیش از دو بار در سال، شغل محسوب شده و درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی از محل آنها حسب شرایط تعیین شده مشمول مالیات بر درآمد مذکور خواهد بود.”
به نظر می­رسد بهتر و عادلانه آن بود که قانونگذار چنین تفکیکی را در این ماده مدنظر قرار می­داد تا اشخاصی که شغل آن­ها بساز بفروش نیست و به دنبال کسب سود هم نیستند مجبور نباشند نسبت به یک مأخذ دو بار مالیات پرداخت نمایند. بنابراین همانطور که اخذ مالیات مضاعف برای اشخاصی که به حرفه ساخت و ساز اشتغال دارند و از این بابت دارای درآمد و سود می­باشند حکم عادلانه­ای است، اخذ مالیات از اشخاصی که انجام این حرفه شغل آن­ها محسوب نمی­ شود دربردارنده حکمی ناعادلانه است.
گاهی ممکن است در مقطع زمانی خاصی سیاست­های دولت تغییر یابد به نحوی که با توجه به نیاز جامعه به مسکن از سازندگان مسکن حمایت کند. در این خصوص بند (۶) قانون بودجه کل کشور مصوب ۱۳۸۶،^[۳۷۹] مقرر شده است که شرکت‌ها و مؤسسات غیردولتی تولید انبوه مسکن با هدف کاهش قیمت مسکن، از پرداخت مالیات اولین نقل و انتقال معاف شده ­اند. دولت بواسطه اصل سی و یکم قانون اساسی^[۳۸۰] خود را مکلف به تأمین مسکن شهروندان می­داند و از طرف دیگر این نیاز می ­تواند در راستای حمایت از اقشاری باشد که داشتن مسکن جزو نیازهای اساسی آنان است، بنابراین اگرچه اعطای این معافیت برای انبوه­سازان مسکن با اصل برابری در پرداخت مالیات در تناقض است لیکن، بدان جهت که به دنبال تأمین هدف مهمتری وضع شده و همچنین به صورت موقت اعمال می­ شود منجر به بی­ عدالتی در کل نخواهد شد.
نکته دیگری که در خصوص این ماده به ذهن می­رسد، این است که در صورتی که ساختمان قبل از تکمیل آن مورد فروش قرار گیرد، از حیث پرداخت مالیات چه وضعیتی خواهد داشت؟ با عنایت به بخش­نامه شماره ۱۳۵۳۰ مورخ ۱۳۸۴ سازمان امور مالیاتی کشور و رأی ابطالی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری^[۳۸۱] تکلیف چنین مواردی مشخص شده است که بخشنامه مزبور منطبق بر ماده (۷۷) می­باشد. مطابق بند (ب) ردیف ۸ بخشنامه یاد شده، انتقال واحدهای در حال ساخت و ناتمام به نسبت پیشرفت کار ساختمانی مشمول مالیات موضوع ماده (۷۷) قانون قرار خواهند گرفت و در صورت تکمیل و واگذاری توسط اشخاص بعدی، مالیات مذکور تنها نسبت به میزان تکمیلی تعلق خواهد گرفت، نه بیشتر از آن. بنابراین مالیات وضع شده متناسب با میزان درآمد و سود ایجاد شده از اشخاص دریافت خواهد شد. بر این اساس از حیث پرداخت مالیات، اشخاصی که ساختمان­های نیمه­ساز را واگذار می­ کنند به همان نسبت با اشخاصی که ساختمان تکمیل شده را منتقل می­ کنند مشمول رفتار یکسان قرار گرفته­اند که پرداخت مالیات آن­ها متناسب با میزان میزان کار و درآمد حاصل شده بوده است.

۲: معافیت­های مالیاتی نقل و انتقال املاک

مطابق ماده (۷۰) قانون، “هرگونه مال یا وجوهی که از طرف وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی یا شهرداری ­ها، بابت عین یا حقوق راجع به املاک و اراضی، برای ایجاد و یا توسعه مناطق نظامی یا مرافق عامه از قبیل توسعه یا احداث جاده، راه‌آهن، خیابان، معابر، لوله‌کشی آب و نفت و گاز، حفر نهر و نظایر آنها، به مالک یا صاحب حق تعلق می‌گیرد یا به حساب وی به ودیعه گذاشته می‌شود از مالیات نقل و انتقال موضوع این فصل معاف خواهد بود."بنابراین چنانچه اشخاص خصوصی اعم از شخصی یا حقوقی، اراضی و املاک خود را به دولت یا سازمان­ها یا شرکت­های دولتی بفروشند، از این جهت مشمول مالیات بر نقل و انتقال املاک نخواهند بود.
وضع این معافیت اگر چه رویکردی ترغیبی در فروش املاک به سازمان­های دولتی دارد لکن این امر متضمن نوعی نابرابری در پرداخت مالیات می­باشد. دولت­ها همواره نسبت به خرید املاک مورد نیاز خود هزینه­ های پائینی را پرداخت کرده و می­ کنند و همواره جهت خرید املاک مورد نیاز خود عموماً به دنبال تصاحب ملک یا زمین به قیمتی پائین­تر از ارزش معاملاتی آن هستند و حتی در صورت مقاومت صاحبان املاک، به انحای مختلف سعی در بدست آوردن آن دارند و در واقع از همین روست که ازعوامل تشویقی نظیر معافیت مالیاتی به­منظور جلب رضایت صاحبان املاک، استفاده می­ کنند. خرید ملک توسط دولت یا اشخاص دیگر هیچ وضعیت متفاوتی را ایجاد نمی­کند. آن­چه که مهم است انتقال و موضوع انتقال است. اگرچه تملک املاک مورد خرید دولت عمدتاً به نفع عموم جامعه منتهی می­ شود لیکن تنها راه تأمین این هدف اعطای معافیت نمی ­باشد. به منظور رعایت برابری در پرداخت مالیات لازم است تمامی اشخاص فروشنده ملک در هر صورتی اعم از آن­که خریدار ملک آنان دولت است یا غیر آن مشمول پرداخت مالیات قرار گیرند.
همچنین در مورد ادامه ماده که اشاره می­ کند: “هرگونه وجه یا مالی که از طرف اشخاص مذکور بابت تملک املاک یا حقوق واقع در محدوده طرح‌های نوسازی، بهسازی و بازسازی محلات قدیمی و بافت‌های فرسوده شهرها به مالکین یا صاحبان حق تعلق می‌گیرد از پرداخت مالیات نقل و انتقال معاف است‌.” همین تحلیل جاری است.
البته لازم به ذکر است چنانچه اجحافی در حقوق مالکان صورت نگیرد و سازکار عادلانه­ای جهت خرید ملک موردنظر دستگاه­های دولتی صورت گیرد و ملک به قیمت عادلانه تقویم و خریداری شود، ضرورتی برای اعمال این ماده وجود ندارد و از این بابت که میان مالکینی که طرف معامله آن­ها شخص دولتی است یا خیر تفاوت گذاشته شده است، اصل برابری رعایت نشده است. بنابراین پیشنهاد می­ شود به جای وضع چنین معافیت­هایی، سازوکارهای تقویم املاکی که دولت متقاضی دریافت آن­ها است، اصلاح شود تا اشخاص به حقوق خود برسند.

۳: معافیت اعضای شرکت­های تعاونی مسکن از پرداخت مالیات نقل و انتقال

ماده (۶۵) قانون^[۳۸۲] دربردارنده حکمی در خصوص مالیات نقل و انتقال املاک است که به لحاظ تناسب موضوعی در این­جا به آن اشاره می­کنیم. مطابق این ماده مالیات نقل و انتقال واحدهای مسکونی که از طرف شرکت­های تعاونی مسکن به اعضای آنها داده می­ شود، مورد استثناء حکم ماده (۵۹) قانون قرار گرفته است که در واقع این­گونه املاک مشمول مالیات مربوط نخواهند بود. بر این اساس چنانچه این­گونه واحدها، به اشخاصی غیر از اعضای شرکت­های تعاونی مذکور انتقال داده شود و یا مورد انتقال به صورت زمین باشد، مشمول مالیات بر درآمد املاک خواهد بود.

«آدم صفی ، آن سالک اوّل ، آن چشمه ی لطف ازل ، آن صندوق اعجوبه های قدرت ، آن حقّه ی لطف حقیقت ، آن نهال بوستان کرامت را روزگاری در میان مکه و طائف بداشتند و ابلیس شور بخت شور چشم بر او بگذشت ، به دست حسد نهان او را بجنبانید ،توخالی (اجوف) یافت !گفت: این میان تهی است .و از میان تهی چیزی نیاید ! اقبال ازلی آدم او را پاسخ داد : باش تا روزی چند ، که باز راز او به پرواز در آید ، و اوّل صیدی که کند تو باشی ! آن مهجور لعین از آدم گل دید و دل ندید ، صورت دید ، صفت ندید ، ظاهر دیده باطن ندید ! هرگز بر آتش مُهر نتوان نهاد بلکه مُهر بر خاک توان نهاد که خاک مُهر گیر است و آتش مُهرسوز. ما آدم را که از خاک و گل در وجود آوردیم ،حکمت در آن بود که تا مُهر امانت بر گلِ دلِ او نهیم !
خداوند مشتی گل و خاک در وجود آورد و به آتش محبّت بسوخت ! پس او را بر بساط انبساط جای داد . آن گاه به عنوان امانت بر عالم صورت عرضه داشت ، آسمان ها و زمین و کوه ها همه سر وازدند ! آدم مردانه پیش آمد و دست پیش کرد ! گفتند : ای آدم بر تو عرضه نکردند، چرا در می گیری ؟ گفت : زیرا سوخته منم و سوخته را خود در گرفتن روی نیست !… چون بدیع فطرت و نسیج ارادت بود مردانه درآمد و بار امانت برداشت ! او گفت : آن ها به بزرگی و ستبری بار نگریستند و از آن سر وا زدند و ما به کریمی نهنده ی امانت نگریستیم و بار امانت کریمان به همّت کشند نه به زور و قوّت! لا جرم چون آدم بار برداشت، خطاب آمد که ما انسان را در خشکی و دریا حمل کردیم و جزای نیکی جز نیکی نیست » ( آموزگار ،۱۳۸۳ج۲۶۶:۲).
********
۱۴-«الهی ، حساب هفتاد ساله ی خود برگرفتم و به دست نه سودی می بینم نه مایه ، در حساب آوردم هرچه داشتم از قلب و نفایه ، وام خواستم ، نیافتم از رفیق و همسایه ، دانستم که چون مادر مهربان رفت دل سوزی ناید از دایه» ( انصاری،۳۹۷:۱۳۷۲) .
********
بنیاد گرفته از آیات زیر به روش الهامی است:
۱-آیه ی شریفه ی ۸۸ از سوره مبارکه شعرا : « یَوم لا یَنفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ ».
ترجمه:« آن روزی که دارایی و فرزندان به کار نایند ».
۲-آیه شریفه ی ۱۴ از سوره ی مبارکه اسراء : «اِقرَاء کِتابِکَ کَفی بِنَفسِکَ الیَوم َعَلَیکَ حَسیباً ».
ترجمه :«(او را گویند:)نامه ی خویش را برخوان ، امروز تن تو بر تو داوری است تمام و حسابگری شایسته».
تفسیر ادبی و عرفانی:
« نامه ی خود برخوان و کردار خود ببین ، اگر یک حرف از آن منکر شوی ، همان عضو که آن کردار بر او رفته بر آن گواهی دهد ! چنانکه فرمود : در روز حساب زبان و دست و پا به کارهای بندگان گواهی می دهند ! گویند نامه ی عمل بندگان دو گونه است : یکی نامه کردار و گفتار که فرشتگان نوشته اند ، و یکی نامه ی عفو و رحمت بر بنده که خداوند بر خود نوشته ! که چون عنایت ازلی دست گیر بنده گردد ، از نامه ی رحمت خود بر او شمارد نه از نامه ی کردار و رفتار او ! چون بنده را نامه در دست نهند ، گویند : نامه عمل خود را برخوان، بنده در نامه نگرد، بیند که سطر اوّل نبشته: بِِِِسمِ اللهِ الرّحمن الرَّحیمِ، گوید: بار خدایا، نخست شماره ی این یک سطر را با من برگزار و بر من حکم آن بران، خداوند گوید: بنده ی من، این شمار کردم و تو را به فضل و رحمت خود آمرزیدم، که من در ازل، رحمت تو بر خود نبشتم و خود را گناه آمرزنده و توبه پذیرنده گفتم .
هر کس از دیوان مظالم و حساب قیامت اندکی خبر داد و از معرفت احوال و اهوال رستاخیز شمّه ای راند ، به خوبی دریابد که هر چه با روزگار او سرو کار داشته کم یا زیاد، خرد یا درشت، فردای قیامت او را از آن پرسند و از وی شمار او را در خواهند ، چنان کسی امروز حجاب غفلت از راه خود بردارد و کردار و گفتار خود را به معیار شریعت راست دارد، و صدق معاملت از روزگار خود خواهد برد، پیش از آنکه فردا او را به دیوان داوری حق برند و حرکات و سکنات او را با میزان عدل مقابله و موازنه کنند، اگر نقصانی و خسرانی بود، صد هزار زبان شهادت بر صحت و صدق آن شمار دهند که بنده از شرم، گریختن خواهد در حالی که جای گریختن نیست»! (آموزگار ،۱۳۸۳ج۵۶۷:۱) .
********
۱۵-«الهی ، اگر ابلیس آدم را بد آموزی کرد ، گندم او را که روزی کرد ؟ » (انصاری ،۴۱:۱۳۸۶).
********
بنیاد گرفته از آیه ی شریفه ی ۲۰ از سوره ی مبارکه اعراف به روش تلمیحی« َفَوسوَسَ َلهُمَا الشَّیطانُ لِیُبدِیَ لَهُما ماووُرِیَ عَنهُما مِن سَوآتِهِما وَقالَ ما نَهیکُما ربُّکما عَن هذِهِ الشَّجَرَهِ اِلّا اَن تَکونا مَلَکَینِ اَو تَکونا مِنَ الخالدّین».
ترجمه: « پس شیطان آن هارا وسوسه کرد تا آنچه از عورتهای آنان پوشیده بود نمایان سازد و گفت : خداوند شما را نهی کرد از آن درخت مگر برای آنکه فرشته باشید که هرگز نمی میرید چنانکه فرشتگان نمی میرند و یا آنکه همیشه جاویدان باشید».

تفسیر ادبی و عرفانی :
« این هم از امارت عنایت و دلایل کرامت است که گناه ایشان کرده اند و حواله به وسوسه ی شیطان فرمودند : پس از فریب خوردن آن ها ، آدم و ابلیس هردو بهم رسیدند.آدم گفت : ای شقی ملعون کار خود را کردی ! آیا دانی با من چه کردی و چه گردی در راه من بر انگیختی؟ ابلیس گفت : گیرم که من تو را از راه به در بردم، با من بگوی که مرا کی از راه به در برد ؟ آدم و ابلیس هر دو نافرمانی کردند ! لکن لغزش و نافرمانی آدم از روی شهوت بود و از ابلیس از روی کبر و غرور؛ و کبر آوردن سخت تر از شهوت راندن است ، چه گناهی که از شهوت خیزد عفو در آن گنجد ولی گناهی که از کبر و خود بینی و خود پسندی خیزد ایمان در سر آن شود ! » (آموزگار ،۱۳۸۳ج۳۲۵:۱) .
********
۱۶-«الهی،اگر نه از حدیث خاستی، پسر عمران به طلب «اَرنِی » کی بر خاستی، و اگر نه تو را این معنی بایستی، محمّد مصطفی « قاب » نشایستی. یکی را زخم « لن ترانی »گفت. دیگری درخانه ام هانی گفت» (انصاری ، ۱۳۷۳ ، ۸۶ )
**********
بنیاد گرفته از آیات زیر به روش الهامی و اقتباسی است:
۱-آیه شریفه ۲۶۰ از سوره ی مبارکه ی بقره : «وَ اِذ قالَ اِبراهیمُ رَبِّ اَرنی کَیفَ تُحییِ المَوتی قالَ اوّلم تُؤمِن قالَ بَلی و لکِن لِیَطمَئِنَّ قَلبی…».
ترجمه :«یاد بیاور (ای محمّد)هنگامیکه ابراهیم گفت: پروردگارمن، مرده را چگونه زنده کنی ؟ خداوند فرمود:مگر ایمان نیاودی ؟ گفت: آری ولکن تا دلم آرام شود …».
تفسیر ادبی عرفانی:
« این آیه به زبان کشف بر ذوق ارباب حقایق ،رمزی دیگر دارد و بیانی دیگر ،ابراهیم مشتاق کلام حق و سوخته ی خطاب او ،سوزش به غایت رسیده و و سپاه صبرش به هزیمت شده و آتش مهر زبانه زده گفت : خدایا، بنمای مرا تا مرده را چون زنده کنی ؟ گفت: ای ابراهیم آیا ایمان آوردی ؟ گفت : آری لکن دلم از شنیدن کلام تو و سوز عشق خطاب تو ریز ریز شده ،خواستم تا گویی : آیا ایمان نیاوردی ؟ مقصود همین بود که گفتی ودلم آرام شد»(آموزگار،۱۳۸۳ج۱۱۰:۱) .
۲-آیه ی شریفه ۸و۹ از سوره مبارکه ی نجم : « ثُمَّ دَنا فَتَدَلّی(۸) فَکانَ قابَ قَوسَینِ اَو اَدنی(۹) ».
ترجمه:«آنگاه(جبرئیل)نزدیک شد و فرودآمد(۸).تا(نزدیکی)به اندازه دوکمان گشت یانزدیکتر(در دانش شما)».
تفسیر ادبی و عرفانی:
« از جمله بندگان خدا در عالم حقیقت کسی بزرگتر از محمّد مصطفی نبود ،و اوّل گوهر که از امر (کن ) خلعت یافت و آفتاب لطف حق بر او مقام قرب دیده و دل او مقام مشاهدت یافته است. آری رفتن مصطفی به آسمان عجیب نبود ، لیکن آرامی وی درآن منزل عجیب بود! زیرا مردم در آن وقت در تاریکی دوری بودند و او در روشنایی قرب بود !چون جبرئیل او را در مقام معلوم بگذاشت، اسرار ظاهر و باطن او را به جاذبه ی حضرت سپرد ، تا اندر دریای نورانی و بزرگی غوص کرد و کنگره های عرش برین مانند آهن ربا او را جذب کردند !و از عرش مجید قصد نزدیکتر رفتن کرد . و مقام قاب قوسین ( فاصله دوکمان) در مسند جمال به وصف کمال در مشاهده جلال حق تعالی تکیه گاه ساخت» (آموزگار،۱۳۸۳ج۴۷۳:۲).
۳-آیه ی شریفه ی ۱۴۳ از سوره مبارکه ی اعراف :« و لَمّا جاء َ مُو سی لِمیقاتِنا و کَلَّمَهُ رَبُّهُ قالَ رَبِّ اَرِنِی اَنظُر اِلَیکَ قالَ لَن تَرانی وَ لکِنِ انظُر اِلَی الجَبَل ِ فَاِن ِ استَقَرَّ مَکانَهُ فَسَوف َ تَرانی… ».
ترجمه: «و چون موسی به میقات(جای مقرّر) آمد و خداوند با او سخن گفت(بی ترجمان و واسطه) ، گفت: خداوندا، خودت را به من بنما، تا نگرم !خداوند گفت: هر گز مرا نخواهی دید لکن به کوه نگاه کن اگر در جای خود آرمید مرا خواهی دید…».
تفسیر ادبی و عر فانی :
« گفته اند آن ساعتی که موسی لَن ترانی شنید ، مقام وی بر تراز وقتی بود که اَرنی انظر اِلَیک گفت ، زیرا این ساعت در مراد حق بود و آن ساعت در مراد خود !و بود موسی د ر مراد حق او را تمام تر از بود او د ر مراد خود ! که این تفرقه است و آن جمع. اگر چه موسی را زخم لَن تَرانی رسید ، اما در حال مرهم بر نهاد. فرشتگان سنگ ملامت در ارادت وی می زدند که ای فرزند زن حیض دیده !تو طمع دیدار حق کرده ای ! تراب کجا و رب ارباب کجا ! خاکی و آبی را چه رسد که حدیث قِدم کند . نبود و بود شده را چه رسد که وصال لَم یزل و لم یزال کند. موسی از سر مستی و بیخودی جواب می دهد که : معذورم دارید که من نه به خویشتن به اینجا آمده ام ، نخست او مرا خواست نه من خواستم ، دوست بر بالین دیدم که از خواب بر خاستم، من به طلب آتش می شدم که بر گزیده گشتم ، بی خبر بودم که آفتاب تقرب و تقریب به حضرت بر آمد که ( و قَرّبناه نجیِا ) … فر مان آمد به فرشتگان که دست از موسی بدارید که آن کس که شراب اصطناع (وَاصطَفَیتُکَ لِنَفسِی) از جام محبّت(وَالقَیتُ عَلَیکَ محبّت مِنّی) من نوشیده باشد، عربده کمتر از این نکند! موسی در آن حقایق مکاشفات از خم خانه ی لطف شراب محبّت چشید، دلش در هوای فردانیّت بپرید، نسیم انس وصلت از جانب قربت بر جانش دمید، آتش مهر زبانه زد و صبر از دل بر مید! و بی طاقت شد و گفت ( ربَّ ارنی انظر الیک ) آ خر نه کم از نظری!» (آموزگار ،۱۳۸۳ج۳۵۰:۱) .
«خضوع فرشتگان در برابر مقام محمّدی : چون زمینیان خلعت فرمانبرداری پیامبر را یافتند ، آسمانیان را درد غیرت از محبّت زیاد شد و خزینه ی صبرشان از شوق غارت شد، گفتند : خداوندا ! فرمان ده تا از این عالم بلند به زمین شویم و در پیش حجره ی محمّد صف بر کشیم تا باشد که گرد میدان او بر ما آرام نشیند و نسیم حضرتش بر ما و زد. فرمان رسیدکه ای مقرّبان حضرت آرام گیرد که رفتن شما به زمین سامان نیست، صبر کنید و در انتظار بنشینید تا وقت دیدار او که مقرّر داشته ایم برسد. چون روز مقرّر در آمد، ناگاه سوزی در دل سیّد آمد، بی قرار گشت و چون سوز به غایت رسید فرمان آمد که ای جبرئیل ، پر طاووسی در پوش، تحفه ی اقبال دیگر ، پیامبران را خبر کن، هوای بهشت را معنبر کن، از سوره ی منتهی به زمین سفر کن و دوست ما را در حجره ی امّ هانی از خواب بیدار کن و بگوی: محمّد! برخیز و بیاتا مرا ببینی، من منتظرم ، بی من چه نشینی؟» ( همان،ج۲ :۴۳۳) .
********
۱۷-«الهی من کیم که تو را خواهم ، چون من از قیمت خویش آگاهم» (همان، ۱۵:۱۳۸۶) .
********
بنیاد گرفته از آیه ی شریفه ی ۱۴ از سوره ی مبارکه ی قیامت به روش الهامی : « بَلِ الاِنسانُ عََلی نَفسِهِ بَصیَرهٌ ».
ترجمه :«بلکه آدمی نفس خود را نیک شناسد».
تفسیر ادبی و عرفانی:
« ای در طلب حق به اوّل قدم فرومانده ، ای با هزار مرکب میان بادیه ی تکلیف درمانده ، ای با هزار شمع و چراغ سرِ یک موی دولت نادیده ، ای در خزانه ی تبّت افتاده و بوی مشک به مشامت نرسیده ، ای با همه ی غوّاصان به دریا فرو شده و هیچ چیز به دست نیاورده و خویشتن را نیز از دست بداده ، ای دیر آمده و زود باز گشته ، ای به جای شراب سرور ، سراب غرور خریده ، و دل و دین به بها داده » (آموزگار ،۱۳۸۳ج۵۷۳:۲) .
********
۱۸-«الهی، بحق آنکه تو را هیچ حاجت نیست رحمت کن برآنکه او را هیچ حجّت نیست» (انصاری،۷:۱۳۸۶) .
********
اشاره به آیات زیر به روش الهامی دارد:
۱ـ آیه ی شریفه ۲۱ سوره مبارکه یس : « اِتِّبِعُوا مَن لا یَسئَلُُکُم اَجراًو هُم مُهتَدونَ ».
ترجمه :« بر پی کسانی بایستید که از شما مزدی نخواهند و آنان بر راه راست و بر نشان راستند».
تفسیر ادبی و عرفانی:
« در خبر است که چون بنده مؤمن از سرای فانی رو به سرای جاودانی نهد، او را به تخته ای خوابانند تا شستشوی دهند، از سوی خداوند غفور خطاب آید : ای مقربان درگاه، در نگرید همان گونه که ظاهر تن او را به آب می شویند ، باطن او را به رحمت می شویم و نور جلال ما از باطنش جلوه گر می شود» (آموزگار ،۱۳۸۳ج۲۹۳:۲).
۲ـ آیه ی شریفه ی ۱۰ از سوره ی مبارکه ی کهف : «اِذْ اَوَیاَلفِتیَهُ اِلَی الْکَهْفِ فَتصوّفا رَبَّنا آتِنامِن لَدُنْکَ رَحمهِ وَ هَیِّی لَنا مِن اَمرِنا رَشَداً».

کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، یکی از تلاش‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مبارزه با اعمال تروریستی است که در ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۱ در شیکاگو تصویب شده است (United Nations, 1971: 12325). در مقدمۀ این کنوانسیون، به ابراز نگرانی در خصوص به مخاطره افتادن امنیت افراد، اموال و بهره برداری از خدمات هوایی از طریق اعمال غیرقانونی اشاره نموده است. در زمینۀ تطبیق این کنوانسیون با اعمال تروریستی سایبری، می‌توان به مقررۀ عامی اشاره نمود که با ذکر دو عنوان «خشونت» و «خسارات جدی»، به ارتکاب جرایم خشونت بار به هر وسیله‌ای علیه تأسیسات هواپیمایی پرداخته است (بخش یک از مادۀ یک کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱). درجایی دیگر این کنوانسیون، شروع به جرم اعمال مذکور در مادۀ یک و شرکت در انجام افعال غیرقانونی مندرج در این کنوانسیون را مجرم و دولت‌های عضو را برای جلوگیری از وقوع چنین اعمالی، به اتخاذ تدابیر سریعی به منظور مجازات رساندن آن‌ ها ملزم می‌کند (بند دو از مادۀ یک کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱). در خصوص مجازات مرتکبین جرایم این کنوانسیون نیز، دولت‌ها متعهد به اعمال کیفرهای تشدیدی در جرایم مندرج در مادۀ یک شده‌اند (مادۀ سه کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱).

صلاحیت کیفری، در مادۀ پنج این کنوانسیون مورد اشاره قرار گرفته و دولت‌ها را به اتخاذ تدابیر لازم به منظور اعمال صلاحیت خود ملزم نموده است. بعد از اشاره به صلاحیت کیفری، به توقیف، تعقیب کیفری و اقدامات مربوطه توسط دولت‌ها اشاره گردیده و اقدامات مقتضی را برای به انجام رساندن این امور متذکر گردیده است (کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری ۱۹۷۱، مادۀ شش). استرداد مجرمین که یکی از چالش‌برانگیزترین مسئله در حقوق بین‌الملل است؛ در مقررات این کنوانسیون گنجانده شده و دولت‌ها را به انعقاد معاهدات استرداد، تشویق و بیان می‌دارد که جرایم مندرج در این کنوانسیون را از جمله جرایم قابل استرداد در دولت‌های عضو قلمداد نمایند (مادۀ هشت کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱).
با توجه به این که تروریسم سایبری، می‌تواند از سرتاسر جهان به وسیلۀ رایانه ارتکاب یابد، معاضدت های قضایی، مهم‌ترین عامل در تعقیب مؤثر و به محاکمه کشاندن افراد بزهکار است که متأسفانه مقررات منسجمی در این خصوص وجود ندارد. بزهکارانی مانند تروریست‌های سایبری که از نبوغ زیادی برخوردارند، قادر خواهند بود در کوتاه‌ترین زمان رد پای خود را محو نموده که این عامل منجر به شکست یا طولانی‌تر شدن پیگردهای قضایی خواهد شد. بنابراین معاضدت های قضایی که به شکل سریع انجام شود، برای پیگیری مجرمان بین‌المللی یک ضرورت آشکار است. در این خصوص کنوانسیون مذکور به عین بیان می‌دارد:
«دول متعاهد حداکثر معاضدت قضایی را در مورد رسیدگی‌های کیفری مربوط به جرایم نسبت به یکدیگر معمول خواهند داشت. قانون قابل اجرا در کلیۀ موارد، قانون دولت متقاضی عنه خواهد بود» (بند یک از مادۀ ۱۱ کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱). در ادامه همین کنوانسیون در رابطه با همکاری‌های قضایی به عین بیان می‌دارد:
«مقررات بند یک این ماده در تعهدات ناشی از سایر معاهدات دو یا چندجانبه فعلی یا آتی که کلاً یا بعضاً ناظر به همکاری‌های قضایی باشد مؤثر نخواهد بود» (بند دو از مادۀ ۱۱ کنوانسیون راجع به جلوگیری از اعمال غیرقانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری، مصوب ۱۹۷۱).
علاوه بر این کنوانسیون، پروتکل سرکوب اعمال غیرقانونی خشونت در فرودگاه‌های در خدمت هواپیمایی بین‌المللی کشوری، الحاقی به کنوانسیون راجع به سرکوب اعمال غیرقانونی بر ضد ایمنی هواپیمایی کشوری، مصوب ۲۴ فوریۀ ۱۹۸۸ است که مقررات کنوانسیون ۱۹۷۱ را در مورد اعمال تروریستی بسط می‌دهد. این کنوانسیون اشاره‌ای به تروریسم سایبری نکرده است؛ اما با دقت در عام‌الشمول بودن افعال مادی ارتکاب جرم، که با هر نوع وسیله‌ای بتوان به عملی خشونت بار دست زد که منجر به خسارت جدی در تأسیسات هواپیمایی شود، قطعاً با بهره گرفتن از سیستم‌های رایانه‌ای و انتشار بدافزارهای رایانه‌ای به سادگی می‌توان به اختلال دستگاه‌های کنترل هواپیما یا برج مراقبت اقدام نمود. با استدلال به مفاد مادۀ یک مذکور در این کنوانسیون که چنین عملی را جرم و قابل مجازات دانسته است، می‌توان به پیشگیری کیفری از تروریسم سایبری به وسیلۀ ارعاب پی برد.
۲-۲-۱-۲ -کنوانسیون جلوگیری از بمب‌گذاری تروریستی
این کنوانسیون ثمرۀ یکی از تلاش‌های مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مقابله با تروریسم و حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و در راستای ارتقای سطح حسن هم جواری و روابط دوستانه و همکاری بین کشورها در ۱۵ دسامبر سال ۱۹۹۷ تصویب گردید (هاشمی، ۱۳۹۰: ۲۵). کنوانسیون مذکور در تعریف ارکان تشکیل دهندۀ اعمال تروریستی در این سند، به مواد منفجرۀ دیگر یا ابزار انفجاری مهلک در ارتکاب جرایم تروریستی اشاره نموده است. این کنوانسیون بیان می‌دارد:
«مواد منفجرۀ دیگر یا ابزار انفجاری مهلک؛ اطلاق می‌شود به : الف. سلاح یا ابزاری انفجاری یا آتش زا که به منظور کشتن یا وارد ساختن جراحت جدی جسمانی یا خسارات عمدۀ مالی، طراحی شده یا دارای چنین قابلیتی باشد. ب. سلاح یا ابزاری که به منظور کشتن، ورود جراحت جدی جسمانی یا خسارات عمده مالی از طریق آزاد کردن، انتشار یا تراکم مواد شیمیایی سمی، عوامل بیولوژیکی یا سموم یا مواد مشابه یا پرتوافکنی و یا مواد رادیواکتیویته طراحی شده و یا چنین قابلیتی داشته باشد» (بخش سه از مادۀ یک کنوانسیون جلوگیری از بمب گذاری تروریستی، مصوب ۱۹۹۷).
با بررسی مفاد بخش سه از مادۀ یک، این گونه برداشت و تفسیر می‌شود که رایانه می‌تواند به عنوان واسطه و ماشه‌ای برای منفجر کردن بمب یا ابزار مرگباری باشد که اشخاص تروریست از آن برای اقدامات تروریستی استفاده می‌کنند. با توجه به این که از رایانه در مراکز حساس و زیرساخت‌هایی همچون رآکتورهای هسته‌ای، آزمایشگاه‌های شیمیایی و پزشکی برای کنترل درجۀ حرارت دما، رطوبت و اشعه‌های رادیواکتیو استفاده می‌شود، با تطبیق مفاد این کنوانسیون با افعال تشکیل دهندۀ تروریسم سایبری، می‌توان به شمول این جرم در این کنوانسیون استدلال نمود. بنابراین اقدام به حملات تروریستی سایبری، علیه تأسیسات مذکور در مادۀ فوق و اختلال در وظایف این گونه سیستم‌ها باعث مرگ و میر، صدمات شدید جسمانی در اثر آزاد سازی مواد شیمیایی سمی، عوامل بیولوژیکی یا تابش مواد رادیواکتیو و توقف در کارکرد عملیّات‌های این مراکز می‌گردد. جرم‌انگاری اعمال مذکور در این کنوانسیون و مسئول شناختن اشخاص مرتکب، نمودی از اقدامات پیشگیرانۀ کیفری و ارعاب انگیز این کنوانسیون به منظور پیشگیری از تروریسم سایبری است.
۲-۲-۱-۳- کنوانسیون سرکوب حمایت مالی از تروریسم
بکی از ارکان اصلی و زمینه ساز تحقق عملیّات‌های تروریستی، جمع آوری و حمایت‌های مالی از اشخاص تروریست است. شاید به نظر برسد که حملات تروریستی از طریق فضای مجازی به نسبت حملاتی که در فضای فیزیکی تحقق می‌یابد، کم هزینه باشند؛ اما با نگاهی به حملات سایبری اخیر و بدافزارهای تولید شده به خصوص ویروس «فلیم» کارشناسان عقیده دارند که این گونه از بدافزارها با پشتیبانی دولت و حمایت یک تیم حداقل بیست نفره برنامه نویسی شده‌اند (http://www.isna.ir/fa/news, retrieved at:3/10/1391). بنابراین در حملات تروریستی سایبری، همانند دیگر حملات تروریستی، حمایت‌های مالی باید مورد توجه قانون‌گذاران قرار گیرد. در این راستا این کنوانسیون هرگونه جمع آوری و تبادل منابع مالی به منظور ارتکاب حملات تروریستی، که با توجه به عام بودن مفاد ابن مقررات، شامل حملات تروریستی سایبری می‌شود، جرم و عاملان آن مورد پیگرد و مجازات قرار می‌گیرند.
کنوانسیون مذکور، یکی از قطعنامه‌های معروف در زمینۀ منع حمایت مالی از تروریسم است که در ۹ دسامبر ۱۹۹۹ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید (طیبی فرد، ۱۳۸۴: ۲۷۱).
در این کنوانسیون سه دستۀ عمده از اعمالی که حمایت مالی از اعمال تروریستی محسوب می‌شوند را برای کشورها شامل: جرم‌انگاری تأمین مالی تروریسم در قوانین جزایی در مواد دو و سه، همکاری گسترده با سایر کشورهای عضو و ارائۀ معاضدت های قضایی در موضوعات مرتبط با کنوانسیون در مواد ۱۲ الی ۱۵، اتخاذ اقدامات پیشگیرانه در مادۀ ۱۸، مسئولیت اشخاص حقوقی در ارتکاب اعمال غیرقانونی در کنوانسیون در ارتباط با تأمین مالی تروریسم در مادۀ پنج، از عمده مقررات الزام آور در این کنوانسیون راجع به مبارزه با تأمین مالی تروریسم است (همان: ۲۶۸-۲۶۷).
علاوه بر کنوانسیون ۱۹۹۹، قطعنامۀ شورای امنیت سازمان ملل متحد به شمارۀ ۱۳۷۳ به طور خلاصه در دو محور کلی، موضوع حمایت مالی از تروریسم را مورد توجه قرار داده است. محور اول، ایجاد هنجارهای بین‌المللی مبارزه با تأمین مالی تروریسم است که شامل جرم‌انگاری تأمین مالی اقدامات تروریستی در ردیف‌های الف و ب بند یک قطعنامه و مکلف نمودن دولت‌ها به منظور تلاش برای پیشگیری و مقابله با تأمین مالی تروریسم در قالب فعالیت‌های مختلف در ردیف (ث) بند دو است. (همان: ۲۷۲). در جایی دیگر از همین کنوانسیون، در خصوص پیشگیری از وقوع جرائم مندرج در مادۀ دو که اعمال تروریستی محسوب می‌شوند، به عین مقرر می‌دارد:
«کشورهای عضو در خصوص پیشگیری از وقوع جرائم موضوع مادۀ دو با یکدیگر همکاری نموده و تمامی اقدامات عملی را در قلمرو کشور خود به کار خواهند بست؛ از جمله قوانین داخلی را در این خصوص در صورت نیاز به تصویب خواهند رساند تا از انجام عملیّات تروریستی در خاک کشور خود یا کشور دیگر پیشگیری و با آن مقابله نمایند و در قلمرو خود اقداماتی را به کار خواهند گرفت تا مانع فعالیت غیر قانونی افراد و سازمان‌هایی شوند که آگاهانه جرائم مندرج در مادۀ دو را مرتکب شده یا انجام آن‌ ها را مدیریت یا تشویق نموده یا دیگران را به انجام آن تحریک می‌نمایند» (مادۀ ۱۸ کنوانسیون سرکوب حمایت مالی از تروریسم، مصوب ۱۹۹۹).
قطعنامه‌های دیگری از طرف شورای امنیت در ارتباط با تأمین مالی تروریسم، به تصویب رسیده‌اند که جمعاً هشت قطعنامه را شامل می‌شود که مهم‌ترین آن‌ ها عبارت اند از: قطعنامۀ شمارۀ ۱۳۷۷ در دسامبر ۲۰۰۱ و قطعنامۀ شمارۀ ۱۳۹۰ در ۲۸ ژانویۀ ۲۰۰۲، از جمله اسناد بین‌المللی در رابطه با تعهدات حقوقی بین‌المللی دولت‌ها برای منع حمایت مالی و ایمن ساختن سرزمین‌های دولت‌ها از حامیان مالی تروریست‌ها به شمار می‌روند. علاوه بر اسناد مذکور، گروه اقدام مالی، یکی دیگر از تلاش‌های صورت گرفته به منظور مقابله با تأمین مالی تروریسم است که توسط گروه هفت در سال ۱۹۸۹ تأسیس شد. گروه اقدام مالی، اصول چهل‌گانه‌ای را در مورد مبارزه با تأمین مالی تروریسم صادر نموده که از عمده اصول مذکور عبارت اند از: گزارش‌دهی معاملات مشکوک، تکلیف به وضع ضمانت اجرای مختلف برای اشخاص حقیقی و حقوقی و تأسیس واحد اطلاعاتی مالی است (طیبی فرد، ۱۳۸۴: ۲۷۸). بنابراین با توجه به جرم‌انگاری کنوانسیون‌های مذکور، فعالیت‌هایی که با کمک مالی باعث شکل دهی و وقوع عملیّات‌های تروریستی سایبری می‌شوند، می‌توان از این لحاظ به حمایت بزه‌دیدگان تروریسم سایبری و پیشگیری از وقوع حملات مذکور اقدام نمود.
۲-۲-۱-۴- کنوانسیون توکیو راجع به جرائم و برخی از اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما
کنوانسیون توکیو راجع به جرائم و برخی اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما است که در تاریخ ۱۴ سپتامبر سال ۱۹۶۳ در توکیو به تصویب رسیده است (ساعد، ۱۳۸۹: ۱۰۲). این کنوانسیون شامل هفت فصل و ۲۶ ماده است و شامل جرایم موضوع قوانین جزایی، اعمالی که متضمن ارتکاب جرم بوده و یا نباشد ولی سلامت هواپیما و سرنشینان و محمولات آن را به مخاطره اندازد و یا سبب اختلال نظم و آرامش داخلی هواپیما گردد، می‌‌شود (مادۀ یک کنوانسیون توکیو راجع به جرائم و برخی از اعمال ارتکابی دیگر در هواپیما، مصوب ۱۹۶۳). این سند بین‌المللی، همانند کنوانسیون پالرمو، با قید اعمال ارتکابی که امنیت هواپیما را به مخاطره می‌اندازد، تأسیسات هواپیمایی را که ممکن است مورد حملۀ تروریست‌های سایبری قرار گیرند، مورد حمایت کیفری قرار داده‌ و با جرم‌انگاری اعمالی که منجر به مخاطره افتادن سلامت هواپیما و غیره می‌گردد، به پیشگیری کیفری نسبت به وقوع چنین اعمالی از هر طریقی اقدام نموده است. با توجه به این که هواپیما به سیستم‌های مخابراتی وابستگی شدیدی دارد، با اختلال در دستگاه‌های هدایتی و کنترلی آن به وسیلۀ تروریست‌های سایبری و از طریق رایانه یا دیگر دستگاه‌های مخابراتی، می‌توانند نسبت به تخریب یا اختلال داده‌ها یا تأسیسات هواپیما اقدام نمایند. بنابراین در صورت وقوع حملات تروریستی سایبری علیه این تأسیسات، بر اساس این کنوانسیون، مرتکب یا مرتکبان به استناد مقررات این سند مورد مجازات قرار خواهند‌‌‌ گرفت.‌‌‌‌ فصل دوم این کنوانسیون نیز به صلاحیت کیفری اختصاص یافته و مواد سه و چهار به قواعد مختلف دربارۀ اعمال صلاحیت دولت‌ها در خصوص ارتکاب جرم اشاره دارد.
۲-۲-۱-۵- قطعنامۀ شمارۀ۱۳۷۳ شورای امنیت
قطعنامۀ فوق در ۲۸ سپتامبر سال ۲۰۰۱ توسط شورای امنیت به تصویب رسید و از جمله اسناد شاخص مبارزه با تروریسم به شمار می‌رود. شورای امنیت در این قطعنامه اقدامات تروریستی را بار دیگر مجرمانه قلمداد نمود و جرم‌انگاری آن را در بین قوانین داخلی کشورها به عنوان تعهدی سازمانی بر تمامی دولت‌های جهان تکلیف و تحمیل می‌کند. در مجموع از مفاد این کنوانسیون، چهار موضوع اساسی استناد می‌شود که عبارت اند از: الزام دولت‌ها به همکاری و معاضدت با یکدیگر به منظور سرکوب تروریسم، مقابله با تأمین مالی تروریسم، عدم پشتیبانی مستقیم و غیرمستقیم از تروریسم، جرم‌انگاری و تعقیب کیفری تروریسم از عمده نکاتی است که در این قطعنامه مورد تأکید قرار گرفته است (see: SC/Res/1373, 2001). “علاوه بر موارد فوق، این قطعنامه از دولت‌ها می‌خواهد راه‌هایی را برای تشدید و تسریع مبادلۀ اطلاعات در مواردی از قبیل، استفادۀ گروه‌های تروریستی از فناوری‌های مخابراتی اتخاذ نمایند."( بند سۀ اجرایی قطعنامۀ ۱۳۷۳ شورای امنیت، مصوب سال ۲۰۰۱).
مقررات این کنوانسیون، مصادیق خاصی از اقدامات تروریستی را مد نظر قرار نداده است؛ بنابراین شامل هر جرم تروریستی حتی در آینده که با تعریف تروریسم هم خوانی داشته باشد، مانند تروریسم سایبری می‌گردد. همان طور که در سطور قبل به آن اشاره گردید، این قطعنامه جرم‌انگاری و پیشگیری از تروریسم را برای کشورها الزامی دانسته و می‌توان گفت که این سند نیز در کنار دیگر اسناد مقابله با تروریسم سازمان ملل متحد، به پیشگیری غیر صریح از تروریسم سایبری در قالب اقدامات کیفری و غیر کیفری پرداخته است.
۲-۲-۱-۶- اعلامیۀ راجع به اقدامات ناظر به امحای تروریسم بین‌المللی
این اعلامیه که در سال ۱۹۹۴ صادر شده است، بار دیگر در سال ۱۹۹۵، همراه یا قطعنامۀ ۵۳/۵۰ مورد تأیید مجدد مجمع عمومی سازمان ملل قرار گرفت. در این اعلامیه مجمع عمومی، اهمیت اقدام همه جانبه را در خصوص از بین بردن و مبارزه با تمام اشکال تروریسم را مورد توجه قرار داده است که اقدامات پیشگیرانۀ کیفری یکی از موارد مشمول این اعلامیه خواهد بود و با استناد به این اقدامات می‌توان به مفاد این سند را به پیشگیری از تروریسم سایبری توسعه داد. (زمانی، ۱۳۸۰: ۱۱۸).
۲-۲-۱-۷- راهبرد جهانی ضد تروریسم سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۵
راهبرد جهانی ضد تروریسم سازمان ملل متحد، بر عزم راسخ جامعۀ بین‌المللی برای همکاری کامل در مبارزه با تروریسم بر طبق تعهدات حقوق بین‌الملل و سخت گیری در استفادۀ تروریسم از اینترنت توسط کشورها تأکید می‌ورزد. علاوه بر موارد فوق، این راهبرد هرکس را که از اعمال تروریستی حمایت، تسهیل، برنامه ریزی و اعمالی از این قبیل حمایت کند، دولت‌ها را به اجرای معیارهای از قبیل: تضمین دستگیری و محاکمه یا استرداد مرتکبین اعمال تروریستی بر حسب مقررات ذیربط حقوق ملّی و بین‌المللی به ویژه حقوق بشر، حقوق پناهندگی و حقوق بشردوستانۀ بین‌المللی دعوت و تشویق می‌کند. در ادامه این سند به پذیرش و اجرای موافقت نامه‌های همکاری قضایی متقابل و استرداد مجرمین و تقویت همکاری بین سازمان‌های مجری قانون، تشدید همکاری در تبادل اطلاعات به موقع و صحیح به پیشگیری و مبارزه با تروریسم، افزایش هماهنگ سازی و همکاری در میان دولت‌ها برای مبارزه با جرایمی که ممکن است با تروریسم ارتباط داشته باشند اشاره نموده است(http://www.un.org/terrorism/strategy-counter-terrorism.shtml, retrieved at:3/7/2012)
سازمان ملل در این راهبرد، به طور مستقیم به مسئلۀ قربانیان اعمال تروریستی عام می‌پردازد. راهبرد مذکور، معیارهایی را برای بررسی شرایط منجر به گسترش تروریسم فهرست کرده و تشکیل نظام‌های مساعدت ملّی را ترویج می‌کند که نیازهای بزه‌دیدگان تروریسم و خانواده‌هایشان را تبلیغ و به تسهیل نمودن زندگی آن‌ ها اقدام کنند؛ همچنین ضمیمه شدن حق قربانی برای جبران و مشارکت در اساس‌نامۀ دیوان کیفری بین‌المللی، نشانگر محوریت قربانیان در دستگاه عدالت کیفری و به طور گسترده تر نشانگر واکنش این دستگاه به تروریسم است که می‌توان مفاد آن را راجع به تروریسم سایبری و بزه‌دبدگان آن جاری دانست.
۲-۲-۱-۸- بیانیۀ یازدهمین نشست پیشگیری از جرایم و بسط عدالت کیفری سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۵
یازدهمین نشست سازمان ملل متحد در آوریل سال ۲۰۰۵ در شهر بانکوک پایتخت تایلند تشکیل شد که نمایندگانی از کشورمان نیز به منظور مبارزه با جرم و پی‌جویی عدالت در این کنگره‌ شرکت کردند. به طور خلاصه یکی از موارد دستور کار این کنگره، همکاری بین‌المللی بر ضد تروریسم و ارتباط تروریسم با دیگر اعمال‌ مجرمانه در چارچوب کاری دفتر مقابله با جرم و مواد مخدر سازمان ملل متحد بود که در بیانیۀ صادر شده بر آن‌ تأکید شده است (ادارۀ پژوهش حقوق جزا، ۱۳۸۴: ۳۵).
در خصوص جرایم رایانه‌ای، این نشست اقدام به معرفی دسته‌ای از جرایم رایانه‌ای نموده که نمونه‌ای از اقدامات پیشگیرانۀ کیفری در این بیانیه است که عبارت اند از: انتشار ویروس‌های رایانه‌ای جهانی و هدف قرار دادن فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، خرابکاری، جعل یا تقلب حرفه‌ای الکترونیکی، سرقت یا کلاهبرداری (حملات هکری به بانک‌ها یا نظام‌های مالی)، ارسال پیام‌های مزاحم و ایمیل‌های تقلبی جهت به دست آوردن اطلاعات مالی، خصوصی و کلمات رمز است.
اشاره به جرایم فوق به خصوص انتشار ویروس‌های رایانه‌ای و تخریب، نمودی از اهتمام سازمان ملل متحد در توجه به جرایم سایبری و پیشگیری از این دسته از جرایم است که تروریسم سایبری یکی از معضلات نوین در حوزۀ فضای سایبر و در دستور کار این سازمان به شمار می‌رود.
۲-۲-۱-۹- کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم
اتحادیۀ اروپا در حوزه‌های متنوعی از امنیت فضای سایبر فعالیت نموده است. اتحادیۀ کشورهای اروپایی، سیاست‌های متعددی را در خصوص حملاتِ علیه شبکه‌های رایانه‌ای، انتشار ویروس‌ها، کرم‌های رایانه‌ای، تروجان ها، هرزنامه‌های اینترنتی، حملات فیشینگ و سرقت هویت صادر نموده است. با توجه به این که موارد فوق، به طور غالب در تروریسم سایبری مورد استفاده قرار می‌گیرند، می‌توان نتیجه گرفت که اتحادیۀ اروپا یکی از مهم‌ترین سازمان‌هایی است که به منظور پیشگیری از تروریسم سایبری گام برداشته است. این اتحادیه در سال ۲۰۰۴ اقدام به تأسیس «آژانس امنیت اطلاعات و شبکۀ اروپا»^[۶۰] به منظور اطمینان از امنیت اطلاعات و شبکه در جامعۀ اروپا نمود
هدف از تأسیس این آژانس، کمک به تقویت و توسعۀ فرهنگ امنیت اطلاعات و شبکه برای حفاظت از منافع شهروندان، مشتریان، سرمایه گذاران و سازمان‌های عهده دار امور اجرایی کشور در اتحادیۀ اروپا است(http://www.enisa.europa.eu/about-enisa,retrieved at:3/10/2012). علاوه بر اقدامات فوق، این سازمان تلاش‌هایی را در خصوص ابراز نگرانی نسبت به تهدیدات سایبری در میان گروه‌ها و سازمان‌های آسیب پذیر و همچنین در سال ۲۰۰۲، طرح عملی را تحت عنوان «اروپای الکترونیک ۲۰۰۵: جامعۀ اطلاعاتی برای همه» اجرا نمود.
تأسیس واحدی به نام (CNSA)، یکی دیگر از اقدامات اتحادیۀ اروپا است که عمدۀ وظایف آن مقابله با هرزنامه است که بدافزارها به طور غالب از این طریق، سیستم‌های رایانه‌ای را آلوده و مورد حمله قرار می‌دهند، همچنین اشتراک گذاری اطلاعات و تجربیات با نهادهای قانون‌گذاری و تهیۀ آیین دادرسی در خصوص دعاوی فراملّی از جمله فعالیت‌های مهم این نهاد است.
کشورهای اتحادیۀ اروپا در واکنش به افزایش نگرانی‌های حاصل از اقدامات تروریستی، اقدام به تصویب کنوانسیون منطقه‌ای به عنوان «کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم» در تاریخ ۲۷ ژانویۀ ۱۹۷۷ در استراسبورگ فرانسه نمودند. این کنوانسیون که نشان دهندۀ عزم دولت‌های منطقۀ اروپا در همکاری و مقابله با تروریسم است، با هدف خارج ساختن جرایم خاص تروریستی از مقولۀ جرایم تروریستی تدوین شد. دامنۀ شمول این کنوانسیون در مقایسه با دیگر اسناد ضد تروریسم، وسیع‌تر است (زمانی، ۱۳۸۰: ۱۳۸). به عبارت دیگر این سند، تعداد بیشتری از جرایم را شامل می‌شود. جرایم اشاره شده در این کنوانسیون عبارت اند از:
جرایم مذکور در کنوانسیون مونترال مصوب ۱۹۷۱؛
جرایم مذکور در کنوانسیون لاهه مصوب ۱۹۷۰؛
اعمالی که به صورت خاص علیه حیات، سلامت جسمانی یا آزادی اشخاص مورد حمایت در حقوق بین‌المللی از جمله مأمورین دیپلماتیک به وقوع می‌پیوندد؛
سایر اقدامات خاص نظیر آدم ربایی، گروگان گیری یا توقیف غیرقانونی؛
جرایمی که به وسیلۀ ابزارهایی از قبیل: بمب، نارنجک، موشک، اسلحۀ گرم یا بمب پستی یا نامه‌ای که حیات افراد را در معرض خطر قرار می‌دهد؛
شروع به ارتکاب جرایم مذکور یا همکاری در جرایم فوق‌الذکر (مادۀ یک کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم، مصوب ۱۹۷۷).
علاوه بر موارد فوق، این کنوانسیون به اعضاء اجازه داده تا قلمرو جرایم این کنوانسیون را گسترش داده و هر جرمی را که تهدیدی علیه حیات، صدمات جسمانی، آزادی شخص یا اموال باشد را در مقررات کنوانسیون بگنجانند (مادۀ دو کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم، مصوب ۱۹۷۷). در دیگر مقررات این کنوانسیون، به گسترش صلاحیت کیفری دولت‌ها به منظور به کیفر رساندن مرتکبان جرایم تروریستی (مادۀ شش کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم، مصوب ۱۹۷۷)، استرداد و محاکمۀ بزهکاران تروریستی (مادۀ هفت کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم، مصوب ۱۹۷۷) و قواعد کیفری مربوطه اجرای این کنوانسیون توسط شورای اروپا پرداخته است (مادۀ نه کنوانسیون اروپایی مقابله با تروریسم، مصوب ۱۹۷۷). قواعد فوق، از جمله سازوکارهایی هستند که به منظور پیشگیری کیفری و مبارزه با اقدامات تروریستی در این کنوانسیون به آن‌ ها پرداخته شده است.
۲-۲-۱-۱۰- کنوانسیون منطقه‌ای سازمان همکاری‌های منطقه‌ای آسیای جنوبی
کنوانسیون منطقه‌ای سازمان همکاری‌های منطقه‌ای آسیای جنوبی در مورد پیشگیری از تروریسم، یکی دیگر از تلاش‌های منطقه‌ای کشورهای جهان در مبارزه با تروریسم است که توسط هفت عضو این سازمان، یعنی بنگلادش، بوتان، هند، مالدیو، نپال، پاکستان و سریلانکا با جهت‌گیری مقابله با رشد روز افزون جرایم تروریستی و الگو گرفتن از کنوانسیون‌های بین‌المللی در مقابله با تروریسم، در تاریخ چهار نوامبر ۱۹۸۷ در کاتماندو به تصویب رسید (زمانی، ۱۳۸۰: ۱۳۸). بر اساس مقررات این کنوانسیون، جرایم زیر به عنوان جرم سیاسی تلقی نخواهند شد؛ بنابراین باید به استرداد مرتکبان جرایم ذیل اقدام شود.
جرایم مذکور در محدودۀ کنوانسیون مقابله با تصرف غیرقانونی هواپیما مصوب ۱۹۷۰ لاهه.
جرایم مذکور در محدودۀ کنوانسیون مقابله با اقدامات غیر قانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری مصوب ۱۹۷۱ مونترال.
جرایم مذکور در محدودۀ کنوانسیون پیشگیری و مجازات علیه اشخاص مورد حمایت بین‌المللی از جمله مأمورین دیپلماتیک مصوب ۱۹۷۳ نیویورک.
وقوع جرایم مذکور در محدودۀ هر کنوانسیون ضد تروریستی که دولت‌های عضو «سارک» با آن ارتباط دارند و عضو آن هستند، اعضاء توافق کنند که مجریان را تعقیب و استرداد نمایند.
قتل (عمد و غیر عمد)، حمله و ضرب و شتمی که منجر به آسیب شدید جسمانی شود، آدم ربایی، گروگان گیری و جرایمی که مرتبط با تیراندازی، سلاح‌های انفجاری به عنوان یک ابزار، خطرات جدی برای حیات و دارایی‌های اشخاص ایجاد نماید.
تلاش برای توطئه برای ارتکاب هر یک از جرائم مذکور در بندهای فوق، از طریق مساعدت و معاونت در جرم (مادۀ یک کنوانسیون منطقه‌ای سازمان همکاری‌های منطقه‌ای آسیای جنوبی، مصوب ۱۹۸۷).
این کنوانسیون مجموعه‌ای از جرایم را که در کنوانسیون‌های بین‌المللی ذکر شده‌اند، اشاره نموده اما با این وجود در این سند منطقه‌ای، نشانی از اعمال تروریستی که از طریق رایانه وقوع یابند دیده نمی‌شود. اما با استدلال به قواعد عام ارتکاب جرایم تروریستی که در کنوانسیون‌های متعددی از جمله کنوانسیون مقابله با اقدامات غیر قانونی علیه امنیت هواپیمایی کشوری که در این سند منطقه‌ای مورد تأکید قرار گرفته‌اند، می‌توان به اشارۀ غیر مستقیم این کنوانسیون به افعال تشکیل دهندۀ تروریسم سایبری استدلال نمود. بنابراین آن دسته از قواعد کیفری که در کنوانسیون مونترال در زمینۀ پیشگیری کیفری از تروریسم به آن‌ ها اشاره گردید، در این کنوانسیون نیز مورد تأکید قرار گرفته‌اند. با توجه به مطالب فوق، می‌توان به اتخاذ اقدامات پیشگیرانۀ کیفری از ارتکاب تروریسم سایبری، در کنوانسیون منطقه‌ای سازمان همکاری‌های منطقه‌ای آسیای جنوبی استناد نمود.
۲-۲-۱-۱۱- کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی در زمینۀ مبارزه با تروریسم بین‌المللی
سازمان کنفرانس اسلامی، در اسناد متعدد در مورد مقولۀ تروریسم و مبارزه با آن پرداخته است. شاخص‌ترین سند در رابطه با تروریسم، کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی برای مبارزه با تروریسم بین‌المللی^[۶۱]است که در بیست‌ و ششمین کنفرانس وزرای امور خارجه کشورهای اسلامی، بر اساس قطعنامۀ ۲۶/۵۹ در جولای سال ۱۹۹۹ به تصویب اعضاء و همچنین در ۲۱/۳/۱۳۸۰ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید (کدخدایی و ساعد، ۱۳۹۰: ۲۷۰-۲۶۹). این کنوانسیون چهل و دو ماده‌ای، تقریباً به تمام مسائل مرتبط با پدیدۀ تروریسم، تعاریف، نحوۀ همکاری دولت‌ها و مسائل قضایی مرتبط با جرایم تروریستی می‌پردازد و فضای مناسبی را برای مبارزه با تروریسم و تمایز آن با جنبش‌های استقلال‌طلبی و آزادسازی سرزمین‌های ملّی ایجاد کرده است. سازمان کنفرانس اسلامی، تروریسم را عملی می‌داند که “همراه با خشونت یا تهدید به خشونت و با انگیزه‌های سیاسی، مالی، مذهبی، فردی، گروهی در قالب اعمال جنایی (جرایم علیه تمامیت جسمانی، روانی یا امنیت ملّی)، با هدف ایجاد ترس در جامعه یا تهدید به ایراد صدمه به مردم یا اموال عمومی یا خصوصی یا امنیت ملّی، خواه اقدامات مذکور انجام بشود یا این که در حالت تهدید باقی بماند، ارتکاب یابد” (مادۀ یک کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی در زمینۀ مبارزه با تروریسم بین‌المللی، مصوب ۱۹۹۹).
در خصوص اقدامات پیشگیرانۀ کیفری در این سند منطقه‌ای، مقررات این کنوانسیون به اقدامات متعدد پیشگیرانه و احتیاطی در مبارزه با جرایم تروریستی پرداخته است. در میان اقدامات پیشنهادی این کنوانسیون، می‌توان به موارد متعددی از جمله “تقویت سیستم‌ها برای تضمین سلامت و حفاظت از اشخاص، تأسیسات حیاتی و وسایل حمل و نقل عمومی، ممانعت از تبدیل شدن سرزمین دولت‌های عضو به مکان برنامه ریزی و سازماندهی اقدامات تروریستی، همکاری و هماهنگی با سایر دولت‌های متعاهد به ویژه دولت‌های هم‌جوار که درگیر جرایم تروریستی هستند، ارتقاء و توسعۀ فعالیت‌های اطلاعاتی- امنیتی و هماهنگ سازی اقدامات با سایر اعضاء، تأسیس پایگاه اطلاعاتی از سوی هر یک از اعضاء به منظور جمع آوری و تحلیل اطلاعات دربارۀ بزهکاران تروریستی و اقدامات آن‌ ها، بازداشت عوامل تروریستی و مجازات آن‌ ها بر اساس قوانین داخلی یا استرداد آن‌ ها مطابق مقررات این کنوانسیون یا کنوانسیون‌های بین‌المللی، ایجاد و توسعۀ همکاری مؤثر در میان نهادهای امنیتی و ذیربط کشور با شهروندان دولت‌های متعاهد، کمک‌رسانی‌های ضروری به قربانیان تروریسم به منظور مقابله با عملیّات‌های تروریستی عام اشاره نمود” (مادۀ سۀ کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی زمینۀ مبارزه با تروریسم بین‌المللی، مصوب ۱۹۹۹). این کنوانسیون به حمایت عمده‌ترین بزه‌دیدگان تروریسم سایبری، یعنی تأسیسات حیاتی و زیرساخت‌های حمل و نقل اشاره نموده و به منظور جبران خسارت زودهنگام از بزه‌دیدگان تروریسم که تروریسم سایبری را نیز شامل می‌شود، کمک رسانی فوری به آن‌ ها را مورد تأکید قرار داده است (مادۀ سۀ کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی زمینۀ مبارزه با تروریسم بین‌المللی، مصوب ۱۹۹۹).
در خصوص همکاری و موارد همکاری میان دولت‌های متعاهد، این کنوانسیون به همکاری‌هایی از قبیل: تبادل اطلاعات در فعالیت‌ها و جرایم ارتکابی از سوی مرتکبان جرایم تروریستی، تجهیزات و ابزارهای به‌کار برده شده توسط تروریست‌ها، باخبر نمودن سریع دولت‌های عضو نسبت به شکل گیری جرایم تروریستی در خاک دولت‌های دیگر، اطلاع رسانی برای دستگیری بزهکاران مذکور در دیگر دولت‌های متعاهد، تحقیقات و مراحل دستگیری مرتکب، همکاری در زمینۀ افراد متخصص در زمینۀ جرایم تروریستی و تجربیات آن‌ ها اشاره نموده است (مادۀ چهار کنوانسیون سازمان کنفرانس اسلامی در زمینۀ مبارزه با تروریسم بین‌المللی، مصوب ۱۹۹۹). به طور کلی این کنوانسیون در مواد پنج الی ۲۵ به مسائل قضایی، از قبیل آیین دادرسی کیفری جرایم تروریستی، تبادل شواهد و اسناد قضایی، اقدامات تأمینی به منظور محافظت از شهود و خانواده‌های آنان، معاضدت های قضایی در قالب بازپرسی و تحقیقات قضایی، جرایم قابل استرداد، روش‌های استرداد و رسیدگی نیابتی را مورد بحث قرار می‌دهد که نشان دهندۀ عزم کشورهای اسلامی در پیشگیری کیفری از انواع جرایم تروریستی از جمله تروریسم سایبری است (Con.Annex to Res.No. 26/59/P, 1999)
علاوه بر کنوانسیون ۱۹۹۹، قطعنامۀ شمارۀ پ-۷/۴۳ با عنوان دستورالعمل دول عضو سازمان کنفرانس اسلامی در مبارزه با تروریسم بین‌المللی، توسط کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در سال ۱۹۹۴ به تصویب رسید. دستورالعمل مذکور، مقابله با تروریسم را مورد تأکید قرار داده و نقش دولت‌ها را در خصوص ارتکاب جرایم تروریستی مطرح ساخته است. در این دستورالعمل، دولت‌های عضو روش‌های مقابله با تروریسم را در طی شش بند مورد اشاره قرار داده‌اند که از جمله می‌توان به مواردی از قبیل “اقدام در جلوگیری از هرگونه حمایت مستقیم و غیر مستقیم از عملیّات‌های تروریستی، همکاری در راستای مبارزه با تروریسم از مجرای تدوین مجازات و بازداشت متهمین اشاره نمود"( بند دو قطعنامۀ شمارۀ پ-۷/۴۳ تحت عنوان دستورالعمل دول عضو سازمان کنفرانس اسلامی در مبارزه با تروریسم بین‌المللی، مصوب ۱۹۹۴).

۳۷۷- کسی که گرم طلب است، هنگامی که به وصال رسید، از اضطراب درونی در وصل نمی ماند مانند تیر تیزی که رها شده و به مقصد رسیده ، از حد رسیدن تجاوز می کند و از نشانه می گذرد.
مفهوم بیت: بیان مبالغه در طلب.
۳۷۹- هرزه گرد: آواره و ولگرد.
مفهوم بیت: تاکید بر جایگیر نشدن و اقامت نکردن در یک جا.
۳۸۰- منظور از گره داشتن گل ، حالت غنچه بودن گل و تو در تو بودن گلبرگ های آن است.
منظور از زر ، ریزه و گرده گل است.
۳۸۱- جوّال : بسیار جولان کننده ، بسیار گردنده .(معین، ذیل واژه جوال) «جوال . [ج َوْ وا ] (ع ص ) گردنده . بسیار جولان کننده . (منتهی الارب ). ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۱۰۷۱)، (برهان، ۱۳۶۲: ۵۹۵)
آتش زیر پا داشتن: کنایه از بیقراری.
شعله جوّاله: مشعلی که آن را به سرعت تمام می گردانند.
۳۸۵- تبخال : اثر تب گرم بود که بر لب پدید آید. (حاشیه فرهنگ اسدی نخجوانی ). جوششی باشد که به سبب حرارت و سورت تب بر اطراف لب پدید آید. (فرهنگ جهانگیری ) ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۶۸۹)، (برهان، ۱۳۶۲: ۴۶۶)
در شعر غنی به صورت تبخاله، به کار می­رود.
دریا کشان: استعاره از شراب نوشان.
۳۸۶- سر کردن : شروع کردن . (غیاث ). آغاز کردن . سر دادن. شروع کردن فسانه و حدیث و سخن و شیون و گریه و شکوه و راه و مانند آن . (آنندراج )
۳۸۷- سجود سر به محراب کمان : کنایه از افتادن سر است در مقابل کمان قاتل.
۳۸۸- معنی بیت: ما از زخم تیغ مضطرب و بی طاقت نشدیم و صبر کردیم امّا از زخم زبان بسیار نالان و غمگین شدیم.
۳۸۹- معنی بیت: از زندگی ای که موقوف به مادیّات است متنفرم ؛ مانند صبحی ام که با دیدن نان از زندگی ناامید می شوم .منظور از نان صبح ،آفتاب است که طلوعش موجب مرگ صبح می شود.
نان: استعاره از آفتاب به وجه مشابهت مدوّر بودنشان
۳۹۰- «نریزد» دو وجهی است.
در صورت متعدی بودن« کشتی» فاعل« نریزد» خواهد بود.
۳۹۱- نام بر آوردن : کنایه از مشهور شدن.
۳۹۴- آسمان به زیر زمین آوردن : کنایه از انجام دادن امری محال.
معنی بیت: اگر آسمان مانند خم به زیرزمین رود تا شراب زندگی را برای من مهیّا سازد آنقدر سختی و عذاب دارم که دوای درد دل من نخواهد شد.

۳۹۵- گره خاطر به معنی ملال خاطر است.
خاشاک به معنی ریزه ی کاه و چوب است که با خاک مخلوط شده است.
۳۹۶- خنده گور: اشاره به دهانه گشاد آن است که با دفن کردن مرده در آن بسته می شود.
خاک در دهن کردن : نوعی دعای بد و نفرین است.
۳۹۸- لفظ عرقناک با حال شمع تناسب دارد.
۳۹۹- مهره مار مانند دانه های انگور است که وجود آن موجب قدرتمندی و شانس و اقبال می شود.
۴۰۰- شمشاد: درختی همیشه سبز و چوب آن در غایت سختی و نرمی . (ناظم الاطباء). درخت معروف که از چوب آن شانه موی سازند و محاسن و زلف را بدان شانه کنند. (انجمن آرا) (آنندراج ).
(دهخدا، ۱۳۸۵: ۲۸۳۹)، (برهان، ۱۳۶۲: ۱۲۹۴)
- شانه شمشاد ؛ شانه ای که از چوب شمشاد سازند.
سلسله : زنجیر. || ترتیب و اسامی پیران طریقت تا به اسم یکی از ناموران اهل ارشاد رسد. (آنندراج ) (غیاث (
دست بیعت دادن : دست در دست یکدیگر نهادن دو تن به نشانه ٔ بیعت و پیمان و قبول و عهد بیعت کردن. (برهان(
۴۰۱- در این بیت دندان به ژاله تشبیه شده است.
۴۰۷- شهباز: مخفّف شاهباز. جانوری است شکاری که به جثّه از باز بزرگتر و به گیرائی کمتر می­باشد و باز بزرگ را نیز گویند. (برهان ) (فرهنگ جهانگیری ) به نقل از ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۱۸۵۶)، (برهان، ۱۳۶۲: ۱۳۱۳)
۴۰۸- بط: در عربی مرغابی را گویند. (برهان ). مرغابی . (ناظم الاطباء). جانور معروف .بط. [ ب َطط ] (اِخ) دهی است در راه دقوقا. (منتهی الارب ). به نقل از ( دهخدا، ۱۳۷۳: ۴۲۱۰)
۴۰۹- عشرت . خوش زندگانی کردن با هم . (غیاث ).|| خوشدلی . (غیاث اللغات ). عیش و نشاط. (آنندراج ). به نقل از ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۱۹۸۸)
۴۱۰- تردّد: گردیدن و رفتن و آمد و شد کردن . (غیاث اللغات ) (آنندراج ). ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۷۲۳)
۴۱۱- معنی بیت: اگر برای کسب روزی به مشکلی در کارت ایجاد شود و از تلاش کردن باز مانی ، سرانجام مانند آسیا روزی نصیب تو خواهد شد.
مشبهٌ به شدن آسیا به اعتبار سوراخ سنگ آسیاست که دانه های گندم در آن می اندازند.
۴۱۲- مراد از تحریک زبان، جنبش و حرکت زبان است.
۴۱۳- شوخ : چرک جامه و چرک بدن . (غیاث اللغات ). || (ص ) بی باک و دلیر. (برهان ) (غیاث اللغات ) (آنندراج ). || بازیگوش . شیطان [ کودکی ]. متمرّد. (لغت­نامه مقامات حریری ). ( دهخدا، ۱۳۸۵: ۱۸۴۸ - ۱۸۴۷)، (برهان، ۱۳۶۲: ۱۳۰۶)
در شعر غنی:

 

کودکان غنچه گل را به نفس باز کنند

زیبد آن شوخ دهن گر به سخن بگشاید

شکل ‏۲‑۱۸: مدل فرایند تولید فرصت کارآفرینانه، چلی، ۲۰۰۵ ۷۰
شکل ‏۲‑۱۹: فرصت کارافرینانه سینگ ، ۲۰۰۰ ۷۱
شکل ‏۲‑۲۰: نقش کارامدی و علاقه مندی تصور شده در به نمایش درآوردن فرصت های محیطی؛ استیونسون و همکاران۲۰۰۳ ۷۲
شکل ‏۲‑۲۱: انواع فرصت ها از دیدگاه ؛ انواع فرصتها از دیدگاه آردیچویلی و همکاران، ۲۰۰۴ ۷۴
شکل ‏۲‑۲۳: مدل دانشگاه کارآفرین؛ :گوررو و اوربانو، ۲۰۱۰ ۷۷
شکل ‏۲‑۲۴: مدل تشخیص فرصت های کارافرینانهی دانشگاهی ۸۴
شکل ‏۴‑۱: نمودارمیله ای مربوط به فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان ۱۱۳
شکل ‏۴‑۲: توزیع فراوانی مربوط به سن ۱۱۵
شکل ‏۴‑۳: نمودارمیله ای مربوط به فراوانی تحصیلات پاسخ دهندگان ۱۱۷
شکل ‏۴‑۴: نمودارمیله ای مربوط به علاقه مندی پاسخ دهندگان ۱۱۸
شکل ‏۴‑۵: نمودارمیله ای مربوط به مطالعه پاسخ دهندگان ۱۲۰
شکل ‏۴‑۶: نمودارمیله ای مربوط به فعالیت پاسخ دهندگان ۱۲۱
شکل ‏۴‑۷: مدل تحلیل عاملی تاییدی دانشگاه کارآفرین (تخمین استاندارد) ۱۲۴
شکل ‏۴‑۸: مدل تحلیل عاملی تاییدی دانشگاه کارآفرین (معناداری ضرایب) ۱۲۵
شکل ‏۴‑۹: مدل تحلیل عاملی تاییدی محیط (تخمین استاندارد) ۱۲۶
شکل ‏۴‑۱۰: مدل تحلیل عاملی تاییدی شایستگی های محیط (معناداری ضرایب) ۱۲۷
شکل ‏۴‑۱۱: مدل تحلیل عاملی تاییدی فرصت (تخمین استاندارد) ۱۲۸
شکل ‏۴‑۱۲: مدل تحلیل عاملی تاییدی فرصت (معناداری ضرایب) ۱۲۹
شکل ‏۴‑۱۳: مدل تحلیل عاملی تاییدی فرصت های آینده (تخمین استاندارد) ۱۳۰
شکل ‏۴‑۱۴: مدل تحلیل عاملی تاییدی فرصت های آینده (معناداری ضرایب) ۱۳۱
شکل ‏۴‑۱۵: تحلیل مسیر مدل مفهومی تحقیق (تخمین استاندارد) ۱۴۵
شکل ‏۴‑۱۶: تحلیل مسیر مدل مفهومی تحقیق (معناداری ضرایب) ۱۴۶
شکل ‏۴‑۱۷: تحلیل مسیر مدل مفهومی تحقیق (تخمین استاندارد) ۱۵۲
شکل ‏۴‑۱۸: تحلیل مسیر مدل مفهومی تحقیق (معناداری ضرایب) ۱۵۲
فهرست جدول­ها
جدول ‏۲‑۱: طبقه بندی مدل های کشف فرصت؛ چندلر و همکاران ۲۰۰۴ ۴۰
جدول ‏۳‑۱: پرسشنامه ی تایید خبرگان ۹۰
جدول ‏۳‑۲: بررسی کفایت عوامل پرسشنامه ۹۸
جدول ‏۳‑۳: ارزیابی پایابی پرسشنامه ۱۰۰
جدول ‏۴‑۱: توزیع فراوانی مربوط به جنسیت ۱۱۲
جدول ‏۴‑۲: توزیع فراوانی مربوط به سن ۱۱۳
جدول ‏۴‑۳: توزیع فراوانی مربوط به تحصیلات پاسخ دهندگان ۱۱۶
جدول ‏۴‑۴: توزیع فراوانی مربوط به علاقه مندی پاسخ دهندگان ۱۱۷
جدول ‏۴‑۵: توزیع فراوانی مربوط به مطالعه پاسخ دهندگان ۱۱۹
جدول ‏۴‑۶: توزیع فراوانی مربوط به فعالیت پاسخ دهندگان ۱۲۰
جدول ‏۴‑۷: آزمون کولموگروف- اسمیرنوف برای متغیرهای تحقیق ۱۲۲

جدول ‏۴‑۸: خلاصه نتایج آماری مربوط به دانشگاه ۱۳۳
جدول ‏۴‑۹: نتایج آزمون تی تک نمونه ای دانشگاه کارافرین ۱۳۴
جدول ‏۴‑۱۰: خلاصه نتایج آماری مربوط به سنجش محیط ۱۳۶
جدول ‏۴‑۱۱: نتایج آزمون تی تک نمونه ای سنجش محیط ۱۳۷
جدول ‏۴‑۱۲: خلاصه نتایج آماری مربوط به فرصت ۱۳۸
جدول ‏۴‑۱۳: نتایج آزمون تی تک نمونه ای فرصت ۱۳۹
جدول ‏۴‑۱۴: خلاصه نتایج آماری مربوط به فرصت های آینده ۱۴۰
جدول ‏۴‑۱۵: نتایج آزمون تی تک نمونه ای فرصت های آینده ۱۴۱
جدول ‏۴‑۱۶: ضرایب مسیر، آمارهی t و ضریب تعیین (متغیر وابسته: فرصت) ۱۴۶
جدول ‏۴‑۱۷: ضرایب مسیر، آمارهی t و ضریب تعیین (متغیر وابسته: فرصت های آینده) ۱۴۷

همچنان که عقلانیت جوهری بشر قوت می گیرد، ارزش های اصیل انسانی همچون عدالت وآزادی زنده ترمی شود. انگیزش محصول طبیعی عدالت است. نظریه های عدالت از سایر نظریه ها کاملاً متفاوت بوده و با ارزش های افراد مرتبط است، تا نیازها ، باورها ویا تقویت ها (اسکندری، ۱۳۸۶، ص ۲).
یکی از عرصه های ابراز حساسیت به مفهوم عدالت، ساخت سازمان های رسمی است و عدالت سازمانی امروزه یک مفهوم شناخته شده ای است. برهیچ سازمانی پوشیده نیست که استقرارعدالت درسازمان می تواند پیامدهای مؤثری در اجتماع پی داشته باشد (قلی پور، پورعزت، ۱۳۸۷، ص ۷۱) تلاش هایی برای توضیح تأثیرگذاری عدالت بر سازمان ها و عملکرد سازمانی صورت گرفته است و این تلاش ها به نظریه عدالت سازمانی منتهی گردید (,p:386 ,2010 Colquitte) پاسخ افراد به مجموعه منافع اقتصادی و اجتماعی احساسی که به دست می آورند در مقابل آنچه ارائه می دهند موضوع اصلی پژوهش در عدالت سازمانی محسوب می شود (ذاکر اصفهانی، ۱۳۸۷، ص ۹).

در دهه اخیر، توجه بسیاری به عدالت سازمانی به عنوان یک ساختار مهم و یک زمینه تحقیقی قابل توجه در روانشناسی صنعتی- سازمانی معطوف شده است. عدالت سازمانی به رفتار منصفانه و اخلاقی افراد درون یک سازمان اشاره می کند. عدالت سازمانی مهم است، زیرا با فرایندهای سازمانی مهم مانند حقوق شهروندی، تعهد، رضایت شغلی و عملکرد مرتبط است.
واژه عدالت سازمانی توسط گرینبرگ در سال(۱۹۸۷) مطرح شد. به نظرگرینبرگ عدالت سازمانی با ادراک کارکنان از انصاف کاری در سازمان مرتبط است. در واقع این اصطلاح را برای تشریح و تفسیر نقش انصاف در محیط کاری به کار می برد. به بیانی دیگر این نظریه احساس افراد درباره منصفانه نحوه رفتار با خودشان و دیگران طبقه بندی و تشریح می کند. احساسی که برای اثر بخشی عملکرد سازمان ها و رضایت افراد در سازمان ها ضرورت دارد.کروپانزانو (۲۰۰۱) عدالت سازمانی را به مثابه یک جستار روان شناختی که روی ادراک از انصاف در محیط کاری تأکید دارد در نظر می گیرد (طاهری عطار، ۱۳۸۷، ص ۸).
رفتارمنصفانه چیزی است که کارکنانی که زمان و توانایی های خود را در یک سازمان سرمایه گذاری می کنند انتظار دارند. گرینبرگ (۱۹۹۳) دریافت که سازمان هایی که هنجار توجه را نادیده می گیرند و رفتار عادلانه ای ندارند واکنش های منفی از کارکنان خود دریافت می کنند. رهبران، نمایندگان بی واسطه یک سازمان هستند و ازآنها انتظار می رودکه رفتار عادلانه و اخلاقی درسرتاسر محیط کار داشته باشند، بنابراین بسیار عالی است که عدالت سازمانی در رفتارهای رهبر منعکس شود، رفتارهایی که سطوح عدالت درک شده توسط کارکنان را افزایش می دهد. مطالعات اولیه در مورد عدالت در سازمان ها برتئوری برابری و عدالت نتیجه ای متمرکز شده بود. هنگامی که مطالعات عدالت سازمانی گسترش پیدا کرد، تمرکز از عدالت نتیجه ای به عدالت اجتماعی منتقل شد و بعضی از مطالعات کنونی پیشنهاد می کنند که عدالت اجتماعی به اندازه عدالت نتیجه ای مهم است و بین عدالت اجتماعی و عملکرد مدیریت و رفتارهای کارکنان ارتباط نزدیکی وجود دارد (مختاریان پور، ۱۳۸۷، صص ۱۶۵- ۱۶۶).
ریشه عدالت سازمانی را در نظریه ی «تبادل اجتماعی^[۴۴] » و «ارزش گروهی^[۴۵] » می توان یافت. این دو نظریه به توجیه اهمیت عدالت برای افراد می پردازند. نظریه ارزش گروهی و مدل رابطه ای^[۴۶] مرتبط با آن که توسط لیند و تایلر^[۴۷] ارائه شده، عدالت را به عنوان نشانه ای از روابط بلندمدت کارکنان با مدیران می داند. عزت نفس یک فرد با هویت اجتماعی او گره خورده است، افراد هنگامی ادراک عدالـت دارند که ببینند مدیران آن ها، معتـمد و بی طرف بـوده و رفتـار محترمـانه و عزت بخش دارنـد. همچنین چون انسان ها دوست دارند که به گروه یا گروه هایی تعلق داشته باشند و از آن جایی که رویه های منصفانه نشانی از شأن و احترام افراد در گروه هستند به همین دلیل به روش ها و رویه های تصمیم گیری توجه لازم وکافی را نشان می دهند (گل پرور، نادی،۱۳۸۸، ص۶۴).
۲-۱-۷-۱- مباد له اجتماعی :
سه نوع رابطه مبادله ای بین افراد با سازمان ها مطرح شده است :
الف) متعهدانه :
رابطه متعهدانه با سازمان ازنوع روابط اخلاقی بسیار مثبت است، مانند رابطه فرد با یک گروه مذهبی.
ب) رابطه حسابگرانه :
می تواند مثبت یا منفی باشد و رابطه حسابگرانه و نقش قدرت در مبادله اجتماعی بهترین چهارچوب برای شناخت برابری یا نابرابری در روابط کاری فرد با سازمان به شمار می آیند.
ج) رابطه از خودبیگانگی :
رابطه شدیداً منفی است مانند رابطه شخص با سیستم زندان.
۲-۱-۷-۲- مبادله اجتماعی و نظریه برابری
نظریه برابری برخلاف نظریه های نیاز - ](ارائه شده توسط هنری موری یکی از روانشناسان دهه ۱۹۳۰ - مبتنی بر این پیش فرض که افراد به وسیله نیازهای ارضا نشده برانگیخته می شوند برای مثال نارضایتی فرد از زندگی اجتماعی خود، او را به مشارکت بیشتر در فعالیت های اجتماعی برمی انگیزد (رضائیان،۱۳۸۴، ص ۱۸)[ به فراگردهای اجتماعی که بر انگیزش و رفتار تأثیردارندتوجه دارد. رابطه حسابگرانه فرد با سازمان مبتنی بر نظریه مبادله اجتماعی که درآن هر طرف رابطه چیزهای معینی را از دیگری طلب می کند و برطبق آن ها نیزکمک هایی به مبادله صورت می دهد. مشارکت درکسب وکار و داد و ستدهای تجارت نمونه های عادی رابطه حسابگرانه اند.
تقاضاها :
هر طرف مبادله تقاضاهائی دارد که بیانگر انتظارات هر طرف از طرف مقابل رابطه است. سازمان تقاضای خود را از فرد در شکل بیانیه رسالت و هدف و انتظارات شغل، هدفهای عملکردی و بازخور عملکرد بیان می دارد. در عوض فرد نیز نیازهائی دارد که باید برآورده شود و این نیازها پایه ای برای انتظارات یا تقاضاهای فرد از سازمان است.
کمک ها :
همان گونه که هر طرف مبادله تقاضاهائی از طرف دیگر دارد هریک کمک هائی نیز به تداوم برقراری رابطه می نماید. این کمک ها مبنائی برای ارضای تقاضاهای طرف مقابل در رابطه مبادله ای است. کارکنان می توانند تقاضاهای سازمان را از طریق گستره ای از کمک ها شامل مهارت ها، توانائی ها، انرژی، ارتباطات حرفه ای و استعدادهای ذاتی خود برآورده سازند. به همین ترتیب سازمان گستره ای ازکمک ها شامل حقوق، مزایا، فرصت های پیشرفت شغلی، امنیت، وجهه و اعتبار و تعلق اجتماعی به کارکنان خود ارائه می دهد (گل پرور، جوادیان، ۱۳۹۰، صص ۶۱-۶۰).
مدل رابطه مبادله حسابگرانه فرد و سازمان.(رضائیان، ۱۳۸۴، ص ۲۶) : ۲-۱ شکل
۲-۱-۷-۳- نوع شناسی عدالت سازمانی
عدالت را در سه نوع فردی ، گروهی و سازمانی می توان مطرح نمود. ساحت علمی بحث عدالت فردی، روانشناسی است. ساحت علمی بحث عدالت گروهی بیشتر تمایل به فرهنگ دارد و ساحت علمی بحث عدالت سازمانی بیشتر در فضای ساختار شناسی است. (دوستی، خطیبی، خلیلی، ۱۳۹۲، ص ۶۱).
۲-۱-۸- ابعاد عدالت سازمانی
۲-۱-۸-۱- عدالت توزیعی :
عدالت توزیعی اولین مفهوم منبعث از عدالت بود که توسط روانشناسان اجتماعی مطالعه شد. عدالت توزیعی به ادراک عدالت ازتخصیص منابع مربوط می شود. این نوع عدالت بر ستاده ها (مثل افزایش حقوق) قوانین تخصیص دهنده منابع و پایگاه اجتماعی افراد (مثل ارتقا به یک منصب اداری) تأکید دارد (قلی پور، پورعزت، ۱۳۸۷ ، ص۷۳). عدالت توزیعی بیانگر ادراک افراد از میزان رعایت عدالت در توزیع و تخصیص منابع و امکانات درسطح سازمان وجامعه است. این منابع و امکانات می تواند اقتصادی یا احساسی اجتماعی باشد (ذاکر اصفهانی، ۱۳۸۷، ص۹).
عدالت توزیعی بیانگر ادراک فرد از میزان رعایت عدالت در توزیع و تخصیص منابع و پاداش هاست. به بیان دیگر حدی که افراد پاداش ها را با عملکرد مرتبط می دانند عدالت توزیعی گویند (رضائیان، ۱۳۸۴، ص ۴۳).
نظام پاداش باید به گونه ای باشد که همۀ افراد بدون تفاوت، احساس رضایت و آرامش، مفید بودن، رو به کمال بودن، آزادی عمل و استقلال، لیاقت و شایستگی و کارآمدی نمایند و این جز ترسیم و اعمال نظام عادلانه پاداش ندارد والا نتیجۀ معکوس خواهد داد. اینها پاداش های درونی نام داشت و اما پاداش های بیرونی مانند دریافت حقوق و دستمزد بیشتر، دریافت مزایای بیشتر، ترفیع مقام، ستایش شدن، محیط و شرایط کاری بهتر نیز باید با عدالت تام ایفا شود ( قوامی،۱۳۸۷، ص ۱۶۸). البته عدالت توزیعی فقط محدود به عادلانه بودن پرداخت ها نمی گردد بلکه مجموعه گسترده ای از پیامدهای سازمان از قبیل ارتقاء ، پاداش ها، تنبیه ها، برنامه های کاری، مزایا و ارزیابی های عملکرد را در بر می گیرد، زیرا اقدامات تنبیهی نیز باید در مقایسه با رفتار منفی کارکنان عادلانه باشد. به بیانی دیگر، عدالت توزیعی بردرجه انصاف درک شده در خصوص توزیع وتخصیص پیامدها و ستاده های سازمان در مقایسه عملکرد وآورده های کارکنان اشاره دارد.(طاهری عطار۱۳۸۷، ص ۹) سه قاعده درعدالت توزیعی موردتوجه است :
۱) مساوات : هر عضو گروه اجتماعی نتیجه یکسانی را دریافت دارد. ۲) نیاز : نیازمندترین فرد بیشترین میزان جبران را دریافت دارد. ۳) عدالت و انصاف : جبران عادلانه مبتنی بر سهم یا آورده های هریک از افراد صورت گیرد. در چارچوب عدالت سازمانی قاعده عدالت و انصاف بیشترین توجه را به خود معطوف داشته است (رضاییان،۱۳۸۴، ص ۴۳). مبنای مفهوم عدالت توزیعی درنظریه برابری آدامز (روانشناسی به نام جی استیسی آدامز نظریه برابری را ارائه کرد) و مدل قضاوت عادلانه لونثال قرار دارد (طاهری عطار، ۱۳۸۷، ص ۹) که در این جا به طور مختصر به شرح آن پرداخته می شود :
نظریه برابری :
نظریه برابری به عنوان مبنای اصلی طرح موضوع عدالت سازمانی فراگردهای اجتماعی ای را که بر انگیزش رفتار افراد در سطح نهادهای اجتماعی تأثیر می گذارد مورد توجه قرار می دهد (ذاکراصفهانی، ۱۳۸۷، ص ۹).
نظریه برابری یکی از نظریه های شناختی انگیزش کاری به شمار می آید و براین پیش فرض استوار است که شناخت های کارکنان رمز درک انگیزش آنان است (یعقوبی، سقاییان نژاد اصفهانی، ابوالقاسم گرجی، نوروزی، رضایی، ۱۳۸۸، ص ۲۶).
نظریه برابری یک مدل انگیزشی است که تلاش افراد را برای دستیابی به عدالت و انصاف در مبادله های اجتماعی و روابط بده و بستانی را تشریح می کند. نظریه برابری براساس نظریه عدم تجانس شناختی ارائه شده است، افراد برای حفظ سازگاری میان باورهای شناختی و رفتارهایشان برانگیخته می شوند (شمس احمر، فرهی بوزنجانی، سنجقی، ۱۳۹۰، ص ۱۴۱).
اساساًً نظریۀ برابری استیسی آدامز بیان می دارد که افراد برای حفظ روابط منصفانه و برابر با دیگران برانگیخته می شوند و می کوشند با برطرف کردن روابط نابرابر، آن ها را منصفانه و برابرکنند. این نظریه مبتنی بر دو پیش فرض دربارۀ رفتار انسان است: الف) افراد مشارکت (وارده ها) می کنند، زیرا آنها چشم داشت نتایج مشخصی(پاداش ها) را دارند. وارده ها شامل مواردی از قبیل سن، جنسیت، تحصیلات، پایگاه اجتماعی، جایگاه سازمانی، استعدادها و میزان تلاش فرد در انجام کارهایش است و ستاده ها شامل مواردی همچون دریافتی، منزلت، ارتقا و علاقه مندی درونی به شغل است.وارده ها وستاده های فرد و دیگران مبتنی بر ادراکات فرد هستند.
ب) افراد با مقایسۀ وارده ها و ستاده های خود با دیگران دربارۀ خشنودکننده بودن یا نبودن یک مبادله تصمیم می گیرند. هنگامی که فرد نرخ ستاده ها به وارده های خود را نسبت به نرخ ستاده ها به وارده های دیگران برابر نیابد، نابرابری وجود دارد (ظریفی، یوسفی، صادقی بروجردی، ۱۳۹۰، ص ۶).
در جدول ۲-۳- هشت راه ممکن برای کاهش نابرابری فهرست شده است. برای مثال نابرابری منفی را می توان با تقاضای افزایش حقوق، ارتقاء ویا کاهش آورده ها (ساعات کارکمتریا تلاش کمتر) حل کرد. نکته حائز اهمیت آن است که نابرابری را می توان با تغییر نسبت ها به صورت رفتاری یا شناختی نیز تغییر داد ( قربانی ، چترسیماب، ۱۳۸۶، ص۲۸).
جدول ۲- ۲: راه های هشت گانه کاهش نابرابری (قربانی، چترسیماب، ۱۳۸۶، ص۲۸)
واکنش های افراد در مقابل برابری و نابرابری ادراک شده
ابعاد انگیزشی نظریۀ برابری مبتنی بر دو فرض عمده است: اول نظریۀ برابری بیان می دارد که ادراک نابرابری در فرد ایجاد تنش می کند، دوم تنش ایجاد شده ما را برای کاهش یا حذف نابرابری می انگیزاند. هر چه نابرابریِ ادراک شده بیشتر باشد، تنش و در نتیجه انگیزش ما برای کاهش آن قوی تر خواهد بود.
احساس برابری در شخص موجب می شود که انگیزۀ حفظ وضع موجود در او به وجود آید. فرد حداقل تا زمانی که نسبت بین ستاده و داده هایش به سازمان تغییر نکند و همچنین نسبت ستاده و داده های دیگران نیز تغییر نکند، میزان و سطح داده های خود را به سازمان ثابت نگاه می دارد. به هر حال شخصی که احساس نابرابری می کند خواهان کاهش این نابرابری است (دهقانیان، صبور، حجتی، ۱۳۹۲، ص ۱۵۴). مردم برای تصمیم گرفتن پیرامون اینکه چه چیزی منصفانه است به انبوهی از استانداردها و تعیین چارچوب ها نیاز دارند این استانداردها «مرجع» نامیده می شود. هرچند استانداردهای مختلفی ممکن است وجود داشته باشد ولی مقایسه های اجتماعی بیشترین توجهات را به خود جلب کرده است. به طور مثال اگر شخصی بخواهد بداند که آیا دستمزد او منصفانه است یا خیر یا به سادگی می تواند کسی را در شغل مشابه خود پیدا و دستمزد را با او مقایسه کند اگر هر دو دارای مزد مساوی بودند بنابراین هیچ تبعیضی وجود ندارد اگر کسی دریابدکه دیگری حقوق بیشتری دریافت می کند مایل است علت تقصیر خود را که حقوق کمتری دریافت می کند بداند.(مشرف جوادی، دلوی، عبدالباقی، ۱۳۸۵، ص۱۳۸). گسترش نظریه برابری درتشریح نگرش ها و رفتار کارکنان در دهه (۱۹۷۰) به قلمروئی از پژوهش به نام عدالت در سازمان منجر شد (مختاریان پور،۱۳۸۷، ص ۱۶۵).
این مقایسه ابعاد مختلفی به خود می گیرد می تواند در سطوح زیر باشد :
۱- درون بخش یا واحد
۲ – بین سازمانی(مقایسه در سطح چندین سازمان)
۳- ملی(مقایسه در سطح چندین سازمانی)
۴- بین المللی(مقایسه درسطح دوکشور، چندکشور و جهانی)
در صورتی که فرد در این مقایسه (در سطوح مختلف) احساس تبعیض کند سطح انگیزه کاهش می یابد این کاهش سطح انگیزه مستلزم طی فرآیندی است که بیشتر جنبه ادراکی دارد (طبرسا، ۱۳۸۵، ص ۱۷۶).
انتخاب مرجع مقایسه^[۴۸]
یک حوزۀ موردتوجه در نظریۀ برابری، ایجاد درک بهتر از چگونگی انتخاب استانداردهای مقایسه است که افراد وارده ها و ستاده های خود را ازطریق آن ارزشیابی می کنند. طبق نظریۀ برابری، هرکس خودرا با یکی از این چهار مرجع مقایسه می کند :
الف) درون سازمان با خود^[۴۹] : تجربیاتی که فرد در پستی دیگر در همان سازمان داشته است.
ب) خارج ازسازمان باخود^[۵۰] : تجربیاتی که فرد درموقعیت یاپستی درخارج ازآن سازمان داشته است.

۱-۲ تفسیر قدرت خداوند در آفرینش انسان از تراب………………………………………………………………..۲۷۴
۱-۳ تفسیر آفرینش انسان از تراب…………………………………………………………………………………………..۲۷۶
۱-۴ تفسیرآفرینش انسان از ارض……………………………………………………………………………………………۲۷۶
۱-۴-۱ معناى انشاء و استعمار در (هُوَ اَنشَاَءَکُم مِنَ الاَرضِ وَ استَعمَرکُم فیها)…………………………………..۲۷۷
۱-۴-۲ ارتباط خالق و مخلوق و نفى استقلال از اسباب……………………………………………………………..۲۷۷
۲-تفسیر دسته دوم آیات………………………………………………………………………………………………………..۲۷۹
۲-۱ تفسیرآفرینش انسان از طین……………………………………………………………………………………………..۲۷۹
۲-۱-۱ مراد از انسان در (وَ لَقَد خَلَقنَا الِانسانَ مِن سُلالَهٍ مِن طینٍ) و(وَ بَدَاَء خَلَقَ الِانسانَ مِن طینٍ)……….۲۸۰
۲-۱-۲ وجه تسمیه انسان به بشر و بیان مبدأ آفرینش انسان……………………………………………………….۲۸۱
۲-۲ تفسیر آفرینش انسان از حماء مسنون………………………………………………………………………………..۲۸۲
۲-۲-۱ معناى (سَوَّیتُهُ) و (نَفَختُ فیهِ مِن رُوحِی) و بررسی رابطه بین روح و بدن……………………………۲۸۳
۲-۳ تفسیرآفرینش انسان از طین لازب…………………………………………………………………………………….۲۸۴
۲-۴ تفسیر آفرینش انسان از صلصال……………………………………………………………………………………….۲۸۵
۳-تفسیر دسته سوم آیات……………………………………………………………………………………………………….۲۸۵
۳-۱ تفسیر آفرینش انسان از آب……………………………………………………………………………………………..۲۸۵
۳-۱-۱ تقریر برهانی بر توحید در ربوبیت و تدبیر…………………………………………………………………….۲۸۶
۳-۲ تفسیر آفرینش انسان از نطفه……………………………………………………………………………………………۲۸۷
۳-۳ تفسیر آفرینش انسان از ماء مهین……………………………………………………………………………………..۲۸۹
۳-۴ تفسیر آفرینش انسان از ماء دافق………………………………………………………………………………………۲۹۰
۴-تفسیر دسته چهارم آیات…………………………………………………………………………………………………….۲۹۱
۴-۱ تفسیر آفرینش آدم از خاک و نوع انسان از نطفه…………………………………………………………………۲۹۱
۴-۲ تفسیر آفرینش انسان از خاک و نطفه………………………………………………………………………………..۲۹۱
۴-۳ تفسیر آفرینش انسان از خاک سپس نطفه و بعد علقه………………………………………………………….۲۹۲
۴-۴ تفسیر آفرینش انسان از خاک سپس از نطفه سپس از علقه سپس از مضغه و عظام………………….۲۹۳
۴-۵ تفسیر آفرینش انسان از علقه……………………………………………………………………………………………۲۹۶
۵-تفسیر دسته پنجم آیات………………………………………………………………………………………………………۲۹۶
۵-۱ تفسیر آفرینش انسان توسط خداوند از نفس واحده…………………………………………………………….۲۹۶
۵-۱-۱ عمر صنف انسان و انسان‌هاى اولیه………………………………………………………………………………۲۹۹
۵-۱-۲ منتهى شدن نسل حاضر به آدم و حوا و رد شبهات…………………………………………………………۳۰۰
۵-۱-۳ آدم مذکور در آیات قرآنى آدم نوعى نیست…………………………………………………………………..۳۰۱
۵-۱-۴ انسان نوعى است مستقل، نه تحول‌یافته از نوعى دیگر……………………………………………………۳۰۲
۵-۱-۵ مراد از انشاء بنى‌آدم از نفس واحده………………………………………………………………………………۳۰۳
۵-۲ تفسیر بازگشت نسل نوع انسان به آدم………………………………………………………………………………۳۰۶
۶- ناسازگاری نظریه تکامل با آیات قرآنی……………………………………………………………………………….۳۰۷
۶-۱ رد قاطع نظریه تکامل……………………………………………………………………………………………………..۳۰۷
۶-۲ نقد………………………………………………………………………………………………………………………………۳۱۱
ب) نتیجه‌گیری……………………………………………………………………………………………………………………..۳۱۳
فصل نهم: نتیجه‌گیری……………………………………………………………………………………………………………۳۱۵
۱-ابعاد تعارض توحید و تکامل………………………………………………………………………………………………۳۱۹
۱-۱ تقریر اول و پاسخ…………………………………………………………………………………………………………..۳۱۹
۱-۱-۱ نارسائی مفاهیم فلسفی غرب………………………………………………………………………………………..۳۱۹
۱-۲ تقریر دوم و پاسخ…………………………………………………………………………………………………………….۳۲۰
۱-۲-۱ حل تعارض محتوائی……………………………………………………………………………………………………۳۲۱
۱-۲-۱-۱ تفکیک وحی و فهم مفسران از آن………………………………………………………………………………۳۲۱
۱-۳ تقریر سوم و پاسخ……………………………………………………………………………………………………………۳۲۳
۱-۴ تقریر چهارم و پاسخ…………………………………………………………………………………………………………۳۲۵
۲- حل تعارض اخلاقی……………………………………………………………………………………………………………۳۲۵
فهرست منابع فارسی………………………………………………………………………………………………………….
..۳۲۶
فهرست منابع انگلیسی……………………………………………………………………………………………………….۳۲۹
مقدمه
تعریف، بیان و طرح مسأله
می‌خواهیم به موضوعی بپردازیم که درچند سده اخیر به یکی از جنجالی‌ترین مسائل و مباحث کلامی و فلسفی در غرب مسیحی تبدیل شده است و آن، «رابطه علم و دین» با تمرکز بر «نظریه تکامل» است. به طور کلی، در مواجهه با کشمکش‌های دامنه‌دار میان دانشمندان و الهیدانان مسیحی، سه نظریه متفاوت درباره رابطه علم و دین به منصه ظهور رسید: ۱) نظریه تعارض؛ ۲) نظریه استقلال؛ و ۳) نظریه مکملیت.
توجهی که در مسیحیت با ظهور و پیشرفت خیره‌کننده دانش تجربی پس از رنسانس و به ویژه عصر روشنگری به بعد به رابطه علم و دین مبذول شد، سرانجام حاصلی جز تصور عام و رایج مبنی بر ناسازگاری علم و دین نداشت. برخی فرضیه‌ها و نظریه‌های علمی با تعالیم اصحاب کلیسا و ظاهر کتاب مقدس سازگار نبود؛ بنابراین کارزاری سخت میان جامعه دینداران قشری کلیسا و علم‌گرایان متعصب درگرفت. نتایج آن هرچه بود، دست‌کم در قرون نخستین، به سود دین و دیانت تمام نشد؛ اقبال به دین جای خود را به رویگردانی و نفرت داد و در نتیجه، جامعه و علم سکولار و دنیا‌گرا سربرآورد. این درگیری هرچند به واقع، درگیری میان الهیات مسیحی و علم تجربی بود، لیکن به رویاروئی علم و دین شهرت یافت. اصحاب کلیسا و متولیان دین، از هیچ منع و آزار و تکفیری فروگذار نکردند و علم‌گرایان متعصب نیز با طعن و تمسخر کلیسا، به این امر پای فشردند که علم تجربی به عنوان مظهر عقل آدمی، پاسخ‌گوی همه نیازهای بشر است و به جز روش علمی-مشاهده و آزمون- راهی به کشف و شناخت حقایق نیست.

دو تحول مهم در کیهان‌شناسی و زیست‌شناسی در قرن هفدهم و نوزدهم پدید آمد که منازعاتی نیز درباره آن دو در میان متکلمان مسیحی و صاحب‌نظران درگرفت و نقش چشمگیری در تثبیت «نظریه تعارض علم و دین» داشت. تحول نخست، دفاع گالیله از «نظریه خورشید مرکزی» کوپرنیک و تلاش وی برای بسط این نظریه به عنوان توصیف یک واقعیت بود. رویداد دوم، بحث درباره «آفرینش و تکامل» بود که پس از انتشار کتاب «منشأ انواع» در میان عالمان دینی و دانشمندان درگرفت و به داغ‌ترین منازعات در این عرصه تبدیل شد. ظهور داروینیسم در عالم زیست‌شناختی، عالمان تجربی، فیلسوفان و الهیدانان را تحت تأثیر قرار داد. نظریه داروین الگوئی برای فهم طبیعت شد و الگوهای دیگری که در تعالیم کلیسا و احیاناً در کتاب‌های مقدس ارائه می‌گردید، به کنار رفت و به این ترتیب تعارضی جدید میان علم و دین در مغرب‌زمین به ‌‌وجود آمد. این تعارض صرفاً محدود به این نمی‌شد که اکتشافات جدید علمی، آموزه‌های کلیسا را باطل کرده است، بلکه با «تفسیر حکیمانه آفرینش»، «نظم و غایتمندی عالم»، «کرامت ذاتی انسان» و «اخلاق قدسی» نیز تعارض برانگیخت. مناقشه‌های اولیه‌ای که نظریه تکامل در ابعاد مختلف برانگیخت، موجب شد که متکلمان مغرب‌زمین در مقام یافتن برون‌‌شدی برآمده و به ارائه راه‌حل‌هائی در جهت اثبات یا ابطال این نظریه بپردازند. می‌توان مجموع دیدگاه‌های این حوزه را در گروه‌های ذیل جمع‌بندی نمود:

با توجه به اینکه روابط بین متغیرها جداگانه بررسی اما بصورت جامع و کلی مورد بررسی قرار نگرفته است، مدل مفهومی پژوهش با توجه به مطالعات لوپز و همکاران(۲۰۰۶)؛ فتحیان و فکری(۲۰۰۶) و المحمید(۲۰۰۸) به شکل زیر است:

شکل ۲-۲:مدل مفهومی پژوهش
خلاصه فصل
در این فصل پس از مروری بر ادبیات نظری که به بررسی چابکی سازمانی، تعاریف و دسته بندی انواع آن، فناوری اطلاعات و تعاریف مرتبط با آن، مدیریت دانش، اهمیت وتعاریف آن پرداخته شد، در ادامه پژوهش­های داخلی و خارجی مرتبط با موضوع ارائه گردید. در انتها قابل ذکر است که بر اساس مطالب تئوریک ارائه شده درباره موضوع پژوهش در این فصل از سوی اکثر محققان و پژوهشگران بازاریابی، و نیز پیشینه­ های پژوهشی داخلی و خارجی مشخص گردید که بین مدیریت دانش و فناوری اطلاعات با چابکی سازمانی رابطه­ای مستقیم ومثبت وجود دارد.

فصل سوم

 

روش پژوهش

 

 

 

۳-۱- مقدمه

هدف علوم، شناخت و درک دنیای پیرامون ما است. به منظور آگاهی از مسایل و مشکلات دنیای اجتماعی، روش­های علمی، تغییرات قابل ملاحظه‌ای پیدا کرده‌اند. این روندها و حرکت‌ها سبب شده است که برای بررسی رشته‌های مختلف بشری، از روش علمی استفاده شود. از جمله ویژگی­های مطالعه علمی که هدفش حقیقت‌یابی است استفاده از یک روش پژوهش مناسب می‌باشد و انتخاب روش پژوهش مناسب به هدف‌ها، ماهیت موضوع مورد پژوهش و امکانات اجرایی بستگی دارد و هدف از پژوهش دسترسی دقیق و آسان به پاسخ پرسش‌های پژوهش است. در این فصل روش پژوهش برای رسیدن به اهداف تشریح می‌گردد که بدین منظور نوع پژوهش، جامعه آماری، روش نمونه‌گیری، روش گردآوری اطلاعات، ابزار گردآوری اطلاعات، متغیرها، روایی و پایایی پرسشنامه، روش‌های تجزیه و تحلیل داده‌ها و فرضیه‌های پژوهش تشریح می‌گردد.

۳-۲- روش پژوهش

روش تحقیق مجموعه ای از قواعد، ابزار و راه های معتبر (قابل اطمینان) و نظام یافته برای بررسی واقعیت ها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات ا ست (خاکی، ۱۳۷۹۱ ). پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی بوده و از آنجایی که به بررسی وضع موجود می‌پردازد در قلمرو پژوهش‌های توصیفی قرار دارد و از آنجایی که براساس جمع‌ آوری اطلاعات پرداخته، از نوع پیمایشی می‌باشد. همچنین با توجه به اینکه به تاثیر متغیرها می پردازد از نوع همبستگی می باشد.
جدول ۳-۱: چارچوب و ویژگی های نوع پژوهش(حافظ نیا، ۱۳۸۷)

 

نوع پژوهش	تبیین
میدانی	توزیع پرسشنامه در میان کارکنان
توصیفی	بررسی آنچه که وضعیت فعلی متغیرها است، توصیف وگزارش نویسی از موقعیت بر اساس داده های گردآوری شده با کشف و توضیح روابط، بررسی و توصیف متغیرها، شرایط
پیمایشی	مطالعه ویژگی ها و صفات کارکنان، سروکار داشتن با متغیرها و پدیده های تاثیرگذار بر چابکی

 

۳-۳- متغیرها و الگوی پیشنهادی پژوهش

در پژوهش حاضر به منظور تحلیل رابطه میان مدیریت دانش و توانمندی فناوری اطلاعات بر چابکی سازمان ، ابعاد هریک از این متغیرها و تاثیر متقابل آن‌ ها بر یکدیگر در نظر گرفته شده‌اند . لذا مدل پیشنهادی پژوهش که یک مدل محقق ساخته بوده و برگرفته از مدل ارائه شده توسط لوپز و همکاران(۲۰۰۶)؛ فتحیان و فکری(۲۰۰۶) و المحمید(۲۰۰۸) می‌باشد ، به صورت زیر ترسیم می‌شود.
شکل ۳-۱ : چهارچوب نظری پژوهش

۳-۴- جامعه آماری

جامعه آماری عبارت­ است از مجموعه ­ای از افراد یا واحدها که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند. معمولاً در هر پژوهش جامعه مورد بررسی جامعه آماری می­باشد که پژوهشگر مایل است درباره صفت متغیر واحدهای آن به مطالعه بپردازد (بازرگان و همکاران، ۱۳۸۷ ). جامعه آماری این پژوهش تمامی مدیران و کارکنان مجتمع های بیمه پارسیان در شهرتهران می باشد که تعداد آن­ها ۱۰۲۴ نفر است.

۳-۵- تعیین حجم نمونه

از آن­جایی که جامعه آماری این پژوهش کارکنان مجتمع های بیمه پارسیان می باشد از روش نمونه گیری تصادفی شده استفاده می­ شود. با توجه به اینکه جامعه مورد مطالعه محدود می باشد، به همین دلیل از جدول مورگان برای تعیین حجم نمونه استفاده خواهد شد. جدولی که به نام جدول مورگان معروف است یکی از پرکاربردترین روش‌ها برای محاسبه حجم نمونه آماری است. جدول مورگان در واقع حاصل زحماتی است که robert v. krejcie و daryle w. morgan کشیده­اند و به ازای مقادیر مختلف از اندازه­ های جامعه با بهره گرفتن از فرمول کوکران نمونه را برآورد کرده ­اند. بنابراین جدول نمونه مورد نیاز برابر با ۲۸۰ نفر تعیین شد.

۳-۶- روش­های جمع‌ آوری داده‌ها

مهم‌ترین روش­های گردآوری داده‌ها در این پژوهش بدین شرح است :

۳-۶-۱- مطالعات کتابخانه‌ای

در این قسمت جهت گردآوری اطلاعات در زمینه مبانی نظری و ادبیات پژوهش موضوع، از منابع کتابخانه‌ای، مقالات، کتاب­های مورد نیاز و نیز از منابع اینترنتی مربوط به موضوعات مدیریت دانش ، چابکی سازمانی و فناوری اطلاعات استفاده شده است.

۳-۶-۲- پژوهش‌های میدانی

پس از آنکه مفاهیم و فرضیه‌های پژوهش به طور روشن شکل گرفتند و اطلاعات اولیه و ضروری در ارتباط باآنها فراهم و آماده گردید، پرسشنامه­ای بر مبنای ادبیات و مبانی نظری پژوهش، ونظرات و پیشنهادات صاحب­نظران، تهیه گردیده است.

۳-۷- ابزار جمع‌ آوری اطلاعات

در این قسمت به منظور جمع‌ آوری داده‌ها و اطلاعات برای تجزیه و تحلیل از پرسشنامه استفاده می­گردد. پس از آنکه مفاهیم و فرضیه ­های پژوهش بطور روشن شکل گرفتند و اطلاعات اولیه و ضروری در ارتباط با آن­ها فراهم و آماده گردید، نوبت به تهیه پرسشنامه رسید. از میان طیف­های مختلفی که در ارتباط با تهیه پرسشنامه وجود دارد در این پژوهش از طیف پنج طبقه­ای لیکرت (۱ تا ۵) که عدد یک مبین کمترین امتیاز و عدد پنج نشان دهنده بیشترین امتیاز می­باشد، استفاده شده است. در این پژوهش بر مبنای ادبیات و مبانی نظری پژوهش، ونظرات و پیشنهادات صاحب­نظران، پرسشنامه استانداردی نیز تنظیم گردیده است.

۳- ۷-۱- پرسشنامه

منجر به پذیرش تجارت الکترونیک
شکل۳-۴- مدل پذیرش تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط نیوزلند
در این مدل شرایط موثر بر پذیرش تجارت الکترونیک عبارتند از شرایط فناوری، سازمانی، فردی و محیطی.
۳-۳-۲- ایران
در مقاله ای با عنوان “طراحی الگوی عوامل مؤثر بر بکارگیری تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک ایرانی” محققین با طرح مدل مفهومی، سه عامل سازمانی ، ویژگیهای تجارت الکترونیک و عوامل بازار را مؤثر بر بکارگیری تجارت الکترونیک دانسته اند (عزیزی و حاج کریمی، ۱۳۸۶). موارد لحاظ شده در این مدل به شرح زیر است:
عوامل سازمانی شامل خودکارآمدی تجارت الکترونیک سازمانی، انعطاف پذیری سازمانی، تمایل سازمان به تغییر، سرعت تغییر سازمانی، نوآوری سازمانی
عوامل بازار شامل پویایی رقبا، پویایی مشتری
عوامل تجارت الکترونیک شامل مزایای درک شده، مخاطرات درک شده، پیچیدگی درک شده، سازگاری درک شده، آزمون پذیری، مشاهده پذیری
چهار عامل اول موثر بر بکارگیری تجارت الکترونیک عبارت بودند از: خودکارآمدی تجارت الکترونیک سازمانی، سازگاری درک شده، انعطاف پذیری سازمانی و آزمون پذیری تجارت الکترونیک
در پژوهشی با عنوان ” شناسایی و رتبه بندی عوامل تأثیرگذار بر سطح کاربرد اینترنت در مؤسسات کوچک و متوسط صنعتی” محقق با بهره گیری از چند مدل معروف ( مدل ریمن و اشنایدر، مدل گراندون – پیرسون، مدل رایموند – لی و بیک) به ارائه مدلی به شکل زیر می پردازد (صالح نیا، ۱۳۸۷):
عوامل داخلی
ویژگیهای شرکت
اندازه سازمان
نگرش ها و تجارب گذشته
خود اثربخشی شامل توجه مدیریت به تجارت آنلاین، هزینه عملیات مبتنی بر وب، دانش و مهارت مورد نیاز، امنیت، سرعت
عوامل خارجی
۲-۱- عوامل فراساختاری
عوامل قانونی
زیرساختهای موجود
حمایت دولت
۲-۲- عوامل رقابت
شدت رقابت در صنعت
استفاده رقبا از اینترنت
که نتایج بررسی نشان داده که هزینه ها و امنیت بیشترین تأثیر را داراست.
تحقیقی با هدف شناسایی عوامل بحرانی موفقیت در توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط در استان یزد انجام شده است (Abbasi, Sarlak, Ghorbani & Abbasi Esfanjani, 2010) در این پژوهش مدلی سه بعدی تعریف و به تایید رسیده است.
مدل شامل موارد زیر است:
مزایای درک شده
کاربرد درک شده
راحتی استفاده درک شده
محیط صنعتی
مشخصات ابداعی شرکت
محیط رقابتی صنعتی
بلوغ فناوری اطلاعات سازمان
قواعد ذهنی
۳-۴- بررسی موانع توسعه تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط
۳-۴-۱- سایر کشورها
در تحقیقی درزمینه منافع و محدودیتهای اجرای تجارت الکترونیک در شرکتهای کوچک و متوسط (SME) در کشور زیمبابوه به موانع زیر اشاره شده است (Thulani, Tofara & Langton, 2010):
هزینه زیاد اجرا
پیچیدگی اجرا
مقاومت در برابر تغییر
نبود مهارتهای تکنیکی و تخصص IT
کمبود وقت برای اجرای تجارت الکترونیک

نامناسب بودن تجارت الکترونیک برای محصولات و خدمات شرکتهای کوچک و متوسط (SME)
ناآگاهی از منافع تجارت الکترونیک
نبودن اعتماد

آگاهی از قیمت
وقتی مشتری تصمیم به خرید را منحصراً به دلیل قیمت پایین کالا یا برند بگیرد، این متغیر اصطلاحاً آگاهی از قیمت نامیده می شود.(لیختن استاین 1993).این موضوع وقتی رخ می دهد که مشتری علاقه ای به پرداخت بیشتر به جهت خصوصیت متمایز کالا ندارد(لیحتن استاین و هکاران 1993)
تعیریف عملیاتی: در این تحقیق، آگاهی از قیمت به سطحی از ارزش اطلاق می شود که مشتری در هنگام خرید به قیمت
پایین اختصاص می دهد.مثلا می شود که آیا مشتری تمایل دارد کالایی را بخرد که با پایین ترین قیمت حداقل نیازهای او را برآورده می کند یا نه.
اعتماد به برند
اعتماد به برند به میزان اعتماد یک مشتری متوسط به توانایی برند در عملکرد ادعا شده است(چادهوری و هولبروک 2001).این مفهوم در شرایط نااطمینانی با اهمیت تر است.بنابر این، نقش اعتماد به برند کاهش نااطمینانی و کمبود اطلاعات و ایجاد حس راحتی با برند در فرد است(چیو، ین، هانگ 2010). انتشار اطلاعات درباره ی کالا و یا برندی خاص، تعریف کردن از برند و نشان دادن کاربردهای عملی کالا، همگی به افزایش اعتماد کمک می کند.یکی از کارکردهای رسانه های
اجتماعی انتشار اطلاعات و امکان تماس افراد با هم است، پس می توانند در ایجاد و افزایش اعتماد موثر باشند.
تعریف عملیاتی: در این پژوهش اعتماد به برند به سطحی از ریسک پذیری اطلاق می شود که مشتری حاضر است بدون داشتن اطلاعات کافی درباره برند بپذیرد. مثلا : این برند هر چیزی را که من از این کالا انتظار خواهم داشت برایم فراهم خواهد کرد.

قصد خرید
قصد خرید به احتمال اینکه مشتری برنامه دارد و یا تمایل دارد کالا و یا خدمت خاصی را در آینده بخرد، اطلاق می شود.افزایش در قصد خرید به معنی افزایش احتمال خرید در آینده است(سکیفمن و کانوک 2007).محققین همچنین قصد خرید را به عنوان یک شاخص برای تخمین رفتار مشتری در نظر می گیرند.وقتی فرد قصد خرید مثبت دارد، این موضع باعث افزایش تعهد به برند می شود که در نهایت باعث افزایش عمل واقعی خرید می شود(فیشبین و اجزن 1975).
تعریف عملیاتی: به تعداد دفعاتی که فرد قصد خرید آن برند خاص را در بازه ی زمانی مشخص داشته باشد اطلاق می شود.

 

• • 1. 1. روش تحلیل داده ها

     

     

 

برای تحلیل داده ها در این پژوهش از مدل معادلات ساختاری از نرم افزار لیزرل استفاده خواهد شد.

 

• • 1. 1. نحوه ی سنجش متغیرها

     

     

 

تمامی متغیرها در این پژوهش با مقیاس های چندگانه مورد ارزیابی قرار گرفته است.این مقیاس ها از ادبیات مربوط استخراج شده اند و برای تایید اعتبار روایی آنها از متخصصین مربوطه پرسش و نظرخواهی شده است.برای تایید پایایی پرسش ها یک آزمون مقدماتی اکتشافی برای سنجیدن پایایی پرسش ها با بهره گرفتن از آزمون کرونباخ انجام شده است
فصل دوم:
مروری بر ادبيات موضوع
2-1- مقدمه
قصد خرید از مهمترین متغیرهای مورد مطالعه در بازاریابی و تحقیقات بازار است. بازاریابان و صاحبان کسب و کار، در کنار فعالان حوزه ی آکادمیک همگی علاقه مند هستند که این متغیر و عوامل موثر بر آن را هرچه بیشتر و بیشتر بشناسند.در واقع تصمیمات خرید مصرف کننده و اقدام به خرید کالا، قصد نهایی هرگونه فعالیت بازاریابی است.
عوامل موثر بر قصد خرید متنوع هستند.بی شک یکی از متغیرهای اثبات شده ی موثر بر تصمیمات خرید تبلیغات است.اهمیت تبلیغات بر کسی پوشیده نیست، و امروزه این کار به صور مختلف ( مستقیم، دهان به دهان، محیطی، رسانه ای و…) انجام می شود. همچنین تلاش برای تثبیت و ترویج برند در ذهن مصرف کننده، از طرق مختلف از جمله مراسم و اجتماعات برند، از انواع روش های نامحسوس تبلیغات است.
با گسترش محبوبیت و نفوذ رسانه های اجتماعی در میان مخاطبان، علاقه ی سازمان ها نیز به استفاده ی هرچه بیشتر از این رسانه ها برای تبلیغات و فروش بیشتر شده است که این ، خود باعث ایجاد نوع جدیدی از تبلیغات مانند تبلیغات دهان به دهان الکترونیکی ^[3] و اجتماعات برند در شبکه های اجتماعی ^[4] شده است.
در ادامه، برند و انواع برند ، اجتماعات برند و رسانه های اجتماعی ، و سایر موارد متناسب با موضوع مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در پایان به تحقیقات انجام گرفته در ایران و جهان در این حوزه اشاره خواهد شد.
2-2- ادبیات نظری تحقیق
2-2-1- نام تجاری
برند یا نام تجاری، نام و یا نمادی است که شرکت و یا موسسه را از سایر موسسات و شرکت ها جدا می کند و شرکت آن را با هدف ارزش آفرینی برای ذینفعان خود به کار می برد.داوید اوجیلوی^[5] در کتاب کسب و کار نام تجاری خود می گوید:” تعریف نام تجاری عبارت است از جمع نامشهود ویژگی های یک محصول: نام، بسته بندی، و قیمت آن، تاریخچه ، شهرت و روشی که آن تبلیغ می شود”.
انجمن بازاریابی امریکا نام تجاری را اینگونه تعریف می کند:
یک برند، یک نام، اصطلاح، علامت، نشان و یا طرح یا ترکیبی از اینهاست که برای شناسایی کالا و خدمات یک شرکت و یا گروهی از شرکتها و متمایز کردن این کالاها با خدمات از کالاها و خدمات رقبا به کار می رود.
2-2-1- 1- تعریف برند
احتمالا عامیانه‌ترین و ساده ترین تعریف ممکن برای واژه «برند» این است: «نامی که مستقیما به دلیل فروش کالاها یا استفاده از خدمات مورد استفاده قرار می‌گیرد».
مشخص است که برند فقط یک نام نیست بلکه یک نشانه یا سمبل یا آرم گرافیکی نیز دارد که منحصر به فرد است بنابراین می‌توان این مفهوم را برای «برند» ارائه داد: «برند نام یا نمادی است که با هدف فروش کالاها یا ارائه خدمات مورد استفاده قرار می‌گیرد».
برند یا علامت تجاري يك آرم مشخص است كه اجناس و خدمات بخصوص كه توسط شخص يا تشكيلات خاصي توليد و فراهم شده‌اند را متمايز مي‌كند. منشأ آن به زمان باستان بر مي‌گردد؛ وقتي كه صنعت گران امضاها يا علائم خود را روي آثار هنري و كاربردي خود چاپ مي‌كردند. در طي سالها اين علامت‌ها جاي خود را به سيستم امروزي ثبت و حفاظت آرم تجاري دادند.
اين نظام به مصرف‌كنندگان كمك مي‌كند كه از كالاها و خدماتي كه ماهيت و كيفيت آنها مورد نظرشان است و با آرم مخصوص مشخص شده‌اند، بهره بگيرند.
مسئله اینجا است که حالا «برند» صرفا یک نام یا نماد نیست بلکه عناصر دیگری چون تجربه‌ها، شنیده‌ها، روایات و خاطره‌های ذهن افراد، ویژگی‌های خاص افراد مصرف کننده از آن و حتی موقعیت مکانی مراکز فروش یا ارائه محصولات و قیمت آن‌ ها هم در این مجموعه در هم تنیده شده و همه آنها با هم مفهوم «برند» را بوجود آورده‌اند».
در مجموع یکی از بهترین تعریف‌های برند توسط گاردنر و لوی در سال 1955 ارائه شده است: «برند نمادی پیچیده است که دامنه متنوعی از ایده‌ها و ویژگی‌ها را در بر می‌گیرد. »
برند نه‌تنها با بهره گرفتن از آهنگ خود (و نیز معنی و مفهوم لغوی خود ) بلکه مهمتر از آن با بهره گرفتن از هر عاملی که در طول زمان با آن آمیخته‌ است و در جامعه به صورت هویتی شناخته شده و نمود یافته است، با مشتری سخن می‌گوید».
البته تعاریف دیگری هم در مورد برند مورد استفاده قرار گرفته از جمله تعریف استفن کینگ که معتقد است: «محصول چیزی است که در کارخانه‌ها ساخته می‌شود و برند چیزی است که مشتری آن را خریداری می‌کند».
از تعاریف بالا برمی آید که برند مفهومی پیچیده است که جزئیات متعددی داردکه برای روشن شدن بحث دو وجه جداگانه برند را مورد بررسی قرار می گیرد:

دل‌بستگی دوسوگرا

 

۲۹/۰

 

۰۹/۰

 

۳۷/۰-

 

۲۱/۰-

 

۲۰/۳-

 

۰۰۲/۰

 

 

 

۲

 

ایمان مذهبی

 

۳۴/۰

 

۱۲/۰

 

۱۶/۰

 

۱۹/۰

 

۸۷/۲

 

۰۰۴/۰

 

 

 

نتایج جدول ۴-۳۰ حاکی از آن است که ابتدا در گام اول دل‌بستگی دوسوگرا و در گام دوم ایمان مذهبی وارد معادله شده است. در متغیر دل‌بستگی دوسوگرا (۲۱/۰-= β، ۰۰۰۱/۰= ρ) و در متغیر ایمان مذهبی (۱۹/۰= β، ۰۰۰۱/۰= ρ) به دست آمده است. هنگامی‌که دل‌بستگی دوسوگرا به عنوان متغیر پیش‌بین وارد معادله رگرسیون شده، مقدار ضریب رگرسیون متغیر پیش‌بین اول (ایمان مذهبی) از ۲۹/۰ به ۱۹/۰ کاهش یافت؛ اما با این وجود هنوز معنی‌دار است؛ بنابراین، میانجی‌گری ناکامل سبک دل­بستگی دوسوگرا مورد تأیید قرار می‌گیرد.

یافته­های مربوط به فرضیه ­های غیرمستقیم مدل پیشنهادی (با سه متغیر میانجی)
۱۴-ایمان مذهبی از طریق شادکامی، دل‌بستگی دوسوگرا و منبع کنترل بر سلامت روان تأثیر دارد.
نمودار ۴-۶ رابطه­ بین ایمان مذهبی و سلامت روان، از طریق راهبرد شادکامی، دل‌بستگی دوسوگرا و منبع کنترل را نشان می­دهد.
دل‌بستگی دوسوگرا
شادکامی
سلامت روانی
ایمان مذهبی
منبع کنترل
نمودار ۴-۶ رابطه­ میانجی ایمان مذهبی با سلامت روانی از طریق شادکامی، دل‌بستگی دوسوگرا و منبع کنترل
با توجه به جدول ۴-۹ زمانی که ایمان مذهبی به عنوان پیش‌بین سلامت روان در نظر گرفته می‌شود، ضریب مسیر ایمان مذهبی به سلامت روان معنی‌دار است (۲۹/۰= β، ۰۰۰۱/۰= ρ). در جدول ۴-۳۱ ضرایب همبستگی ساده بین پنج متغیر ایمان مذهبی، دل‌بستگی دوسوگرا، منبع کنترل، شادکامی و سلامت روان را برای بررسی شرایط بارون و کنی نشان می‌دهد.
جدول ۴-۳۲٫ ضرایب همبستگی ساده بین پنج متغیر ایمان مذهبی، دل‌بستگی دوسوگرا، منبع کنترل، شادکامی و سلامت روان

 

 

متغیر

 

ایمان مذهبی

 

دل‌بستگی دوسوگرا

 

منبع کنترل

 

شادکامی

 

سلامت روان

 

 

 

ایمان مذهبی

 

۱

 

-

 

-

 

-

 

-

 

 

TEMED 100%
بافر نمونه (۴X): طبق جدول ۳-۵ تهیه گردید.
محلول رنگ­آمیزی: ۰۵/۰ گرم کوماسی آبی ۲۵۰-R در ۴۰ میلی­لیتر متانول حل شد و محلول به مدت ۱ ساعت در تاریکی روی استیرر بهم خورد. سپس ۱۰ میلی­لیتر اسید استیک گلاسیال و ۵۰ میلی­لیتر آب مقطر به آن اضافه گردید. غلظت رنگ در این محلول ۰۵/۰% وزنی/ حجمی است. قبل از استفاده محلول رنگ با کاغذ واتمن صاف شد و در ظرف تیره نگهداری می­ شود.
محلول رنگ­بر: ۱۵ میلی­لیتر متانول، ۱۰ میلی­لیتر اسید استیک گلاسیال و ۷۵
میلی­لیتر آب مقطر با هم مخلوط شدند (بالا بردن نسبت متانول رنگ­بری را تسریع می­ کند. با این حال باید توجه داشت که اگر ژل مدت طولانی در محلول­هایی با درصد بالای متانول قرار گیرد، باندهای پروتئینی نیز بی­رنگ می­شوند).
۳-۳-۵-۲- آماده سازی سیستم الکتروفورز
یک قالب شیشه ­ای به کمک صفحات شیشه ­ای کاملاً تمیز و فاصله­اندازها^[۹۱] که با توجه به ضخامت مورد نیاز ژل انتخاب شده اند، ایجاد شد و با چند گیره محکم گردید. به انتهای صفحات شیشه ­ای به اندازه­ ۲/۰ سانتی­متر آگار مذاب ۵/۰% اضافه شد.
محلول ژل پایین (ژل جدا کننده): مقادیر مورد نیاز برای تهیه ژل با درصد مشخص در جدول ۳-۶ آورده شده است. پس از افزودن مواد، محلول را به سرعت بهم زده و با دقت در قالب شیشه ­ای تا ارتفاع مناسبی ریخته شد، به طوری­که حدود ۳ سانتی­متر فضا برای ژل بالا باقی ماند. سپس به آرامی از کناره شیشه روی سطح ژل اتانول اضافه گردید (این کار به منظور صاف شدن ژل و جلوگیری از چین خوردن در اثر خشک شدن به دلیل تماس هوا با آن است). انعقاد ژل پایین معمولاً ۴۵-۱۵ دقیقه طول می­کشد.

محلول ژل بالا (ژل متراکم کننده) طبق جدول ۳-۶ تهیه شد ، بعد از انعقاد ژل پایین، اتانول روی ژل پایین کاملاً خالی شد و پس از تهیه محلول ژل بالا و هم زدن آن، سریعاً تا ارتفاع مناسب روی ژل پایین ریخته شد. سپس شانه در ژل بالا قرار گرفت، به صورتی که حدود ۵/۱ سانتی­متر از سطح ژل پایین فاصله داشت. انعقاد ژل بالا حدود ۴۵-۶۰ دقیقه طول می­کشد.
پس از خارج ساختن فاصله­انداز پایین از حد فاصل شیشه­ها، قالب شیشه ­ای با چند گیره به تانک الکتروفورز متصل گردید و مخازن بالا و پایین تانک با بافر الکتروفورز پر شد (به وسیله­ یک سرنگ حباب­های هوا در حد فاصل شیشه­ها خارج شد)، سپس شانه به آرامی خارج و درون چاهک­ها با تزریق بافر الکتروفورز تمیز گردید.
برای آماده سازی نمونه­های پروتئینی، یک حجم بافر نمونه به ۳ حجم نمونه­ پروتئین حاوی ۶ تا ۲۰ میکروگرم پروتئین اضافه شد (بافر نمونه ۴x) و به مدت ۵ دقیقه در دمای ˚C 100 قرار داده شد. سپس حجم مناسبی از آن (حداکثر ۴۰ میکرولیتر) به کمک سمپلر وارد چاهک شد.
کابل­ها به الکترودهای مربوطه وصل گردید. برای الکتروفورز در جریان الکتریکی ثابت، شدت جریان ۳۰-۲۰ میلی­آمپر برای یک مینی ژل مناسب است. در صورت استفاده از ولتاژ ثابت، ولتاژ ۱۵۰-۱۰۰ ولت مناسب می­باشد. جریان برق قبل از رسیدن رنگ نشانگر به انتهای ژل قطع شد (حدود ۵/۲-۵/۱ ساعت).
بعد از قطع جریان، قالب شیشه ­ای از تانک جدا گردید و با فرو بردن یک فاصله­انداز به حد فاصل شیشه­ها و حرکت آرام آن، شیشه­ی بالا برداشته شد و سپس ژل درون یک ظرف مناسب قرار گرفت.
حجم کافی از محلول رنگ (۱۰۰ میلی­لیتر) به ژل اضافه شد.
محلول رنگ تخلیه و سپس ژل را شسته و حجم مناسبی از محلول رنگ­بر (۱۰۰ میلی­لیتر) به آن اضافه گردید. اگر زمینه­ ژل تیره بود تا شفاف شدن آن از محلول رنگ­بر تازه استفاده می­شد تا باندهای پروتئینی به وضوح دیده شوند.
ژل در محلول آبی ۷% اسید استیک قرار داده شد که ژل در این حالت برای مدت­های طولانی قابل نگهداری است.
جدول ۳-۵- نحوه تهیه بافر نمونه ۴X

 

ماده	مقدار
SDS	(mg) 750
تریس- HCl	(mg) 380
گلیسرول	(ml) 5/2
برموفنول بلو	(mg) 5
۲- مرکاپتواتانول	(ml) 5/2

جدول ۳-۶- نحوه تهیه ژل پلی اکریل آمید

 

	درصد ژل	اجزاء ژل*
		بافر	محلول استوک اکریل آمید	آب مقطر	SDS ۲۰%

جدول ۴-۲۸٫ ضرایب همبستگی ساده بین سه متغیر ایمان مذهبی، منبع کنترل و سلامت روان ۸۰
جدول ۴-۲۹٫ ضرایب همبستگی ساده بین سه متغیر ایمان مذهبی، دل‌بستگی دوسوگرا و سلامت روان ۸۱
جدول ۴-۳۰٫ مدل رگرسیون، تحلیل واریانس ایمان مذهبی از طریق دل‌بستگی دوسوگرا بر سلامت روان ۸۲
جدول ۴-۳۱٫ ضرایب رگرسیون، ایمان مذهبی بر سلامت روان از طریق دل‌بستگی دوسوگرا ۸۲
جدول ۴-۳۲٫ ضرایب همبستگی ساده بین پنج متغیر ایمان مذهبی، دل‌بستگی دوسوگرا، منبع کنترل، شادکامی و سلامت روان ۸۳
جدول ۴-۳۳٫ مدل رگرسیون، تحلیل واریانس، ایمان مذهبی، از طریق دل‌بستگی دوسوگرا، منبع کنترل، شادکامی و سلامت روان ۸۴
جدول ۴-۳۴٫ ضرایب رگرسیون، تأثیر ایمان مذهبی، از طریق دل‌بستگی دوسوگرا، منبع کنترل، شادکامی بر سلامت روان ۸۴
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار ۴-۱٫ ضرایب استاندارد مدل پیشنهادی ۷۴
نمودار ۴-۲٫ ضرایب استاندارد مدل اصلاح شده، تأثیرگذاری ایمان مذهبی بر سلامت روان با میانجی‌گری دل‌بستگی دوسوگرا و شادکامی در دانشجویان ۷۶
نمودار ۴-۳ رابطه‌ی میانجی ایمان مذهبی و سلامت روان از طریق شادکامی ۷۸
نمودار ۴-۴ رابطه‌ی میانجی ایمان مذهبی و سلامت روان از طریق منبع کنترل ۸۰
نمودار ۴-۵ رابطه‌ی میانجی ایمان مذهبی و سلامت روان از طریق دل‌بستگی دوسوگرا ۸۱
نمودار ۴-۶ رابطه‌ی میانجی ایمان مذهبی با سلامت روانی از طریق شادکامی، دل‌بستگی دوسوگرا و منبع کنترل ۸۳
فصل اول
مقدمه
۱-۱٫ کلیات
در سال‌های اخیر موضوع سلامت روان بسیار مورد بحث و توجه روان­شناسان، روان‌پزشکان و مشاوران قرار گرفته است و توجه به نقش آن در تضمین و بهبود زندگی فردی و اجتماعی از اهمیت به سزایی برخوردار است (توتونچی، سامانی و زندی، ۱۳۹۱).
برخی از نظریه‌پردازان مانند آلپورت، اریک فرام، راجرز، مزلو، اریکسون، یونگ و فرانکل به جنبه سالم طبیعت آدمی می‌پردازند و در تلاش‌اند با غنا بخشیدن به شخصیت انسان نگرشی منحصربه‌فرد در مورد رشد روانی و کمال انسانی عرضه کنند. به اعتقاد آنان سلامت روانی بسیار بیش از روان‌نژندی و یا روان‌پریش نبودن است. در مقابل، گروهی دیگر از روان­شناسان در تعریف سلامت روان به تعریف رفتار نابهنجار یا بیماری روانی می‌پردازند و سپس نتیجه می‌گیرند که سلامت روان درواقع مساوی با عدم بیماری روانی است (حسینی، ۱۳۸۷؛ به نقل از آزاد).
مفهوم سلامت روانی درواقع جنبه‌ای از مفهوم کلی سلامتی است. سازمان بهداشت جهانی سلامتی را چنین تعریف می‌کند: «حالت سلامتی کامل فیزیکی، روانی و اجتماعی است نه صرفاً فقدان بیماری یا ناتوانی». سلامتی یک مفهوم چندبعدی است که علاوه بر بیمار نبودن، احساس شادکامی و بهزیستی را نیز دربر می‌گیرد (پورسردار و همکاران، ۱۳۹۱). بنابر­این، برخلاف تصور عده‌ای، نمی‌توان سلامت روانی را نقطه مقابل بیماری جسمی یا روانی دانست. مفهوم سلامت روانی بسیار گسترده‌تر و پیچیده‌تر بوده و متغیرهای بسیاری در آن دخیل می‌باشند که در این پژوهش به برخی از آن‌ ها پرداخته خواهد شد.
سلامت و اختلالات روانی و متغیرهای اثرگذار در آن‌ ها، می‌بایست در همه سنین و اقشار مورد توجه و بررسی قرار گیرد. دانشجویان از اقشار برگزیده جامعه محسوب می‌شوند که در دوران تحصیل ممکن است با مسائل و مشکلاتی از نظر امور آموزشی، اقتصادی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی روبه‌رو شوند. این عوامل همراه با ایجاد افسردگی، استرس و اضطراب می‌توانند سلامت روان فرد را تحت تأثیر قرار دهند (قاسمی‌پور و جهانبخش گنجه، ۱۳۸۸). دانشگاه‌ها بنابر ماهیت سازمانی خود در کنار تولید و انتقال دانش، موظف به توجه به سلامت روانی و حل مشکلات رفتاری و روانی دانشجویان هستند. این در حالی است که پژوهش‌های متعددی از وجود مشکلات سلامتی در جهان به‌ویژه در بین دانشجویان حکایت دارد (آزاد، ۱۳۹۱). با توجه به روند رو به رشد قشر دانشجو در جامعه و اهمیت و حساسیت دوره جوانی، توجه محققان را به‌منظور انتخاب این گروه به عنوان جامعه مورد پژوهش جلب می کند. ازاین‌رو، در این بررسی نیز این گروه جهت تحقیق انتخاب شده ­اند.
۱-۲٫ بیان مسأله
الف) بیان منطقی مسأله
سلامت روان یکی از مؤلفه‌های مهم بهداشت عمومی است. اصطلاح سلامت روان برای توصیف سطح بهزیستی شناختی، هیجانی و برای نشان دادن مبتلا نبودن به اختلالات روانی به کار می‌رود. به گفته سازمان جهانی بهداشت، هیچ تعریف رسمی برای سلامت روان وجود ندارد و همه‌ی تفاوت‌های فرهنگی، ارزیابی شخصی و نظریه‌های تخصصی رقیب بر شیوه‌ی تعریف این اصطلاح اثر می‌گذارد (سازمان جهانی بهداشت، ۲۰۰۱). از نظر کاپلان و بارون^[۱] بهداشت روانی حالت خاصی از روان است که سبب بهبود، رشد و کمال شخصیت انسان می‌شود و به فرد کمک می‌کند که با خود و دیگران سازگاری داشته باشد (نادری، ۱۳۹۰). روند شیوع بیماری‌های روانی به صورت سرسام‌آوری رو به افزایش است. بر اساس پیش‌بینی سازمان بهداشت جهانی، انتظار می‌رود که افسردگی تا سال ۲۰۲۰ به عنوان دومین عامل ازکارافتادگی شناخته شود (مورای و لوپز^[۲]، ۱۹۹۷). بر اساس آمارهای سازمان بهداشت جهانی، یک تغییر جهان‌شمول در همه‌گیرشناسی بیماری‌ها ایجاد خواهد شد، به‌طوری‌که بیماری‌های غیرمسری مثل اختلالات ذهنی جای بیماری‌های عفونی و بیماری‌های مسری را در منجر شدن به ناتوانی و مرگ‌های زودرس خواهند گرفت (مورای و لوپز، ۱۹۹۶). پژوهش‌های متعددی از وجود مشکلات سلامتی در جهان به‌ویژه در بین دانشجویان حکایت دارد. سازمان بهداشت جهانی مشکلات سلامت روانی جهان را ۵/۱۱ درصد در سال ۱۹۹۸ عنوان کرده است؛ آمارها نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۰ این اختلالات به ۱۵ درصد خواهد رسید (کاترین^[۳]، ۲۰۰۷؛ به نقل از آزاد). اختلالات خلقی شایع هستند. در اکثر زمینه‌یابی‌های اخیر، اختلال افسردگی شایع‌ترین اختلال روان‌پزشکی در طول عمر بوده است (تقریبا ۱۷ درصد). اختلالات اضطرابی نیز یکی از شایع‌ترین گروه‌های اختلالات روانی را تشکیل می‌دهند. مطالعه ملی اختلالات توأم گزارش نمود که یکی از هر ۴ نفر (آمریکایی) واجد ملاک‌های حداقل یک نوع اختلال اضطرابی است و میزان شیوع ۱۲ ماهه، ۷/۱۷ درصد است (سادوک و سادوک، ۲۰۰۷). به این معنی که وجود انسان‌های مضطرب و ناامید بار سنگینی بر دوش جوامع خواهد گذاشت و نشانگر این است که اجتماع جهانی برای بهبود زندگی فردی و اجتماعی کارها و راه‌های ناپیموده فراوانی پیش رو دارد (کاترین، ۲۰۰۷؛ به نقل از آزاد).

در ایران نیز بررسی سلامت روانی گروه‌های دانشجویی که توسط سازمان ملی جوانان انجام شده است، نشان می‌دهد که در مجموع ۴/۵۳ درصد یعنی بیش از نیمی از دانشجویان در زمره کسانی هستند که نیاز به کمک مشاوره‌ای دارند تا بتوانند به‌عنوان یک جوان نیرومند و قوی مسائل خود و جامعه را حل کنند (سازمان ملی جوانان، ۱۳۸۰؛ همان). در مطالعه همه‌گیرشناسی که در ایران در سال ۲۰۰۴ جهت تعیین شیوع اختلالات روانی با بهره گرفتن از پرسشنامه (GHQ-28) انجام گرفته است، اختلال در ۱۸-۲۰% افراد ۱۵-۴۴ ساله تخمین زده شده است. شیوع اختلالات روانی در مناطق روستایی ۳/۲۱ درصد و در مناطق شهری ۹/۲۰ درصد در کل ایران می‌باشد (نوربالا، ۲۰۰۴).
اختلالات روان‌شناختی، مشکلات فراوانی برای دانشجویان که از اقشار مستعد و برگزیده جامعه و سازندگان فردای هر کشور می‌باشند، ایجاد کرده و بر عملکرد تحصیلی آنان به شدت اثر گذاشته و رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی آنان را مختل می‌کند. اختلالات غالبا بین سنین ۲۵-۱۸ سال، یعنی زمانی که جوانان وارد دوره بزرگسالی می‌شوند، بروز می‌کنند (توکلی زاده، ۱۳۸۹). گزارش‌های متعدد از سال ۱۳۸۰-۱۳۴۲ نشان می‌دهد، طیف اختلالات روانی در دانشجویان از ۷/۱۱ تا ۵۴ درصد در نوسان بوده است (پورشریفی، ۱۳۸۳؛ به نقل از آزاد).
هدف اصلی بهداشت روانی کمک به همه‌ی افراد در رسیدن به زندگی کامل‌تر، شادتر، هماهنگ‌تر، شناخت وسیع و پیشگیری از بروز اختلالات خلقی، عاطفی و رفتاری است. مقابله با بیماری روانی برای ایجاد جامعه سالم از وظایف اصلی دولت‌ها و افراد جامعه است و هر اجتماع که خواستار بهزیستی و شادکامی افراد خود است، باید مردم سازگار و هماهنگ پرورش دهد (میلانی فر، ۱۳۸۸).
چند برنامه پیشگیری طراحی شده است که به صورت اختصاصی از اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات حوزه سلامت روان پیشگیری می‌کند. این برنامه‌ها بر شناسایی عوامل خطر ویژه هر اختلال و انتخاب جمعیت در معرض خطر برای انجام مداخلات مبتنی هستند (دوزویس و دابسون^[۴]، ۲۰۰۴). عوامل گسترده‌ای می‌توانند در سلامت یا اختلال روانی دخیل باشند که بر اساس نظریه‌ها و تحقیقات پیشین در این پژوهش به تنی چند از مهم‌ترین آن‌ ها، بر اساس الگوی ارائه‌شده پرداخته خواهد شد.
نقش مذهب در رابطه با بهداشت و شفا از قرون بسیار دور شناخته شده است. در طول هزاران سال مذهب و پزشکی در مداوا و کاهش رنج‌های انسان شریک یکدیگر بوده‌اند (ساچمن و ماتیوز^[۵]، ۲۰۰۱). بسیاری از صاحب‌نظران در حوزه روان­شناسی دین، در رابطه با اثرات مفید یا مضر مذهب بر بهزیستی روانی بزرگسالان، مناقشه می‌کنند. مروری بر تحقیقات تجربی یافته‌های همسانی را دربر ندارد. برخی اقدامات مذهبی گاه با سلامتی مرتبط است و گاه با بیماری (مالتبی^[۶]، ۲۰۰۰). با وجود این، در سراسر دنیا، نقش مذهب در مورد سلامت جسمی و به‌ویژه روانی، مورد پژوهش­های چندانی واقع نشده است. به اعتقاد لارسون^[۷] (۱۹۹۸) شاید فقدان بررسی‌های دقیق علمی ناشی از تأثیرات باقی‌مانده انقلاب علمی رنسانس باشد. رشد و اوج‌گیری موفقیت‌های علمی در این دوران تنش جدیدی ایجاد نمود و درنهایت پزشکی و مذهب را جدا کرد و بدین امر منجر گردید که مذهب به مراقبت از روح و پزشکی به مراقبت از بدن و سپس روان بپردازد (شعاع کاظمی، ۱۳۸۸).
در سال‌های اخیر روان­شناسان به نقش دین در تأمین سلامت روان و درمان بیماری‌های روانی توجه ویژه‌ای داشته‌اند. سازمان بهداشت جهانی در یکی آخرین بیانیه‌های خود که در دهه گذشته منتشر کرده است و به‌ خصوص در مقدمه پروژه ۲۰۰۰ که طی آن برنامه وسیع بهداشتی برای کشورهای درحال‌توسعه در نظر گرفته شده، سلامتی را از چهار بعد اساسی شامل ابعاد جسمانی، روانی، اجتماعی و معنوی مورد بررسی قرار داده است. بنابر­این، می‌توان گفت بعد معنویت در سطح جهانی، به‌عنوان یک متغیر اثرگذار مطرح است. بنجامین راش^[۸] (۱۷۴۵-۱۸۱۳) پدر روان‌پزشکی آمریکا در زمینه اهمیت مذهب اظهار می‌دارد: «مذهب آن‌قدر برای پرورش و سلامت روح آدمی اهمیت دارد که هوا برای تنفس». بدین ترتیب لازم است تحقیقات گسترده‌تری در زمینه ارتباط آن به‌ویژه با حوزه سلامت روانی انجام گیرد تا از این طریق بتوان به‌ خصوص در حیطه روان­شناسی بالینی و سلامت از آن بهره جست.
از دیگر عوامل مؤثر بر سلامت روانی می‌توان به شادکامی اشاره نمود. شادکامی متضاد افسردگی نیست، اما نبود افسردگی شرط لازم برای رسیدن به شادکامی است. به نظر آرجیل^[۹] و همکاران (۱۹۹۵) اگر شادکامی تنها متضاد افسردگی باشد، نیازی به اندازه ­گیری و بررسی آن نیست، زیرا افسردگی به‌خوبی شناخته شده است. وی باور دارد که سه جزء اساسی شادکامی عبارت است هیجان مثبت، رضایت از زندگی و نبود هیجانات منفی ازجمله افسردگی و اضطراب (علی پور و نوربالا، ۱۳۷۸).
شادی یک فرایند جدید روان‌شناختی است که متأسفانه کمتر موردبررسی قرار گرفته است. دانشمندان آن‌قدر که دقت خود را صرف آسیب‌های شناختی و روانی از قبیل اضطراب، افسردگی و پدیده‌هایی نظیر آن نموده‌اند، کمتر به اموری چون شادی و نشاط و هیجان‌های مثبت پرداخته‌اند (ایروانی، ۱۳۹۰). گواه این امر، بررسی مقاله‌های منتشرشده بین سال ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۵ است که نشان داد اصطلاح افسردگی ۱۸۹۰۳ بار و واژه شادکامی تنها ۵۱۵ بار به کار برده شده‌اند (علی پور و نوربالا، ۱۳۷۸). بااین‌حال، مطالعه بر روی شادکامی در دهه اخیر رشد فراوانی داشته است. یکی از دلایل این امر، خودگزارش­دهی افراد در رابطه با تأثیر شادکامی در فرایند روان‌شناختی آن‌ ها می‌باشد (کاشدان، ۲۰۰۴).
با مطرح شدن روزافزون اهمیت شادی در امر سلامت روان و خوشبختی و همچنین تأثیر آن در تقویت قوای روانی انسان، برای مقابله با پیچیدگی‌ها و مشکلات دنیای امروز، توجه و نظر محققان، اندیشمندان و حتی عوام مردم نسبت به آن تغییر نموده است. کاواماتو (۱۹۹۹) افزایش شادمانی را در تأثیر مستقیم با افزایش وضعیت اشتها، خواب، حافظه، روابط خانوادگی، دوستی و درنهایت سلامت روان می‌داند (عناصری، ۱۳۸۶). به طور کلی، بر اساس مطالعات انجام‌شده ارتباط آماری معنی‌داری بین درجات شادکامی و علائم روان‌شناختی مشاهده شده است (ناتویگ^[۱۰] و همکاران، ۲۰۰۳). علاوه بر این، به نظر می‌رسد مذهب و به‌ویژه جهت‌گیری مذهبی درونی برای افراد، نقش سپر دفاعی را بازی کرده، مجموعه وسیعی از آثار مثبت روان‌شناختی ایجاد می‌کند. همان‌گونه که آلپورت نیز مذهب را یکی از عوامل بالقوه برای سلامت روان می‌دانست و عقیده داشت که مذهب می‌تواند به‌عنوان یک اصل وحدت‌بخش و یک نیروی عظیم برای سلامت روان، مفید و کمک‌کننده باشد (صدیقی ارفعی، ۱۳۹۱). بااین‌حال، علی‌رغم تحقیقات انجام‌شده، شادکامی هنوز در نقطه آغازین و شروع می‌باشد (اسچیمل^[۱۱]، ۲۰۰۹). گرچه کارشناسان سلامت روان بر اهمیت و نقش شادکامی واقف می‌باشند، بااین‌حال به نظر می‌رسد شادی، حلقه مفقوده‌ی سلامت روان در جامعه ماست و نیازمند تحقیقات بیشتر و جامع‌تری هست. همچنین، پژوهش‌های متعددی به نقش دین‌داری درر شادکامی اشاره نموده‌اند، بنابر­این، بررسی رابطه ایمان با شادکامی، به درک بهتر این الگو منجر خواهد شد.
یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار در برآورده شدن سلامت روان افراد، نوع دل‌بستگی است که در افراد شکل گرفته است. دل‌بستگی عبارت است از پیوند عاطفی عمیقی که با افراد خاص در زندگی خود برقرار می‌کنیم. به دنبال پژوهش‌های بالبی و اینزورث^[۱۲]، سه سبک دل‌بستگی ایمن، دل‌بستگی ناایمن اجتنابی و دل‌بستگی ناایمن دوسوگرا تشخیص داده شد. افراد ایمن، اجتنابی و دوسوگرا، راهبردهای کاملاً متفاوتی را برای تنظیم عواطف و پردازش اطلاعات هیجانی به کار می‌برند که استفاده از این راهبردها تأثیر متفاوتی بر فرد خواهد گذاشت که به سلامت یا اختلال روانی منجر می‌شود (شیور، ۲۰۰۵). سبک‌های دل‌بستگی از منابع درون فردی هستند که می‌توانند سطوح تنش و ناتوانی را در شرایط ناگوار تعدیل کنند و اثرات منفی تنش را کمرنگ جلوه دهند. بنابر نتایج پژوهش‌ها، سبک‌های دل‌بستگی اهمیت پیش‌بینی‌کننده زیادی در بهداشت روانی دارد (لینلی، ۲۰۰۴). همچنین، پاتریک (۱۹۹۵-۱۹۹۲) معتقد است مذهب می‌تواند به‌عنوان فرایند دل‌بستگی مفهوم‌سازی گردد که در آن رفتارها و باورهای مذهبی به صورت گستره‌ای از نظام دل‌بستگی در انسان‌ها عمل می‌کنند. پاتریک (۱۹۹۹) معتقد است تصور خدا می‌تواند به صورت جانشینی برای شکست‌های اولیه‌ی تحول دل‌بستگی ایمن باشد (خوانین‌زاده، ۱۳۸۴)؛ بنابراین، کشف ماهیت و چگونگی ارتباط سلامت روان و سبک دل‌بستگی از یک‌سو و ایمان و سبک‌های دل‌بستگی از سوی دیگر، به ما کمک می‌کند تا به درک بهتری از عملکرد آن‌ ها و در نهایت ارتقای سلامت روانی برسیم.
آخرین متغیر اثرگذار بر سلامت روان در این پژوهش منبع کنترل می‌باشد. منبع کنترل به اعتقاد افراد در مورد چگونگی کنترل محیط اشاره دارد که دو دسته درونی و بیرونی تقسیم می‌گردد. افراد با جهت‌گیری درونی معتقدند مهارت، تلاش و رفتار مسؤولیت پذیر به پیامدهای مثبت منجر می‌شود و بالعکس. افراد با جهت‌گیری بیرونی معتقدند که رویدادها از طریق شانس، قدرت دیگران و عوامل ناشناخته و غیرقابل‌کنترل معین می‌گردند (راتر، ۱۹۶۶). از لحاظ سلامت روانی مشخص شده است که درونی‌ها سازگاری بهتری دارند. اعتقاد بیرونی نشانه‌ای از اختلالات روانی مانند افسردگی و اسکیزوفرنی می‌باشد و افراد درونی برعکس بیرونی‌ها مستقل‌تر و دارای پیشرفت هستند (قاسمی، ۱۳۷۵؛ به نقل از خسروی). بااین‌حال، ارتباط میان مذهب و منبع کنترل ضدونقیض بوده و تحقیقات کمی در این زمینه صورت گرفته است. پیروان ادیان، مشکلات خود را با کنترل و وساطت خدا حل می‌کنند و در ظاهر به نظر می‌رسد این افراد کنترل بیرونی دارند، اما برخی تحقیقات (به‌عنوان مثال رستگار، ۲۰۱۳) نشانگر کنترل درونی بیشتر در میان افراد مذهبی است که برای روشنگری در این پژوهش بدان پرداخته خواهد شد.
ب) شرح واضح مسأله مورد مطالعه
هدف این پژوهش، بررسی برخی از مهم­ترین پیشایندهای مهم سلامت روانی در میان دانشجویان است. این پیشایندها شامل: ایمان مذهبی، شادکامی، سبک­های دل­بستگی و منبع کنترل می­باشد که با توجه به عوامل مؤثر در سلامت روانی و مطالعه مباحث نظری و تحقیقی انتخاب شده و بر اساس پیشینه ی پژوهشی در مدل پیشنهادی جای­گذاری شده است. تقدم ایمان بر سایر عوامل، به دلیل پیشینه نیرومندی است که در مطالعات سلامت روان به اثبات رسیده است و نیز تأثیر آن بر سایر متغیرها سبب شد ایمان به عنوان متغیر پیش‌بین انتخاب گردد. از آنجایی که همه متغیرهای تحقیق منجر به سلامت یا عدم سلامت روان می‌گردند، این متغیر در حکم معلول به شمار آمده و در نتیجه به عنوان متغیر ملاک در نظر گرفته شده است. ترتیب متغیرها به صورت مقدم و مؤخر اثرگذار بر سلامت روان و تأثیرپذیر از ایمان مذهبی، به صورت شادکامی، سبک دل­بستگی دوسوگرا و منبع کنترل بر اساس پیشینه پژوهشی انتخاب شده ­اند.
در پژوهش حاضر، ابتدا یک مدل به منظور بیان عوامل مؤثر در سلامت روان میان دانشجویان مطرح و سپس به آزمودن برازش مدل پیشنهادی پرداخته می­ شود.
۱-۳٫ ضرورت و اهمیت پژوهش
موضوع سلامتی از بدو پیدایش بشر مطرح بوده است، ما هرگاه از آن سخنی به میان آمده، عموماً بعد جسمانی آن مدنظر قرار گرفته و کمتر به سایر ابعاد سلامتی به‌ خصوص بعد روانی توجه شده است. باوجود توجه روان­شناسان به سلامت روان در دهه اخیر، تحقیقات در این زمینه هنوز در ابتدای راه است و تا زمانی که بررسی جامع و همه­جانبه­ای از آن به عمل نیاید، نمی‌توان کم و کیف عوامل مؤثر و نیز میزان و نحوه به‌کارگیری از آن‌ ها، جهت به حداکثر رساندن سلامت روان افراد جامعه بهره جست. با بررسی علل و متغیرهای دخیل در سلامت روانی، می‌توان به شیوه‌ای علمی و آگاهانه از بروز اختلالات روانی جلوگیری نمود و شیوع آن را کاهش داد. بنابر­این، اهمیت و ضرورت پرداختن به سلامت روان صرفاً شامل حیطه پیشگیری نبوده، بلکه از عوامل مؤثر در آن، می‌توان جهت کمک به بهبود جمعیت مبتلا به هرگونه اختلال نیز بهره‌گیری کرد.
با وجود پیشینه مطالعاتی در زمینه سلامت روان در دهه‌ های اخیر، به علل روان‌شناختی آن به‌عنوان پیشایندهای سلامت روان در یک مدل یا الگوی کلی کمتر توجه شده است.
پژوهش حاضر که یک تحقیق کاربردی به شمار می‌رود، از آن جهت حائز اهمیت است که در مسیر شناخت علل و پیشایندهای مهم سلامت روان، می‌تواند درمانگران و نیز پژوهشگران را در نیل به مقصدی یاری رساند که بتوان با آگاهی از این عوامل، در جهت ارتقای سطح سلامت روان جامعه و همچنین بهبود وضعیت و کارکرد مراجعان گام‌های مؤثری برداشت.
۱-۴٫ هدف‌های پژوهش
با توجه به مدل پیشنهادی، اهداف پژوهش بدین صورت تعریف می‌شوند:
اهداف اصلی

در کشور ما،  در اکثر مدارس،  روش های سنّتی برای یاددهی و یادگیری ریاضی به کار می روند و برخی از این روش ها، از پایه، اشکالاتی دارند. به خصوص اگر از دوره ی ابتدایی مورد استفاده قرار گیرند که در این صورت می توانند در آینده مشکلات جبران ناپذیری برای دانش آموزان ایجاد نمایند، چون بخش عمده ای از وضعیت نامطلوب و مشکلات آموزش ریاضی، به دوره ی ابتدایی بر می گردد.  در این دوره از روش های مناسب و جدید آموزش مفاهیم ریاضیات استفاده نمی شود و دانش آموزان از همان ابتدا با روش‌های غلط آموزش می بینند که نتیجه ی آن درک نکردن درست مفاهیم ریاضی است. مشکلاتی که این روش ها ایجاد می کنند شمردنی نیستند. در زیر به برخی از مشکلاتی که  این روش‌ها ایجاد می کنند، اشاره می کنیم.

ایده های جدید مثل عمل ضرب، به طریقی یاد گرفته می شوند که به سختی می توان آن ها را ریاضی گونه نامید. در واقع این روش ها دانش طوطی وار تولید می کنند که تقریباً هرگز نقشی در تشکیل یک شبکه ی مفید از ایده ها ندارند. به عنوان مثال، دانش آموزان حاصل ضرب  ۵۶ =  ۸  × ۷ را به صورت  «هَفَلَشتا ، پَلَنگ و شیش تا» یاد می گیرند که اصلاً مرتبط با ریاضیات نیست.
در روش های سنتی، اصلاً  به ویژگی‌های رشد ذهنی دانش آموزان توجهی نمی شود در صورتی که اگر غیر از این بود، یادگیری بسیار آسان تر می شد. در واقع در این روش‌ها ، یک دانش آموز ابتدایی به صورت اشتباه آموزش می بیند و به یادگیری با  این روش ها عادت می کند. به طوری که  در سال های بعد ترک  این روش ها آنقدر مشکل می شود که  دانش آموزان ترجیح می دهند در یادگیری خود ا ز روش های دیگر استفاده نکنند.
بیشتر روش های سنتی آموزش ریاضی، معلم محور هستند. یعنی در هنگام تدریس معلم، دانش آموزان نقش فعالی در یادگیری ندارند و فقط معلم فعالیت می کند. در این صورت اصلاً یادگیری عمیقی اتفاق نمی افتد. بدین ترتیب دانش آموزان حتی قدرت نطقشان نیز تقویت نمی شود و از اعتماد به نفس قابل توجهی برخوردار نخواهند بود. ممکن است در بین دانش آموزان، یکی، دو نفر با دیگران متمایز بوده و بهتر عمل کنند ولی اکثر بچه ها از مشکلات بسیاری در کلاس رنج می برند.
در روش های قدیمی، بیشتر به نکته های امتحانی توجه می شود که در این صورت، دانش آموزان ریاضیات را سطحی یاد می گیرند و چیزی از اندیشه ی ریاضی باقی نمی ماند. در حال و هوای آماده شدن برای امتحان، مفاهیم و مطالب اصلی و بنیانی ریاضیات کنار می روند. معلم در این روش ها، اساسی ترین موضوع ها را، به درد نخور، می داند و سریع، خود را به یاد دادن روش های حل مسائل امتحانی می رساند. ظاهراً همه چیز درست است ولی در واقع چنین نیست و در حافظه و ذهن دانش آموزان چیزی به نام ریاضیات وجود ندارد.
به نظر می رسد که برخی از روش های مورد استفاده در مدارس ما، طوری هستند که گویی ذهن دانش آموزان را لوح سفید می پندارند در حالی که آن ها هرگز ایده ها را زمانی که معلم ها آن ها را نمایش می دهند، جذب نمی کنند. در عوض، دانش آموزان، آفرینندگان دانش خویش هستند. باید دانش آموزان را به مواجه شدن با ایده های جدید، تلاش برای جفت و جور کردن آن ها با شبکه های موجود ذهنی خود و چالش با ایده های خود و دیگران تشویق کرد که در روش های قدیمی میسر نمی شود (صحرایی، ۱۳۸۶، ص ۲).
رفتار ریاضی چیست؟
رفتار ریاضی اعمالی است که دانش آموز بعد از تعلیم ریاضی، به دستور معلم از خود نشان می دهد، این رفتار به گونه های مختلف و بسیار زیاد و در سطوح متفاوت است و گاهی قابل مقایسه با یکدیگر یا با سایر رفتارهای انسانی نیست. شمرده اعضاء یک مجموعه محدود و شمارش پذیر، اندازه گیری طول یک اتاق، تعیین حجم یک کانتی نر، انجام یک عمل تفریق دشوار، حل یک معادله جبری یا یک دستگاه معادلات خطی، تحلیل رفتار یک تابع و نشان دان تساوی دو زاویه در یک شکل پیچیده هندسی و از این قبیل اعمال هر کدام مثالی از یک رفتار ریاضی است. هر یک از این رفتارها به گونه ای خاص به یک یا چند مفهوم ریاضی ارتباط دارد و دانش آموزش که آن مفاهیم را نیافته باشد قادر به نشان دادن چنین رفتارهایی از خود نیست. مفاهیم زیر سبب بروز این رفتارها است، تطابق یک به یک، کاردینال، پیوستگی نقاط، جمع پذیری اندازه ها، عمل دوتایی، جایگاه و مرتبه اعدا، مکان و موقعیت متغیر، ایزوموفیسم اندازه ها، خط و رابطه خطی، تابع و متغیر (نائینی، ۱۳۶۹، ص ۸۸).
تأثیر ریاضیات در زندگی:
پرسشی که کراراً تکرار می شود، این است که چرا در دوران ابتدایی به دانش آموزان ریاضی یاد می دهیم، چرا که آن‌ ها با افزایش سنشان، جمع و تفریق و … را یاد می گیرند ولی از این نکته ی بسیار مهم غافلند که ریاضیات تنها در جمع و تفریق خلاصه نمی شود. کافی است به ماشین ها، قطارها، هواپیماها، موشک ها، سینماها، رادیو و تلویزیون ها و… نگاه کنیم تا بدانیم ریاضیات چه نقش اساسی در زندگی ما انسان ها ایفا کرده است. ریاضیات نقش اساسی در تشخیص امراض، مسائل دارویی و پزشکی بازی می کند زیرا پیشرفت بسیاری از امراض مسری و مزمن مانند سرطان، اختلالات مغزی و امراض قلبی از یک محله به محله ی دیگر طوری است که می توان آن را به صورت عددی بیان کرد و از طریق ریاضی مورد مطالعه قرار داد. ریاضیات پیش آهنگ دانش هاست و هر کس بخواهد درست بیندیشد و بهتر فکر کند، ناگزیر است که با ریاضیات آشنا باشد. در واقع، آموزش ریاضیات نه تنها یک علم، بلکه الگویی است برای آموزش صحیح سایر علوم. ذهن های خلاق و مبتکر، خود بی شک منتج از یک نظام یافتگی است که ماهواً دانش ریاضی این توانایی را خواهد داشت تا آن را احیا کند. از این رو می توان گفت که آموزش صحیح ریاضی، یعنی آموزش صحیح همه ی علوم؛ بنابراین آموزش ریاضی از اهمیت زیادی برخوردار است و در یک کلام می توان گفت که آموزش ریاضی، آموزش زندگی است (آرام، ۱۳۸۸، ص ۲).
اهمیت تدریس هندسه:
هندسه مطالعه انواع مختلف اشکال و خصوصیات آن ها است. هم چنین مطالعه ی ارتباط بین اشکال، زوایا و فواصل است. واژه ی انگلیسی (جئومتری^[۳۲]) به معنای هندسه، از زبان یونانی ریشه گرفته است. این کلمه از دو کلمه «جئو» به معنای زمین و «متری» به معنای اندازه گیری تشکیل شده است؛ بنابراین هندسه اندازه گیری زمین است. مطالعه ی هندسه به دانش آموزان در توسعه مهارت تصور کردن، تفکر انتقادی، شهود، حل مسأله، تخمین زدن، اثبات قیاسی، بحث منطقی و تعقل فضایی کمک می کند و هم چنین فهم خیلی از اصول علمی نیاز به آگاهی هندسی دارد. اهمیت آموزش هندسه اقلیدسی یکی کاربردی بودن آن و دیگری تاریخی بودن آن است و یکی از شاخه های ریاضی است که پایه ای برای ریاضیات جدید و مدل سازی در سایر علوم است. همچنین لزوم آموزش هندسه برای این است که هندسه به عنوان یک علم جدا نیست و داشتن آگاهی هندسی به درک شاخه های دیگر ریاضی نظیر (نمودار ون، نظریه گراف، مطالعه توابع، نمایش کسر، نمایش آماری و …) مدل سازی در سایر علوم مهندسی، شیمی، زیست شناسی، فیزیک، نجوم، هنر، تکنولوژی ساخت، طراحی مهندسی و موقعیت یابی در جغرافی و … کمک می کند و همچنین بخشی از ریاضیات مدرسه ای است که هدفش توسعه مهارت ها حل مسأله، استدلال و ارتباطات است (حبیبی، ۱۳۹۲، ص ۸۵).
از روزگاران قدیم هندسه نقش پررنگی در ریاضیات داشته است. هندسه مطالعه ی فضا و اشکال است و آن تمام پدیده های طبیعی در فضا رخ می دهند؛ بنابراین هندسه در واقع زمینه ی همه ی علوم طبیعی و به نوعی زبان همه علوم است. ریاضی و به خصوص هندسه به عنوان یک ابزار هوش و هوشمندی در اختیار انسان قرار داشته و پیوسته خواهد داشت (رستگارپور و یداللهی، ۱۳۸۹، ص ۶۵). امروزه تدریس هندسه از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا به عنوان ابزاری برای درک، توصیف و تعامل با فضایی که در آن زندگی می کنیم مورد توجه قرار می گیرد و از شهودی ترین و ملموس ترین بخش های ریاضیات به شمار می رود. بوسسکین در اهمیت تدریس هندسه دو دلیل بیان می کند:
هندسه به صورت منحصر به فردی ارتباط ریاضی را با دنیای واقعی برقرار می سازد.
هندسه به صورت منحصر به فردی در روشن ساختن ایده ها در دیگر عرصه های ریاضی تواناست (ریحانی و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۱۵۳).
کاربرد هندسه در زندگی:
با مطالعه ی تاریخ هندسه می توان دید که هندسه با توجه به نیاز بشر و کاربرد آن به وجود آمد و بعد توسط یونانیان به صورت علمی و اصل موضوعی تدوین شد، بنابراین آموزش آن بر اساس کاربردها می تواند برای دانش آموزان لذت بخش بوده و ضمن افزایش انگیزه آنان برای یادگیری، توانایی آنان را در کاربرد هندسه نیز افزایش داده و هندسه فقط از چند فرمول حفظی که در ذهن دانش آموز است به کاربرد فرمول ها در زندگی وی تبدیل شود. اولین تجربیات هندسی بچه ها از زندگی واقعی آن‌ ها و غیر عمدی و خود به خود کسب می شود و لذا یادگیری بچه ها قبل از مدرسه از نوع غیر عمدی است. وقتی از یک مکان به مکان دیگر حرکت می کند، پیش مفهومی از اندازه گیری را تجربه می کند، یکسانی و متشابه بودن را با سرامیک ها کف آپارتمان، تصاویر روی اسکناس و … در محیط می بیند. تقارن را در نقاشی ها، فرش، برگ درختان، کندوی زنبور عسل و … ملاحظه می کند، اشکال هندسی دو بعدی و سه بعدی مانند شکل سرامیک، کایت، آجر، جعبه دستمال کاغذی، کلاه تولد، توپ، لیوان، بشقاب و … را بدون دانستن نام آن‌ ها مداوم در دست گرفته و یا می بیند (حبیبی، ۱۳۹۲، ص ۹۲).
سطوح یادگیری مفاهیم هندسی:
کلمنتس و باتیستا (۱۹۹۲) ۵ سطح برای یادگیری مهارت های مرتبط با قضایای هندسی بر شمرده اند این سطوح به شرح زیر است:
سطح ۱: تشخیص / دیداری
دانش آموزان تنها اشکال را توسط ظاهر تشخیص داده و اغلب آن ها را با یک نمونه شناخته شده مقایسه می کنند و خواص شکل برای آن‌ ها تصور پذیر نیست. در این سطح، تصمیم گیری دانش آموزان بر اساس ادراک و استدلال نیست. به عنوان مثال مستطیل را به دلیل شباهت آن با در اتاق یا خانه تشخیص می دهند.
سطح ۲: تجزیه و تحلیل / تشریحی
در این سطح دانش آموزان شکل ها را بر حسب مؤلفه ها و رابطه های بین این مؤلفه ها تجزیه و تحلیل می کنند، دانش آموزان اشکال هندسی را بیشتر بر اساس خصوصیات آن ها توصیف می کنند تا بر طبق ظاهر آن ها. وقتی که دانش آموزی در این سطح است امکان دارد لیست تمام خواص یک شیء را به عنوان یک عامل توصیف کنند، اما تشخیص نمی دهد که آیا این خصوصیات برای توصیف شیء لازم و کافی هستند یا نه. مثلاً شخص در این سطح ممکن است بگوید، «در یک مربع ۴ ضلع برابر و ۴ زاویه برابر است»؛ اما ممکن است هنوز روی اینکه «یک مربع، مستطیل نیست» اصرار داشته باشد.
سطح ۳: رابطه ای / انتزاعی
در این سطح دانش آموزان قادر هستند خواص مفاهیم، شکل ها و انواع تعریف های مجرد را به صورت منطقی مرتب کنند. در این مرحله دانش آموزان با بهره گرفتن از خصوصیات هندسی اشکال را دسته بندی و طبقه بندی می کنند به عنوان نمونه یک مربع نمونه ای خاص از یک مستطیل است.
سطح ۴: استنتاج رسمی
یادگیرنده در این سطح به جای حفظ کردن اثبات ها قادر به ساختن آن هاست. در این مرحله دانش آموزان در سیستمی متعارف برهان هایی را ارائه می دهند.
سطح ۵: دقت / ریاضیاتی
در این سطح فراگیران در گستره ای از سیستم های موضوعی مختلف می توانند کار کنند دانش آموزان با بهره گرفتن از استدلال های تفصیلی، دو سیستم متعارف و متفاوت را مقایسه می کنند (لیاقتدار و همکاران، ۱۳۹۱، ص ۱۱۰).
مفاهیم توپولوژیک هندسی در دوره ابتدایی:
عبور کودکان از مرحله ی پیش عملیاتی و حرکت آن‌ ها به سمت مرحله ی عملیاتی در تئوری رشد شناختی پیاژه، سبب می شود تا آموزش مفاهیم هندسی نیز از توپولوژیک به سمت هندسه ی اقلیدسی گسترش یابد. در این زمینه چهار مرحله ی توپولوژیک که به کودکان کودکستانی و ابتدایی اختصاص دارد، عبارت اند از: مجاورت، تفکیک، ترتیب و بسته بودن. این چهار مرحله به فعالیت های هندسی و شناخت اعداد و شمارش آن‌ ها اختصاص دارد.
مجاورت: مجاورت به نزدیکی یک شیء به شیء دیگر اشاره دارد. کودکان به طور طبیعی به اشیای نزدیک خود علاقه مند هستند؛ زیرا می توانند آن‌ ها را لمس و دستکاری کنند. در مرحله ی حسی حرکتی، کودک به اشیایی که دور از دسترس او قرار دارد، علاقه ی کمتری نشان می دهد، مگر اینکه جسم دور از دسترس، متحرک، درخشنده و چشمگیر باشد. اشیایی که دور از دید کودک قرار دارد، در ذهن کودک هستی پیدا نمی کند. توجه کودک به تدریج به فعالیت هایی که برای تشخیص اشیای خارج از میدان دید به آن‌ ها کمک می کند، جلب می شود و بین دوری و نزدیک تفاوت می گذارند و رابطه آن‌ ها را بر حسب نزدیکی به هم در ذهن خود بارور می کنند. هر گاه کودک مجموعه ای از اطلاعات را طبقه بندی کند یا مجموعه ای از مهره ها را مانند الگوی داده شده در یک رشته نخ مرتب کند، می توانید چنین سؤالاتی از او بپرسید: «کدام مهره ی مشکی از مهره ی آبی دورتر است؟»، «کدام اتومبیل قرمز به اتومبیل سبز نزدیک تر است؟»
تفکیک: تا کودکان به مرحله تفکیک نرسند، نمی توانند بین اجزای اشیاء تفاوت بگذارند. در این مرحله، تمام قسمت های یک شیء در ذهن کودک نقش می بندد. طرح ها و نقاشی های کودک و رشد کودک در تفکیک اجزا را نشان می دهد. کودک در حین نقاشی صورت انسان، اجزای صورت را در مکان اصلی قرار می دهد.
ترتیب: فعالیت های مستمر و متوالی،که موضوع هایی مجزا و طبقه بندی شده دارند، به کودکان در درک ترتیب کمک می کنند. در طول این دوره از فعالیت ها، کودکانی که در آغاز توانایی الگوبرداری از روی یک مدل را داشتند، ممکن است موفق به ترتیب عکس الگو نشوند. کودکان در صورتی قادر به انجام دادن این کار خواهند شد که معلم راهنمایی لازم را ارائه داده باشد.
بسته بودن: بسته بودن، موقعیت یک نقطه بین دو نقطه روی خط، یک نقطه بین منحنی بسته روی صفحه و نقطه ای بین فضایی بسته را شامل می شود. بسته بودن روی خط بیشتر مورد توجه کودکان قرار می گیرد، چون بیشتر با آن برخورد می کنند. برای مثال، کودکان در شمارش اعداد، در مورد یک عدد که بین دو عدد قرار دارد، می توانند بگویند که آن عدد بین دو عدد دیگر محصور شده است (اسیتوتیپس^[۳۳]، ۱۳۷۵، ص ۵۳ و ۵۴).
اوریگامی^[۳۴]:
اوریگامی یا کاغذ تا شده یا بنا به قول مردم ایران کاغذ و تا، هنر تا کردن کاغذ برای به وجود آوردن اشکال و اشیای تزیینی و حتی وسایل مصرفی و سرگرمی های کودکانه است. سابقه ی این هنر سنتی از بازی های ساده کودکانه آغاز می شود و به هنری پیچیده می رسد. هنر اوریگامی در آیین ها و رسوم خاص ژاپنی و همچنین برای مصارف آموزشی، تفریحی و علمی کاربرد دارد. امروزه در بسیاری از سازه های فضایی، در صفحات خورشیدی ماهواره ها و سقف های تا شونده، از این علم استفاده می کنند (علاء الدینی، ۱۳۸۳، ص ۹۱).
اوریگامی چیزی بیش از تا کردن کاغذ است، ابزاری برای تدریس دانش‌آموزان در مورد هندسه است. دانش‌آموزان هنگام کار با کاغذ با مفاهیم ریاضیاتی همانند خطوط هندسه، تجانس و ویژگی‌های شکل مواجه می‌شوند. خطوط هندسه در اوریگامی در زمانی که دانش‌آموزان کاغذ مربع را دقیقاً به نیم تا می‌کنند کاوش می‌شوند زیرا که هر دو سمت دقیقاً یکسان می‌باشند. اولیه مرحله برای ایجاد اریگامی ایجاد اریگامی قورباغه است که استفاده از تقارن را نشان می‌دهد. کاغذ دقیقاً به صورت عمودی به نیم تا می‌شود. اریگامی ویژگی‌های مختلفی از اشکال به دانش‌آموزان نشان می‌دهد مثلاً زمانی که مربع به نیم تا می‌شود تا دو مستطیل را تشکیل دهد. یک‌بار دیگر مرحله اول برای ساخت قورباغه استفاده از ویژگی‌های اشکال برای تا کردن کاغذ است. کار با اریگامی همچنین به دانش‌آموزان برای کشف شکل‌ها و زاویه‌های متجانس کمک می‌کند. هنگامی که فرد کاغذ را بر یک سمت تا می‌کند همین فرایند برای سمت دیگر تکرار می‌شود بدین صورت که اضلاع متجانس می‌باشند. مرحله ۵ تا ۹ نشان می‌دهد که هر مرحله تاسازی بر روی یک سمت کاغذ صورت می‌گیرد. دانش‌آموزان به جای حفظ تعاریف می‌توانند تعاریف خاص خود را برای تقارن، مستطیل و مثلث قائم خلق کنند. قورباغه‌های اوریگامی برای شروع کار ریاضی دانش‌آموزان در کلاس سوم عالی می‌باشند. برای دانش‌آموزان پایه بالاتر، شکل‌های دشوارتر همانند مکعب‌ها را می‌توان ایجاد کرد. دانش‌آموزان می‌توانند دیگر جامدات هندسی را نیز کاوش کنند. هنگامی که دانش‌آموزان این جامدات هندسی را خلق می‌کنند، می‌توانند ویژگی‌های مختلف اشکال را بررسی کنند و درک صحیحی از مشخصاتی همانند زاویه و تعداد اضلاع به دست آورند (هسکت، ۲۰۰۷، ص ۴).
اوریگامی برای آموزش و هنر:
در اواخر دوره می جی و دوره تائیشو از اوریگامی به عنوان وسیله کمک آموزشی در کودکستان ها و مدارس ابتدایی استفاده می شد؛ به ویژه از زمانی که کاغذ چهارگوش رنگی به صورت گسترده تولید شد. در آغاز دوره شووا خلاقیت در آموزش و پرورش ژاپن مورد تأکید قرار گرفت و از اوریگامی انتقاد شد، چون کودکان می بایستی با کاغذ کارهای استاندارد انجام می دادند. اخیراً مجدداً اوریگامی به عنوان یک تکنیک آموزشی مورد استقبال قرار گرفته است؛ به ویژه برای تدریس مفاهیم ارتباط بین سطح و حجم. هنر جدید اوریگامی به طور کلی تکنیک های رنگ آمیزی و برش را به کار نمی برد بلکه الگوی اصلی نشان دادن احجام است (علاء الدینی، ۱۳۸۳، ص ۹۷).
تاریخچه فراکتال:
تاریخ نگاران، سالروز تولد بحث فراکتالیسم را حدود سال ۱۹۶۰ میلادی ارزیابی می کنند. آن‌ ها معتقدند که هندسه فراکتال در نتیجه بررسی های آقای مندلبروت در دهه های ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ ایجاد شد، ولی به نظر می رشد جای پای فراکتال را می توان در نقاشی های جکسون پولاک که سال‌ها قبل از مندلبروت می زیست، مشاهده کرد. پولاک در یک شب طولانی ماه مارس، مستانه و در آستانه خودکشی، شالوده یکی از شاهکارهای خویش (قطب های آبی: شماره ۱۱، سال ۱۹۵۲) را بنیان گذاشت. او بوم بزرگی را کف انبارش فرش کرد و با یک تکه چوب، رنگی معمولی از یک قوطی کهنه روی بوم چکاند. این نخستین باری نبود که هنرمند یک نقاشی را قطره قطره روی بوم می ریخت. پولاک، بر خلاف خطوط شکسته ای که تماس متعارف قلم مو با بوم ایجاد می کند، تکنیکی ابداع کرد که در آن جریان ثابتی از رنگ روی بوم های افقی ریخته می شود تا خطوط پیوسته منحصر به فردی پدید آورد. در دوره پولاک، چنین پنداشته می شد که طبیعت بی نظم است و اساساً تصادفی عمل می کند (میریان، ۱۳۹۰، ص ۸۶).
فراکتال چیست؟
فراکتال یک شکل پیچیده هندسی است که از بی نهایت قطعه کوچک تر و مشابه شکل اصلی تشکیل شده باشد. ذکر یک مثال می تواند ایده و فلسفه ی اصلی فراکتال ها را بیشتر روشن سازد. فرض کنید که یک مثلث متساوی الاضلاع را پیش روی خود دارید. اگر توسط سه خط نقاط میانی سه ضلع مثلث را به هم متصل کنید حاصل یک مثلث دیگر خواهد بود که در قلب مثلث اصلی جا دارد. در این حال دقت کنید که مثلث اصلی خود به چهار شکل کوچک تر تقسیم شده است. این عمل را می توان روی هر یک از چهار مثلث فرعی تا بی نهایت تکرار کرد (میریان، ۱۳۹۰، ص ۸۸).
فراکتال‌ها طرح‌های جالب توجهی هستند که می‌توانند هندسه را برای دانش‌آموزان احیاء کنند. فراکتال‌ها اشیائی هستند که به نظر می‌رسد که به تکه‌های بسیاری خرد شده‌اند و هر تکه کپی از کل شکل می‌باشد. آن‌ ها ذاتاً طرح‌های پیچیده ولی ساده ای هستند. فراکتال‌های معروف بسیاری وجود دارد که دانش‌آموزان می‌توانند ایجاد و کاوش کنند. آن‌ ها شامل کلاه سیرپینسکی، فرش سیرپینسکی و برف‌دانه کاچ می‌باشند. این فراکتال زمانی که ساخته می‌شوند ممکن است برای کاوش محیط و مساحت بکار روند. مباحث محیط و مساحت با بهره گرفتن از فراکتال‌ها احیا می‌شوند. دانش‌آموزان به جای یافت محیط و مساحت شکل‌های مختلف می‌توانند از شی‌ای که ایجاد کرده‌اند برای کاوش این مفاهیم استفاده کنند (هسکت، ۲۰۰۷، ص ۱۰).
چگونگی ساخت انواع فراکتال:
نخست دانش‌آموزان می‌توانند فراکتال‌ها ریاضی‌دان لهستانی وارکلاو سیرپنسکی را بررسی کنند که به خاطر کار خود با فراکتال و منحنی‌های پرکننده فضا معروف است. دانش‌آموزان از مراحل زیر برای ساخت کلاه سیررپنسکی استفاده می‌کنند که مثلث سیرپنسکی نیز نامیده می‌شود.
با مثلث متساوی‌الاضلاع S(0) شروع بکار کنید.
نقاط میانی هر ضلع را به هم وصل کنید
مثلث مرکزی S(1) را حذف کنید.
نقاط میانی سه مثلث باقیمانده را به هم متصل کنید.

 دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
تعهدنامه اصالت رساله یا پایان‌نامه
اینجانب ……………… دانش‌آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته/دکترای حرفه‌ای / دکتری
تخصصی / در رشته ..…………… که در تاریخ ……… از پایان‌نامه / رساله خود تحت عنوان “
………………………………….. ” با کسب نمره ……. و درجه …………. دفاع نموده‌ام بدین وسیله متعهدمی شوم:
۱) این پایان‌نامه / رساله حاصل تحقیق و پژوهش انجام‌شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از
دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران) اعم از پایان‌نامه، کتاب، مقاله و( … استفاده نموده‌ام، مطابق
ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج
کرده‌ام.
۲) این پایان‌نامه / رساله قبلاً” برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی )هم سطح، پایین تریا بالاتر) درسایردانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.

۳) چنانچه بعد از فراغت از تحصیل، قصد استفاده و هرگونه بهره‌برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان‌نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
۴) چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می‌پذیرم و واحد
دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک
تحصیلی‌ام هیچ‌گونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی:
……………….
تاریخ و امضاء:

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
دانشکده علوم انسانی،گروه مطالعات زنان
پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته مطالعات زنان(M.A)
گرایش حقوق زن در اسلام
عنوان:
بررسی تأثیر سرمایه فرهنگی بر نگرش افراد نسبت به تعدد زوجات
استاد راهنما:
جناب آقای دکتر باقرساروخانی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر حمید انصاری
نگارش:
فاطمه نقی زاده
خرداد۱۳۹۲
تقدیر و تشکر
حمد و سپاس بیکران ذات معبودی سزد که ذکرش تسلی دل عاشقان و طمأنینه قلب عارفان است. آنکه به قلم قداست و به انسان کرامت بخشید و از سر لطف بیکران و رحمت بی‌پایان خویش این بنده را توجهی نمود و فهم قطره‌ای از دریای علم را بر او آسان ساخت.
لذا مصداق «من لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق» بر خویش لازم می‌دانم از همه بزرگواران که در تمام طول زندگی و تحصیل مرا یاری نمودند. تقدیر و تشکر نمایم.
بیش از پیش از همه لازم می‌دانم از زحمات بی‌دریغ استاد گرامی جناب آقای دکتر باقرساروخانی که راهنمایی و مشوق بنده در جریان این پژوهش بوده‌اند نهایت سپاس و قدردانی را به جا بیاورم.
همچنین از استاد گرانقدر جناب آقای دکتر حمید انصاری که مسئولیت مشاور این پژوهش را بر عهده داشتند کمال تشکر و قدردانی را دارم.
و همچنین لازم می‌دانم تا از تمام آموزگارانم از او که الفبایم آموخت تا آنان که دریچه‌ای از علم را به رویم گشودند کمال تشکر و قدردانی را به جا آورم.
تقدیم به روان پاک پدرم
او که آغوش گرمش را گشود تا فرصت پرواز یابم. هر چه داشت به پایم ریخت و هرچه آرزو کردم برایم خواست. او که تمام امروزهای من تجسم دیروزهای از دست رفته‌اش است. او که لبخندهای امروزم را به بهای طراوت زندگی‌اش به من هدیه داد.
تقدیم به مادر عزیزم
قصور کلمات یارای وصف این پاک‌ترین هنر پروردگار را ندارد.آرام جانم و مهربان‌تر از من به من, او که در نیایش‌های دیروزش امروز مرا از خدا خواست. او که گذشت از هر آنچه نمی‌توان گذشت.
تقدیم به زهرای نازنینم

جدول ۲-۲ بعدهای کارت امتیازی متوازن برای استراتژی ملی فناوری

در نتیجه مشاهده شد که سرمایه اجتماعی در پایین ترین سطح و اقتصاد کلان در بالاترین سطح قرار
گرفت. به عبارت دیگر میتوان نتیجه گرفت که نظام ملی نوآوری بر مبنای زیر ساخت سرمایه اجتماعی
شکل گرفته و توسعه پیدا میکند و اقتصاد کلان یک کشور نیز بر مبنای نظام ملی نوآوری آن کشور رشد میکند.
۱۳- ” ارائه مدل اندازه گیری اثربخشی نظام برنامه ریزی استراتژیک بر اساس هوشین کانری” که آقای علیرضا قاسمی جاوید و محمد اقدسی آن را در سال ۱۳۸۳ تهیه نموده اند. در این مقاله به عارضه یابی اثربخشی برنامه ریزی استراتژیک پرداخته شده است، که بدین منظور ابتدا فهرستی ازعوامل کلیدی از ویژگیهای هوشین کانری برگرفته از ادبیات و سازگار با محیط استخراج گردید که شامل: چشم انداز، ماموریت سازمان، اهداف عالی، مشارکت کارکنان، توجه و تمرکز بر حوزه های بحرانی، اندازه گیری، حمایت مدیران از فرایند برنامه ریزی، اهداف کمی، تدوین برنامه، اجرای برنامه، بازخورد، نظارت- کنترل و ارزیابی، بازنگری و اقدامات اصلاحی، توجه به نیاز مشتریان، استراتژیک بودن برنامه، کنترل روزانه، توجه به نتایج خروجی، توجه به بهبود کیفیت فرایندها، درک گسترده از مدیریت کیفیت جامع^[۵۳] میباشد که این عوامل مبنای طراحی پرسشنامه های تخصصی و عمومی قرار گرفتند. سپس برای اندازه گیری هر یک از این عوامل، متغیرهایی تعریف و در مجموع ۸۸ متغیر حاصل شد، همچنین از طریق تحلیل عاملی، متغیرها به ۱۸ عامل دسته بندی شدند که ۱۳ عامل از مجموع آنها، همان عواملی هستند که از ادبیات تحقیق استخراج شدند. سپس محاسبه امتیاز میانگین برای هر متغیر و محاسبه وزن هر متغیر در واحد مبنا صورت گرفت. متغیرهای مربوط به هر عامل گروهبندی و معادله های سطح برنامه ریزی نوشته شد. همچنین عوامل درکنار یکدیگر قرار گرفتند و اثربخشی برنامه ریزی استراتژیک محاسبه گردید.( علیرضا قاسمی جاوید، ۱۳۸۳)
۱۴- ” کارت امتیازی متوازن، ابزاری برای اندازه گیری و بهبود وضعیت راهبری فناوری اطلاعات” که توسط خانم مژگان ملائی و همکاران در سال ۱۳۸۹ ارائه گردید. هدف نهایی توسعه و پیاده سازی راهبری فناوری اطلاعات، ترکیب کسب و کار و فناوری اطلاعات و دستیابی به نتایج مالی بهتر است. بنابراین روند کارت امتیازی متوازن راهبری فناوری اطلاعات که به سهم در کسب و کار منتهی میشود، روندی منطقی است و در این تحقیق، به عنوان یکی از روش های ارزیابی عملکرد راهبری فناوری اطلاعات به کار گرفته شده است. برای ارزیابی عملکرد راهبری فناوری اطلاعات در چهار بعد کارت امتیازی متوازن فناوری اطلاعات، پرسشنامه ای طراحی شد که توسط متخصصان و خبرگان آن شرکت مورد بررسی قرار گرفت. بعد از امتیاز دهی و مقایسه آن مشخص گردید که بعد ذینفعان دارای بالاترین امتیاز نسبت به سایر ابعاد میباشدو در بعد کسب و کار، هدف مدیریت ریسک و ارائه ارزش نسبت به هدف همسویی راهبردی دارای وضعیت نسبتاً مطلوب تری هستند. تعاملاتی که واحد فناوری اطلاعات با سایر بخشها ایجاد کرده است، به اندازه کافی نبوده است به همین دلیل وضعیت همسویی راهبردی چندان مناسب نمی باشد. بعد ذینفعان دارای سه هدف است که امتیاز هدف هماهنگی قانونی و اخلاقی از دو هدف دیگر که مدیریت نیازهای ذینفعان هستند، بالاتر است. (مژگان ملائی سنگلجی، ۱۳۸۹)
۱۵-” ارائه تجربه بسط استراتژی و مدیریت عملکرد با بهره گرفتن از رویکرد هوشین کانری در مدیریت فروش شرکت طراحی مهندسی و تامین قطعات ایران خودرو ساپکو”
سازمان ها برای حفظ وضعیت موجود خود و نیز دستیابی به رشد و توسعه نیازمند استفاده از روش های استقرار استراتژی و برنامه ریزی میان مدت و بلندمدت هستند دراین راستا شرکت ساپکو نیز به عنوان یکی از شرکتهای موفق اقدام به گسترش استراتژی و بکارگیری رویکرد برنامه ریزی هوشن کانری نموده است هوشین کانری یکی از ارکان اصلی مدیریت کیفیت جامع است که طی آن فعالیتهای سازمان برای دستیابی به اهداف کلان سازماندهی، همسو و همجهت شده و ضمن حرکت همراستا به سمت اهداف پروژه های بهبود شناسایی می شوند دراینمقاله سعی شدها ست در سطح مدیریت فروش شرکت ساپکو اهمیت و کاربرد کارای و موثر ابزار تلفیقی هوشین کانری و مدیریت عمل کرد با ارائه یک نمونه عملی ا زمرحله تدوین استراتژی تا تعیین اهداف فردی و تبیین برنامه ها به نمایش کشیده شود.
۱۶-:” “ Performance Measurement of Supply Chain Balanced scorecard: The case of Brewing Group” که توسط دیوید ویزلی^[۵۴] در سال ۲۰۱۱ ارائه گردیده است.
سازمانهای موفق کسانی هستند که توانایی در هماهنگی با استراتژی زنجیره تامین، یکپارچه سازی با مشتریان و سازماندهی فعالیتهای داخلی به منظور استفاده از حداکثرکردن ارزش افزوده از زنجیره تامین و حفظ بهره وری داشته باشند. از طریق اندازه گیری عملکرد، سازمان قادر به مرور استراتژیهای خود و در صورت لزوم ایجاد تغییرات میباشد. هدف از این مقاله ارائه مدلی از کارت امتیازی متوازن برای اندازه گیری عملکرد زنجیره تامین در ترکیه است. این زنجیره تامین متعلق به بزرگترین گروه درترکیه میباشد. این شرکت تولید کننده و بازاریاب نوشیدنیهای مختلف در ترکیه، روسیه، جنوب اروپا و خاورمیانه میباشد. چشم انداز گروه عبارتست از ” تبدیل شدن به یک سیستم پیشرو تولید کننده نوشیدنی درجهان و هسته قدرت در اروپا - آسیا". ماموریت گروه عبارتست از به حداکثر رساندن ارزش ذینفعان پایدار و تبدیل شدن به یک برند جهانی. حال کارت امتیازی متوازن برای ایجاد این شاخصها ایجاد شده، اهداف ارزشمند و اوزان اختصاص یافته به این شاخصها. اهداف مالی، مشتری، فرایندهای کسب و کار ودیدگاه یادگیری و نوآوری شناسایی گردید. شاخصها و معیارهایی برای اندازه گیری اهداف تعریف میشوند. هنگامیکه کارت امتیازی متوازن در حال گسترش است، اهداف برای هر شاخص تعریف میگردد. بعد از نسبت دهی معیارها در چهار وجه کارت امتیازی متوازن و اندازه گیری آنها، در نهایت مشخص گردید که عملکرد گروه فراتر از اهداف آن بوده؛ و بعد مالی بالاترین امتیاز را به دست آورده، سپس بعد مشتری و بعد فرایندهای داخلی و در نهایت رشد و یادگیری از نظر امتیازی گیری در آخرین درجه قرار میگرد. این مطالعه یک تصویر روشن از گرایش استراتژیکی عملکرد گروه با تمرکز بر روی کلیه جنبه ها مانند مالی، مشتری، فرایندهای کسب و کار و یادگیری نوآری دارد.
۱۷- “Lessons from implementing the balanced scorecard in a small and medium size manufacturing organization”
که توسط کایران جود فرنانرس^[۵۵]در سال ۲۰۰۶ ارائه گردیده است. بخش تولید بریتانیا با چالشهای بزرگی برای باقی ماندن در بازار جهانی مواجه است. در تلاش برای غلبه بر این چالشها، شرکتها یک سیستم مدیریت جدید برای روشن کردن چشم انداز و استراتژی و ترجمه آن به عمل اتخاذ کردند. کارت امتیازی متوازن یک چنین رویکردی است که منافع قابل توجهی را بدست می آورد بخصوص در شرکتهای کوچک و متوسط کمبود نیروی انسانی بر خلاف بعد مالی یکی از موانع اجرای کارت امتیازی متوازن است. که با افزایش اندازه سازمان از اهمیت بیشتری برخوردار میگردد.
مرحله شروع پروژه مهمترین قدم در کل فرایند پیاده سازی است زیرا این مرحله مسئول تعریف برنامه ریزی و پیش بینی اقدامات مورد نیاز به منظور تکمیل فرایند پیاده سازی است.
شکل۱۵-۲- برنامه ریزی استراتژیک
سپس با تعیین معیارها و شاخصها آنها را در چهار بعد کارت امتیازی متوازن بررسی کرده و معیارهای اصلی و مهم مشخص میشوند. بدینوسیله کارت امتیازی متوازن دیدی روشن و واضح از حرکت سازمان به سمت هدف نهایی اش ایجاد میکند و چون آبشارگونه عمل میکند آن را به ارگانها و کارکنان در سطوح مختلف منتقل میکند و آنها را هماهنگ بسوی هدف غایی سازمان به پیش میبرد.
۱۸-” Balanced Scorecard implementation in Jordan : An initial analysis” که توسط دیوید هالووی^[۵۶] در سال ۲۰۱۰ ارائه گردید.
هدف این مقاله ارائه یک تجزیه تحلیل از اجرای کارت امتیازی متوازن در شرکتهای اردنی میباشد. از دید اقتصادی، اردن جزو کشورهای درحال توسعه میباشد. بررسی انجام شده بر روی ۱۶۸ شرکت صورت پذیرفته است. بدین ترتیب شرکتهایی انتخاب گردیدند که حداقل ۵۰ کارمند دارند، سپس پرسشنامه های طراحی شده با مدیران ارشد سازمانها آغاز گردید. نتیجه مطالعه انجام شده عبارتست از اینکه ۱/۳۵% (۵۹) از موارد مورد مطالعه از نگرش کارت امتیازی متوازن استفاده میکنند. همچنین مطالعه نشان داده است که ۳۰%(۵۰) از شرکتهای مورد مطالعه در حال اجرا و بکارگیری کارت امتیازی متوازن میباشند، و ۵/۹۱% شرکتهایی که از کارت امتیازی متوازن استفاده میکنند فراتر از ۳ دیدگاه آن و ۸/۴۵% هر۴ دیدگاه را مورد استفاده خود قرارداده اند. استفاده از کارت امتیازی متوازن در بخشهای صنعتی گسترده گردیده و با اندازه سازمان افزایش می یابد. مطالعه نشان داده است که شرکتهای صنعتی اردنی کارت امتیازی متوازن را به منظورهای مختلف مورد استفاده خود قرارداده اند که عبارتست از ارزیابی عملکرد سازمان، رعایت موارد قانونی، ارزیابی عملکرد مدیریت و تقویت کردن توسعه روند کسب و کار. همچنین اهداف دیگری همچون درک بهتر و عمیق تر از روابط علت و معلولی، ارتباط استراتژی سازمانی، نظارت بر بهره وری مدیران، پاداش دهی به کارکنان، مدیریت روند عملکرد و تصمیم گیری.
۱۹- نام مقاله مورده مطالعه عبارت است از"The Successes in Long-term Implementation of Balanced Scorecard: A Healthcare Organization Study” که توسط ون چنگ چانگ^[۵۷] در سال ۲۰۱۰ ارائه گردیده است. اندازه گیری موفقیت سازمانی یک چالش مداوم برای محققان و مدیران می باشد. این مقاله به روند اجرای واقعی بلند مدت کارت امتیازی متوازن در سیستم بیمارستان بزرگ پروتستان در تایوان پرداخته است. اجرا و پیاده سازی کارت امتیازی متوازن در چهار مرحله پی در پی نشان داده شده است. از طریق نقشه استراتژی نشان داده شد که کارت امتیازی متوازن ماموریت، چشم انداز، ارزشهای اصلی و استراتژی بیمارستان را به یک راه حل جامع اندازه گیری عملکرد و استراتژیک ترجمه کرد. سپس با بهره گرفتن از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی^[۵۸]، نشان داده شد که کارت امتیازی متوازن شامل تمام سطوح سازمان میشود و میتواند بخشهای مختلف سازمان را برای پیروی از اولویت های استراتژی سطوح بیمارستان و اهداف عملکرد کنار هم جمع کند؛ و اینکه نشان داده شد که SSUs و SBU ساختارهای پاتولوژی^[۵۹] چگونه در کل بیمارستان با یکدیگر هماهنگ میشوند که این امر به کمک نقشه استراتژی انجام پذیرفت. در نهایت عملکرد طولی و تغییر فرهنگ بیمارستان ناشی از تاثیر اجرای کارت امتیازی متوازن ارزیابی گردید. بکارگیری کارت امتیازی متوازن باعث گردیده تا مدیران برای رسیدن به اهداف به سختی تلاش کنند. با بهره گرفتن از کارت امتیازی متوزان در بعد رشد و یادگیری، ایجاد فرهنگ رشدو پیشرفت کرده همچنین باعث میشود که افراد از واحدهای مختلف فراگیری داشته باشند. از بعد فرایندهای داخلی ایجاد خلاقیت نموده و از بعد مشتری موفق به دریافت رتبه اول در ارزیابی مرکز پزشکی در مجله “دید جهانی ماهانه”^[۶۰] گردید.
۲۰- “Empowering the individual to execute strategy with personal Balanced Scorecards” که توسط تراویس مانزیون^[۶۱] در سال ۲۰۰۷ ارائه گردیده است. استفاده ازچارچوب کارت امتیازی متوازن برای مدیریت استراتژی یک تحول سخت برای خیلی از سازمانها است. آنها وقت صرف ساختن و آبشارگونه کردن کارت امتیازی متوازن میکنند، اما بعد از آن سعی در هماهنگ کردن کارکنان با استراتژی میکنند. با توضیح یک روند واضح که هماهنگی استراتژی کارکنان را منعکس کند، سازمان میتواند یک قدم به چارچوب کارت امتیازی متوازن نزدیک شود. کارکنان هر سازمان یکی از ارکان مهم سازمان هستند. آنها بعنوان منابع آن سازمان تلقی میشوند اما باید دارای انگیزه باشند. تحقیقات نشان داده است که ۲۵% مدیران مشتاقند که فراتر از استراتژی سازمان حرکت کنند اما کارکنان در جهتی حرکت میکنند که پاداش میگیرند نه در جهت استراتژی سازمان.
اجرای کارت امتیازی متوازن دو عملکرد اصلی برای هر فرد را مهیا میکند. اولین عملکرد عبارتست از ارتباط برقرار کردن با استراتژی سازمان، امکان درک کلید محرکهای کسب و کار و این که برای هر فردی به طور اساسی نحوه برقراری ارتباط شخصی با استراتژی را مهیا میکند. ارتباط آبشارگونه برای افراد باعث میشود تا ارتباط بصورت خطی تا مرحله بالا برقرار باشد .
درک نیاز کارکنان برای هماهنگی با استراتژی فقط نیمی از چالش است. نیمه دوم آن توسعه یک سیستم کارآمد و موثرانه برای مدیریت این روند میباشد. به طور معمول برنامه هایی مانند اکسل، ورد و.. میتوانند نقطه قوت هر فرد به منظور تسهیل آبشار باشد.
شکل۱۶-۲- کارت امتیازی متوازن مرتبط با چشم انداز و استراتژی عملکرد روزانه کارکنان
۲۱- نام مقاله مورد مطالعه فوق عبارتست از “Veolia water uses Balance Scorecard to Drive North American Strategy” که توسط براین کلارک^[۶۲] در سال ۲۰۰۹ ارائه گردیده است. آب وئولیا در شمال آمریکا پیشرو در ارائه خدمات مشارکت آب و فاضلاب به مشتریان شهری و صنعتی در آمریکا و کانادا میباشد. برخی از مدیران آب وئولیا با کارت امتیازی متوازن آشنا بودند. بدین ترتیب تصمیم به استفاده از آن برای تعریف یک برنامه ریزی راهبردی و سیستمهای مدیریت کردند.
آب وئولیا قادر به پیاده سازی یک سیستم طراحی شده برای کمک به ترجمه استرتژی سازمانی به کارکنان گردید. در آب وئولیا کارت امتیازی متوازن برای افزایش کارایی سازمان، شکستن موانع ارتباط بین واحدهای کسب و کار و ادارات، افزایش تمرکز بر استراتژی و نتایج، بودجه و اولویت بندی زمان ومنابع به طورموثرترو کمک به شرکت برای درک بهتر و واکنش مناسب تر در برابر مشتری طراحی گردید. پس از اجرای موفقیت آمیز کارت امتیازی متوازن در واحد کسب و کار، آب وئولیا شروع به یکپارچه سازی کارت امتیازی متوازن عمیق تر در سازمان خود، با بهره گرفتن از ابزارهای یادگیری الکترونیکی و آموزش کارکنان کلیدی برای آشنا کردن کارکنان با کارت امتیازی متوازن و هماهنگ کردن آنها در جهت استراتژی سازمان و اهداف آن پرداخت. این برنامه به کارکنان در جهت توسعه و درک بهترین شیوه ها در استفاده از کارت امتیازی متوازن در جهت برنامه ریزی استراتژیک و مدیریت سازمان وهمکاری بیشتر کمک کرد. در نهایت کارت امتیازی متوازن کمک کرد تا آب وئولیا یک چارچوب برای اندازه گیری پیشرفت از لحاظ تنوع جغرافیایی ایجاد کرده، رشد داخلی و خارجی خود بپردازد و منابع خود را به حداکثر رساندند.
۲۲- The Ultimate Balanced Scorecard Sports Metaphor” که توسط دیوید ویزلی^[۶۳] در سال ۲۰۱۱ارائه گردید ه است.
در این مقاله سازمان به تیم حرفه ای ورزشی تشبیه گردیده که از کارت امتیازی متوازن برای مدیریت آن بهره میگیرد. خیلی حیاتی است که همه افراد در تیم شما متوجه بشوند و بتوانند خودشان را با چشم انداز، ماموریت و استراتژی سازمان هماهنگ کنند زیرا به عنوان مالک سازمان و یا مربی تیم شما نمی توانید نقش بازی کردن را برای بازیکنان بازی کنید. بلکه این بازیکنان هستند که تصمیم میگیرند در تیم چه نقشی را ایفا کنند. اگر شما و افرادتان در بیان استراتژی و ارتباط برقرار کردن با آن دچار مشکل شوید مانند این است که تیم در مسیر صحیح خودش که هماهنگ با استراتژی و چشم انداز میباشد حرکت نمیکند. برای اینکه این اتفاق نیفتد از نقشه استراتژی استفاده میکنیم. نقشه استراتژی ابزار ارتباطات است که بیان میکند یک سازمان چگونه ارزش آفرینی میکند. نقشه استراتژی یک فرایند منطقی و ارتباطات پله پله ای بین عناصر استراتژیک را نشان میدهد.

 

• • مالی (دستمزد بازیکنان، هزینه ها، درآمدها و سود)

 

• • مشتری (تجربه تماشاچیان: آیا تماشاچی هات داگ دوست دارد؟)

 

• • فرایندهای داخلی (دویدن و هماهنگی با استراتژی)

 

• • استعداد سازمان ( بازیکنان، مهارت، تکنولوژی و …)

 

۷-۲مطالعه موردی- شرکت خودروسازی ایران خودرو
۱-۷-۲- تاریخچه
شرکت ایران خودرو در مرداد ماه ۱۳۴۱ با سرمایه ۱۰۰ میلیون ریال توسط برادران خیامی با هدف تاسیس و اداره کارخانجات به منظور تولید و تهیه انواع خودرو قطعات مربوط به آنها،فروش و صدور محصولات در خیابان اکباتان تهران تاسیس و تحت شماره ۸۳۵۲ به نام شرکت سهامی خاص کارخانجات صنعتی ایران ناسیونال در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی تهران به ثبت رسید.این شرکت در اسفند ۱۳۴۲ با تولید اتوبوس کار خود را آغاز کرد . بعد از آن مدیران شرکت بر ان شدند تا با کارخانه های دنیا ارتباط برقرار کنند و خودروی برای قشر متوسط مردم تولید کنند شرکت های فورد،پژو،فولکس و تالبوت از جمله گزینه هایی بودند که با آن ها تماس برقرار شدو در نهایتد در سال ۱۳۴۵ قراردادی با شرکت تالبوت در مورد مونتاژ و ساخت خودرو پیکان به امضا رسید که در اردیبهشت ۱۳۴۶ تولید پیکان با ظرفیت ۶۰ هزار دستگاه آغاز شد بهترین مدل پیکان که در ایران معروف به مدل اونجر است نیز در سال ۱۳۵۳ ساخته شده است تالبوت در آن زمان موتور پر تحرک فورد را بر روی پیکان گذاشته بود پیکان تا قبل از انقلاب در بیش از شش مدل تولید شد که پیکان استیشن،دولوکس،کار،جوانان برخی از مدل های قبل انقلاب بوده اند .روند مونتاژ خودرو در ایران خودرو به همین ترتیب تا سال ۱۳۶۴ادامه یافت و تا پایان این سال کماکان قطعات اصلی از خارج وارد و شرکت ایران خودرو ان را مونتاز میکرد در سال ۱۳۶۴ خط تولید پیکان تالبوف متوقف شد با توجه به این وضعیت،تولید پیکان میرفت تا با توقف رو به رو شود .اما در آن زمان مدیران ایران خودرو تصمیم گرفتن تا خطوط دست دوم تولید پیکان را از تالبوف خریداری کرده و شروع به تولید پیکان بکنند که این کار صنعت خودر ایران را نجات داد.آخرین مدل پیکان طراحی کرایسلر است که تولیدش درایران از سال ۱۳۵۹ آغاز شد.که سرانجام پیکان در سال ۱۳۸۳ و تولید دو میلیون و ۲۹۵هزار دستگاه پیکان متوقف شد (گزارش فعالیت هیئت مدیره،۱۳۹۲)
۲-۷-۲- موضوع فعالیت شرکت
فعالیت اصلی شرکت عبارت است از:تاسیس و احداث و اداره کارخانجات در هر محل،در داخل و یا خارج از کشور به منظور تولید و تهیه انواع خودرو و وسایل نقل و انتقال و حمل مسافر و بار مشتمل بر انواع خودرو سواری،کامیون، اتوبوس،مینی بوس،وانت،واگن قطار و قطعات مربوط به آنها و امثال آنها و هرگونه دستگاه و ماشین آلات و قطعات و اجزا ان ها و بهره برداری از این گونه کارخانجات و فروش و صدور محصولات انها و واردات مواد اولیه و قطعات هر گونه خودرو و ماشین آلات . (گزارش فعالیت هیئت مدیره، ۱۳۸۹: ۳)
۳-۷-۲- سالنمای گروه تولید انواع سواری و خودر های کار

 

• • ۱۳۴۶: سواری پیکان در مدل های دو لوکس ، کار لوکس،جوانان وتاکسی با حجم موتور ۱۶۰۰و۱۷۲۵و۱۸۰۰سی سی

 

• • ۱۳۶۹: سواری پژو ۴۰۵ در مدل های G1وG1Xبا حجم موتور ۱۵۸۰ سی سی

 

• • ۱۳۷۴سواری پزو ۴۰۵ در مدل های دندهای و اتو ماتیک با حجم موتور ۲۰۰۰سیسی

 

• • ۱۳۷۴:سواری پژو ۲۰۵ مدل GRبا حجم موتور ۱۳۶۰سی سی

 

• • ۱۳۷۶: سواری پژو RD با حجم موتور ۱۶۰۰سی سی

 

• • ۱۳۷۷: سواری استیشن پزو ۴۰۵ با حجم موتور ۲۰۰۰ سی سی

 

• • ۱۳۷۸ : پارس با حجم موتور ۱۸۰۰ سی سی

 

• • ۱۳۷۹: تولید آزمایشی سمند با حجم موتور ۱۸۰۰سی سی و سیستم انژکتور

 

• ۱۳۸۰پژو ۲۰۶ با حجم موتور ۱۴۰۰ سی سی

نکته مهم دیگری که در مورد کشت ذخیره باید در نظر داشت خلوص آن است.با مصرف کشت آلوده ممکن است نتایج مختلف بدست آید.
۱-۴-۲- مقدار میکروب
عدم کنترل میکروارگانیسم مورد مصرف در سنجش روزانه ممکن است باعث پیدا شدن اختلاف در اندازه گیری یک ماده مشخص شود.در اندازه گیری با روش انتشار،‌در مورد آنتی بیوتیک‌ها،‌غلظت میکروبی یا مقدار میکروبی که به کار می‌رود بر روی قطر‌ها له‌ها ی بدست آمده موثر است وتغییرات در مقدار میکروب متناسب با تغییرات در اندازه قطر‌ها له‌ها است[۳۶].
۱-۴-۳- درجه حرارت وارتباط آن
اگرچه درجه حرارت در میزان رشد موثر است،‌ به هرحال درجه حرارت اپتیمم حرارتی است که در آن میکروارگانیسم‌ها دارای کمترین زمان جهت تکثیر بوده و در نتیجه حد اکثر رشد حاصل شود.
۱-۴-۴- محیط کشت
محیط کشت از عوامل مهم در اندازه گیری‌ها است.شرایطی که بایستی یک محیط کشت ایده آل برای روش‌ها ی تجزیه ای داشته باشدبه قرار زیر است:

الف- باید حاوی تمام عوامل لازم برای رشد بوده و تمام مواد تغذیه ای که بر رشد طبیعی و متابولیسم میکروب لازم است دارا باشد.این عوامل عبارتند از: منبع ازت، منبع انرژی، ‌املاح معدنی،‌عوامل رشد در موقع لزوم.
ب- محیط کشت نباید دارای مواردی باشد که بر روی ماده مورد آزمایش یا میکروارگانیسم اثر مهار کنندگی یا فزایندگی داشته باشد.
ج- pH محیط: pH بایستی با فعالیت مواد مورد آزمایش و نیز رشد میکروارگانیسم تداخل نداشته باشد.
۱-۴-۵- ارتباط با اکسیژن
در مواردی که میکروارگانیسم نیاز به اکسیژن بیشتری دارد از حرکت مداوم محیط کشت در تمام مدت و یا بوسیله ارلن مایرهایی که دارای سطح بزرگتر نسبت به حجم می‌باشند استفاده می‌شودو یا اینکه برخی از میکروب‌ها به وجود اکسیژن زیاد در محیط حساسیت دارند نظیر هلیکوباکتر پیلوری که در آنها باید شرایط لازم مهیا گردد[۳۶].
۱-۵ – محیط‌ها ی کشت و نحوه تهیه آنها
برای مطالعه میکروارگانیسم‌ها باید به طریقی آنها را بر روی محیط‌های مناسب از نظر فیزیکی و شیمیایی کشت داد.مطالعه زیاد درباره میکروارگانیسم‌ها و نحوه زندگی آنها باعث شده است که تاکنون انواع زیادی از محیط کشت،‌ با ترکیبات مختلف به میکروارگانیسم طور مصنوعی تهیه شود.هنگام تهیه واستفاده از محیط‌ها ی کشت باید به نکات زیر توجه شود:
تمام محیط‌ها ی کشت باید واجد مواد غذایی ضروری برای رشد باکتری‌ها باشند.مواد غذایی موجود در محیط کشت بر حسب نوع احتیاج میکروارگانیسم‌ها در نظر گرفته می‌شود.
رطوبت موجود در محیط کشت باید در حد مفید برای سلول در نظر گرفته شود.
pH محیط کشت باید در حد معین قبل از استفاده از محیط کشت تنظیم شود.pH محیط‌ها ی باکتریولوژیکی را معمولاً در حدود ۵/۷ تنظیم می‌کنند.
مواد شیمیایی که به عنوان غذا برای میکروارگانیسم‌ها مصرف می‌شوند باید کاملا خالص و از نوع خوب باشند.
ظروف مورد استفاده باید کاملا تمیز باشند و در ضمن از جنس مس و روی نباشند زیرا این فلزات خود دارای اثر ضد میکروبی هستند.
آب مقطر مورد استفاده باید به طریقه صحیح تهیه شده و در صورت امکان دوبار تقطیر شود.
درجه حرارت برای سترون کردن محیط کشت باید نسبت به نوع مواد غذایی موجود در محیط کشت در نظر گرفته می‌شود.درجات بالا باعث از بین رفتن برخی مواد شیمیایی موجود در محیط کشت می‌شود.
در حد امکان بهتر است محیط کشت تازه تهیه شودو از ذوب مجدد محیط خودداری شود چرا که باعث از بین رفتن برخی فاکتورهای لازم برای رشد می‌شود[۳۶].
۱-۶- هدف
در این مطالعه قصد داریم به بررسی وسنجش حساسیت برخی باکتری‌ها ی بیماریزای روده ای از جملهE.coliO157H7,Salmonella.typhi , Shigella.sonei ,Vibrio.cholerae,H.pylori, Listeria.monocytogenese نسبت به فرآورده‌ها ی کفیر موجود در بازار ایران(کفیر‌ها ی دو شرکت پگاه(که در متن با شماره ۱ مشخص شده است ) و کاله (که در متن با شماره ۲ مشخص شده است) بپردازیم.
فصل دوم
مواد و روش‌ها
۲-۱ – مواد و دستگاه‌های مورد استفاده
۲-۱-۱- مواد مورد استفاده
موادی که در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفتند،در جدول (۲-۱) ذکر گردیده اند.
جدول ۲-۱ مواد مورد استفاده

 

نام ماده	شرکت تولید کننده	کشور
پلیت یک بار مصرف	-	ایران
محیط کشت MRS broth	Merck	آلمان
محیط کشتMRS agar	Merck	آلمان
محیط کشتMH broth	Merck	آلمان

کلید واژه : ضرایب تغییرات، آزمون والد، روش بوت استراپ پارامتری، نسبت درستنمایی، p- مقدار تعمیم یافته
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
۱-۱- مقدمه و تاریخچه ۲
۱-۲- آشنایی با نماد ها ۴
۱-۳- P- مقدار تعمیم یافته ۵
۱-۴- روش بوت استراپ پارامتری ۶
۱-۵- معرفی آماره آزمون والد ۶
فصل دوم: معرفی روش های موجود برای آزمودن

۲-۲- روش لیو و همکاران ۸
 ۹
۲-۴- روش بهینه شده جعفری و کاظمی ۱۵
فصل سوم: روش جدید پیشنهادی
۳-۱- روش جدید پیشنهادی ۲۰
۳-۲- روش کریشنامورتی و میسوک لی ۲۲
۳-۳- تفاوت های روش جدید پیشنهادی با دو روش اخیر ۲۳

۴-۱- شبیه سازی ۲۹
۴-۲- مثال عددی ۴۰
۴-۳- نتیجه ­گیری ۴۱
پیوست
پیوست ۱: برنامه­نویسی ۴۳

فهرست جدول ها
عنوان و شماره صفحه
جدول ۱: برآورد خطای نوع اول برای جامعه نرمال مستقل برای روش های
JKL، MJKL. ……………………………………………………………………………………………………………………… 31
جدول ۲: برآورد توان برای جامعه نرمال مستقل برای روش های JKL،
MJKL………………………………………………………………………………………………………………………………………32
جدول ۳: برآورد خطای نوع اول برای جامعه نرمال مستقل برای روش های
GPT، JKL، JKW، WT ، New و MLRT…………………………………………………………………….33
جدول ۴: برآورد خطای نوع اول برای جامعه نرمال مستقل برای روش های
GPT، JKL، JKW، WT، New و MLRT…………………………………………………………………….34
جدول ۵: برآورد توان برای جامعه نرمال مستقل برای روش های New و
MLRT…………………………………………………………………………………………………………………………………….35
جدول ۶: برآورد توان برای جامعه نرمال مستقل برای روش های New و
MLRT……………………………………………………………………………………………………………………………………..36
جدول ۷: برآورد توان برای جامعه نرمال مستقل با حجم نمونه برابر برای
روش های New و MLRT…………………………………………………………………………………………………….37
جدول ۸: برآورد توان برای جامعه نرمال مستقل براساس جدول کریشنامورتی
و میسوک لی (۲۰۱۴)………………………………………………………………………………………………………………..۳۹
جدول ۹: اطلاعات مربوط به تعداد صید ۴ نوع ماهی در درایالت کارناتاکا هند ……………………..۴۰
جدول ۱۰: نتایج آزمون ها ………………………………………………………………………………………………………..۴۰
فهرست اشکال
عنوان و شماره صفحه
شکل ۱: تخمین چگالی آماره جعفری و کاظمی (۲۰۱۳) …………………………………………………….. ۲۴
شکل ۲: تخمین چگالی آماره جعفری و کاظمی (۲۰۱۳) بعد از ضرب نمون ضریب ……………….۲۴

در طی و بعد از مصرف و استفاده از یک کالا یا خدمات، احساس رضایت یا نارضایتی در مصرف کننده ایجاد می گردد. رضایت مصرف کننده به عنوان نگرش کلی در ارتباط با یک کالا یا خدمات پس از اکتساب و به کارگیری آن تعریف می شود . این عمل یک قضاوت ارزیابانه پس از انتخاب^[۸۱] است که حاصل گزینش ویژه ای در خرید و تجربه استفاده یا مصرف آن می باشد.
از دیدگاه مدیریتی، حفظ یا تقویت رضایت مشتری امری حیاتی است، اخیرا” پژوهشی به بررسی سطح رضایت مشتری ها از شرکت های سوئدی پرداخت. نتایج نشان داد که در طی یک دوره پنج ساله، افزایش ۱% در رضایت مشتری منجر به ۴/۱۱% افزایش در بازدهی سرمایه^[۸۲] شده بود. پژوهشگران دریافتند که مشتریان راضی تأثیر مثبتی بر جریان نقدی آینده خواهند گذاشت. بنابر این برنامه های مربوط به افزایش رضایت مشتری را باید به عنوان سرمایه گذاری تلقی کرد.
عواملی که کمک به احساس رضایت یا نارضایتی^[۸۳] مصرف کننده می نمایند کدامند؟
شکل ۲-۱۳ مدلی از احساس رضایت یا نارضایتی را ارائه می دهد. در این مدل، مصرف کنندگان به عنوان استفاده کننده یا به کاربرنده کالا یا خدمات نشان داده شده اند. بر مبنای این تجربه ، آنها عملکرد کلی آن کالا یا خدمات را ارزیابی می کنند. تشخیص داده شده که این ارزیابی عملکرد، رابطه نزدیکی با درجه بندی کیفیت محصول دارد. این برداشت ها از کیفیت محصول با انتظارات مصرف کننده از عملکرد محصول مقایسه می شوند. آنگاه یک فرایند ارزیابی روی می دهد که در آن مصرف کنندگان طوری عمل می کنند که گویی عملکرد واقعی را با عملکرد مورد انتظار مقایسه می نمایند. بر اساس مقایسه کیفیت مورد انتظار با کیفیت عملکرد، هیجانات مثبت، منفی یا خنثی بسته به این که انتظارات تأیید شوند، به مصرف کننده دست می دهد. آنگاه یک فرایند ارزیابی روی می دهد که در آن مصرف کنندگان طوری عمل می کنند که گویی عملکرد واقعی را با عملکرد مورد انتظار مقایسه می نمایند. بر اساس مقایسه کیفیت مورد انتظار با کیفیت عملکرد، هیجانات مثبت، یا خنثی بسته به این که انتظارات تأیید شوند، به مصرف کننده دست می دهد. آنگاه این پاسخ های هیجانی، به عنوان ورودی های ادراک رضایت- عدم رضایت عمل می کنند.
شکل۲-۱۱ مدل رضایت / عدم رضایت مصرف کننده
علاوه بر این، سطح رضایت یا نارضایتی، از ارزیابی مصرف کننده نسبت به برابری مبادله نیز تأثیر خواهد پذیرفت. بالاخره این که اسنادها در مورد علت عملکرد یک محصول نیز بر نگرش رضایت یا عدم رضایت تأثیر گذارند
شکل۲-۱۲ مدل تبدلی / معکوس سازی Levine - siegel ziff
۲-۳۳ رفتار مصرف کنندگان در برابر آگهی های تبلیغاتی:
در هزاره جدید مصرف کنندگان هر روز در برابر هزاران آگهی تبلیغاتی قرار می گیرند که این آگهی های تجاری بر روی رفتار مصرف کنندگان اثر می گذارد. با توجه به اینکه رفتار خریداران از پیچیدگی هایی برخوردار است و واکنش آن ها در برابر آگهی های تجاری متفاوت است، مدل هایی وجود دارد که رفتار خریداران در برابر آگهی های تبلیغاتی را توجیه می کند.

مدل ATDA که شامل توجه^[۸۴]- علاقه^[۸۵]- تمایل^[۸۶] و عمل^[۸۷] می باشد.
مدل ATR که شامل آگاهی^[۸۸]- آزمایش محصول یا خدمت^[۸۹] و تقویت^[۹۰] می باشد.
مدل تبدیلی/ معکوس سازی سیگل وزیف- لوین^[۹۱]
۲-۳۴ پیش بینی رفتار خریداران با بهره گرفتن از مدل مازلو
پیش بینی رفتارهای خرید مصرف کنندگان یک نیاز اساسی برای بازاریابان و فروشندگان است چرا که با تعیین آن کامیاب خواهند شد و در صورت پیش بینی نادرست ناکام. اما چگونه می توان به این پیش بینی، یعنی تعیین نوع رفتارهای خرید مصرف کنندگان دست یافت؟

دانش روانشناسی تا حدودی قادر است نوع رفتارهای خرید مصرف کنندگان را تعیین کند. برپایه این دانش و با کسب آگاهی از نیازها و محرک های درونی مصرف کنندگان، می توان کالایی متناسب با نیازهای آن ها تولید و به آن ها عرضه کرد. افزون بر آن کارگزاران تبلیغات با شناسایی و درک سبک و نحوه زندگی بیش تر مشتریان در بازار هدف و آگاهی از علایق و انگیزه های آن ها در مراحل مختلف زندگی، قادر خواهند بود با طراحی و ایجاد تبلیغات متناسب با نیازها و خواسته های مصرف کنندگان به موفقیت بیش تری برای هدف های از پیش تعیین شده و پیشبرد فروش دست یابند. در ادامه، متکی بر «نظریه سلسله مراتبی نیازهای مازلو» سعی شده چارچوبی فراهم آید تا بازاریابان در پرتو آن بتوانند رفتار خرید یا نیازهای مشتری را پیش بینی کنند. به عبارت دیگر با این نگرش، بازاریابان می دانند مشتری در جست و جوی چه نوع کالا یا کالاهایی است، چه کالاهایی برای او اهمیت بیش تری دارد و چه کالاهایی کم اهمیت ترند. پیش بینی رفتارهای خرید مصرف کنندگان بر اساس مدل مازلو احساس محدودیت همان نیاز است و انسان دارای نیازهای پیچیده ای است. آبراهام مازلو، روانشناسی بود که درباره افراد موفق تحقیق و بررسی کرد. وی سلسله مراتب نیازهای انسان را شناسایی و آن را به پنج طبقه اصلی تقسیم کرد. به عقیده مازلو، به محض این که نیازهای مرحله اول انسان برآورده شود، او وارد مرحله دوم و سپس مرحله سوم و همین طور مراحل بعدی می شود. در ادامه به طور خلاصه این مراحل و ارتباط آن ها با کالاهای مختلف مورد نیاز مصرف کنندگان تشریح می شود. مرحله اول: نیازهای جسمانی^[۹۲] این گونه نیازها، جزو اصلی زندگی انسان هستند نظیر غذا، آب، سرپناه ،هوا و خواب .افرادی که دراین مرحله هستند ،احتمالا پول زیادی ندارند و تامین غذا و سرپناه و اسباب و لوازم اولیه زندگی باید از اولویت های اصلی آن ها باشد، بنابر این آن ها محصولات ارزان تری را خریداری خواهند کرد حتی اگر از کیفیت خیلی خوبی برخوردار نباشند، چرا که آن ها قادر به خرید محصولاتی با کیفیت بهتر نیستند. این افراد به هر آنچه که منجر به صرفه جویی در هزینه و پس انداز پول آن ها شود گرایش می یابند. مرحله دوم: نیاز به امنیت^[۹۳] نظیر احساس امنیت و آرامش خاطری که شما در خانه خود احساس می کنید، احساس امنیت مالی یا داشتن روابط مطمئن با دوستان و اعضای خانواده. مصرف کنندگان در مرحله دوم نیاز دارند احساس کنند که در زمان حال و آینده در امنیت و آرامش خاطر خواهند بود. آن ها تمایل به خرید محصولاتی خواهند داشت که به کمک آن ها احساس آرامش و اطمینان بیش تری کنند مثل صندوق های پس انداز و بازنشستگی، بیمه، نصب دزدگیر برای اتومبیل و منزل، کلاس های آموزش دفاع شخصی، اسلحه و… مرحله سوم: نیاز به محبت و تعلق^[۹۴] نظیر روش هایی که فرد برای پذیرش در گروه مورد نظرش برمی گزیند، روابطی که فرد با دوستان و خانواده اش دارد و همچنین علاقه ای که دیگران نسبت به او دارند. مورد قبول واقع شدن در این مرحله بسیار حائز اهمیت است. هر کسی دوست دارد با سایر افراد تناسب داشته باشد و هیچ کس نمی خواهد که برچسب بیگانه، غیر عادی یا عجیب و غریب بخورد. افراد در این مرحله از زندگی سعی می کنند تا جایی که ممکن است از هنجارها و نرم های جاری در اجتماع پیروی می کنند، بنابر این بیش تر مورد قبول همنوعان و هم ردیفان خود قرار می گیرند. مرحله سوم همچنین مرحله ای است که در آن افراد دوست دارند با سایرین باشند. بسیاری از افراد دوست ندارند برای همیشه تنها بمانند و به همین دلیل به سمت چیزهایی جلب می شود که آن ها را نزد دیگران و خصوصا جنس مخالف جذاب تر جلوه دهد. افراد در مرحله سوم کالاهای ویژه ای نظیر محصولاتی با نام تجاری معتبر، لباس های متناسبی که به آن ها کمک می کند تا بیش تر با سایرین منطبق شوند و مورد پذیرش آن ها قرار بگیرند، عطریات، لوازم آرایشی و وسایل و کالاهای لوکس و زینتی خریداری می کنند. مرحله چهارم: نیاز به احترام^[۹۵] این مرحله شامل نیاز به عزت نفس، احترام گذاشتن و مورد احترام واقع شدن، داشتن اقتدار و همچنین نیاز به حس ارزشمند بودن است. همین که به مرحله چهارم برسیم، این آمادگی را خواهیم داشت که بهتر مراقب خودمان باشیم. فردیت برای افرادی که در این مرحله هستند بسیار حائز اهمیت است. به دلیل آن که آن ها با خودشان احساس خشنودی می کنند و یک حس احترام به خود و عزت نفس خوبی دارند و تمایل ندارند که شبیه هیچ کس دیگری باشند. این افراد لباس های مرتب و منظمی می پوشند تا تحسین خود و سایرین را برانگیزند. با تحسین دیگران شاد می شوند، اما با انتقاد دیگران کم تر می رنجند. مصرف کنندگانی که در این مرحله قرار دارند، خواستار آنند که دیگران به آن ها احترام بگذارند، به آن ها نگاه کنند و برایشان ارزش قایل شوند. افرادی که در مرحله چهارم قرار دارند، برخی از کالاها و خدمات زیر را به دلایلی که به آن اشاره شد خریداری خواهند کرد:
فعالیت ها، وسایل، تجهیزات و مواد غذایی سالم برای این که سالم تر باشند. کتاب هایی که به آن ها کمک می کنند تا رئیس خودشان باشند چرا که خواهان داشتن قدرت و کنترل شرایط هستند. انجام سرمایه گذاری ها و داشتن حساب های بانکی. لباس، ماشین و به طور کلی هر چیز گران قیمتی که به آن ها این قدرت را بدهد که نسبت به دیگران احساس برتری کنند. مرحله پنجم: نیاز به خودیابی و کمال^[۹۶] در این مرحله فرد احساس می کند به هر آنچه ممکن بود بتواند دست یابد، رسیده است. اگر کسی به این مرحله برسد، به شدت طرفدار و خواستار صلح، دانش و کمال خواهد بود. این آخرین مرحله است و متأسفانه بسیاری از مردم ممکن است هرگز در طول زندگی خود به این مرحله از زندگی نرسند. با وجود این افرادی که به مرحله پنجم می رسند، با خودشان و نوع زندگی ای که داشته اند احساس خشنودی می کنند. آن ها چیزهایی خریداری می کنند که به آن ها احساس لذت و شادمانی می دهد و همچنین چیزهایی می خرند که به دیگران نیز احساس لذت و شادمانی بدهد.
پرسش اصلی این است که چطور از این پارادایم- شناخت نیازها و درک سلسله مراتبی بودن آن- برای آگاهی از آنچه در سر مشتریان می گذرد استفاده کنیم؟ برای درک این موضوع، بهتر است خود را جای مشتری بگذارید و به این بیندیشید که اگر شما به عنوان مشتری خواهان کالا یا خدمت مورد نظر بودید، چطور فکر کرده و چگونه عمل می کردید. بیش تر مشتریان در ضمیر ناخودآگاه خود این پرسشهایی را از خود می پرسند، بدون آن که آگاهانه در موردشان فکر کنند. بنابراین اگر آگاهانه به این پرسش پاسخ دهید، می توانید به بینش و آگاهی لازم از فرآیندی دست یابید که مشتریان هنگام خرید کالا یا خدمت در ذهن خود پردازش می کنند و در نهایت به آن ها انگیزه لازم را برای خرید محصول می دهد. شناخت این فرایند به شما کمک می کند تا روش هایی را به طور مشخص تعریف کنید که به وسیله آن ها می شود توجه مشتریان را به محصول یا خدمت خود معطوف کرده و آن ها را ترغیب به خرید کرد. در صورتی که هنگام برنامه ریزی برای انجام فعالیت های بازاریابی و تبلیغاتی برای محصول خود به پرسش هایی نظیر آنچه پیش از این مطرح شد توجه کرده و پاسخ دهید، آن گاه شما یک مزیت بازاریابی قابل لمس خواهید داشت، چرا که توانسته اید به پرسش هایی که در ضمیر ناخودآگاه مشتریان مطرح می شود پاسخ مناسب بدهید.
۲-۳۵ تاثیر ارتباطات:
بعضی از بازاریابانی که به هدف گذاری بر مبنای فروش انتقاد دارند، عقیده دارند که نقش اول ارتباطات منسجم بازاریابی، ارتباط برقرار کردن با مخاطبان هدف است و برنامه ریزی برای اهداف تبلیغات باید بر مبنای اهداف ارتباطات باشد زیرا انتظار نمی رود که مشتریان سریعا” به تبلیغات عکس العمل نشان دهند. درواقع تبلیغات باید اطلاعات مرتبط را به مخاطبان منتقل کند و تمایل مثبتی در آنها نسبت به نام تجاری محصولات شرکت قبل از اینکه رفتار خرید اتفاق بیفتد ایجاد کند. تبلیغات و سایر تلاشهای ترفیعی به منظور دستیابی به اهداف ارتباطی از قبیل افزایش دانش مخاطبان نسبت محصول و شرکت، علاقه مند کردن آنها به شرکت، ایجاد نگرش و تصویر مثبت و انگیزه های خرید طراحی شوند.
شکل زیر گامهای مختلف در مدل تأثیر ارتباطات را نشان می دهد. در این مدل سلسله مراتبی چگونگی حرکت مشتری از آگاهی تا خرید نمایش داده می شود.
۲-۳۵-۱ هرم تأثیرات ارتباطات
تبلیغات و ترفیع، در عمل وظیفه ارتباطی خود را همانند یک هرم انجام می دهند. در طبقه پایین هرم، اهداف ارتباطات بیشتر شامل آگاه سازی مشتری و ارائه اطلاعاتی در خصوص محصول است، اما در رأس هرم، اهداف ارتباطات بیشتر بر ترغیب و تحریک تمایلات مشتری برای خرید تمرکز دارند. بنابر این، دستیابی به اهداف در سطوح پایین هرم، آسان تر از سطوح بالای آن ۲ بوده و هرچه به سمت بالای هرم پیش برویم، از مشتریان بالقوه نیز کاسته می شود.
مدل هرم اثرات ارتباطات:

 

۵ % خرید مجدد مصرف منظم و معلوم

آزمایش ۲۰ %

ترجیع ۲۵%

دوست داشتن و تمایل ۴۰%

ادراک دانش ۷۰%

آگاهی ۹۰%

شکل۲-۱۳ هرم اثرات ارتباطات
از مدل هرم اثرات ارتباطات، می توان برای شناخت و تعیین جایگاهی که محصول در ذهن مشتریان و مصرف کنندگان دارد، استفاده کرد. با بهره گرفتن از این مدل، بعضی برنامه ریزان تبلیغاتی می توانند تعیین کنند که مخاطبان هدف، در کدام یک از مراحل (قسمت های) هرم قرار دارند. اگر سطوح آگاهی درباره نام تجاری و دانش درباره ویژگی ها و مزایای آن پایین باشد، هدف تبلیغات باید افزایش سطوح آگاهی درباره محصول و افزایش دانش مشتریان درباره مزایا و ویژگی های محصول باشد. اگر مخاطبان مورد نظر درباره محصول آگاهی و و دانش داشته باشند، اما تمایل و ترجیح آنها نسبت به محصول پایین باشد، هدف تبلیغات ممکن است تغییر تصویر ذهنی بازار هدف نسبت به نام تجاری محصول و سوق دادن آنها به سمت خرید محصول باشد.
روش داگمار: تز اصلی روش داگمار^[۹۷] این است که آثار ارتباطات، پایه و اساس سنجش موفقیت یا شکست برنامه های تبلیغاتی است. کامیابی یا شکست در تبلیغات بستگی به کارایی فرایند ارتباطات در رساندن اطلاعات مطلوب و مناسب به مخاطبان اصلی در زمان مناسب و با هزینه کم دارد. از منظر مدل داگمار، هدف تبلیغاتی شامل وظیفه ای ارتباطی است که مشخص و قابل اندازه گیری است. وظیفه ارتباطی بر پایه مدل سلسله مراتبی فرایند ارتباطات، شامل چهار مرحله ذیل است:

آگاهی: آگاه سازی مشتری از وجود نام تجاری یا شرکت
ادراک: توسعه و گسترش این مفهوم که محصول چیست و به چه درد مشتری می خورد
متقاعد کردن: کوشش در زمینه توسعه تمایل ذهنی مشتری برای خرید کالا یا خدمت

با توجه به نکات بالا لزوم بهبود ولتاژ باس توربین بادی از دو لحاظ حائز اهمیت است. اول اینکه با بهبود ولتاژ در زمان خطا از عبور جریان زیاد از مبدل‌ها جلوگیری می‌شود. ثانیاً اگر بهبود به اندازه مطلوبی باشد دیگر نیاز به جدا کردن توربین بادی از شبکه نیست.
از طرفی دیگر توربین بادی به دلیل محدودیت در تولید توان راکتیو خود نمی‌تواند ولتاژ باس خود را به اندازه قابل قبولی بهبود دهد. همچنین از میان منابع تولیدکننده توان راکتیو STATCOM گزینه‌ی مطلوبی است. زیرا می‌تواند مستقل از اندازه ولتاژ توان اکتیو یا راکتیو به شبکه تزریق کند.
برای کنترل STATCOM روش‌های گوناگونی وجود دارد ولی از بین این روش‌ها، کنترل پیش بین به دلیل قابلیت‌هایی نظیر پیاده‌سازی آسان ، سرعت در عملکرد و قابلیت در چند هدفه بودن گزینه مطلوبی به حساب می‌رسد. همچنین با توجه به لزوم کنترل STATCOM در شرایط خطا نیاز به دانستن دقیق اندازه و زاویه ولتاژ نیازی مبرم است ،که این نیاز به وسیله‌ی قفل حلقه بسته­ی فاز مرجع دوتایی مجزای سنکرون بهینه‌شده (ODDSRF-PLL)^[1] مرتفع شده است. علاوه بر آن باید از مراجعی دینامیکی برای کنترل STATCOM استفاده کرد تا بر اساس اندازه‌های مختلف ولتاژ توان راکتیو مختلف به شبکه تزریق کرد بنابراین از کنترل‌کننده فازی به منظور ابزاری برای نگاشتی از اندازه ولتاژ به توان مرجع مورد نیاز استفاده کرد.

در نهایت ترکیب روش‌های فوق به عنوان روش کارامد برای کنترل STATCOM به حساب می‌آید.

هدف تحقیق و اهمیت آن
با توجه به مسائل عنوان‌شده اهداف و نوع آوری های انجام‌گرفته در این پایان‌نامه به صورت زیر خواهد بود.
بهبود روش DDSRF-PLL به وسیله‌ی تنظیم پارامتر های فیلتر پایین گذر آن به منظور شناسایی بهتر اندازه و زاویه ولتاژ است.
استفاده از کنترل‌کننده فازی برای یافتن بهترین توان راکتیو مرجع و تنظیم آن به منظور رسیدن ولتاژ به یک پر یونیت.
استفاده از کنترل پیش بین توان مستقیم نوع ۳+۳ برای تزریق توان راکتیو مورد نیاز در حداقل زمان ممکن. و استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی فازی تطبیقی تجمع ذرات (AFPSO)^[2] به منظور تنظیم پارامتر های کنترل فازی به منظور بهبود عملکرد کنترل‌کننده پیش بین.
بخش‌های پایان‌نامه
پایان نامه در برگیرنده فصل­های زیر است. در فصل دوم مروری بر تحقیقات انجام‌شده در رابطه با این پایان‌نامه ارائه می‌گردد. در فصل سوم ساختارهای مختلف توربین بادی و الزامات در نظر گرفته بر آن‌ ها توسط کدهای شبکه بیان خواهد شد. فصل چهارم به بیان ساختاری کنترل پیشنهادی می پردازد که شامل ODDSRF-PLL ، کنترل‌کننده فازی (FLC)^[3] بهینه شده با الگوریتم AFPSO و و روش کنترل پیش بین توان مستقیم (PDPC)^[4] می باشد . در فصل پنجم نتایج شبیه­سازی و تحلیل نتایج ارائه می­گردد و در انتها در فصل ششم، نتیجه ­گیری از تحقیق و پیشنهاد‌ها برای پژوهش­های آینده بیان می­گردد.
فصل دوم: مروری بر تحقیقات انجام‌شده
مقدمه
این بخش به مروری کلی بر مقالات مربوط به روش‌های بهبود قابلیت عبور از ولتاژ کم (LVRT)^[5] توربین بادی می‌پردازد. در انتها نیز مروری بر روش‌های مبتنی بر کنترل پیش بین ،که در این پایان‌نامه به عنوان روش کنترلی برای STATCOM استفاده‌شده است، پرداخته خواهد شد.

مروری بر ادبیات موضوع
در سال‌های اخیر استفاده از توربین بادی افزایش یافته است. این افزایش هم در تعداد بوده و هم در توان توربین بادی، اما اخیراً کشورهای گوناگون کدهای شبکه­ ای^[۶] را وضع نموده‌اند که محدودیتی در بهره‌برداری توربین بادی به خصوص در لحظه خطا ایجاد می‌کند]۱[. از این رو روش‌های بهبود ولتاژ باس توربین بادی مطرح شد.
این روش‌های به دو گونه بهبود روش‌های کنترل داخلی توربین بادی و روش‌های بهبود به وسیله‌ی منبع خارجی است.
در روش اول معمولاً تمرکز بر روی کنترل مبدل قسمت روتور (RSC)^[7] است، زیرا تزریق توان اکتیو راکتیو از کنترل سوئیچ‌های این مبدل صورت می‌گیرد. در مرجع ]۲[ از کنترل‌کننده فازی برای بهبود ولتاژ استفاده‌شده است. این روش مبتنی بر تزریق توان راکتیو همزمان با کاهش توان اکتیو در لحظه خطا است. همچنین مرجع ]۳[ از کنترل‌کننده غیرخطی بجای کنترل‌کننده PI استفاده کرده است. علاوه بر بهبود روش‌های کنترلی، با توجه به مرجع ]۴،۵[ می‌توان از اهرم (crowbar)^[8] به عنوان ابزاری برای جلوگیری از عبور اضافه جریان از مبدل استفاده کرد، crowbarاین عمل را به وسیله‌ی اعمال مقاومت موازی در طرف ac مبدل طرف زوتوز در هنگام خطا انجام می‌دهد.
با توجه به اینکه توربین بادی محدودیتی روی تأمین توان راکتیو دارد، استفاده از روش دوم کارآمدتر به حساب می ­آید. این روش به دو گونه ادوات سیستم انتقال acانعطاف‌پذیر ((FACTS^[9] سری و موازی تقسیم می‌شود. یکی از دستگاه‌هایی که براساس مبدل کنترل ولتاژ(VSC)^[10] عمل می‌کند و به واسطه­ ترانس کوپل به صورت سری روی خط قرار می‌گیرد، باز یابنده دینامیکی ولتاژ(^[۱۱](DVR نام دارد. در مرجع ]۶[ از DVR به عنوان ابزاری برای بهبود قابلیت LVRT))^[12] در ژنراتور القایی قفسه سنجابی استفاده‌شده است. در مرجع ]۷[ از DVR به عنوان ابزاری برای بهبود قابلیت LVRT در ژنراتور القایی دو سو تغذیه (DFIG)^[13] استفاده‌شده است. متداول‌ترین ادوات موازی FACTS برای بهبود قابلیت LVRT ، جبران‌کننده استاتیک توان راکتیو (^[۱۴](SVC و جبران­کننده استاتیک سنکرون ^[۱۵](STATCOM) است. البته با توجه به اینکه STATCOM قابلیت تزریق توان راکتیو را در ولتاژ کم را داراست برای بهبود قابلیت LVRT مناسب­تر است. مرجع ]۸[ به مقایسه SVC و STATCOM برای بهبود قابلیت LVRT در توربین بادی با سرعت ثابت پرداخته است. مراجع ]۱۱-۹ [ نیز به استفاده از STATCOM برای بهبود ولتاژ در زمان خطا پرداخته است.
از میان روش‌های کنترلی برای VSC، روش کنترل پیش بین به دلیل سادگی، قابلیت چند هدفه بودن و در نظر گرفتن قیود بیشتر مورد توجه قرا گرفته است ]۱۲[. مرجع ]۱۳[ به تقسیم‌بندی انواع گوناگون کنترل پیش بین پرداخته است. از میان این روش‌ها می‌توان به کنترل پیش بین جریان، کنترل پیش بین پسماند،کنترل پیش بین توان مستقیم، کنترل پیش بین با سرعت ثابت کلید زنی و کنترل پیش بین با سرعت متغیر کلید زنی اشاره کرد. مرجع ]۱۴[ به بسط P-DPC پرداخته است. همچنین بیان کرده است که تأثیر هر بردار ولتاژ با توجه به زاویه ولتاژ بر تولید یا جذب توان راکتیو و اکتیو چگونه است.
برای بهبود عملکرد P-DPC در شرایط خطا نیاز به دو چیز است. اول تخمین درست اندازه و زاویه ولتاژ، دوم تولید توان اکتیو راکتیو برای کنترل P-DPC است.
از میان روش‌های حلقه بسته فاز ، روش DDSRF که در مرجع ]۱۵ [بیان‌شده قابلیت یافتن اندازه و زاویه ولتاژ را در شرایط خطا در ۴۰ میلی‌ثانیه دارد. در این روش با بهره گرفتن از دو قاب سنکرون که با سرعت مخالف هم می‌چرخند استفاده‌شده تا تأثیر توالی منفی ولتاژ بر توالی مثبت را حذف کند. البته روشی دیگری در مرجع ]۱۶ [معرفی شده است که بر اساس مؤلفه‌های لحظه‌ای متقارن (ISC)^[16] عمل می‌کند و برای عملکرد در شرایط عدم تعادل مناسب است.
پس از بیان شدن مفاهیم فازی توسط پروفسور لطفی زاده، در زمینه‌های مختلف از کنترل‌کننده فازی به طور گسترده استفاده شد. در سیستم های قدرت نیز مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال در مرجع ]۱۷[ از کنترل‌کننده فازی برای تولید مقادیر مرجع ولتاژ در محور افقی و عمودی استفاده کرده است. همچنین مرجع ]۱۸[ طریقه کلید زنی در توربین بادی را به وسیله‌ی ورودی‌های توان اکتیو و اندازه ولتاژ DC یافته است. در مرجع ]۱۹[ نیز از کنترل فازی برای بهره‌برداری از سیستم چرخ طیار^[۱۷] و اتصال آن به خازن استفاده کرده است.
با توجه به مطالب و مراجع فوق در این پایان‌نامه با توجه سرعت ، سادگی کنترل‌کننده و قابلیت پیاده‌سازی روش کنترلی در عملکرد، از کنترل‌کننده پیش بین استفاده ‌شده است. علاوه بر آن برای بهبود عملکرد کنترل پیش بین در شرایط خطا از ODDSRF-PLL برای بدست آوردن اندازه و زاویه ولتاژ و از کنترل فازی برای تولید مرجع توان راکتیو استفاده ‌شده است.
فصل سوم: توربین بادی و کدهای شبکه
مقدمه
اخیراً توربینهای بادی موظف شده اند در شرایط خطا در شبکه متصل بمانند. این قابلیت را قابلیت عبور از خطا (FRT)^[18] می نامند. در نظر گرفتن قابلیت FRT، باعث تکامل در ساخت توربین بادی شده است [۲۰]. متصل باقی ماندن توربین بادی به شبکه در حین خطا، باعث تزریق جریان اتصال کوتاه به شبکه می‌شود که این پدیده باعث تعیین اندازه اجزای شبکه قدرت و یا تنظیمات رله حفاظتی می‌شود. این فصل به انواع ساختارهای توربین بادی که نصب‌شده در سیستم قدرت ، می‌پردازد. در انتها نیازمندی‌ها و الزامات بر روی FRT بیان خواهد شد.

توربین بادی
از یک نگاه توربین بادی به دو نوع سرعت ثابت و سرعت متغیر تقسیم می‌شود. در نوع سرعت ثابت، پره‌ها با سرعت ثابت می‌چرخند که این سرعت به نسبت تبدیل دنده^[۱۹]، فرکانس شبکه ^[۲۰] ، سرعت باد و تعداد قطب‌های ژنراتور بستگی دارد. همچنین حداکثر بازده تنها در سرعت خاص محقق می‌شود ،بنابراین در سرعت‌های دیگر بازده کاهش پیدا می‌کند. علاوه بر این برای حفاظت توربین بادی از بادهای تند از کنترل ارودینامیکی پره‌ها استفاده می‌شود. در این نوع توربین بادی توان منتقل‌شده نوسانات زیادی را در خود دارد، این مسئله می‌تواند باعث نوسانات در شبکه شود. برای برطرف کردن این مشکل، از طراحی‌های مکانیکی برای کنترل تنش مکانیکی استفاده کرده‌اند .
از طرفی دیگر توربین بادی سرعت متغیر^[۲۱]، بیش‌ترین بازده را برای جذب حداکثر توان در محدوده وسیعی از سرعت باد را دارد. توربین بادی سرعت چرخش خود را با توجه به تغییر در سرعت باد تنظیم می‌کند تا بیش‌ترین انرژی را باد را از باد جذب کند. برای داشتن سرعت متغیر در روتور،
مقایسه مزایا­ و معایب­ توربین بادی سرعت ثابت و متغیر

 

نوع	منافع	معایب
سرعت متغیر	بازده بالا کاهش تنش مکانیکی	افزایش هزینه سیستم کنترلی پیچیده
سرعت ثابت	سادگی و قابلیت اطمینان بالا هزینه کم ساخت و نگهداری	تنش مکانیکی بالا نوسانات زیاد در توان تولیدی

۳-۳- جامعه آماری، روش نمونه‏گیری و حجم نمونه
جامعه آماری تحقیق حاضر، شامل ۷۰۰۰ دانشجوی دختر دانشگاه آزاد اسلامی شهر کرمان در سال تحصیلی ۹۲-۹۱ بود که از میان آنها با توجه به جدول مورگان تعداد ۳۷۰ دانشجو به صورت نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند.
۳-۴- روش و ابزار گردآوری داده‏ها
روش های کتابخانهای و شیوه میدانی برای جمع آوری اطلاعات در این پژوهش استفاده شد. در این پژوهش جهت گرآوری داده ها از پرسش نامه محقق ساخته استفاده شد. روایی سازه پرسشنامه از طریق تحلیل اکتشافی و روایی محتوایی آن از طریق هشت تن از اساتید خبره مورد تایید قرار گرفت. پایایی درونی پرسشنامه نیز با توزیع ۵۰ پرسشنامه و با بهره گرفتن از آزمون آلفای کرونباخ ۸۶/۰ بدست آمد که مورد تایید می باشد. این پرسشنامه در دو بخش جمعیت شناختی و سوالات اصلی و در مقیاس پنج ارزشی لیکرت طراحی شده است.

۳-۵- روش‌های آماری
اطلاعات جمعآوری شده با بهره گرفتن از نرم افزار ۱۸SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. از آزمونهای توصیفی برای توصیف ویژگیهای جامعه شناختی و از آزمون تحلیل عاملی برای دسته بندی و تعیین اولویت راهکارهای ارتقا و توسعه استفاده شد.

فصل چهارم:
تجزیه و تحلیل داده ها
۴-۱- مقدمه
در این بخش از پایان نامه به شرح یافته های تحقیق پرداخته شده است. بخش اول شامل یافته های توصیفی تحقیق و بخش دوم شامل یافته های استنباطی است.
۴-۲- یافته های توصیفی
۴-۲-۱ وضعیت سنی شرکت کنندگان در تحقیق
نمودار شماره (۴-۱) وضعیت سنی شرکتکنندگان در مطالعه را نشان میدهد.
نمودار (۴-۱): وضعیت سنی شرکت کنندگان در مطالعه
بر اساس نتایج بدست آمده، در میان شرکتکنندگان در تحقیق بانوان ۱۸ تا ۲۱ ساله بیشترین فراوانی و بانوان بالای ۳۰ سال کمترین فراوانی را به خود اختصاص دادهاند.
۴-۲-۲ وضعیت تحصیلی شرکت کنندگان در تحقیق
نمودار شماره (۴-۲) وضعیت تحصیلی شرکت کنندگان در مطالعه را نشان میدهد.
نمودار (۴-۲): وضعیت تحصیلی شرکت کنندگان در مطالعه
بر اساس نتایج بدست آمده، میتوان گفت که در میان شرکتکنندگان در تحقیق بانوان با مدرک لیسانس و بانوان با مدرک فوق لیسانس و بالاتر به ترتیب بیشترین و کمترین فراوانی را به خود اختصاص دادهاند.
۴-۲-۳ روزانه چه میزان به ورزش می پردازید؟
نمودار شماره (۴-۳) میزان ورزش روزانه آزمودنی های تحقیق را نشان میدهد.
نمودار (۴-۳): میزان ورزش روزانه آزمودنی های تحقیق
بر اساس نتایج بدست آمده میتوان گفت که بانوانی که کمتر از یک ساعت در روز فعالیت بدنی دارند بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده اند.
۴-۲-۴ سابقه عضویت در تیم های ورزشی
نمودار شماره (۴-۴) سابقه عضویت در تیم بانوان شرکتکنندگان در مطالعه را نشان میدهد.
نمودار (۴-۴): سابقه حضور در تیم شرکتکنندگان در تحقیق
بر اساس نتایج ن بدست آمده میتوان گفت که در حدود ۳۰ درصد بانوان شرکت کننده در تحقیق حاضر سابقه حضور تیم های ورزشی را داشته اند.
۴-۲-۵ سطح عضویت در تیم شرکت کنندگان در تحقیق
نمودار (۴-۵): سطح عضویت در تیم شرکت کنندگان در تحقیق
بر اساس نتایج بدست آمده میتوان گفت ۱۰۹ بانویی که به سوال قبل پاسخ مثبت داده بودند ۳۸ درصد آنها در مسابقات درون دانشگاهی عضو تیم بوده اند که بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. بازیکنان عضو تیم ملی نیز کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده است.
۴-۲-۶ وضعیت کسب درآمد از ورزش
نمودار (۴-۶): کسب درآمد از ورزش بانوان شرکت کننده در تحقیق
در حدود ۳۳ درصد شرکت کنندگان در تحقیق در پاسخ به این سوال آیا تاکنون از ورزش درآمدی را کسب نمودهاید؟ پاسخ مثبت دادند.
۴-۲-۷ وضعیت کسب درآمد از ورزش
نمودار (۴-۷): وضعیت کسب درآمد از ورزش بانوان شرکت کننده در تحقیق
نتایج بدست آمده نشان میدهد که از مجموع ۱۲۱ بانویی که به سوال قبل پاسخ مثبت داده بودند، در حدود ۹۳ درصد آنها درآمدزای یشان از طریق ورزش مقطعی و در قالب هدایا و جوایز بوده است.
۴-۲-۸ میزان درآمد ماهیانه
نمودار (۴-۸): میزان درآمد ماهیانه شرکت کنندگان در تحقیق
بر اساس نتایج بیشترین فراوانی مربوط به افرادی است که درآمدی بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان داشتند و افراد با درآمد زیر ۴۰۰ هزار تومان کمترین فراوانی را به خود اختصاص دادند.
۴-۲-۹ میزان هزینه مصرفی ماهیانه برای ورزش
نمودار (۴-۹): میزان هزینه ماهیانه شرکت کنندگان در تحقیق برای ورزش
بر اساس نتایج این بخش بیشترین فراوانی مربوط به افرادی است که ماهیانه بین ۱۶ تا ۳۰ هزار توان را در ماه برای ورزش کردن خود هزینه می کنند.
۴-۲-۱۰ میزان آگاهی از فواید ورزش همگانی
جدول (۴-۱): میزان آگاهی آزمودنی ها از فواید و فعالیت های همگانی

 

شاخص

هیچ

کم

متوسط

زیاد

صنایع تجهیزات پرتاب
کلیه تجهیزات موردنیاز برای حمل، آماده‌سازی و پرتاب حامل در این بخش تهیه می‌شود. طراحی برج سرویس مستقر در سایت پرتاب نیز در این بخش صورت می‌گیرد.

طراحی حامل‌های فضایی
همان‌طور که گفته شد بخش تحقیقات و طراحی، یکی از بخش‌های اصلی و مهم در صنایع تولید حامل‌های فضایی به شمار می‌رود. این بخش با دریافت یک سفارش به بررسی روش‌های مختلف طراحی حامل فضایی می‌پردازد تا درنهایت به کمک یکی از روش‌های موردبررسی واقع‌شده، طراحی کلی حامل فضایی را انجام دهد. سیکل طراحی و توسعه بیشتر پروژه­ های فضایی دارای پنج فاز زیر می­باشد:
فاز اول) طراحی مفهومی
فاز دوم) طراحی اولیه
فاز سوم) طراحی دقیق
فاز چهارم) آزمایش
فاز پنجم) ساخت نمونه
در فاز اول مشخصات کلی حامل از قبیل تعداد مراحل و محدوده‌های تراست، جرم و ابعاد هر مرحله و همچنین ضرایب جرمی انرژیتیک به دست می‌آید. اطلاعات به‌دست‌آمده در این فاز ممکن است با مقادیر نهایی حدود ۲۵ درصد اختلاف داشته باشد. در فاز دوم اطلاعات به‌دست‌آمده در فاز اول برای هر زیرسیستم با دقت بیشتری تحلیل و بررسی می‌شوند و نهایتاً مشخصات جزئی‌تری از حامل به دست می‌آید. در فاز طراحی دقیق، ابعاد دقیق زیرسیستم‌ها و نقشه‌های ساخت آن‌ ها و همچنین جانمایی آن‌ ها در حامل تعیین می‌شود. پس از تست و آزمایش این زیرسیستم‌ها به‌طور جداگانه و باهم و تطبیق عملکرد آن‌ ها در کنار یکدیگر، نمونه اولیه تولید می‌گردد. نهایتاً پس از رضایت از عملکرد نمونه اولیه، تولید تعداد دلخواه از این حامل‌ها آغاز می‌گردد. (‏ شکل۱-۶)

روند طراحی حامل فضایی
در پیوست نیز جهت آشنایی، لیست موشک‌های حامل فعال یا درحال توسعه دنیا به همراه جزئیاتشان در جدول پ۱ و مشخصات حامل­های فضایی جمهوری اسلامی ایران در جدول پ۲ آورده شده است.
جمع­بندی
با توجه به توضیحاتی که در این فصل آورده شد، در این پایان نامه به دنبال طراحی یک حامل با پیشران مایع و در کلاس متوسط هستیم. محدوده کاربردی حامل برای پرتاب محموله بدون سرنشین به مدار نزدیک به زمین می باشد. حامل از نوع حامل های یک بار مصرف خواهد بود و دومرحله ای می باشد. ساختار حامل مدنظر سری هست و نوع طراحی نیز طراحی جدید می باشد. سطح طراحی نیز در فاز طراحی مفهومی خواهد بود.
فصل دوم
مبانی و مفاهیم
طراحی بهینه چند موضوعی
مقدمه
برای طراحی سیستم‌های بزرگ و پیچیده مانند حامل‌های فضایی، نیاز داریم تا بین اهدافی که مدنظر داریم تعادل ایجاد کنیم. زیرا گاهی برخی اهداف با اهداف دیگر در تعارض هستند و تلاش برای ارضای یک هدف ممکن است به فاصله گرفتن از اهداف دیگر بینجامد. این اهداف می‌توانند بهبود عملکرد، افزایش قابلیت اطمینان، ساده‌سازی طرح و یا کاهش هزینه‌ها باشند.
طراحی مفهومی یک حامل فضایی، پیکربندی و خلاصه‌ای از وضعیت کلی حامل را ارائه می‌دهد. معمولاً این طراحی در جهت رسیدن به عملکرد مناسب (یا به تعبیری کاهش وزن حامل) برای ارضاء شرایط یک مأموریت تعریف‌شده خواهد بود. پیکربندی را می‌توان شامل موارد زیر دانست:
مشخص کردن تعداد بلوک و مراحل ماهواره‌بر
انتخاب نوع فناوری
توزیع جرمی و بیان جزئیات جرم‌ها
پیش‌بینی عملکرد حامل
نوع سناریوی عملیاتی
تخمین هزینه‌ها
اما طراحی مفهومی مشکلات و نواقصی نیز دارد که آن‌ ها را می‌توان این‌گونه برشمرد:
طراحی مفهومی، سیستم را در سطح پایینی توصیف می‌کند.
ارتباط بین اهداف طراحی و پارامترهای طراحی مفهومی معمولاً به‌خوبی مدل نمی‌شوند.
فلذا این نتایج گاهی در طراحی ناکارآمد خواهند بود. برای بهبود دادن به این نتایج در طول فاز طراحی مفهومی حداقل دو نکته باید در نظر گرفته شود:
بهبود آنالیز موضوعی و مدل کردن طرح با درجه اعتبار کافی
ارتقای روش‌های ایجاد هماهنگی بین آنالیز موضوعی و بهینه‌سازی کلی حامل فضایی
هدف دوم به کمک روش طراحی بهینه چند موضوعی^[۲۳] در فاز طراحی مفهومی قابل دست‌یابی خواهد بود. رابطه متقابل و پیچیده‌ای بین آنچه می‌خواهیم به آن برسیم و همچنین قیود و محدودیت‌هایی که داریم، شکل مسیر پروازی، پیشرانش، وزن‌ زیرسیستم‌ها و نیروها با ناسازگاری‌هایی که هدف را تحت تأثیر قرار می‌دهند وجود دارد. البته این ناسازگاری‌ها به کمک یک برنامه بهینه‌سازی مناسب قابل اصلاح خواهند بود. طراحی بهینه چند موضوعی میان موضوعات مختلف طراحی، هماهنگی لازم را برای رسیدن به طرح مناسبی در طول فاز طراحی مفهومی ایجاد می‌کند.
این روش به مهندس سیستم اجازه می‌دهد تا در بازه وسیعی از فضای موجود و البته به‌صورت هوشمند، به بررسی شرایط بپردازد و تعداد زیادی از حالات ممکن طراحی را در فاز طراحی مفهومی و قبل از نهایی شدن طرح برتر، مورد ارزیابی قرار دهد. در ادامه تعدادی از روش‌های طراحی بهینه چند موضوعی با محوریت طراحی حامل فضایی آورده شده‌اند.
لزوم استفاده از طراحی بهینه چند موضوعی
سیستم‌های پیچیده‌ای مثل حامل‌های فضایی که شامل تعداد بسیار زیادی قطعه هستند، از زیرسیستم‌های مختلفی ساخته‌شده‌اند. همان‌طور که پیش‌تر نیز به آن اشاره شد، هر زیرسیستم توسط مهندسین متخصص و مرتبط با همان زیرسیستم طراحی می‌گردد. به همین دلیل معمولاً هر زیرسیستم به‌طور مستقل طراحی گردیده و هدف مدنظر طراحان این بخش‌ها، دستیابی به طرحی برای تحقق اهداف ابلاغی فارغ از تأثیر آن بر سایر زیرسیستم‌ها می‌باشد. برای مثال در طراحی یک هواپیما، متخصصان بخش‌های مختلف از نگاه خود، زیرسیستم‌های مربوطه را مطابق ‏ شکل۲-۱ طراحی می‌کنند. نتیجه این خواهد بود که غالب زیرسیستم‌ها با یکدیگر همخوانی نداشته و در تعارض خواهند بود. برای نمونه ملاحظه می‌شود که طرح زیرسیستم سازه، به‌هیچ‌عنوان با طرح زیرسیستم آیرودینامیک تطابق ندارد.
بنابراین حضور مهندسین سیستم و طرحی که بین این ساختارها تعادل ایجاد کند به‌خوبی احساس می‌گردد. مهندس سیستم این تعادل را به‌خوبی برقرار می‌سازد؛ به این نحو که با در نظر گرفتن الزامات طراحی هر زیرسیستم و بررسی حالات مختلف طراحی در یک فضای گسترده طراحی، می‌تواند بهینه‌ترین طرح را ارائه کند. طرح بهینه مجموعه متعادلی از ابعاد و ویژگی‌های مختص هر زیرسیستم خواهد بود.
طراحی هواپیما از نگاه متخصصان زیرسیستم ها [۱۶]
طراح سیستم برای رسیدن به طرح متعادل و بهینه، باید ضمن تسلط بر موضوعات مختلف طراحی، ارتباط آن‌ ها را با یکدیگر در نظر گرفته و طرح ایده آل را استخراج نماید. ‏ شکل۲-۲ قسمتی از ارتباط بین موضوعات طراحی را نشان می‌دهد. موضوعات مختلفی می‌توانند مدنظر طراحان قرار گیرند. معمولاً به جهت پیچیدگی‌های کار، چند موضوع مهم انتخاب گردیده و تمرکز طراحی بر روی این موضوعات خواهد بود. ازجمله این موضوعات می‌توان به ابعاد و وزن، پیشرانش، آیرودینامیک و یا دینامیک پرواز اشاره کرد. ‏ شکل۲-۲ به‌خوبی قسمتی از نحوه تبادل اطلاعات بین موضوعات و ارتباط آن‌ ها را نشان می‌دهد.
طراحی بهینه چند موضوعی روشی است که می‌تواند این موضوعات را همزمان در نظر گرفته و ضمن توجه به تأثیراتشان بر یکدیگر، طرح بهینه را ارائه کند.
تداخل موضوعات دخیل در طراحی [۱۷]
طراحی بهینه چند موضوعی شامل روش‌های مختلفی می‌شود. اما وجه مشترک این روش‌ها استفاده از بهینه‌ساز است. در بعضی روش‌ها یک بهینه‌ساز وجود دارد که به این روش‌ها، روش‌های تک سطحی گفته می‌شود. در برخی دیگر نیز چند بهینه‌ساز وجود دارد که به آن‌ ها روش‌های چند سطحی اطلاق می‌گردد. انتخاب روش حل و انتخاب روش بهینه‌سازی باید بر اساس اصول و منطق باشد زیرا در غیر این صورت با توجه به حجم بالای محاسبات ممکن است فرایند طراحی بسیار زمان‌بر شده و منجر به تحمیل هزینه زیادی گردد. همچنین احتمال عدم همگرایی فرایند حل وجود داشته و ممکن است به جواب نرسیم.
در ‏ شکل۲-۳ یک نمونه از منطق تصمیم‌گیری برای انتخاب روش حل و روش بهینه‌سازی پیشنهاد گردیده است. برای مثال اگر نیاز به سیستمی داریم که اغتشاشات تأثیر زیادی روی عملکرد آن نداشته باشند باید از روش طراحی مقاوم استفاده نماییم. یا اگر تابع هدف دارای تعداد زیادی کمینه محلی باشد استفاده از الگوریتم ژنتیک برای اجرای فرایند بهینه‌سازی توصیه می‌گردد.
منطق تصمیم گیری برای انتخاب روش های بهینه سازی چند موضوعی [۱۸]
انواع روش های طراحی بهینه چند موضوعی

استفاده از گیاهان دارویی در قالب طب سنتی برای درمان بیماری­ها و مصارف دیگر در صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی از دیر باز مورد توجه بوده است، ولی در چند ساله اخیر با گرایش مردم به استفاده از داروهایی با منشأ گیاهی به دلیل عوارض جانبی و سوء داروهای شیمیایی توجه جهانیان به این بحث بیشتر شده است. از سوی دیگر، تأکید سازمان بهداشت جهانی (WHO) در جایگزینی تدریجی مواد طبیعی به جای مواد شیمیایی موجب شده تا کشورهای مختلف جهان نسبت به سرمایه گذاری، برنامه ریزی کشت و تولید انبوه گیاهان دارویی در سطوح صنعتی و استفاده از آن در صنایع دارویی، بهداشتی و غذایی اقدام کنند ]۱۴[.

۲-۱-۱- مزایای استفاده از گیاهان دارویی
استفاده از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی همانند استفاده از داروهای شیمیایی دارای مزایا و معایبی می باشد. از مهم­ترین مزایای داروهای گیاهی ارزش اقتصادی و کمی هزینه دستیابی به آن­ها است. از مزایای دیگر داروهای گیاهی اثرات زیست محیطی و اکولوژیکی کاربرد آن­ها است، که می­توان آن را نوعی تعامل و دوستی بین انسان با محیط زیست دانست. همچنین استفاده از داروهای گیاهی اثرات تخریبی کمتری بر منابع طبیعی نظیر خاک، آب، هوا و انرژی دارد. علاوه بر این می تواند موجب ایجاد باغ ها و مزارع تولید و پرورش گیاهان دارویی شود و به دنبال آن اثرات مثبتی بر افزایش تنوع زیستی در محیط زیست و کاهش آلودگی های زیست محیطی خواهد داشت. البته بایستی به این نکته توجه نمود که برداشت افراطی گیاهان دارویی از منابع طبیعی منجر به انقراض و نابودی گونه­ های نادر و ارزشمند می­ شود. برتری دیگر داروهای گیاهی کاهش عوارض ناشی از داروهای شیمیایی و جلوگیری از مقاومت نسبی عوامل بیماری­زا است. اغلب عوامل بیماری­زا در برابر مصرف مداوم داروهای شیمیایی جهش ژنتیکی یافته و در برابر داروها از خود مقاومت نسبی نشان می­ دهند و از اثر بخشی آن­ها کاسته می­ شود ]۱۵[.
۲-۱-۲- معایب استفاده از گیاهان دارویی
یکی از معایب استفاده از داروهای گیاهی محدودیت دسترسی به برخی گونه­ های گیاهی در همه فصول سال است و در صورت نگهداری ممکن است با فساد و کاهش اثرات مفید آن همراه باشد. از دیگر معایب این دسته داروها این است که زمان درمان با داروهای گیاهی بسیار طولانی بوده و در حال حاضر تیمار با این منابع دارویی جهت کنترل بیماری­های اپیدمیک مؤثر نمی باشد ]۱۵[.
۲-۱-۳- اسانس ­های گیاهی
اثر گیاهان معطر و ادویه­ها در نگهداری و پیشگیری از فساد مواد غذایی از دوران باستان برای انسان به خوبی شناخته شده بود به طوری که برای بهبود عطر و طعم غذاها و حفظ و نگهداری آن­ها به مدت طولانی از مقادیر زیاد ادویه همراه با نمک استفاده می­شده­ است. تا قبل از قرن ۱۹ میلادی استفاده از منابع طبیعی و عمدتاً گیاهان از راه­های اصلی درمان بیماری بوده ­است. ادویه ها، گیاهان دارویی و اسانس ­ها و عصاره­های آن­ها درجات متنوعی از فعالیت زیستی را دارا می­باشد. از میان ۷۰ ادویه­ای که رسماً به عنوان افزودنی­های غذایی شناخته شده ­اند، فعالیت ضد­ میکروبی تعداد زیادی از آن­ها به اثبات رسیده است و معمولاً غلظت ترکیبات ضد­میکروبی ادویه­های مورد استفاده به حدی است که تاثیری روی ویژگی­های حسی مواد غذایی نمی­گذارد ]۶۷[.
۲-۱-۳-۱- مکانیسم عمل اسانس ­ها در جلوگیری از رشد میکروارگانیسم­ها
اگر چه مطالعات زیادی بر خصوصیات ضد ­میکروبی اسانس ­ها و ترکیباتشان انجام شده­است اما جزئیات مکانیسم عمل آن­ها به طور کامل مورد بررسی قرار نگرفته­است.ساختمان شیمیایی هر یک از ترکیبات اسانس ­ها بر نحوه عمل و فعالیت ضد میکروبی آن­ها تاثیر می­گذارد.از زمانی که مشخص شد ترپن­های موجود در اسانس ­های گیاهی عوامل ضدمیکروبی اولیه هستند، مکانیسم عملی مشابه به این ترکیبات به آن­ها نسبت داده شد. بسیاری از ترپن­های بسیار فعال مانند اوژنول، تیمول، کارواکرول و… بطور طبیعی ساختمان فنلی دارند، بنابراین معقول به نظر می­رسد که نحوه فعالیت آن­ها مرتبط با ساختمان فنلی شان باشد. اهمیت حضور گروه ­های هیدروکسیل در ترکیبات فنلی به اثبات رسیده است.به­ طور کلی میزان بازدارندگی اسانس ­ها را می­توان به حضور یک حلقه آروماتیک متصل به یک گروه قطبی نسبت داد.وجود گروه هیدروکسی فعال باعث شده­است که این ماده بتواند به آسانی با جایگاه­های فعال آنزیم­ها، باندهای هیدروژنی تشکیل دهد ]۶۸، ۶۹، ۷۰ و ۷۱[.
به طور کلی روش عمل اسانس به غلظت آن وابسته است. غلظت­های پایین از فعالیت آنزیم­ های مربوط به تولید انرژی ممانعت می­ کند در حالی که مقادیر بالای اسانس موجب رسوب پروتئین­ها می­گردد.با این وجود نامشخص است که آیا تخریب دیواره سلولی مربوط به مقدار ترکیبات ضد­میکروبی است که سلول در معرض آن­ها قرار می­گیرد و یا تاثیر اسانس ­ها در ابتدا موجب یک تخریب کوچک می­گردد و سپس تخریب دیواره سلولی ایجادمی­شود ]۷۱[.
یکی از خواص مهم اسانس ­ها و ترکیبات آن­ها خاصیت آبگریزی می­باشد که آن­ها را قادر می­سازد دیواره سلولی باکتری­ ها یا دیواره میتوکندری­ها را تجزیه کنند و باعث تخریب سلولی و نفوذ­پذیری بیشتر سلول­ها شود.مهاجرت یون­ها و دیگر محتویات سلولی نیز می ­تواند اتفاق بیفتد و کم شدن زیاد محتویات سلول باکتری و یا خروج مواد حساس و یون­ها منجر به مرگ باکتری خواهد شد ]۶۸[.
معمولاً اسانس ­هایی که قوی­ترین خاصیت ضد­باکتریایی را در برابر میکروارگانیسم­های عامل مسمومیت غذایی دارند شامل درصد زیادی از ترکیبات­فنلی هستند. لذا به نظر می­رسد که مکانیسم عمل آن­ها مشابه دیگر ترکیبات فنلی باشد. این ترکیبات معمولاً موجب اختلال در غشاء سیتوپلاسمی، شکستن و از هم گسیختن نیروی حرکتی پروتون، جریان الکترونی و انتقال فعال و منعقد شدن محتویات سلول می­ شود ]۶۸ و ۶۹[.
اجزاء اسانس ­ها همچنین روی پروتئین­های موجود در غشاء سیتوپلاسمی اثر می­گذارند.آنزیم­ها از قبیل آتپاز^[۲]در غشای سیتوپلاسمی جای گرفته­اند و به وسیله مولکول­های چربی در مرز غشاء وارد شده اند. دو طریق پیشنهاد شده است که به وسیله آن هیدرو­کربن­های حلقوی می­توانند عمل کنند. در ابتدا مولکول­های هیدروکربن چربی دوست می­توانند در یک لایه درون چربی تجمع پیدا کنند و واکنش چربی – پروتئین را از شکل طبیعی خارج کنند پس واکنش مستقیم ترکیبات چربی دوست با قسمت­ های آب گریز پروتئین ها ممکن می­گرد. برای مثال مشخص شده است که نعناع و ترکیبات آن فعالیت آنزیم دکربوکسیلاز را در باکتری Enterobacter aerogenes مختل می­نماید که مکانیسم عمل این ترکیب اتصال به پروتئین­های موجود در جایگاه فعال آنزیم می­باشد ]۶۸[.
اسانس ­ها­ی گیاهان یکی از بزرگ ترین و مهم ترین ترکیبات بیوشیمی ثانویه در گیاهان دارویی، ادویه ای به ویژه معطر می­باشند. از مهم ترین اهداف اکولوژیکی تولید این ترکیبات ثانویه در برخی گیاهان می­توان به دفع آفات افزایش تحمل نسبی به برخی شرایط نامساعد محیطی و جذب حشرات گرده افشان اشاره نمود ]۱۵[.
اسانس ­ها^[۳] موسوم به ترپن ها هستند و یا منشأ ترپنی دارند. معمولاً بو و مزه تندی دارند و وزن مخصوص آن ها غالبأ از آب کم تر است. اسانس ­ها در سلو‌ل­ها و کرک­های ترشحی منفرد یا مجتمع، غده های ترشحی، مجاری ترشحی و در قسمت­ های سطحی و درونی اندام­های مختلف گیاهان وجود دارند ]۲[.
۲-۱-۴- زیره سبز
زیره سبز با نام علمى L. Cuminum cyminum گیاهی است از خانواده apiaceae، معطر، بدون کرک (جز میوه)، ساقه علفی با انشعابات دو تایى و گاهى سه تایى، ساقه گیاه شیاردار بوده و داراى بافت کلانشیم محیطی است. گیاهی کوچک، علفی به ارتفاع ۱۵ تا ۵۰ سانتی متر و دارای ریشه دراز باریک به رنگ سفید و ساقه ای راست و منشعب به تقسیمات دو تایی است منشأ اولیه آن ناحیه علیای مصر و سواحل نیل بوده است ولی امروزه به حالت نیمه وحشی در منطقه وسیعی از مدیترانه ، عربستان ، ایران، و نواحی مختلف می روید و یا در این نواحی پرورش می یابد. برگهای آن متناوب، شفاف، بی کرک، منقسم به بریدگیهای بسیار نازک و ظریف ولی دراز و نخی شکل است. گلهائی کوچک ، سفید یا صورتی رنگ و مجتمع به صورت چتر مرکب دارد. میوه آن بیضوی کشیده، باریک در دو انتها، بسیار معطر ، به طول ۶ میلی متر، به قطر ۱/۵ میلی متر و پوشیده از تارهای خشن است. بعضی از واریته های این گیاه میوه های عاری از تار دارند. رنگ میوه بر حسب واریته های مختلف گیاه ممکن است زرد تیره یا خرمائی مایل به سبز و یا خاکستری باشد (گل آذین از نوع چتر مرکب می باشد و هر چتر مرکب به سه تا شش چترک ختم می شود. و هر چترک دارای سه تا چهار گل می باشد. براکته های گشیده و خطی در زیر چتر مرکب به صورت حلقه ای مجتمع شده و گریبان نامیده می شود. براکته های قاعده هر گل نیز در قاعده چترک ها به صورت حلقوی وجود داشته و گریبانک نامیده می شود. میوه دوکی شکل بوده و در دو سر باریک می باشد و از نوع دو فندقه شیزوکارپ است که شامل دو مریکارپ میباشد . جنین دانه کوچک بوده و در البومین محصور است و به شدت به جدار مریکارپ فشرده است ]۹۲[.

شکل ۲- ۱: گیاه زیره سبز ]۱۰[.
گیاه زیره سبز با نام علمی کومینوم یک گیاه آروماتیک (Cuminum cyminum) سیمینوم است که عضو خانواده آپیاسه می باشد و برای طعم بخشی به غذاها، در تهیه عطرها و برای موارد پزشکی استفاده می شود. از زیره سبز در طب سنتی در چندین مورد استفاده شده است. نشان داده شده که در درمان بیماری های دستگاه گوارش، به ع نوان ضد نفخ و تسهیل کننده هضم غذا عمل می نماید و همچنین از زیره سبز در بیماری های ریوی برای درمان سرفه استفاده شده است ]۸۳[.
این گیاه، بومی خاورمیانه به ویژه جنوب شرقی ایران است. از ترکیبات مهم و عمده آن می توان به سابینن، فلاونوئیدها، پلی ساکاریدها، کومارین، کومین آلدئید، پینن و ترپینن اشاره نمود ]۸۴[. زیره سبز گیاهی کوچک و علفی از خانواده آپیاسه می باشد ]۲۰[ و میوه آن بسیار معطر است. مصرف زیره سبز به عنوان چاشنی در ایران و بسیاری از کشورها مرسوم می باشد، در آلمان با نان و در هلند با پنیر مخلوط می شود ]۲۱[. گزارش هایی از فعالیت ضد باکتریایی و ضد قارچی آن در علم پزشکی وجود دارد ]۹۱[. سالیان درازی است که در طب سنتی و تجربی به عنوان گیاه دارویی، به ویژه برای رفع نفخ و دل درد استفاده می شود. اسانس زیره سبز جز بسیاری از فرآورده های دارویی گیاهی ضد نفخ موجود در بازار دارویی دنیا می باشد.
زیره دارای تانن ، روغن زرین و اسانس است . اسانس زیره را از تقطیر میوه له شده تحت اثر بخار آب بدست می آورند . این اسانس مایعی است بی رنگ که در اثر ماندن ابتدا به رنگ زرد و سپس قهو ه ای رنگ می شود . بوی زیره مربوط به آلدئیدی بنام کومینول است . مقدار کومینول در زیره بسته به محل کشت آن بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است . ضد تشنج است. برای برطرف کردن بیماری صرع مفید است. فعالیت ضد میکروبی اسانس زیره سبز بر روی پاتوژنهای غذا زاد از جمله لیستریا مونوسیتوژنز و اشرشیاکلی به خوبی نشان داده شده است ]۹۳[.
زیره گیاهی است علفی، آروماتیک و معطر از تیره چتریان، بوته­ای، پایا و چند ساله، که به طور عمده به صورت مستقیم بعنوان غذا و یا در چاشنی، نوشابه­های الکلی، عطرسازی و مواد آرایشی استفاده می­ شود. دانه­ها، برگ­ها و گل گیاه دارای اسانس و خاصیت دارویی می­باشد. عامل اصلی و خاصیت دارویی در زیره اسانس یا روغن فرار محسوب می­ شود که شامل اتر­های فنلی می­باشد. ترکیبات تشکیل دهنده زیره عبارتند از: پروتئین، کربوهیدرات، ترکیبات فیبری، کلسیم، ترکیبات فسفر، آهن، ویتامین­ها و اسانس ( ۵/۲ تا ۴ درصد). ماده­ اصلی اسانس زیره سبز، آلدئید کومینیک یا کومینول می­باشد. به علاوه دارای مواد فلاندرون، کارون و الکل کومینیک است ]۱ [.
امروزه اسانس زیره سبز به عنوان یک آنتی باکتریال طبیعی موضوع بررسی­های متعدد است. اصلی ترین و عمده ترین ترکیب موجود در اسانس زیره سبز، آلدئیدی بنام کومینال یا کومین آلدئید می­باشد که حداکثر تا ۶۳ درصد از کل میزان اسانس را تشکیل می­دهد ]۲۲[.
بررسی فعالیت ضد میکروبی اسانس زیره سبز روی چهار نوع باکتری گرم مثبت، سه نوع باکتری گرم منفی، یک نوع باکتری اسید دوست و یک نوع مخمر نشان داد که هر دو نوع باکتری تحت تاثیر اسانس زیره سبز قرار گرفتند، اما حساسیت باکتر­های گرم مثبت بیشتر بود که ممکن است به خاطر وجود غشای خارجی در ساختمان دیواره سلولی­شان باشد ]۹۰[.
در مورد اثر ضد میکروبی اسانس گیاه زیره سبز گزارش هایی صورت گرفته است. طی مطالعه ای اثر عصاره های آبی و متانلی زیره سبز بر روی هلیکوباکتر پیلوری مورد ارزیابی قرار گرفت که نشان داده شد این ترکیب رشد هلیکوباکتر را در شرایط آزمایشگاهی مهار می کند]۸۵[. مطالعه ای دیگر نشان داد که اسانس زیره اثر ضد میکروبی قابل قبولی را نسبت به سویه های اشریشیا کلی و استافیلوکوکوس اورئوس نشان داده است ]۸۶[. لاکوبلیس و همکاران نشان دادند، حضور میزان بالای کومین آلدهید ( ۱/۱۶ درصد) در اسانس زیره سبز میتواند دارای فعالیت ضد باکتریایی در مقابل برخی از باکتری های گرم منفی و مثبت باشد ]۸۷[. در پژوهشی دیگر، اثر ضد میکروبی زیره سبز بر علیه باکتری های اشریشیا کلی و سالمونلا تیفی موریوم بررسی و اثبات شده است ]۸۸[. رنجبریان و همکاران طی مطالعه ای اثر ضد باکتریایی چهار عصاره گیاهی از جمله زیره را بر هلیکوباکتر پیلوری به روش انتشار از دیسک بررسی کردند و نشان دادند عصاره زیره رشد این باکتری را مهار می کند ]۸۹[.
دانشمندی و همکارانش در سال ۱۳۸۹، در پژوهشی اثرات متقابل دارویی و فعالیت ضد باکتریایی اسانس زیره سبز را مورد مطالعه قرار دادند. در این مطالعه فعالیت ضد باکتریایی اسانس زیره سبز را بر ضد سویه های شیگلا فلکسنری، سودوموناس آئروژینوزا، انتر وکوکوس فکالیس، باسیلوس سرئوس، سالمونلا تیفی موریوم، باسیلوس سوبتیلیس، استافیلوکوکوس اورئوس و اشریشیا کلی را ارزیابی کردند. نتایج نشان دهنده فعالیت ضد باکتریایی خوب این اسانس بر ضد سویه های مورد آزمایش بود . بر اساس تست انتشار از دیسک در آگار بزرگ ترین هاله عدم رشد مربوط به باسیلوس سرئوس با قطر۴۴ میلی متر و بعد از آن بیشترین قطر هاله عدم رشد به ترتیب مربوط به باسیلوس سوبتیلیس، استافیلوکوکوس اورئوس، شیگلا فلکسنری و اشریشیا کلی بود و برای انتروکوکوس فکالیس، سودوموناس آئروژینوزا و سالمونلا تیفی موریوم کمترین قطر هاله عدم رشد مشاهده گردید بررسی نتایج MBC و MIC نشان داد که اسانس زیره سبز بیشترین اثر مهار کنندگی و کشندگی را بر روی اشریشیا کلی دارد ]۸[.
صبوری راد و همکارانش در سال ۱۳۹۰، اثرات آنتی باکتریال اسانس زیره سبز بر سه نوع باکتری گرم منفی را بررسی کردند. نتایج نشان داد با افزایش غلظت اسانس، قطرهاله عدم رشد افزایش یافته، به طورى که در غلظت ۲۰۰۰ میکرولیتر بالاترین قدرت مهار رشد با قطرهاله ۱۷ میلى متر در E.coli مشاهده شد. بر اساس قطرهاله عدم رشد اندازه گیرى شده، حداقل غلظت ممانعت کننده از رشد در دو باکترى K. pneumonia و P.aeruginosa غلظت ۱۲۵ میکرولیتر تعیین گردید. در حالى که حداقل غلظت ممانعت کننده رشد در E.coli غلظت ۲۵۰ میکرولیتر بود. همچنین بر اساس نتایج، بزرگترین قطرهاله عدم رشد، مربوط به تیمار شاهد بر روى باکترى K. pneumonia بوده است ]۲۳[.
بنیادیان و کریم در سال ۱۳۸۱، در پژوهشی تاثیر روغن­های فرار برخی گیاهان ( پونه، نعناع، ترخان، زیره و آویشن) بر روی باکتری­ های E.coli و S.aureus در محیط کشت مایع را بررسی کردند. بر اساس نتایج بدست آمده از این پژوهش حداقل غلظت ممانعت کننده بر روی باکتری­ های E.coli و S.aureus برای اسانس زیره به ترتیب ۴/۰ و ۱/۰ درصد وحداقل غلظت کشنده باکتری­ های E.coli و S.aureus برای اسانس زیره به ترتیب ۵/۰ ۲/۰ درصد است. روغن­های فرار این اسانس بر روی باکتر­های گرم مثبت تاثیر بیشتری نسبت به باکتری­ های گرم منفی دارا می­باشند ]۶[.
۲-۲- ژلاتین
نام ژلاتین که از حدود سال­های۱۷۰۰ میلادی متداول شده از ریشه لاتین ژلاتوس به معنی سفت یا یخ­زده مشتق شده است هرچندکه اصطلاح ژلاتین گاهی اوقات برای سایر ترکیبات تولیدکننده ژل نیز مورد استفاده قرار می­گیرد اما بهتر است فقط برای مواد پروتئینی مشتق شده از کلاژن به کار برود ]۳۲[.
ژلاتین یک ماده پروتئینی کلوئیدی و قدیمی­ترین ماکرومولکولی است که از هیدرولیز کلاژن موجود در پوست، استخوان و بافت پیوندی حیوانات از جمله دام، طیور و آبزیان بدست می ­آید. کلاژن بخش اصلی بافت پیوندی است که قسمت اعظم پروتئین­های پوست، رگ­ها، بافت­های پیوندی و پروتئین­های استخوان و غضروف را تشکیل می­دهد. این مواد در آب جوش و بخار آب گرم حل شده و تولید ژلاتین می­نمایند ]۵۱[.
از میان لایه های خوراکی بر مبنای پروتئین، لایه ژلاتین به خاطر فرآورده های خوراکی و دارویی مانند اجزای روکش کپسول، گوشت و سوسیس مورد توجه قرار گرفته است. زیرا ژلاتین در میان هیدروکلوئیدها از لحاظ تشکیل ژل­های برگشت پذیر حرارتی با نقطه ذوب نزدیک به دمای بدن منحصر به فرد است. خواص لایه ژلاتین به چندین عامل بستگی دارد، مانند منبع ژلاتین و فرایند لایه سازی ژلاتین. منابع ژلاتین غیر گاوی به ویژه گونه های دریایی، در پاسخ به بحران آنسفالوپاتی اسفنج مانند گاوی (BSE) به تازگی توجه زیادی به خود جلب کرده اند ]۴۹[.
ژلاتین بیوپلیمر مهمی است که در صنایع غذایی، دارو و عکس برداری کاربرد زیادی دارد. اکثر ژلاتین­ها از استخوان و پوست پستانداران ( به ویژه گوشت گاو و گوشت خوک ) بدست می­آیند ]۶۳[. ژلاتین یک پروتئین با دامنه گسترده‌ای از خواص کارکردی و کاربردها، مانند قابلیت تشکیل فیلم است، که به وسیله تجزیه آبی کلاژن بدست می‌آید. خواص و قابلیت تشکیل فیلم ژلاتین‌ها ارتباط مستقیمی با وزن مولکولی دارد، به عبارت دیگر، هر چه میانگین وزن مولکولی بیشتر باشد، کیفیت ژلاتین بهتر خواهد بود. توزیع وزن مولکولی عمدتاً به میزان اتصال عرضی کلاژن و رویه استخراج بستگی دارد. البته، خواص فیزیکی ژلاتین‌ها علاوه بر توزیع وزن مولکولی به ترکیب اسید آمینه نیز بستگی دارد. ژلاتین‌های پستاندارن معمولاً خواص فیزیکی بهتری نسبت به ژلاتین‌های اکثر ماهی‌ها دارند. که این امر عمدتاً با مقدار بیشتر اسید آمینه آن­ها بستگی دارد. که باعث ایجا پیکربندی مارپیچ سه‌گانه در دمای پایین می‌شود. در بسیاری از تحقیقات به خواص فیزیکی و شیمیایی فیلم‌های ژلاتینی پستانداران پرداخته شده است ]۵۳[.
کیفیت یک ژلاتین خوراکی تا حد زیادی به خواص رئولوژیکی^[۴] آن (بیش از همه استحکام ژل و گرانروی آن) بستگی دارد، اما این امر، همچنین تابعی از سایر ویژگی‌های آن مانند شفافیت، عدم وجود رنگ و طعم و نیز حل‌پذیری آسان می‌باشد. به دلیل همین خواص، ژلاتین یکی از اولین موادی است که به عنوان ماتریس ترکیب‌های بیواکتیو مورد استفاده قرار گرفته است، که البته این بیوپلیمر (زیست بسپار) همچنان مود توجه است، که دلیل این امر فراوانی، قیمت نسبتاً پایین و خواص کارکردی بسیار عالی است. اخیراً نیز علاقه روز افزونی در رابطه با ظرفیت و کاربرد پذیری آن به عنوان ماده بسته‌بندی غذا به وجود آمده است ]۵۴[.
۲-۲-۱- ویژگی­های ژلاتین
ژلاتین معمولا بصورت پودر یا گرانول تولید می­ شود، رنگ آن زرد متمایل به قهوه­ای و تقریبا بی بو و بدون مزه می­باشد که از نظر فیزیکی تقریبا شفاف و شکننده می­باشد. ژلاتین در آب گرم، گلیسرول و اسید استیک محلول و در حلال­های ارگانیک غیر محلول می­باشد. ژلاتین در دمای حدود ۳۰ تا ۳۵ درجه حدود ۵ تا ۱۰ برابر وزن خود آب جذب می­ کند و به یک ژل آبکی تبدیل می­ شود. نقطه ژله­ای شدن ژلاتینی که از ماهی گرفته می­ شود پائین­تر از نقطه ژله­ای شدن ژلاتین تهیه شده از گاو و خوک می­باشد. ژلاتین یک ماده آمفوتریک است بدین معنا که نه اسیدی است و نه قلیایی ]۳۰[.
نقطه­ی ایزوالکتریک ژلاتین به نوع فرایند تولید آن بستگی دارد. ژلاتین تولیدی با روش اسیدی دارای نقطه­ی ایزوالکتریک بین ۹-۵/۶ است وژلاتین تهیه شده با روش قلیایی دارای نقطه­ی ایزوالکتریک در حدود ۵-۸/۴ می­باشد ]۴۱[.
ژلاتین با آب تشکیل ژلی می­دهد که تحت تأثیر حرارت، برگشت­پذیر می­باشد. ژلاتین در آب سرد خیلی کم حل می­ شود ولی حلالیت آن در آب جوش خیلی زیاد است و محلول به­دست آمده مایعی است که پس از سرد شدن، ژل شفافی می­دهد که درجه شفافیت آن با غلظت ژلاتین نسبت عکس دارد ]۳۰[.
۲-۲-۲- ساختار ژلاتین
اسید آمینه­ی کوچک گلایسین و اسید آمینه­های حلقوی پرولین و هیدروکسی پرولین مهم­ترین اسید آمینه­های آن را تشکیل می­ دهند ]۳۶[.
شکل ۲- ۲: ساختمان ژلاتین ]۱۹[.
ترکیبات اصلی ژلاتین شامل ۹۰-۸۴ درصد، پروتئین ۲-۱ درصد ، نمک­های معدنی و ۱۵-۸ درصد، آب می­باشد. ساختار فنری آمینواسیدهای ژلاتین با پیوندهای پپتیدی به هم متصل شده ­اند. اکثر آمینواسیدهای مورد نیاز سلول­های بدن در ژلاتین موجود است. و تنها آمینو اسیدهای حاوی سولفور در ژلاتین وجود ]۶۳[.
۲-۲-۳- کاربردهای ژلاتین
مهمترین مصارف ژلاتین در صنایع غذایی، داروئی و شیمیایی است. به ویژه در صنایع غذایی در تهیه مارمالادها و ژله­ها، شیرینی­جات و بستنی­ها کاربرد داشته، به آسانی در بدن جذب شده و حتی به هضم سایر مواد غذایی از طریق تشکیل امولسیون کمک می­نماید. در صنایع غذایی از ژلاتین بعنوان ایجاد کننده ارزش پروتئینی، قوام دهنده مایعات غذایی، پایدارکننده بعضی از محصولات غذایی در صنایع عکاسی و در صنایع داروسازی جهت تولید کپسول­های ژلاتینی و … استفاده می­ شود ]۶۶[.
۲-۲-۴- ژلاتین گاوی

مکانیزم کاهش نیروی زلزله در یک پل دارای تکیه گاه های جد اکننده می تواند بوسیله یک یا چند مورد از عوامل زیر بوجود آید ]۱۴[:
۱ -افزایش پریود اصلی سازه پل (اثر تغییر پریود در طیف پاسخ) در اثر کاهش سختی جانبی پل که نیروها را کاهش داده، ولی تغییر مکان ها را افزایش می دهد.
۲ -افزایش میرایی که تغییر مکان ها را کاهش داده و ممکن است نیروها را نیز کاهش دهد. افزایش میرایی می تواند در اثر جاری شدن بعضی از اجزاء تکیه گاه مانند هسته سربی و یا بوسیله نیروهای اصطکاکی موجود در سطوح لغزش تکیه گاه ها بوجود آید.
۳ -توزیع و پخش نیروهای زلزله در همه تکیه گاه ها ؛ افزایش انعطاف پذیری جانبی یک پل، منجر به افزایش تغییر مکان افقی روسازه پل تحت بارهای جانبی می شود. بکار بردن تکیه گاه های جداکننده در پل ها، انعطاف پذیری جانبی و پریود ارتعاش پل را در هنگام زلزله افزایش می دهد که این امر با افزایش تغییر مکان های جانبی روسازه پل همراه می باشد.
در شرایط بار سرویس، تغییر مکان روسازه بایستی در حدود مجاز نگه داشته شود. تکیه گاه های جداکننده تحت بار زلزله نیز تغییر مکان روسازه نسبت به زیر سازه را کنترل می کنند. با افزایش میرایی جدا کننده ها می توان از تغییر مکان زیاد جلوگیری نمود.
شتاب اکثر زلزله ها معمولا دارای زمان تناوب غالبی در حدود ۱/۰ تا ۱ ثانیه می باشد و حداکثر شدت آن در محدوده زمان تناوب های ۲/۰ تا ۶/۰ ثانیه است. بنابراین چون امکان تشدید پاسخ سازه هایی که زمان تناوب طبیعی آن ها در محدوده ۱/۰ تا ۱ ثانیه است، در مقابل زلزله وجود دارد، این سازه ها در محدوده های تناوبی فوق آسیب پذیرترند. مهمترین ویژگی جدا کننده های لرزه ای در این است که با انعطاف پذیری زیاد خود، زمان تناوب طبیعی سازه را افزایش می دهند. این پدیده افزایش زمان تناوب سازه موجب می گردد که از عمل تشدید یا از نزدیک شدن به آن اجتناب شود و در نهایت، پاسخ سازه کاهش یابد. اما لایه های عمیق خاک نرم می تواند فرکانس پایین حرکات زلزله را تشدید نماید. منطقه بستر دریاچه قدیمی در مکزیکوسیتی مثالی از این مورد است. در چنین حالاتی، سازه های انعطاف پذیری که میرایی متوسطی داشته باشند، به جای کاهش پاسخ سازه باعث افزایش آن می شوند. در این حالت تمهیدات لازم به منظور افزایش میرایی بعنوان بخشی از سیستم جدا کننده لرزه ای می تواند نقش مهمی در جلوگیری از وقوع رویدادهای غیر قابل پیش بینی داشته باشد.

همانطور که گفته شد، یکی از خصوصیات مهم تکیه گاه های جداکننده در پل ها قابلیت استهلاک انرژی زلزله می باشد. بعنوان مثال در یک تکیه گاه لاستیکی استهلاک انرژی بوسله تغییر شکل پلاستیک هسته سربی انجام می شود و در یک تکیه گاه از نوع اصطکاکی، انرژی توسط کار نیروهای اصطکاکی موجود بین سطوح لغزشی مستهلک می گردد.
در مورد روسازه های واقع بر تکیه گاه های جدا کننده، همه تکیه گاه ها می توانند در تحمل و انتقال نیروهای جانبی شرکت کنند. اصلاح توزیع بار جانبی بین تکیه گاه ها وسیله مقاوم سازی مؤثری است که می تواند با استفاده صحیح از تکیه گاه های جداکننده بدست آید. بعضی از سیستم های جداسازی رفتار صرفا نرم شونده دارند و تقریبا رابطه نیرو- تغییر مکان دو خطی از خود نشان می دهند، مانند تکیه گاه های لاستیکی سربی، تکیه گاه های پاندول اصطکاکی و یا سیستم های دوگانه شامل سطوح لغزش با فنرهای بازگرداننده. برای تحلیل غیر خطی چنین سیستم هایی، با بهره گرفتن از قطعات هیسترزیس (برای هر تکیه گاه یک قطعه) می توان پاسخ تکیه گاه را در همه محدوده های تغییر مکان، با دقت بدست آورد. از نقطه نظر انرژی، المان های هیسترزیس برای چنین تکیه گاه هایی مناسب هستند، زیرا مکانیزم استهلاک انرژی یا مکانیزم ناشی از تسلیم سرب و یا ناشی از اصطکاک کولمب (لغزشی) می باشد و به دقت با استهلاک انرژی حاصل از مدل المان دو خطی مطابقت دارد. لکن بعضی از سیستم های جداکننده مانند لاستیک با میرایی زیاد، رفتار نرم شونده- سخت شونده دارند. برای چنین سیستم هایی، مدل ساده دو خطی رابطه نیرو - تغییر مکان را در محدوده تغییر مکان های زیاد به درستی نشان نمی دهد ]۱۷[.
برای تحلیل سیستم جداگر تحت زلزله های خیلی قوی، مدل بایستی رفتار لاستیک را در کرنش های بزرگ در نظر بگیرد. تکیه گاه های الاستومریک اگر بطور صحیح طراحی و ساخته شوند در کرنش های بزرگ سختی بیشتری از خود نشان می دهند که این پدیده ناشی از کریستالیزه شدن کرنشی در لاستیک می باشد. اگرچه اکثر پروژه های طراحی شده تا امروز فقط با اتکا بر سیستم های جد اکننده نرم شونده بوده است، تمایل به استفاده از زلزله های طرح بزرگتر احتمالاً منجر به بهره گیری از سیستم های نرم شونده - سخت شونده خواهد شد تا عملکرد قابل قبولی در محدوده های گسترده تر شدت های زلزله فراهم شود. یک سیستم صرفا نرم شونده که برای زلزله های خیلی بزرگ، بهینه طراحی شده باشد، تحت زلزله های متوسط معمول، نسبتاً سخت می باشد که باعث افزایش شتاب در سطح روسازه می شود. در مقابل، یک سیستم نرم شونده - سخت شونده را در ترازهای زلزله متوسط، می توان با انعطاف پذیری کافی طراحی کرد، بطوری که نیروهای منتقل شده بوسیله تکیه گاه ها در زلزله های مورد انتظار کاهش اساسی پیدا کند، در حالی که در زلزله های سخت احتمال وقوع تغییر مکان های بزرگتر از حدود مجاز بسیار کم باشد ]۱۷[.
۲-۸- انواع تکیه گاه های جداگر لرزه ای
تاکنون، سیستم های جداگر متنوع و مختلف بسیاری ساخته شده و به ثبت رسیده است و همه ساله نیز بر تعداد انواع آن افزوده می شود. دو نوع اصلی سیستم جداکننده وجود دارد:
تکیه گاه های الاستومریک متشکل از لاستیک طبیعی یا نئوپرن و تکیه گاه های لغزشی با سطح لغزشی حاصل از تفلون و فولاد ضد زنگ و یا سطوح لغزشی دیگر. سیستم هایی نیز ساخته شده اند که ترکیبی از تکیه گاه های الاستومریک و لغزشی می باشند. در ادامه، انواع تکیه گاه های جداکننده معرفی می شود.
۲-۸-۱- سیستم های الاستومریک
تکیه گاه جداکننده الاستومریک که در آن از لاستیک طبیعی یا مصنوعی (نئوپرن) استفاده می شود، بعنوان ابزاری برای کاهش نیروهای زلزله و توزیع بهتر نیروهای جانبی بین تکیه گاه های پل مورد استفاده قرار می گیرد. بطور کلی انعطاف پذیری این تکیه گاه ، سختی جانبی کل پل را کاهش داده و در هنگام زلزله تغییر مکان های جانبی روسازه را افزایش داده و نیروهای اینرسی را کاهش می دهد. این تکیه گاه ها در عین حال که حرکات پل را تحت بار سرویس در یک حد مجاز، نگه می دارند، امکان یک مقدار کنترل شده حرکت روسازه نسبت به زیرسازه را درهنگام زلزله فراهم می کنند. همچنین نیروهای جانبی به نسبت سختی قسمت های مختلف زیر سازه که شامل اثرات نرمی تکیه گاه های جداکننده نیز می باشد، بین هسته تکیه گاه ها توزیع می شود. این سیستم در هر تکیه گاه بین روسازه و زیر سازه اتصال برقرار می کند و خطر فروافتادن شاه تیرها را که اغلب در طی زلزله های گذشته در پل های با تکیه گاه های معمولی اتفاق افتاده است، از بین می برد. بطور کلی این جدا کننده ها را می توان به انوع زیر تقسیم بندی نمود:
۲-۸-۱-۱- تکیه گاه های جداکننده الاستومریک چند لایه مسلح شده توسط ورق های فولادی :
در این تکیه گاه ها که در شکل(۲-۱۵) مشاهده می شود، لاستیک طبیعی یا مصنوعی با ورق های فولادی مسلح می شود، به این صورت که صفحات فولادی و لاستیک یک در میان روی هم قرار می گیرند. کاربرد اولیه این تکیه گاه های الاستومریک در روسازه پل ها برای تحمل تغییر شکل های ناشی از تغییرات درجه حرارت بوده است. این بالشتک ها طوری طراحی می شوند که وزن های بزرگ را تحمل کرده، در حالی که در برابر جابجایی های بزرگ مقاومت اندکی دارند. این تکیه گاه ها را می توان با ابعادی ساخت که ظرفیت باربری و انعطاف پذیری افقی لازم برای جداسازی لرزه ای را تأمین کنند.
شکل(۲-۱۵) تکیه گاه الاستومریک چند لایه لاستیکی با میرایی کم ]۱[
این نوع تکیه گاه ها به انواع زیر تقسیم می شوند ]۶،۱۸[ :
۱- تکیه گاه الاستومریک چند لایه لاستیکی با میرایی کم
۲- تکیه گاه های لاستیکی – سربی
۳- تکیه گاه الاستومریک چند لایه لاستیکی با میرایی زیاد
شکل(۲-۱۶) تکیه گاه لاستیکی- سربی ]۱[
۲-۸-۱-۲- جدا کننده های الاستومریک مسلح شده توسط الیاف
در این نوع جدا کننده ها ، به جای صفحات فولادی از الیاف پلیمری (مانند الیاف کولار) با سختی و مقاومت بالا برای مسلح کردن الاستومر استفاده می شود. این الیاف قابلیت چسبندگی و پیوستگی مناسبی با زمینه الاستومر دارند. همچنین این الیاف دارای وزن کمی می باشد. بنابراین با بکار بردن این روش، معایب استفاده از صفحات فولادی که عبارت از سنگینی آن ها و نیز گران قیمت بودن به علت فرایند پیچیده آماده ساختن، جهت قرار دادن در بین لایه های لاستیکی و حرارت دادن مجموعه آن می باشد، مرتفع می گردد ]۲۰،۱۹[.
۲-۸-۲- سیستم های جد اکننده لغزشی (اصطکاکی)
یکی از رایج ترین و مؤثرترین تکنیک ها در جداسازی لرزه ای، استفاده از تکیه گاه های جداکننده لغزشی است. سیستم های لغزشی تحت انواع بارگذاری زلزله های شدید به خوبی عمل کرده و در کاهش شتاب روسازه پل ها بسیار مؤثرند. مزایای سیستم جداکننده لغزشی در مقایسه با تکیه گاه های لاستیکی عبارتند از:
۱- سیستم با جداگر اصطکاکی در محدوده وسیعی از فرکانس های ورودی مؤثر است.
۲- از آنجا که نیروهای اصطکاکی که در پایه تولید می شوند با جرم سازه متناسب اند و مرکز جرم و مرکز مقاومت نگهدارنده لغزشی برهم منطبق می باشند، در نتیجه اثرات پیچشی ناشی از سازه های نامتقارن خنثی می شود.
در تکیه گاه لغزشی، کم بودن مقدار اصطکاک، انتقال برش را از سطح جداسازی کاهش می دهد. هر قدر ضریب اصطکاک کمتر باشد، برش کمتری انتقال می یابد. همچنین تغییر مکان های بین روسازه و زیرسازه و مقاومت اصطکاکی در سطح لغزش تکیه گاه، انرژی زلزله را مستهلک می کند. گاهی اوقات میراگرهایی نیز مانند پین های فلزی با میرایی هیسترزیس در داخل یک تکیه گاه لغزشی به آن اضافه می شود. برای فراهم نمودن مقاومت کافی در برابر باد و اجتناب از حرکت سازه تحت زلزله های کوچک یا اثرات دیگر، یک مقدار مناسب ضریب اصطکاک لازم است. مشخصه های لغزشی بسیاری از سطوح اصطکاکی به فشار و سرعت نسبی لغزش وابسته بوده و فرایند لغزش ذاتا غیرخطی است. بنابراین تحلیل دینامیکی این سیستم ها باید بصورت غیرخطی انجام پذیرد. در تحلیل های تئوری تکیه گاه های لغزشی معمولا از فرض اصطکاک کولمب استفاده می شود، ولی این فرض نشان دهنده رفتار واقعی سیستم نمی باشد. ماده ای که بیشترین کاربرد را در تکیه گاه لغزشی دارند، پلی تترا فلور اتیلن (تفلون) واقع بر فولاد ضد زنگ می باشد و مشخصه های اصطکاکی این سیستم به دما، سرعت حرکت صفحه میانی، درجه سایش و تمیزی سطح وابسته است. مواد دیگری که برای تکیه گاه لغزشی مورد استفاده قرار می گیرند، صفحات آلیاژ سرب- برنز می باشند که بر روی یک سطح از جنس فولاد ضد زنگ می لغزد.
مشکل استفاده از لغزنده ها در سیستم جداسازی این است که نیروی مقاوم و بازگرداننده مؤثری وجود ندارد. بنابراین تغییر مکان سیستم نسبتاً بزرگ می شود. چون این تغییر مکان می تواند در هر جهت افقی رخ دهد، قطر صفحات تکیه گاه و سیستم تکیه گاه باید خیلی بزرگ باشد، لکن به چند روش می توان نیروهای مقاوم و بازگرداننده را ایجاد نمود. بعنوان مثال می توان از ترکیب سطوح لغزشی و الاستومریک استفاده کرد. بعضی از انوع این نوع تکیه گاه عبارتند از ]۱۷[ :
- سیستم اصطکاک خالص
- میله های غلتان بین پایه و پی (دایروی یا بیضوی)
- سیستم پاندول اصطکاکی
- سیستم اصطکاکی EQS که جزئیات آن در شکل (۲-۱۷) نشان داده شده است.
- سیستم جداگر لغزشی FIP که جزئیات آن در شکل (۲-۱۸) نشان داده شده است.
شکل(۲-۱۷) اجزای تشکیل دهنده یک سیستم اصطکاکی EQS ]17[
شکل(۲-۱۸) سیستم جداگر لغزشی FIP ]17[
۲-۸-۳- سیستم جداکننده ترکیبی الاستومر و لغزنده ها
برای تأمین نیروی بازگرداننده در تکیه گاه های جداکننده لغزشی می توان آن ها را در ترکیب با الاستومر و یا تکیه گاه های الاستومریک بکار برد. ترکیب لغزنده ها و تکیه گاه های الاستومریک توسط آقای کلی به منظور بهره بردن از مزیت های هر دو نوع جداکننده فوق پیشنهاد شد. لغزنده ها پریود سیستم را بالا برده و تکیه گاه لاستیکی با ایجاد نیروهای بازگرداننده، تغییر مکان را کنترل می کنند. این تکیه گاه ها پیچش را نیز کنترل نموده و اگر تغییر مکان از تراز طراحی تجاوز کند، رفتار سخت شونده نشان می دهند. برای ترکیب سیستم های لغزشی و الاستومریک می توان از هر دو نوع تکیه گاه فوق در یک سازه استفاده نمود (یعنی بعضی از تکیه گاه های سازه از نوع الاستومریک مانند لاستیک مسلح طبیعی با میرایی کم و یا زیاد با بعضی از تکیه گاه های سازه از نوع لغزشی مانند المان های تفلون، فولاد ضد زنگ و یا صفحات آلیاژ سرب - برنز واقع بر سطح فولاد ضد زنگ باشد) و یا اینکه هم سطوح لغزشی اصطکاکی و هم الاستومریک را در یک تکیه گاه بکاربرد. چند نوع از سیستم های تکیه گاه جدا کننده ترکیبی عبارتند از ]۱[ :
۱- سیستم TASS
۲- سیستم جد اکننده فنری- اصطکاکی^[۱۸] که جزئیات آن در شکل (۲-۱۹) نشان داده شده است.
۳- سیستمEDF^[19]
در شکل (۲-۲۰) شماتیک یک پل جداسازی شده نشان داده شده است و محل قرارگیری جداساز نیز که زیر عرشه و روی تیر ستون می باشد، در آن قابل مشاهده است.
شکل(۲-۱۹) سیستم جد اکننده فنری – اصطکاکی ]۱[
شکل(۲-۲۰) شماتیک یک پل جداسازی شده با عرشه پیوسته ]۱[
۲-۹- مطالعات تحلیلی صورت گرفته جداسازی لرزه ای پل ها
۲-۹-۱- مقدمه
در این بخش، کارهای انجام شده در زمینه جداسازی لرزه ای در پل ها به تفکیک مطالعات تحلیلی و به ترتیب زمانی، ارائه می شود. شایان ذکر است که هنوز در ایران از جداگرهای لرزه ای به طور گسترده استفاده نشده است و اکثر موارد موجود در پل ها نئوپرن های انبساط حرارتی هستند و لذا در این تحقیق بیشتر مطالعات تحلیلی وآزمایشگاهی سیستم جداسازی لرزه ای در کشورهای خارجی مورد توجه قرار گرفته است.
۲-۹-۲- مطالعات تحلیلی و پارامتریک
دراین قسمت،کارهای تحلیلی و عددی کاربرد جداسازی لرزه ای مرور می شود. قبارا^[۲۰] (۱۹۸۸) پاسخ لرزه ای پل های بزرگراهی یک و دو دهانه با بالشتک های لاستیکی- سربی که به صورت فنر دو خطی مدل شده اند، بررسی کرده است. تأثیر پارامترهای مهم مثل سختی عایق لرزه ای، سختی پایه و خروج از مرکزیت پایه بر کارآیی عایق لرزه ای مورد بررسی قرار گرفته است ]۲۱[.

توجه به نتیجه: به میزانی که مدیریت به نتیجه‌ها یا ره‌آوردها توجه می‌کند، نه به روشها و فرایندهایی که باید برای دستیابی به این نتیجه‌ها به کار برد.

توجه به افراد: به میزانی که مدیریت به کارکنان اجازه می‌دهد که در تصمیم گیری‌ها مشارکت کنند و میزانی که مدیریت درباره اثرات نتیجه‌های تصمیم گیری بر افراد توجه می‌کند.
تشکیل تیم: به میزانی که مدیریت کارها را به گونه‌ای تنظیم می‌کند که به وسیله تیم (و نه به وسیله افراد) انجام شود.
تحول: به میزانی که افراد دارای روح پرخاشگری، تحول و یا حتی جسارت هستند (و نه افراد ساده اندیش و احتمالاً بی تفاوت)
ثبات یا پایداری: به میزانی که سازمان در فعالیتهای خود به حفظ وضع موجود (و نه به رشد) تأکید و توجه دارد.
هر یک از این ویژگی‌ها بر روی طیفی قرار می‌گیرد که دامنه‌ی آن از بسیار کم تا بسیار زیاد کشیده می‌شود.
دیدگاه اندرو دوبرین
دوبرین ویژگی‌های فرهنگ سازمانی را به شرح ذیل بیان کرده است (مکی: ۱۳۸۵):
ارزش‌ها: پایه و اساس هر سازمانی می‌باشد، فلسفه سازمان از طریق ارزش‌ها تعیین می‌شود و ارزش‌ها راهنمای رفتار فرد در سازمان است.
حکایت: داستان‌های سازمان که دارای معانی اصولی و اساسی هستند.
افسانه ها و اسطوره ها
میزان ثبات
پاداش و میزان تخصیص منابع
تشریفات و آداب و رسوم و سنت‌ها
دیدگاه گرین برگ و بارون
از نظر آنها ویژگی‌های فرهنگ سازمانی به شرح زیر می باشند:
نوآوری: تا چه حدی انتظار می رود کارکنان خلاق باشند و افکار و ایده جدید خلق کنند
ثبات: ارزش قائل شدن برای ثبات و حفظ وضع موجود، قواعد و مقررات ثابت.
توجه و احترام به کارکنان: نرم خویی و سازش با کارکنان ، حمایت، احترام و ارزش قائل شدن برای افراد در سازمان.
توجه به نتایج (اهداف): توجه به اینکه تا چه حد بر اهداف و مقاصد موردنظر سازمان نائل شده‌ایم.
سهل گیری: میزانی که کارکنان در جوی راحت و با تمرکز اعصاب کار می‌کنند نه با نگرانی خاطر.
توجه به جزئیات: توجه به دقت و مورد تجزیه و تحلیل قرار دادن امور در سازمان به طور دقیق.
تشریک مساعی و همکاری: تاکید بر کار گروهی و تیمی در مقابل کارهای فردی، تأکید بر همیاری و با هم کارکردن
الگوی هفت گانه گردن
گردن نیز هفت عنصر را برای فرهنگ سازمانی مطرح می‌کند که عبارت اند از(واعظی ۱۳۸۸):
سازگاری: کارکنان احساس می‌کنند که سازمان با محدودیت‌های تحمیلی بیرونی بسیاری مواجه است و قوانین، رویه‌ها، سیاست‌ها و خط مشی‌های متعددی وجود دارد. افراد به جای اینکه کارشان را به نحوی که صلاح می‌دانند انجام دهند، به تدریج باید خودشان را با محدودیت‌های پیرامونی تطبیق دهند.
مسئولیت: به کارکنان سازمان به میزانی مسئولیت داده می‌شود که به اهداف سازمانی واحد خود دست یابند. در نتیجه اعضا احساس می‌کنند خودشان می‌توانند تصمیم گیری کنند و مشکلات را حل نمایند، بدون آنکه لازم باشد هر یک از مراحل اجرای کار، قدم به قدم از سوی مسئولان بالاتر کنترل و هماهنگ شود.
استانداردها: سازمان به تولید و ارائه خدمات با عملکرد کیفی بالا و ممتاز تأکید دارد. یعنی درجه و میزانی که فرد احساس می‌کند سازمان در حال تبیین و تعریف اهداف چالشی و رقابت آمیز می‌باشد.
پاداشها: به درجه‌ای که کارکنان احساس می‌کنند در ازای وقت و نیروی کاری که به سازمان اختصاص داده‌اند، مورد قدردانی قرار خواهند گرفت.
شفافیت سازمانی: این نوع احساس در زمانی است که اعضای سازمان فکر می‌کنند که امور به طور روشن مشخص شده است و یا به عبارت دیگر اهداف به روشنی تعریف شده و وظیفه هر فرد در قبال آنها مشخص است.
صمیمیت و حمایت: احساس مبتنی بر اینکه در سازمان کارکنان در موارد حساس از همدیگر حمایت‌های لازم را خواهند نمود. در این صورت کارکنان به یکدیگر اعتماد و اطمینان دارند و اغلب یکدیگر را مورد حمایت قرار می‌دهند.
رهبری: تا چه حد اعضای سازمان به قبول و پذیرش رهبری اعتقاد دارند و به هدایت و سرپرستی افراد شایسته و با صلاحیت تمایل دارند. در این پژوهش مؤلفه‌های خلاقیت و نوآوری، توجه به افراد، تشکیل تیم و تمایل به تغییر به عنوان مؤلفه‌های فرهنگ سازمانی در نظر گرفته شده است.
موانع فرهنگی، موانع در طول انتقال و به اشتراک‌گذاری دانش در یک سازمان معمولا در نظر گرفته است. برای رسیدن به این اهداف، به طور معمول می‌توان گفت که مدیریت دانش: انجام تغییرات در فرهنگ سازمانی است.
فرهنگ است که توسط نویسندگان به عنوان مواد (جهانی ۱)، ذهنی (جهانی ۲)، تعریف شده به عنوان مجموعه‌ای در حال ظهور قبل از بصورتی عامل گروه به درک محیط خود را (مدل همان انگیزه به عنوان روانی در نظر گرفته زمانی که به یک فرد استفاده شود) طبقه بندی و هدف (جهان ۳)، به عنوان پیکربندی سطح بالا ارزش‌ها و نگرش بیان شده در یک بسته نرم افزاری از مشکلات در حال ظهور، مدل، نظریه‌ها، اکتشافها، برنامه‌ها و سابقه واقع در ظروف مختلف تعریف شده است.
فرهنگ همه جا در مدیریت دانش، به عنوان فرآیندهای کسب و کار و محصولات نهایی آنها دیده می‌شود. با این حال، بسیاری از عوامل دیگر (بوم شناسی اجتماعی، عوامل موقعیتی، نوشته‌های معامله)، برخی از آنها به اشتباه به عنوان فرهنگی طبقه بندی شده، به روابط پیچیده بین فرآیندهای دانش و نتایج آنها ( Luiz Fernando de Barros Campos,2008) .
۲ - ۳۲ صادرات:
وضعیت اقتصادی، سیاسی جهان پس از جنگ جهانی دوم و به ویژه در دو دهه اخیر تحولات چشمگیری را تجربه کرده که مبنای این تحولات، پیشرفت سریع در فناوری (تولید و ارتباطات) است. همگام با این تحولات، سلیقه مصرف کنندگان در سراسر جهان تغییر یافته و چه بسا کالاهایی که در دو دهه پیش در فهرست اقلام عمده صادراتی در جهان بود، امروز سهم زیادی در تجارت جهانی نداشته باشد. با این وجود کشورهایی که توسعه اقتصادی در نیم قرن اخیر را تجربه کرده‌اند، حضور موثر و کارسازی در بازارهای بین‌المللی دارند و توانسته‌اند متناسب با تقاضای جهانی، الگوهای تولید و سرمایه گذاری خود را تدوین و تنظیم نمایند ودر بستر رقابت، به درآمدهای ارزی هنگفتی دست یابند. برای ایران اسلامی که رهایی از اقتصاد وابسته به نفت را در سرلوحه برنامه‌های توسعه خود قرار داده، تلاش برای گسترش صادرات و حضور موثر در بازارهای خارجی، ضرورتی انکار ناپذیر است (Abay,2009). توجه به این نکته ضروری است که مهمترین عامل در بازاریابی کالاهای صادراتی، اقتصادی بودن تولید آنها می‌باشد. لذا آن گروه از تولیدات ملی توان عرضه در بازارهای خارجی را خواهند داشت که از مزیت نسبی برخوردار باشند. به دیگر سخن هزینه تمام شده این گونه کالاها در قیاس با قیمت آنها در بازارهای جهانی کمتر باشد و سود مناسبی برای تولید کننده و صادر کننده به ارمغان آورند (Burton,2010 ). پیروی از الگوی توسعه صادرات و رونق بخشیدن به درآمدهای ارزی حاصل از آن مزایایی از جمله ارزآوری برای اقتصاد ملی، رشد درآمد ارزی و متناسب با آن رشد توان وارداتی و بهره‌گیری از دانش فنی روز جهان، افزایش استاندارد زندگی و رفاه برای مردم، رونق سرمایه گذاری، ایجاد فرصتهای شغلی جدید، ارتقاء کیفیت تولیدات و سرانجام رشد پایدار اقتصادی را به همراه دارد. لذا با تغییر سیاست توسعه اقتصادی از جایگزینی واردات که در دو دهه اخیر در ایران مدنظر بوده و به خدمت گرفتن تمام نهادهای تصمیم گیرنده اجرایی (اعم از دولتی و خصوصی) می‌توان در ابتدا زمینه مساعد برای توسعه صادرات را فراهم ساخت. صادرات عبارتست از ارتباط و کارکردن با بازارهای حرفه ای و حرفه ای های بازار در آن سوی مرزها. صادرات نقطه آغاز ارتباط برقرار کردن با دیگران است. صادرات برای رشد و توسعه اقتصادی کشور است که از فروش تولیدات یا خدمات به کشورهای دیگر برای کسب درآمد ارزی حاصل می‌شود و در برقراری موازنه تجاری و ایجاد تعادل اقتصادی کمک شایانی می نماید (Hart,2006).
اگرچه امروزه تجارت نمی‌تواند به تنهایی به عنوان موتور رشد به حساب آید ولی هنوز هم می‌تواند کمک زیادی به کشورهای درحال توسعه نماید. از طریق تجارت یک کشور در حال توسعه می‌تواند از یک نقطه غبر کارا به نقطه بهینه تولید برسد. به علاوه با وجود تجارت امکان تقسیم کار درجهت تخصصی کردن آن و صرفه های اقتصادی مقیاس فراهم می‌شود (Lachenmaier:2004).
تجارت بر حسب صادرات و واردات تعریف می‌شود و در حالت کلی دو رویکرد بر حسب عوامل تعیین کننده عملکرد صادرات وجود دارد:
الف- بر پایه عوامل اولیه تولید
رویکردی است که مزیت نسبی بنگاه‌ها بر اساس عوامل تولید اولیه تعیین می‌شود. در این حالت مزیت نسبی از طریق وجود انحصار طبیعی، بر پایه فراوانی عوامل اولیه تولید و ثبات فناوری بنا شده است.
ب- بر پایه فناوری
رویکردی است که مزیت نسبی بر پایه کیفیت محصولات بنگاه‌‌ها و خدمات اولیه قرار می‌گیرد. در این رویکرد عملکرد صادرات روی سرمایه‌گذاری بنگاه‌‌ها در بکارگیری فناوری جدید، موجب توسعه محصولات جدید خواهد شد (Ozliclik: 2000).
تجارت خارجی، منبع تامین درآمدهای ارزی برای سرمایه گذاری و جذب فناوری‌های نوین در جهت افزایش توان تولیدی اقتصادی کشور است (ابریشمی: ۱۳۷۵) توجه به صادرات غیرنفتی و اقدامات مؤثر در جهت بهبود آن نیازمند ایجاد محیط رقابتی برای پیشبرد آن است و این امر خود حضور گسترده‌تر در بازارهای جهانی به ویژه عضویت در سازمان تجارت جهانی را ناگزیر می‌سازد. از آنجا که تجارت در اقتصاد پیچیده جهان امروز، تجارتی در شرایط مساوی و در عرصه رقابت کامل نیست و موفقیت در آن بدون تدوین سیاست‌های استراتژیک تجاری توسط مدیران اجرایی تقریباً محال می کند، پیشرفت مداوم و ارتقای تجاری، حضور فعال‌تر درعرصه تجارت جهانی و روبرو شدن با راهکار کشورهای دیگر را می‌طلبد. بنابراین انضباط، قانون مندی و ثبات در روابط اقتصادی بین المللی کشور و به تبع آن سیاست‌ها، برنامه‌ها، مقررات و قوانین، تصمیمات و روابط و فعالیتهای اقتصادی داخل، نخستین و مهمترین فایده عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی است که این خود باعث می‌شود، در میان مدت شرایطی را ایجاد کنیم که با بهره گرفتن از آن استراتژی مشخص‌تری برای صادرات غیرنفتی بویژه در بخش‌هایی که ایران در آن از مزیت نسبی برخوردار است، داشته باشیم. چنانچه آمارهای اقتصادی گمرک ایران بیانگر رشد روز افزون ا ین محصولات به نقاط مختلف آسیا و بخش‌هایی از اروپا بوده است.
تعریف صادرات: صادرات عبارتست از ارتباط و کارکردن با بازارهای حرفه‌ای و حرفه‌ای‌های بازار در آن سوی مرزها. صادرات نقطه آغاز ارتباط برقرار کردن با دیگران است (Young: 2007) . صادرات برای رشد و توسعه اقتصادی کشور است که از فروش تولیدات یا خدمات به کشورهای دیگر برای کسب درآمد ارزی حاصل می‌شود و در برقراری موازنه تجاری و ایجاد تعادل اقتصادی کمک شایانی می کند.
شرایط صادرات:
۱٫کیفیت کالا متناسب با بازار جهانی و انتظارات ملی منطقه‌ائی جهانی
۲٫دومین شرط صادرات، تسلط بر مهارتهای ارتباطی با انسانها و گروه های خارجی است .
۳٫سومین شرط صادرات کار کردن است – کار به مفهوم جهانی یعنی هدف گرا کار کردن .

همیشه مالک این ملّت است که داد
مگوی کشور جم، جم چکاره بود و چه کرد
به زور بازوی جمهور بود کز ضحاک

 

 

 

سند به دست فریدون قباله به دست قباد
مگوی ملک کیان،کی گرفت، کی به که داد؟
گرفت دل خلق کاوه حداد

 

 

 

(کلیات دیوان عارف،۱۳۶۱:۲۸۳)
می بینیم که در غزل بالا، عارف اساس کشور را ملّت می داند و واژه جمهوری را به مردم تعبیر می کند، اما در حقیقت عارف در تصنیف (( مارش جمهوری)) نیز نفرت خود را از حکومت شاهی و سلطنت و استبداد بیان می کند:

 

 

نیست دوران قجر باد
تا قیامت دادگر باد
کار ایران روبه ره باد
توده ملّت نمیراد

 

 

 

این شجر بی بار وبر باد
بازوی پر زور جمهوری
نام شاهی رو سیه باد
دامن غفلت نگیراد

 

 

 

(همان:۴۱۷)
می توان گفت که حمایت از جمهوری خواهی عارف، طرفداری از شخص رضاخان نبود بلکه در حقیقت او با حمایت از این طرح نفرت و کینه شدید خود را از قاجاریه نشان می داد، همچنین او با ساده دلی باور کرده بود که جمهوری واقعی مستقر خواهد شد،زندگی عارف بعد از سلطنت رسیدن رضا شاه،خود مبیّن این واقعیت است که او با خوش باوری تمام و اعتقاد قلبی در خدمت جمهوری خواهی قرار گرفته بود،اگر غیر از این بود باید شاعر با انقراض قاجار که یکی از آرزوهای دیرین او بود، مثل همیشه غزل سرایی می کرد و یا تصنیف می خواند امّا او حتی به رضاخان تبریک هم نمی گوید و با چشم خود می بیند که یک بار دیگر تاریخ و حوادث انقلاب مشروطه تکرار شد و این بار استبدادی خطرناک تر بر جان مردم حکمروا گشت بنابراین تبعیدی اختیاری بر می گزیند و از پایتخت دور می شود و چند ساله آخر عمر خود را در انزوا می گذراند.

همانگونه که دیدیم اندیشه جمهوری خواهی یکی از مهمترین مسائل سیاسی بود که شاعران در مقابل آن حساسیت نشان داده و با محور قرار دادن این موضوع بسیاری از مسائل روز و جامعه را بیان کردند، هر چند که درست است که در این دوره مسأله فشار بر مطبوعات آن آزادی کامل را از محیط آن روزگار گرفته بود، اما هرج و مرج سیاسی فرصت انتشار اشعار و مقالات شاعران و نویسندگان را مهیا می کرد،ارتباط مردم با این گروه نیز نسبت به سایر دوره ها بیشتر است و به تبع آن، اندیشه ها و سرود ه های سرایندگان از قدرت تأثیر گذاری بیشتری برخوردار می بود.
۲-۳-اوضاع اجتماعی:
عناوینی که تحت عنوان شعر اعتراض مطرح شد، اکثرا” مربوط به اوضاع سیاسی جامعه بود و نشان دهنده اعتراض و پرخاش گویندگان در آثار خود نسبت به مسائل سیاسی جامعه بود، نه اینکه بخواهیم سیاست را از اجتماع جدا کنیم بلکه برعکس این مضامین کاملا” مربوط به جامعه می باشد و هر مفهوم سیاسی در ارتباط با مردم و جامعه معنا پیدا می کند امّا تمام مفاهیم اجتماعی لزوما سیاسی نیستند، پرداختن به رنج ها، فقر و محرومیت اکثریّت جامعه یکی از برجسته ترین درون مایه های شعر اجتماعی است، می توان این گونه ادعا کرد که در این دوره به آن دلیل که اکثر شاعران مضامین خود را از جریان ها و حوادث روز جامعه می گرفتند، این نوع شعر تقریبا” به فراموشی سپرده شد،البته به این معنا نیست که در آثار این دوره شاعرانی همانند بهار، عشقی، فرخی و … به بعد اجتماعی و طبقه اکثریت جامعه پرداخته نمی شد بلکه سخنان آنان سراسر در مورد همین مردم بود، منتها رنگ صبغه سیاسی آن، مسائل اجتماعی را تحت و الشعاع قرار می داد و کمرنگ می کرد، البته در اشعار هریک از شاعران این دوره می توان نمونه هایی پیدا کرد که تماما” توصیف حال جامعه و فقر و محرومیت مردم و مشکلات آنهاست.
یکی از عالی ترین اینگونه اشعار، قصیده (( دختر گدا)) اثر طبع ملک الشعرای بهار است، که در سراسر این قصیده ضمن برشمردن فقر و محرومیت مردم در انتقاد از اوضاع اجتماعی روز و عدم استقرار عدالت اجتماعی سخن می گوید:

 

 

گویند سیم و زر به گدایان خدا نداد
از پیش ما گذشت خداوند و چیز
جان پدر بگوی بدانم خدا نبود
گر او خدا نبود چرا اعتنا نکرد
شخصی خیال که چیزی دهد ولی
گفتم که مرده مادر و بابام ناخوش است

 

 

 

جان پدر بگوی بدانم چرا نداد؟
دیشب ، که نان نسیه به ما نانوا نداد
آن شخص خوش لباس که چیزی به ما نداد
بر ما و هیچ چیز به طفل گدا نداد؟
آژان میان فتاد و ردم کرد و جا نداد
کس شاهیی برای غذا و دوا نداد

 

«فالاجماع فانه لاخلاف فی صحّه الاقرار و لزوم الحقّ به و انما اختلفوا فی تفصیله» ^[۱۱۱]
هیچ اختلافی در صحت اقرار و لزوم حق به وسیله آن نیست و فقط اختلاف در تفصیل آن می باشد .
در کتاب القواعد الفقهیه سید میرزا حسن موسوی بجنوردی آمده است :
«الاجماع من کافه علما الاسلام و عدم الخلاف من احدهم فی حجّیه اقرار العقلاء علی انفسهم و نفوذه فی الجمله ، یکی از مدارک این قاعده ، اجماع علمای اسلام است و هیچ کس در حجیّت و اعتبار آن اختلافی ننموده است»
بند چهارم : سیره و بنای عقلا
جریان سیره مستمره قدیم و جدید در تمام زمان ها و مکان ها بر اعتبار اقرار ، کاشف از این می باشد که ، در زمان شارع نیز چنین بوده است . و اگر شارع این سیره را امضا نمی کرد . این چنین باقی نمی ماند . شارع از چنین روشی منع نکرده است ، بلکه امر نیز راجع به آن صورت گرفته است . ^۱
گفتار دوم : ادله حقوقی اعتبار اقرار
در این گفتار ضمن توضیح مختصر، به مواد قانونی مندرج در قانون مدنی، قانون آئین دادرسی مدنی، قانون مجازات اسلامی و قانون آئیندادرسی کیفری راجع به ادله و مستندات و حقوق اقرار اشاره مینمائیم .
بند اول : قانون مدنی
قانونگذار در قانون مدنی (مواد ۱۲۵۹ الی ۱۲۸۳) اقرار را در زمره ادله حقوقی بیان نموده چرا که اقرار در میان ادله حقوقی ساده ترین و قطعیترین طریقی استکه میتواند دعاوی و مرافعات را حل و فصل نماید . و هر گونه تردید و اشکال را برطرف نماید ، زیرا ، از نظر تحلیلی هیچ عاقلی ادعای دیگری را که به زیان اوست نمی پذیرد مگر آنکه آن ادعا در واقع محقق باشد . چون انسان عاقل و مختار با توجه به زیان عملی، آن را انجام نمیدهد. بنابراین قانون مدنی چنین فرض میکند، که اخبار هر کس به زیان خود منطبق با واقع است یعنی ، دلالت اقرار به واقعه ی موضوع آن مبتنی بر اماره ی راست بودن آن است به همین دلیل با سایر دلایل خلاف اقرار را میتوان ثابت کرد و اقراری که کذب یا اشتباه بودن آن احراز شود اثر ندارد. در نتیجه باید گفت اقرار در امور مدنی واجد موضوعیت و قاطع دعوی است.^[۱۱۲] حال به مواد مربوط به اقرار در قانون مدنی به شرح ذیل اشاره میگردد .

(مواد ۱۲۵۹ الی ۱۲۸۳ قانون مدنی) :
ماده ۱۲۵۹ : اقـرار عبارت از اخبار به حقی است برای غیر بر ضرر خـود .
ماده ۱۲۶۰ : اقـرار واقع می شود به هر لفظی که دلالت بر آن نماید .
ماده ۱۲۶۱ : اشاره شخص لال که صریحاً حاکی از اقرار باشد صحیح است .
ماده ۱۲۶۲ : اقرار کننده باید بالغ ، عاقل ، قاصد و مختار باشد بنابراین اقرار صغیر و مجنون در حال دیوانگی و غیر قاصد و مکر موثر نیست .
ماده ۱۲۶۳ : اقرار سفیه در امور مالی مؤثر نیست .
ماده ۱۲۶۴ : اقرار مُفَلَّس و ورشکسته نسبت به اموال خود بر ضرر دیّان نافذ نیست.
ماده ۱۲۶۵ : اقرار مدعی افلاس و ورشکستگی در امور راجع به اموال خود ، به ملاحظه حفظ حقوق دیگران ، منشائ اثر نمی شود تا افلاس و عدم افلاس او معین گردد .
ماده ۱۲۶۶ : در مقرُّله اهلیت شرط نیست . لیکن بر حسب قانون باید بتواند دارای آن چه که به نفع او اقرار شده است ، بشود .
ماده ۱۲۶۷ : اقرار به نفع متوفی درباره ورثه او مؤثر خواهد بود .
ماده ۱۲۶۸ : اقرار معّلق موثر نیست .
ماده ۱۲۶۹ : اقراربه امریکه عقلاً یا عادتاً ممکن نباشد و یا برحسب قانون صحیح نیست اثریندارد .
ماده ۱۲۷۰ : اقرار بر حمل در صورتی موثر است که زنده متولد شود .
ماده ۱۲۷۱ : مقرله ، اگر به کلی مجهول باشد، اقـرار اثـری نـدارد و اگـر فی الجمله معلوم باشد ، مثل اقرار برای یکی از دو نفر معین ، صحیح است .
ماده ۱۲۷۲ : در صحت اقرار تصدیق مقرّله شرط نیست ، لیکن اگر مفاد اقرار را تکذیب کند ، اقرار مزبور در حق او اثری نخواهد داشت .
ماده ۱۲۷۳ : اقرار به نسب در صورتی صحیح است که اولاً تحقق نسب بر حسب عادت و قانون ممکن باشد ، ثانیاً کسی که به نسب او اقرار شده تصدیق کند ، مگر در مورد صغیری که اقرار بر فرزندی او شده به شرط آن که منازعی در بین نباشد .
ماده ۱۲۷۴ : ق.م : «اختلاف مقر ومقرله در سبب اقرار مانع صحت اقرار نیست »
ماده ۱۲۷۵ : هر کس اقرار به حقی برای غیر کند ملزم به اقرار خود خواهد بود
ماده ۱۲۷۶ : اگر کذب اقرار نزد حاکم ثابت شود آن اقرار اثری نخواهد داشت
ماده ۱۲۷۷ : انکار بعد از اقرار مسموع نیست ، لیکن اگر مقر ادعا کند که اقرار او فاسد یا مبنی بر اشتباه یا غلط بوده شنیده می شود و هم چنین است در صورتی که برای اقرار خود عذری ذکر کند که قابل قبول باشد ، مثل این که بگوید اقرار به گرفتن وجه در مقابل سند یا حواله بوده که وصول نشده ، لیکن دعاوی مذکور مادامی که اثبات نشده مضر به اقرار نیست .
ماده ۱۲۷۸ : اقرار هر کس فقط نسبت به خود آن شخص و قائم مقام او نافذ است و در حق دیگری نافذ نیست . مگر در موردی که قانون آن را ملزم قرار داده باشد .
ماده ۱۲۷۹ : اقرار شفاهی واقع در خارج از محکمه را در صورتی میتوان به شهادت شهود اثبات کرد که دعوی به شهادت شهود قابل اثبات باشد و یا ادله و قرائنی بر وقوع اقرار موجود باشد .
مـاده ۱۲۸۰ : اقـرار کتبـی در حکم اقرار شفـاهی است .
مـاده ۱۲۸۱ : قید دین در دفتر تجار به منزله اقرار کتبی است .
مـاده ۱۲۸۲ : اگر موضوع اقرار در محکمه مقید به قید یا وصفی باشد مقرله نمی تواند آن را تجزیه کرده از قسمتی از آن که به نفع اوست بر ضرر مقر استفاده نماید و از جزء دیگر آن صرف نظر کند .
مـاده ۱۲۸۳ : اگر اقرار دارای دو جزء مختلف الاثر باشد که ارتباط تامی با یکدیگر داشته باشد ، مثل این که مدعی علیه اقرار به اخذ وجه ازمدعی نموده و مدعی ردشود مطابق ماده۱۳۳۴ اقدامخواهد شد.^[۱۱۳]
بند دوم : قانون آئین دادرسی مدنی
در قانون آئین دادرسی مدنی اقرار مادر ادله فرض گردیده ، و آن را بعنوان دلیل احصاء و با وجود آن دلیل دیگری برای ثبوت لازم ندانشته است . شاید این خود به زیبایی آنچه که برخی برای وصف آن (ملکه ادله) و یا (تواناترین دلیل)بکار برده اند را برای ما نمایان می سازد . اقرار خوانده ، دادرس را نیز ملزم به رعایت مفاد اقرار میکند چرا که دادرس نمی تواند به این استناد که اقرار او را قانع نساخته و با قرائن دیگر مخالف است از اجرای آن خودداری کند و از خواهان دلیل دیگر بخواهد . بدین ترتیب مفاد اقرار بر او تحمیل میشود مگر اینکه احراز کند اقرار از درون فاسد است و شرایط قانونی اقرار نافذ را ندارد هرچند که مقر نیز ادعایی نکند . به طور خلاصه باید گفت ارزیابی اقرار با دادرس نیست، او ناچار است اقرار حائز شرایط نفوذ را بپذیرد ولی احراز جمع شدن ارکان و شرایط اقرار با اوست و اگر در این راه به کذب اقرار رسد بیاعتباری آن را اعلام میکند و با وجود این در مورد اقرار خارج از دادگاه چون انتصاب اقرار به گوینده آن و اصالت اخباری که مستند دعوا قرار گرفته مسلم نیست ارزیابی دادگاه در اعتبار این انتصاب و اصالت ، سهم موثری در حکم و سرنوشت دعوا را دارد.^[۱۱۴] حال به مواد مربوط به اقرار در قانون آیئن دادرسی مدنی به شرح ذیل اشاره میگردد.
ماده ۲۰۲ : هرگاه کسی اقرار به امری نماید که دلیل ذی حق بودن طرف او باشد ، دلیل دیگری برای ثبوت آن لازم نیست .
ماده ۲۰۳ : اگر اقرار در دادخواست یا حین مذاکره در دادگاه یا در یکی از لوایحی که به دادگاه تقدیم شده است به عمل آید. اقرار در دادگاه محسوب میشود، در غیر این صورت اقرار در خارج از دادگاه تلقی می شود .
ماده ۲۰۴ : اقرار شفاهی است ، وقتی که حین مذاکره در دادگاه به عمل آید و کتبی است در صورتی که در یکی از اسناد یا لوایحی که به دادگاه تقدیم گردیده اظهار شده باشد. در اقرار شفاهی ، طرفی که می خواهد از اقرار طرف دیگر استفاده نماید باید از دادگاه بخواهد که اقرار او در صورت مجلس قید شود .
ماده ۲۰۵ : اقرار وکیل علیه موکل خود نسبت به اموری که قاطع دعوی است پذیرفته نمیشود. اعم از این که اقرار در دادگاه یا خارج از دادگاه به عمل آمده باشد .
بند سوم : قانون مجازات اسلامی
در قانون مجازات اسلامی تعریفی از اقرار صورت گرفته است چرا که بر طبق ماده ۱۶۴ قانون مجازات اسلامی « اقرار عبارت از اخبار شخص به ارتکاب جرم از جانب خود است » همچنین از آن به عنوان یکی از طرق اثبات جرائم نامبرده است اقرار در قانون مجازات اسلامی و یا در امور کیفری لزوماً «مقرله» یا «کسی که به نفع او اقرار شود» وجود ندارد. ممکن است گفته شود در برخی امور کیفری مثل قتل و ضرب و جرح ، سرقت و قذف «مقرله» موجود است و در سایر امور کیفری هم اجتماع و جامعه را میتوان «مقرله» فرض کرد . در امور کیفری متعاقب ادله ی دیگر است و پیش بینی تعداد اقرار هم در قانون مجازات شده است چرا که اقرار معین و کمک ادله دیگر و نوعی اماره است و اقرار سفیه در امور کیفری مسموع و موثر است و همچنین اقرار بر اقرار اثر اقرار پیشین را منتفی و گاه تغییر می دهد و انکار بعد از اقرار موجب سقوط مجازات نیست به جز در اقرار به جرمی که مجازات آن رجم یا حد قتل باشد . بنا به مراتب مذکور نتیجه آنکه حجیت اقرار در امور کیفری منوط به تحلیل و بررسی صدق و کذب و احتمال عقلانی آن است .حال به مواد مربوطه به اقرار در قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ به شرح ذیل اشاره میگردد .
ماده ۱۶۴ : اقرار عبارت از اخبار شخص به ارتکاب جرم از جانب خود است .
ماده ۱۶۵ : اظهارات وکیل علیه موکل و ولی و قیم علیه مولی علیه اقرار محسوب نمی شود .
تبصره : اقرار به ارتکاب جرم قابل توکیل نیست .
ماده ۱۶۶ : اقرارباید با لفظ یا نوشتن باشد و در صورت تعذر ، با فعل از قبیل اشاره نیز واقع می شود و در هر صورت باید روشن و بدون ابهام باشد .
ماده ۱۶۷ : اقرار باید منجّز باشد و اقرار معلق و مشروط معتبر نیست .
ماده ۱۶۸ : اقرار درصورتی نافذ استکه اقرار کننده درحین اقرار، عاقل ، بالغ ، قاصد و مختار باشد .

در پرونده‌ای مادر استدلال نموده که احتمال عود ناراحتی روانی پدر می­باشد خطر جانی، فرزندان او را تهدید می­ کند و اینکه دخترش هنوز هفت سال ندارد و شرعاً و قانوناً باید نزد او باشد و پسر هم به جهت عارضه رو حی پدرش، نباید نزد او باشد. دادگاه بر اساس این دلایل درخواست حضانت پدر را رد نموده و مقرّر داشته :« با توجه به وضع روحی پدر و این که مجرد زندگی می‌کند، درخواست حضانت وی رد می‌شود ». این رأی در تاریخ ۱۳/۶/۷۰ مورد تأیید شعبه‌ ۳۰ دیوان عالی کشور قرار گرفته است^[۱۴۰].
سوء استفاده از طفل یا اجبار او به ورود در مشاغل ضد اخلاقی مانند فساد و فحشاء، تکدی گری و قاچاق
تکرار ضرب و جرح خارج از حد متعارف
به‌موجب ماده ۱۱۷۹ قانون مدنی :« ابوین حق تنبیه طفل خود را دارند، ولی به استناد این حق نمی‌توانند طفل خود را خارج از حدودِ تأدیب تنبیه نمایند ».
با وجود محبت بی شائبه­ای که پدر و مادر نسبت به فرزندان خود دارند، گاه دیده می­ شود که رفتار خشونت بار آنان و تنبیه­های دشواری که بر فرزندان خود روا می­دارند، سلامت جسمی و تربیت اخلاقی کودک را به خطر می­اندازند. در این صورت دادگاه می ­تواند حق حضانت را معلق دارد و کودک را به هزینه پدر به دیگری بسپارد^[۱۴۱].
مواردی که در ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی بیان شده حصری نمی‌باشند و موقعیت‌های دیگری نیز ازجمله ناتوانی در نگاهداری کودک و ابتلا به بیماری های واگیر^[۱۴۲] می‌توانند از مصادیق این ماده محسوب شوند.
از آن‌جا که مباشرت در حضانت شرط نیست^[۱۴۳] ناتوانی در حفاظت و نگاهداری از کودک درصورتی‌ از مصادیق عدم مواظبت محسوب می‌شود که والدین نتوانند شخصی را برای اداره امور فرزندشان اجیر کنند و درنتیجه دادگاه هر تصمیمی را که برای حضانت از طفل مقتضی بداند اتخاذ می‌کند.

در مورد ابتلا به بیماری‌های مسری، حقوق‌دانان نظراتی ارائه داده اند از جمله :
- در صورتی‌که مادر دچار بیماری مسری گردد که موجب سرایت به‌ طفل شود، خواه مداوای بیماری مزبور ساده باشد مانند گریپ، حصبه و امثال آن و یا صعب‌العلاج باشد مانند سل ریوی، حق حضانت او ساقط می‌گردد، زیرا نگاهداری طفل به‌وسیله او یا شیردادنش موجب بیماری طفل می‌شود. مگر آن‌که بتواند به‌وسیله پرستار تکالیف حضانت را اعمال نماید^[۱۴۴].
- درمورد بیماری‌های واگیر، حضانت منتفی نیست و اصل، بقای حضانت است؛ و دلیلی بر سقوط حضانت به صرف ابتلای شخص به یک بیماری واگیر وجود ندارد. چنانچه ممکن است بیمار مباشرت در نگاهداری طفل نداشته و اقدام لازم برای جلوگیری از سرایت بیماری را به‌عمل آورد. البته درمورد ابتلا به بیماری‌های مهم، دادگاه می‌تواند، با رعایت مصلحت طفل، حضانت را به شخص دیگری واگذار کند^[۱۴۵].
- ابتلاء به بیماری­های ساری، به شرط این‌که پدر یا مادر نتواند دادگاه را مطمئن سازد که بیماری او سلامت طفل را به­خطر نمی­اندازد از جمله موانع حضانت به‌شمار می‌آید. امکان سرایت بیماری به تنهایی مانع از اجرای حق حضانت نیست. بایستی این سرایت برای سلامت طفل خطر جدی به ­وجود آورد وگرنه، سرماخوردگی و آنفلوآنزا از بیماری­هایی است که به ­سرعت شایع می­ شود و نمی­ توان بر مبنای چنین خطری کودک را از دامان مادر گرفت. به همین جهت دادگاه باید چگونگی و اندازه خطر را تعیین کند و در این بازه، مانند جنون ابوین یا شوهرکردن مادر نمی‌توان حکم نوعی داد^[۱۴۶].
پدر یا مادری که عهده‌دار پرورش و تربیت کودک است، می‌تواند خود کارهای کودک را انجام دهد، یا برای این کار، شخصی را اجیر کند که در این‌ صورت حضانت به‌دست پدر و مادر است، ولی آنان به‌طور مستقیم کارهای کودک را انجام نمی‌دهند بلکه به ‌دستور و زیر نظر آنان، شخص دیگری کارهای طفل را انجام می‌دهد^[۱۴۷]. درنتیجه اگر بیماری، باعث ناتوانی والدین در نگاهداری کودک شود و یا موجب شود که صحت جسمانی طفل به‌خطر افتد اما بتوان شخصی را استخدام نمود که امور مربوط به کودک را انجام دهد و از سرایت بیماری به طفل جلوگیری کرد، نباید پدر و مادر را ازحق حضانت فرزندشان محروم کرد.
۲ – شرط ویژه مادر : عدم ازدواج مادر با شخصی غیر از پدر طفل
هرگاه پدر و مادر طفل از یکدیگر جدا شوند و مادر، در دورانی که عهده‌دار حضانت طفل است با شخص دیگری غیر از پدر طفل ازدواج کند حق حضانتش ساقط شده و پدر عهده‌دار حضانت می‌شود، زیرا همان‌گونه که فقها نیز استدلال کرده‌اند زن با ازدواج با مرد دیگری موظف به انجام تکالیف زناشویی است و نمی‌تواند به‌درستی از عهده تکالیف مربوط به حضانت برآید. قانون‌گذار در ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی مقرّر می‌دارد :« اگر مادر در مدتی‌که حضانت طفل با او است … به‌دیگری شوهر کند، حق حضانت با پدر خواهد بود ». این امر در صورتی است که پدر طفل زنده باشد^[۱۴۸] و پس از فوت پدر حضانت در هر حال با مادر است و شوهر کردن در آن اثر ندارد^[۱۴۹].
درصورتی‌که نکاح مادر با دیگری منحل شود، حق اعمال حضانتش که ساقط شده بود عودت می‌یابد، زیرا حق مزبور از حقوق طبیعی و در مدت معینه از آن مادر می‌باشد و مانع از اجرای آن نکاح با غیر بوده است و پس از زوال مانع مزبور مادر می‌تواند حق حضانت خود را اعمال کند. درصورتی‌که انحلال نکاح مادر با غیر به‌وسیله طلاق رجعی باشد، به‌نظر می‌رسد مادامی که مدت عده رجعیه باقی است حق اعمال حضانت برنمی‌گردد، زیرا مطلقه رجعیه زوجه یا در حکم زوجه می‌باشد. هرگاه شوهر رجوع ننمود پس از انقضای مدت عده، حق اعمال حضانت عودت می‌یابد^[۱۵۰].
اگر حضانت به زن دیگری به‌جز مادر طفل واگذار شود و آن زن ازدواج کند، قانون مدنی درمورد این‌که آیا حضانت او ساقط خواهد شد یا خیر، ساکت است؛ لیکن می‌توان گفت وقتی‌که ازدواج مادر که محبت بیشتری نسبت به طفل دارد موجب سقوط حضانت باشد، ازدواج شخص دیگری که عهده‌دار حضانت است باید به‌طریق اولی حضانت را ساقط کند، مگر این‌که به‌موجب تصمیم دادگاه، باتوجه به‌وضع جدید زن، نگاهداری طفل کماکان به او واگذار شود^[۱۵۱].
پ - دیدگاه قانون حمایت از خانواده
ماده ۱۲ قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۵۳ مقرّر می‌دارد :« درکلیه مواردی که گواهی عدم امکان سازش صادر می‌شود دادگاه ترتیب نگاهداری اطفال … را باتوجه به وضع اخلاقی و مالی طرفین و مصلحت اطفال معین‌ می‌کند …». مطابق این ماده، دادگاه می‌تواند تمام مصالح معنوی و مادی دور و نزدیک طفل را در نظر آورد و بدین ترتیب پدر یا مادر را از حضانت طفل، محروم نماید. بنابراین مصلحت‌اندیشی دادگاه تنها در چارچوب « عدم مواظبت از طفل » و « انحطاط اخلاقی » پدر و مادر، دور نمی‌زند و لازم نیست همان‌گونه که ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی بیان داشته « صحت جسمانی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد ». دادگاه در انتخاب بین پدر یا مادر تنها برای رفع ضرر از طفل تصمیم نمی‌‌گیرد؛ حق انتخاب بین خوب و بهتر را نیز دارد و می‌تواند مصلحت والاتر را برگزیند^[۱۵۲]. همچنین ماده ۱۳ این قانون به دادگاه این اختیار را داده تا هر زمان که تشخیص داد تغییر در وضع حضانت طفل ضرورت دارد، پس از رسیدگی حضانت را به هرکسی که مقتضی بداند محول کند و علاوه‌بر حضانت طفل، درمورد هزینه حضانت نیز تصمیم بگیرد.
در قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۹۱ نیز مصلحت کودک مورد توجه قرار گرفته و بر این اساس درمورد صلاحیت پدر و مادر قضاوت می شود. ماده ۲۹ این قانون بیان می‌کند که دادگاه ضمن رأی خود درمورد طلاق والدین درمورد چگونگی حضانت و نگهداری اطفال و نحوه پرداخت هزینه‌های حضانت و نگهداری تصمیم مقتضی اتخاذ می‌کند. درصورتی‌که از نظر دادگاه، پدر و مادر دارای شرایط لازم برای حضانت کودک نباشند و درنتیجه نتوانند تکالیف خود را به‌درستی انجام دهند و مصالح و منافع طفل را مراعات نمایند، دادگاه درمورد حضانت طفل هر تصمیمی را که مناسب‌تر باشد و به‌مصلحت طفل بداند اتخاذ می‌کند از جمله این‌که مطابق ماده ۴۱ این قانون می‌تواند حضانت را به شخص دیگری واگذار نماید و یا بدون این‌که حق حضانت را از پدر یا مادر سلب نماید، شخصی را به‌عنوان ناظر تعیین کرده، حدود نظارت وی را مشخص می کند. این ماده چنین بیان می‌دارد :« هرگاه دادگاه تشخیص دهد توافقات راجع به … حضانت، نگهداری و سایر امور مربوط به طفل بر خلاف مصلحت او است یا درصورتی‌که مسؤول حضانت از انجام تکالیف مقرر خودداری کند …، می‌تواند درخصوص اموری از قبیل واگذاری امر حضانت به دیگری یا تعیین شخص ناظر با پیش‌بینی حدود نظارت وی با رعایت مصلحت طفل تصمیم مقتضی اتخاذ کند » و همچنین برطبق ماده ۴۵ این قانون :« رعایت غبطه و مصلحت کودکان و نوجوانان درکلیه تصمیمات دادگاه‌ها و مقامات اجرایی الزامی است ».
بنابراین نه در قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۵۳ و نه در قانون مصوب ۱۳۹۱ شروطی برای مسؤول حضانت شمارش نشده است و دادگاه در هر مورد خاص بنابر مصلحت کودک هر حکمی را که شایسته بداند صادر می‌کند.
برای مثال باتوجه به مواد ۱۲ و ۱۳ قانون مصوب سال ۱۳۵۳ و مواد ۴۱ و ۴۵ قانون مصوب سال ۱۳۹۱، اگر دادگاه تشخیص دهد مادر با این‌که شوهر دیگری اختیار کرده برای نگاهداری طفل مناسب‌تر از پدر است، حضانت را باتوجه به مصلحت کودک به مادر خواهد داد. و درصورتی‌که به‌علت ازدواج مادر و یا جنون او دادگاه تشخیص دهد که پدر باید عهده‌دار حضانت شود پس از انحلال نکاح و یا بهبودی او نیز دادگاه می‌تواند در راه مصلحت طفل و بر اساس قانون حمایت از خانواده از سپردن او به مادر خودداری کند و پدر را در حضانت ابقاء نماید^[۱۵۳].
بخش دوم
دارندگان و مدت زمان حضانت
و هزینه‌ها و ضمانت اجراهطای آن
این بخش شامل دو فصل می‌باشد. فصل اول در دو گفتار به شناسایی صاحبان حق حضانت و تعیین پایان دوره حضانت می‌پردازد و فصل دوم در گفتار اول هزینه‌های دوران حضانت و در گفتار دوم ضمانت اجراهای حضانت را بررسی می‌کند.
فصل اول : دارندگان حق حضانت و مدت زمان آن
درمیان فقها و حقوق‌دانان درخصوص این موضوع که در شرایط مختلف چه شخصی می‌تواند صاحب حق حضانت تلقی گردد دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد که در گفتار اول تحت عنوان « دارندگان حق حضانت » به آن می‌پردازیم. همچنین درمورد مدت زمان حضانت نظراتی ارائه شده که این نظرات در گفتار دوم بررسی می‌گردند.
گفتار اول : دارندگان حق حضانت
باتوجه به موقعیت‌های گوناگونی که امکان دارد در خانواده پیش بیاید، اشخاص مختلفی ممکن است به‌عنوان صاحب حق حضانت شناخته شوند؛ بنابراین هنگامی‌که والدین طفل زنده‌اند و با کودک خود در یک مکان زندگی می‌کنند با زمانی‌که پدر و مادر از یکدیگر جدا شده و یا یکی از والدین فوت کرده و یا هیچ یک در قید حیات نباشند وضعیت‌های متفاوتی است که هر یک چاره‌اندیشی مختص به خود را طلب می‌کند . در ذیل به بررسی آن می‌پردازیم.
الف - در صورت حیات والدین
حضانت در درجه اول حق و تکلیف طبیعی و قانونی پدر و مادر است که طفل را به دنیا آورده اند^[۱۵۴].کودک احتیاج به کسی دارد که مراقبت از وی را بر عهده گیرد و لوازم زندگی او را از قبیل خوراک، آشامیدنی، لباس، خوابگاه و نیز تربیت وی فراهم آورد و پدر و مادر به واسطه قرب و محبت بیشتر به کودک در این جهت واجد حق شناخته شده اند^[۱۵۵]. در نتیجه هنگامی‌که پدر و مادر طفل در قید حیات هستند و شایستگی حضانت طفل را دارند، در این امر بر دیگران مقدمند اما نباید حق تقدم ایشان در برابر یکدیگر را به‌ویژه هنگامی‌که زن و شوهر طلاق گرفته‌اند نادیده گرفت. در این قسمت به بررسی این موضوع پرداخته و حضانت طفل در دو وضعیت زندگی مشترک و جدایی والدین از یکدیگر مطالعه می‌گردد.
۱ - در دوران زندگی مشترک
۱-۱دیدگاه فقهی
پدر و مادر بر فرزندان خود حق حضانت دارند و با وجود آنان، دیگران چنین حقی ندارند. درصورت اشتراک آنان در زندگی، هر دو با هم عهده دار امر حضانت هستند و هر یک وظایف خود را در قبال فرزند انجام می دهد^[۱۵۶]. لیکن بنا بر عقیده مشهور فقها مادر تا دوسال درمورد پسر و تا هفت سال درمورد دختر بر پدر حق تقدم دارد. البته پدر تا زمان بلوغ طفل به امر تربیت او می پردازد^[۱۵۷] و به این ترتیب در دوران ازدواج در امر حضانت با مادر همکاری می‌کند^[۱۵۸]. بعد از رسیدن پسر به سن دو سال تمام و رسیدن دختر به هفت سال تمام اولویت در امر حضانت با پدر خواهد بود.
۲-۱دیدگاه قانونی
مطابق ماده ۱۱۰۴ قانون مدنی :« زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند ». یکی از مهم‌ترین تکالیف مشترک زن و شوهر نگاهداری و تربیت فرزند است. هنگامی‌که والدین و فرزندان با هم زندگی می‌کنند، معمولاً، والدین وظیفه حضانت را هم مشترکاً انجام می‌دهند ولی از اولویتی که قانون مدنی در ماده ۱۱۶۹ تا سن هفت سالگی برای مادر قائل شده، می توان نتیجه گرفت که حتی زمانی که والدین با هم زندگی می کنند، پدر باید عقیده و روش مادر را در نگاهداری و پرورش طفل قبل از هفت سال محترم بشمارد زیرا قانون گذار تا سن هفت سالگی مادر را برای حضانت مناسب‌تر دانسته است^[۱۵۹]. و باتوجه به ماده ۱۱۶۸ قانون مدنی که نگاهداری اطفال را حق و تکلیف ابوین تلقی کرده چنین بر می آید که اولویت یکی از پدر و مادر از دیگری رفع تکلیف نمی کند^[۱۶۰].
۳-۱دیدگاه قانون حمایت از خانواده
در قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۵۳ و همچنین در قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ درمورد ترتیب نگهداری طفل در زمان زندگی مشترک حکمی بیان نشده ‌است درنتیجه مطابق قانون مدنی عمل می‌شود ولی از آن‌جا که در هردو قانون مصوب ۱۳۵۳ و مصوب ۱۳۹۱ به مصلحت کودک به‌عنوان محور تمام تصمیمات توجه ویژه‌ای شده، چنانچه دادگاه زندگی کودک درکنار پدر و مادر و یا زندگی در کنار یکی از آن‌ ها را خلاف مصلحت طفل بداند، می‌تواند هر تصمیمی را که به حال طفل مناسب‌تر است اتخاذ نماید.
۲ - پس از جدایی
۱-۲ دیدگاه فقهی
۱-۱-۲ دوران شیرخوارگی
فقهای امامیه بر این باورند که اگر مادر، آزاد، مسلمان و عاقل باشد^[۱۶۱] در طول مدت شیرخوارگی نسبت به حضانت فرزند، سزاوارتر است^[۱۶۲]، اعم از این که خودش طفل را شیر بدهد یا این کار را توسط دیگری انجام دهد^[۱۶۳]. همچنین گفته شده مادر از زمان ولادت تا دو سالگی درمورد فرزند پسر و تا هفت سالگی درمورد فرزند دختر برای حضانت، اولویت دارد^[۱۶۴].
حضانت و رضاع دو حق متفاوت از یکدیگر هستند و به‌علت سقوط حق رضاع مادر به دلیل وجود مرضعه ای که تبرعاً طفل را شیر می‌دهد، حق حضانت او ساقط نمی‌شود و برای شیر دادن طفل، او را از مادر به مرضعه می دهند و سپس دوباره برای حضانت از مرضعه به مادر بر می‌گردانند و اگر از این بابت ضرری بر زوج و چه بسا بر کودک وارد شود از آنجا که نباید ضرر تحمیل شود، حق حضانت مادر ساقط می شود^[۱۶۵].
۲-۱-۲ بعد از دوران شیرخوارگی
بنابر نظر مشهور فقهای امامیه بعد ازدوران شیرخوارگی، پدر به حضانت طفل شایسته تر است^[۱۶۶] و مادر تا هنگامی که ازدواج نکرده است^[۱۶۷] نسبت به حضانت دختر تا هفت سالگی و به قولی تا نه (۹) سالگی سزاوارتر است^[۱۶۸]. اما چنانچه مادر، در این زمان ازدواج کند، حق حضانت او نسبت به دختر نیز ساقط می‌شود و در این هنگام، پدر عهده‌دار امر حضانت می‌گردد^[۱۶۹].
۲-۲دیدگاه قانونی
۱-۲-۲ تا هفت سالگی
قانون‌گذار در ماده ۱۱۶۹ قانون مدنی مصوب ۱۹/۱/۱۳۱۴ به پیروی از نظر مشهور فقهای امامیه، مادر را در حضانت پسر از بدو تولد تا دو سالگی و نسبت به دختر تا هفت سالگی، بر پدر مقدم می‌داشت. اما این ماده در ۸/۹/۱۳۸۲ اصلاح شد. این ماده چنین بیان می‌دارد :« برای حضانت و نگاهداری طفلی که ابوین او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند، مادر تا هفت سالگی اولویت دارد … ».
ماده ۱۱۶۹ قبلی توجه چندانی به مصلحت کودک و واقعیت‌های اجتماعی نداشت، ولی در ماده اصلاحی موارد مذکور مورد توجه قرار گرفته ‌است؛ واگذاشتن حضانت کودک به مادر، در سال‌های نخستین زندگی امری طبیعی و منطقی است، چه مهربانی و ازخودگذشتگی مادر و مراقبت و مواظبت او از طفل از هر کسی بیشتر است و کودک در این سنین به مادر بیش از هر شخص دیگری نیازمند است. کودک در سنین پایین اصولاً وابستگی عاطفی بیشتری به مادر دارد و این وابستگی از دوران جنینی آغاز می‌گردد. از بعد روانی و جامعه شناختی نیز سن هفت سالگی در تعیین اولویت مادر، در نگاهداری کودک، چه پسر باشد چه دختر، سن مناسبی به نظر می‌رسد^[۱۷۰].

******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
dIP1 .25782 .19930 1.2936[.232]
dAQ 21848.6 5916.1 3.6931[.006]
dAQ1 -3401.4 3205.7 -1.0610[.320]
dGDP .16585 .20668 .80247[.445]
dGDP1 -.13480 .15603 -.86395[.413]
dIG -2.5011 .58191 -4.2980[.003]
dIG1 2.5544 .59448 4.2969[.003]
dOILX -1.2943 .32043 -4.0393[.004]
dOILX1 .77435 .43961 1.7615[.116]
dHC -2272.5 694.9216 -3.2701[.011]
dHC1 -4128.2 1191.5 -3.4645[.009]
dC -29929.2 24687.4 -1.2123[.260]
ecm(-1) -1.1556 .41055 -2.8149[.023]
******************************************************************************
R-Squared .99389 R-Bar-Squared .95927
S.E. of Regression 2025.8 F-stat. F( 12, 8) 40.6688[.000]
Mean of Dependent Variable 2914.1 S.D. of Dependent Variable 10037.8
Residual Sum of Squares 1.23E+07 Equation Log-likelihood -169.2539
Akaike Info. Criterion -187.2539 Schwarz Bayesian Criterion -196.6546
DW-statistic 2.4367
******************************************************************************
.

۷-۲-۵-۶) تأثیر ثبات سیاسی (PS) بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی:

با توجه به اینکه در فصل قبل، شاخص کیفیت سیاسی-اجتماعی دولت را به دو بخش کیفیت اداری و ثبات سیاسی تقسیم نمودیم، در این بخش می‌خواهیم به این سؤال پاسخ دهیم که ارتباط جزء ثبات سیاسی با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در ایران چگونه است. از این رو مدل ARDL با توجه به معادله (۳-۶) با جایگزاری شاخص ثبات سیاسی(PS) به جای GOVPQ محاسبه شده است.^[۱۲۵] سپس این مدل به مدل بلندمدت برای بررسی رابطه همگرایی بین متغیرها تبدیل شده است.

مدل بلندمدت به شکل زیر است:
Estimated Long Run Coefficients using the ARDL Approach
ARDL(2,2,2,2,2,2) selected based on Schwarz Bayesian Criterion
******************************************************************************
Dependent variable is IP
۲۱ observations used for estimation from 1365 to 1385
******************************************************************************
Regressor Coefficient Standard Error T-Ratio[Prob]
PS 4613.3 173.1645 26.6408[.001]
GDP .52554 .012215 43.0236[.001]
IG -2.6837 .049407 -54.3187[.000]
OILX -2.6305 .066891 -39.3246[.001]
HC 225.9376 8.1757 27.6352[.001]
C -1822.4 2190.1 -.83209[.493]
RR 56.0039 16.6202 3.3696[.078]
******************************************************************************
در مورد این مدل نیز در بلندمدت اثر افزایش کیفیت ثبات سیاسی منجر به سرمایه‌گذاری بیشتر (۱٫۱۴ درصد) می‌شود.
قبل از اینکه به نتیجه‌گیری تأثیر امنیت سرمایه‌گذاری بر سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در ایران بپردازیم، با توجه به اینکه به نظر می‌رسد که بنگاه‌های دارای مالکیت شبه دولتی در ایران تحت عنوان بنگاه‌های بخش خصوصی طبقه‌بندی می‌شوند، یک تعمیم به مدل می‌دهیم و آن اینکه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را بر طبق طبقه‌بندی بانک مرکزی ایران به دو بخش سرمایه‌گذاری در ساختمان و ماشین‌آلات تفکیک می‌کنیم. تفکیک فوق از این نظر با اهمیت است که سرمایه‌گذاری در بخش ماشین‌آلات در ایران حداقل بیشتر تحت تأثیر نااطمینانی‌های سیاسی قرار می‌گیرد. این امر به این دلیل است که حقوق مالکیت در مورد ساختمان در ایران به طور کارآمدتری نسبت به سرمایه‌ در بخش‌های تولیدی گسترش یافته است و همچنین سیاست‌گذاری‌های دولتی بیشتر بخش تولیدی را مورد هدف قرار می‌دهد تا بخش ساختمان را. بر این اساس همانند بررسی عوامل مؤثر بر کل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، در ادامه متغیر سرمایه‌گذاری در ماشین‌الات را به عنوان متغیر وابسته در نظر می‌گیریم و اثر شاخص‌های مختلف امنیت سرمایه‌گذاری را بر آنها می‌سنجیم.
البته باید متذکر شویم که این تقسیم‌بندی نیز مشکل متداخل بودن سرمایه‌گذاری بخش شبه دولتی را برطرف نمی‌کند، ولی از آنجایی که انتظار می‌رود که بخش ماشین‌آلات بیشتر به محرک‌های امنیت سرمایه‌گذاری واکنش نشان دهد، از این رو این موضوع می‌تواند تا حدودی به درک تأثیر نااطمینانی و امنیت در حوزه سرمایه‌گذاری در ایران کمک کند.

۲-۸خلاصه فصل

در فصل حاضر به مبانی نظری رفتار مصرف کننده با لحاظ کردن محصول و عوامل موثر در خریدبا تاکید بر کالاهای لوکس در شهر مشهد می باشد. مجموع آنچه در ین فصل مورد تاکید قرار گرفت نشانگر آن بود رفتار خرید مصرف کننده کالا و به خصوص کالاهای لوکس در مشهد فراز و نشیب فراوانی دارد و به عوامل مختلفی وابسته است که البته در شرایط مختلف از لخاظ مسائل مختلفی چون الگو مصرف ، شرایط اقتصادی، موقعیت ، زمان و سایر عوامل قابل تغییر و فراز و نشیب مختلف ی باشد .
در نهایت در صفحه ۸۴ مدل تحلیلی تحقیق را از مدل طراحی کرده ایم و همانطور که مشاهده کرده اید در متغیر مستقل تحقیق عوامل روانی و فردی را با عواملی مثل نقش افکار ، اعمال و باور ها ، وضع اقتصادی، شغل، سن مرتبط دانسته ایم ، همینطور در عوامل فرهنگی- اجتماعی و گروهی نقش انگیزه، ادراک ، یادگیری ،شخصیت، تلقی ،فرهنگ ، گروه وخانواده درفرآیندخرید به چشم می خورد و در عوامل موقعیتی به نقش موقعیت ،شرایط، زمان،مکان و منابع مناسب و مورد نظر برای خرید پرداخته ایم . به همین ترتیب برای متغیر وابسته در تشخیص مساله عواملی چون احساس نیاز، تناسب کالا و در جستجوی اطلاعات ارائه و بدست آوردن اطلاعات ، در ارزیابی اطلاعات مقایسه ،ارزیابی،تفکر مثبت و علاقه ، در تصمیم خرید به مشکلات خرید ،میزان علاقه به خرید توجه و در نهایت رفتار پس از خرید را میزان خرید ،خرید دوباره و رضایت را مرتبط دیده و به آن ها بیش از سایر عوامل مرتبط توجه کرده ایم.

فصل سوم

 

روش تحقیق

 

۱-۳ مقدمه

هرگز نمی توان ادعا نمود و مطمئن بود که شناخت های بدست آمده حقیقت دارند زیرا زمینه شناخت مورد پژوهش نا محدود و آگاهی و روش های ما برای کشف حقیقت محدود هستند . حال اگر فرض بر این باشد که هدف فعالیتهای پژوهشی حقیقت جویی است و پژوهشگران با صداقت به دنبال این هدف می باشند آنچه را که ایشان انجام می دهند و می یابند می توان کوششی برای نزدیکی به حقیقت دانست .( رفیع پور ، ۸۳:۱۳۸۰)
دستیابی به هدف های علم یا شناخت علمی میسر نخواهد بود ، مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت بپذیرد. به عبارت دیگر تحقیق از حیث روش است که اعتبار می یابد نه موضوع تحقیق. ( خاکی،۱۵۵:۱۳۸۹)
بنابراین، تحقیق فرایندی است که از طریق آن می توان درباره ناشناخته به جستجو پرداخت و نسبت به آن شناخت لازم را کسب کرد. در این فرایند از چگونگی گردآوری شواهد و تبدیل آن ها به یافته ها، تحت عنوان روش شناسی یاد می شود.در انجام دادن پژوهش، به منظور کسب شناخت، باید مجموعه ای از گزاره ها^[۴۳] (فرضیه ها یا سؤالات تحقیق) را تدوین کرد سپس آن ها را مورد آزمون قرار داد یا پاسخ آنها را فراهم آورد. این امر، فرایند پژوهش را هدایت کرده و پژوهشگر را در به دست آوردن شناخت یاری می دهد. به این اساس روش تحقیق وسیله یا طریقه تعیین این امر است که چگونه یک گزاره تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد یا رد می شود. به عبارت دیگر، روش تحقیق چهارچوب عملیات یا اقدامات جستجو گرایانه برای تحقیق هدف پژوهش، جهت آزمودن فرضیه یا پاسخ دادن به سؤال های تحقیق را فراهم می آورد.(سرمد و همکاران،۲۲:۱۳۷۶)
همچنین باید بدانیم اساس واقعی پژوهش علمی ، تبیین رابطه میان متغیر هاست . دو روش اصلی که برای تعیین روابط در اختیار است معمولاً از چند جهت با هم تفاوت دارند . یکی از این دو روش ، روش توصیفی است و شامل مجموعه روشهایی است که هدف از آن توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است . اجرای تحقیق توصیفی صرفاً برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم گیری می باشد .(سرمد ، ۸۰:۱۳۷۸ )
در این فصل به روش شناسی تحقیق شامل روش تحقیق، قلمرو تحقیق ، جامعه آماری، روش نمونه گیری و برآورد حجم نمونه ، تکنیک ها و ابزارهای گردآوری داده ها ،روایی ، پایایی ، پرسشنامه ، متغیر های تحقیق ودر این فصل به روش شناسی تحقیق، شامل روش تحقیق، قلمرو تحقیق ، جامعه آماری، روش نمونه گیری و برآورد حجم نمونه ، تکنیک ها و ابزارهای گردآوری داده ها ،روایی ، پایایی ، پرسشنامه ، متغیر های تحقیق و سرانجام روش های آماری مورد استفاده در تجزیه و تحلیل ها ،پرداخته خواهد شد.

۳-۲ روش تحقیق

روش های متعددی برای تحقیق بکار برده می شود و معمولاً محققان در خصوص تعریف مشخص از انواع روش های تحقیق ، اتفاق نظر نداشته و بر این اساس تقسیم بندی های متفاوتی از آن بعمل آمده است . لازم بذکر است این پژوهش از نظر هدف از نوع کاربردی و از منظر گردآوری داده روشی علی – مقایسه ای محسوب می‌شود.و روش گردآوری اطلاعات نیز میدانی می باشد .از نظر هدف می توان روش تحقیق را به روش های : تاریخی ، توصیفی و تجربی تقسیم بندی کرد همچنین تحقیق را از لحاظ ماهیت و روش به سه دسته کلی : بنیادی ، نظری و کاربردی تقسیم بندی می کنند .روش های توصیفی مطالعه واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع است محقق به کشف عقاید ، افکار ، ادراکات و ترجیحات افراد از طریق این روش می پردازد. به عبارت دیگر محقق در این گونه تحقیقات سعی می کند « آنچه هست » را بدون دخالت یا استنتاج ذهنی گزارش دهدو نتایج عینی از موقعیت بگیرد و هدف از استفاده از این روش توصیف ، ثبت و تحلیل و تفسیر شرایط موجود است . ( نادری و نراقی، ۴۷:۱۳۶۴)
انجام تحقیق توصیفی از لحاظ روش گرد آوری اطلاعات را می توان به کتابخانه ای ، مشاهده ای و پیمایشی تقسیم کرد . در این تحقیق روش پیمایشی جهت گرد آوری اطلاعات استفاده شده است ، لذا آن را می توان در زمره تحقیق های میدانی قرار داد .در این نوع تحقیق به توصیف و تفسیر شرایط و روابط موجود پرداخته می شود و بررسی های انجام شده براساس این روش در سازمانهای واقعی و توسط افراد واقعی صورت می پذیرد و متغیر ها در این روش دستکاری نمی شوند و در حالت طبیعی مورد بررسی قرار می یرند و این از برتریهای روش تحقیق توصیفی در مطالعات سازمانی است .یکی از مهمترین گرایشهای جدید در راستای شناخت بهتر پدیده ها ، دوری از تک علیتی است که خود به منزله طرد مکاتبی بسیار است . حال که هر پدیده چند یا چندین عامل دارد ، باید تمامی آنان را به حساب آورد . سهم هر یک را در پیدایی یا تغییر در معلول شناخت و رابطه متقابل آنان را با یکدیگر دید و سنجید . این مقدمه تحقیقات چند متغیره است که در نهایت لزوم فراهم سازی مدلهای علی را بی استثنا در همه پژوهشهای اجتماعی مطرح می سازد .( سارو خانی ،۴۴۷:۱۳۸۶)

۳-۲-۱ تحقیق کاربردی

تحقیقات کاربردی تحقیقاتی هستند که نظریه ها، قانونمندها ، اصول و فنونی که در تحقیقات پایه تدوین می شوند را برای حل مسایل اجرایی واقعی بکار می گیرد. این تحقیقات بیشتر به موثرترین اقدام تاکید دارند و علت ها را کمتر مورد توجه قرار می دهند. هدف تحقیقات کاربردی توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. به عبارت دیگر تحقیقات کاربردی به سمت کاربرد عملی دانش هدایت می شود.( سرمد و همکاران،۷۹:۱۳۷۶)
هدف از تحقیقات کاربردی رشد و بهتر کردن یک محصول و آزمودن مفاهیم نظری و مجرد د رموقعیت های واقعی و زنده است.(نادری و نراقی ،۴۳:۱۳۷۱)

۳-۲-۲ تحقیقات همبستگی

در تحقیقات همبستگی به مطالعه رابطه موجود بین دو یا چند متغیر یا پدیده توجه می شود و محقق می خواهد بداند که آیا بین دو یا چند گروه اطلاعات رابطه و همیستگی وجود دارد یا خیر ، یعنی اینکه تغییر در یکی با تغییر در دیگری همراه می باشد؟ و اگر چنین ارتباطی وجود دارد از چه نوع بوده ، میزان آن چقر است؟ (عباسی و متانی،۱۳۸۶)
این تحقیقات برای کسب اطلاع از وجود رابطه بین متغیرها انجام می پذیرد؛ ولی در آنها الزاماً کشف رابطه علت و معلولی مورد نظر نیست.(حافظ نیا،۶۸:۱۳۸۷)
تحقیقات همبستگی را می توان بر حسب هدف به سه دسته تقسیم کرد: مطالعه همبستگی دو متغیری، تحلیل
رگرسیون و تحلیل ماتریس همبستگی یا کوواریانس. (خاکی،۲۱۸:۱۳۸۹)
در برخی بررسی ها ، از مجموعه همبستگی های دو متغیری، متغیر های مورد بررسی در جدولی به نام ماتربس همبستگی یا کوواریانس استفاده می شود. از جمله تحقیقاتی که در آنها ماتریس همبستگی یا کوواریانس تحلیل می شود، تحلیل عاملی و مدل معادلات ساختاری است. در تحلیل عاملی هدف تلخیص مجموعه ای از داده ها یا رسیدن به متغیر های مکنون (سازه) و در مدل معادلات ساختاری آزمودن روابط ساختاری مبتنی بر نظریه ها و یافته های تحقیقاتی موجود است. تحلیل عاملی شیوه ای آماری است که کاربرد وسیعی در روانشناسی و علوم اجتماعی دارد. تحلیل عاملی از تعدادی فنون آماری ترکیب شده و هدف آن ساده کردن مجموعه پیچیده داده ها است.(کلاین،۲۱۸:۱۳۸۰)
تحلیل عاملی یکی از روش های آماری است که ، بیشترین استفاده را در تحقیقات چند متغیری دارد. تحلیل عاملی عمل تقلیل متغیر ها به عامل را از طریق گروه بندی کردن متغیرهایی که با هم ،همبستگی متوسط یا بالایی دارند انجام می دهد. اولین قدم در تحلیل عاملی ، محاسبه ماتریس همبستگی است.(دلاور ،۲۲۴:۱۳۸۵)
استفاده از تحلیل عاملی جهت فرض آزمایی می باشد . در این روش برای متغیر ها بارهای عاملی فرض می شود ،آنگاه برای برازاندن هرجه دقیقتر بارهای ماتریس هدف ، تحلیل عاملی تاییدی انجام می گیرد.(کلاین،۲۱:۱۳۸۰)
پژوهش حاضر در زمره تحقیقات همبستگی قرار می گیرد و برای آزمودن مدل تحقیق از تحلیل داده ها به روش مدل معادلات ساختاری استفاده می کنیم.

۳-۳ فرایند تحقیق

فرایند تحقیق علمى به مجموعه مراحل منظم و پیوسته‌اى گفته مى‌شود که امر تحقیق علمى را از آغاز تا پایان امکان‌پذیر مى‌نماید. فرایند تحقیق علمى شامل مراحلى کلى است که هر مرحله خود نیز داراى خرده فرآیندى شامل مراحل ریزتر است که عملیات و اقدامات متناسب با آن انجام مى‌گیرد. اصل اساسى در روش تحقیق، رعایت ترتیب و نظم فرایند کلى و خرده فرآیندهاى هر مرحله است تا تحقیق علمى را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با کم‌ترین آسیب‌ها در زمینه کشف مجهول و راه‌حل مسئله عملى سازد.بدون تردید یکی از مراحل اصلی در هر طرح پژوهشی و تحقیقی انتخاب یک روش مناسب برای جمع‌ آوری آمار و اطلاعات مورد نیاز می‌باشد. فرایند تحقیق علمى شامل مراحل ۹ گانه است که در این تحقیق با توجه به اطلاعات مورد نیاز از روش‌های زیر استفاده شده است.

جدول ۳-۱ مراحل فرایند تحقیق حاضر

 

۳-۴ جامعه آماری

تعداد نمونه در نظر گرفته شده برای این پژوهش ، ۳۱۷ نمونه می باشد که مقدار قابل قبولی برای تحلیل عاملی است
تجربه نشان داده است که گاهی به دلایل گوناگون محقق امکان دسترسی به فرد نمونه را ندارد و عواملی نظیر عدم آمادگی و همکاری فرد نمونه در تکمیل و ارسال پرشنامه و انجام مصاحبه ، موانعی مانند فوت ، مهاجرت و حوادث دیگر مانع دست یافتن به وی می شود.محقق باید برای چنین رویدادی پیش بینی لازم را به عمل آورد در غیر این صورت حجم نمونه کاهش پیدا خواهد کرد و کار تعمیم را دچار مشکل خواهد کرد.محقق برای جلوگیری ازاین امر در هنگام نمونه گیری درصدی را به عنوان ذخیره ، بیشتر از حجم برآورد شده بر می گزیند تا در صورت بروز مشکل بلافاصله بتواند ذخیره ها را جایگزین نمایید.(حافظ نیا، ۱۴۲:۱۳۸۷)
بنابراین برای پژوهش حاضر ، با اکتساب ذخیره احتیاطی تعداد حدود ۴۰۰ پرسشنامه توزیع گردید.
تعدادی از افراد که به عنوان نمونه در این تحقیق به کار رفته و پرسشنامه را پر کرده اند به این صورت است:
تعدادی از خریداران گوشی های گران قیمت در شهر مشهد .
گروهی از مشتریان ماشین های لوکس و گرن قیمت در شهر مشهد .
خریدارن لباس وکفش مارک های معتبر و گران قیمت در شهر مشهد .
خانواده های علاقه مند به خرید کالاهای گران قیمت و لوکس خانگی در شهر مشهد .

۳-۵ حجم نمونه و روش نمونه‌گیری

حجم نمونه کل ۳۱۷ نفر می‌باشند که به شیوه تمام شماری جمع‌ آوری اطلاعات صورت پذیرفته است .
تحقیق علمی با شناخت یک پدیده در یک جامعه آماری انجام می شود. به این دلیل، موضوع تحقیق ممکن است متوجه صفات و ویژگیها، کارکردها و متغیرهای آن باشد یا اینکه روابط بین متغیرها، صفات، کنش و واکنش و عوامل تأثیرگذار در جامعه را مورد مطالعه قرار دهد.انجام هر تحقیق علمی مستلزم صرف هزینه و زمان است ،به همین دلیل امکان بررسی کامل جامعه به صورت سرشماری وجود ندارد ، لذا پژوهشگران با توجه به چنین واقعیتی در صدد برمی آیند که از طریق نمونه گیری اطلاعات احتمالی را با بهره گرفتن از تحلیل داده های بدست آمده پیرامون نمونه بدست آورند و در نهایت از طریق تعمیم این اطلاعات را به جامعه اصلی منتسب نمایند. (خاکی ،۱۵۸:۱۳۸۹)
بدین ترتیب نمونه عبارت است از زیر مجموعه ای از جامعه که اعضای آن را بخشی از افراد جامعه اصلی تشکیل می دهند، بطوریکه این مجموعه معرف ویژگی های جامعه بزرگتر (اصلی) باشد و نمونه گیری عبارت است از مجموعه اقداماتی که برای انتخاب تعدادی از افرادجامعه به نحوی که معرف آن باشد، انجام می پذیرد.(عباسی و متانی، ۹۲:۱۳۸۷)

۳-۵-۱ نمونه گیری تصادفی ساده

در این نمونه گیری ، هر یک از اعضای جامعه آماری شانس مساوی برای قرار گرفتن در نمودار دارد وهر
انتخاب نیز ازانتخاب دیگر مستقل می باشد.(عباسی و متانی،۹۳:۱۳۸۶)
در نمونه گیری تصادفی هر یک از اعضای جامعه تعریف شده شانس برابر و مستقلی برای قرار گرفتن در
نمونه را دارند. منظور از مستقل بودن این است که انتخاب یک عضو به هیچ شکل در انتخاب سایر اعضای جامعه تاثیری نداشته باشد.(دلاور،۱۲۳:۱۳۸۵)
نحوه نمونه برداری دراین پژوهش از نوع تصادفی ساده بوده بطوریکه این نمونه از بین خریداران کالاهای لوکس در فاصله زمانی پاییز۹۱ تا زمستان ۹۱ انتخاب شده است. نحوه نمونه گیری و تعیین حجم نمونه در ادامه ذکر شده است.

۳-۵-۲ تعیین حجم نمونه

مساله تعیین حجم و اندازه گروه نمونه یکی از مسایل عمده ا ی است که هر محقق در تحقیق خود با آن مواجه می شود و از نظر عقلی توصیه آن است که حجم نمونه تا حد امکان بزرگ انتخاب شود زیرا اول اینکه در آن صورت یکسانی و شباهت میانگین و انحراف استاندارد گروه نمونه(در صفت یا متغیر مورد نظر) با میانگین و انحراف استاندارد جامعه مادر بیشتر است. دوم اینکه حجم نمونه ارتباط بسیار نزدیکی با آزمون فرضیه صفر در تحقیق دارد.بدین ترتیب که هر چه اندازه گروه نمونه بزرگتر باشد، محقق با قاطعیت بیشتری فرض صفر را اگر نادرست باشد رد می کند.(خاکی ،۲۳۲:۱۳۸۹)

۱۰

ولگردی، فرار ازخانه، خلوت با نامحرم

سوم راهنمایی

متوسط

مجرد

در استانی که دستگیر شده بودم کسی مرا نمی شناخت و برای من مهم نبود.

 

 

با توجه به جدول صفحه قبل می بینیم ارتباط معناداری بین عوامل یاد شده با حساسیت نسبت به رعایت حریم خصوصی وجود دارد. در طول مصاحبه و پژوهش مشخص شده که متهمان یا نسبت به این وجه از حقوق خود آگاهی ندارند ونیازمند دریافت توضیحات در این زمینه می باشند مانند نمونه های اول، دوم، سوم و یا اهمیتی برای این مسأله قائل نیستند که متهمانی با سطح سواد پایین، وضعیت مالی ضعیف، دارای خانواده های نابسامان باسابقه مجرمانه، مجرمان به ولگردی، زنان خیابانی مانند نمونه شماره دهم و یا متهمانی که سابقه دستگیری به دفعات متعدد داشته اند جزو این گروه قرار می گیرند.
در بین نمونه های دهگانه ذکر شده در بالا تنها چهار مورد اعتراض دیده می شود که هر چهار متهم دارای سطح مالی و موقعیت خانوادگی متوسط به بالا و سه مورد از آنها از تحصیلات بالای دیپلم برخوردارند.
علاوه بر موارد ذکر شده در بالا عواملی مانند نوع اتهام و جرم، سن مجرمان و متهمان، مجرد یا متأهل بودن، حمایت و یا عدم حمایت خانواده ها و مکان جغرافیایی محل سکونت (شهر و روستا….) و… نیز می تواند تأثیرگذار باشد.
ب- عدم آگاهی و آموزش کارکنان نهاد کیفری نسبت به رعایت حریم خصوصی
تجاوز به حریم شخصی دیگران ممکن است جزء جرایم علیه شرافت و حیثیت اشخاص باشد (جرایمی که به وسیله گفتار و کردار اشخاص صورت می گیرد و تماس فیزیکی بین طرفین صورت نمیگیرد و فقط از طریق نسبت دادن کلمات زشت و ناروا به دیگری یا انتشار مطلبی مجرمانه و نادرست در مورد دیگری که عرفاً و قانوناً حیثیت و شرافت طرف را لکه دار سازد) که در قانون مجازات اسلامی تحت عناوین افترا و توهین و هتک حرمت در مواد ۹۲۳ تا ۹۲۶ آمده و یا ممکن است افشای اسرار شغلی باشد. زیرا کسانی که قانوناً در جریان تحقیقات مداخله دارند موظف به حفظ اسرار شغلی هستند و مجموعه ای از ضابطین دادگستری، کارشناسان قوه قضاییه وکلای مدافعان و دادستان، بازپرسان، دادیاران و… در مجموع گروهی از افراد را که در چرخه قضایی فعالیت دارند شامل می شود. به عنوان نمونه قانون وکالت مصوب ۱۳۱۵ در ماده ۳۰ مقرر می دارد وکیل باید اسراری را که به واسطه وکالت از طرف موکل مطلع شده و همچنین اسرار مربوط به حیثیت و شرافت و اعتبارات موکل را حفظ نماید و در قانون مجازات اسلامی ماده ۸۷۴ کلیه کسانی را که به واسطه شغل و حرفه خود محرم اسرار میشود قانوناً مکلف به رعایت حفظ اسرار شغلی نموده است و برای متخلفان مجازات در نظر گرفته است و از نظر دیدگاه مقایسه ای و تطبیقی “بند ۲ ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی کیفری فرانسه همه کسانی که عهده دار امر تحقیق هستند مکلف به حفظ رازهایی که در جریان امراز آن آگاه می شوند و بند ۲ ماده مذکور برای متخلف مجازاتهای مندرج در ماده ۱۳-۲۲۶ و ۱۴-۲۲۶ را منظور کرده است". (آشوری:۱۳۸۴:۳۶).
متأسفانه قانون مجازات اسلامی وآیین دادرسی کیفری در قبال تجاوزات به محدوده شخصی و حریم خصوصی متهمان آن جا ی معینی که انتظار آن می رود را ندارد. در مواردی ضابطین و کارمندان دادگستری بخصوص در مرحله تحقیقات مقدماتی (کلانتری و دادسرا) این وجه از حقوق متهمان را نادیده می انگارند. عمده اعتراضاتی که در این مرحله صورت می گیرد بیشتر موارد زیر را شامل می شود.
- به دلیل فقدان امکانات و فضای مناسب در کلانتری و یا دادسرا، اتاقهای بازپرسی و دادیاری و بازجویی عموماً پر از ازدحام است که سبب برملاء شدن هویت و نوع اتهام فرد در حضور افرادی می شود که مرتبط با پرونده نیستند این امر در شهرستان های کوچک نمود بیشتری دارد.
- فرد متهم به اجبار باید ساعت های طولانی به همراه مأمورین در راهرو و یا محوطه دادگستری منتظر نوبت رسیدگی بماند در حالی که نوع اتهام بر روی پرونده در دست مامور ذکر شده که گهگاهی اغراق آمیز است و دادیار و یا بازپرس نوع اتهام را تغییر می دهد مانند نمونه شماره های ۶ و جدول قبلی که نوع اتهام او تشکیل خانه فساد بود که توسط دادیار به خلوت با نامحرم و رابطه نامشروع تغییر داده شده.
- باز بودن پرونده در حضور افراد متفرقه بحث و تبادل نظر کردن کارمندان و مامورین با یکدیگر حضور دیگران و پیش داوری نمودن نسبت به متهم که ناخواسته موجب فاش شدن هویت متهم، نوع اتهام، ذکر جزئیاتی در رابطه با اتهام می شود مانند نمونه شماره ۳ که اظهار می داشت که ” کارمندان در خصوص جرم او با یکدیگر صحبت می کردند و بلافاصله هر کارمندی که متوجه می شد رفتارش با او تغییر می کرد".
- پرسیدن سوالات شخصی و ورود به مسایل خصوصی متهم نیز یکی دیگر از موارد اعتراضی متهمان و بزهکاران است در بررسی هر یک از موارد بالا می توان به دلایلی چون:
۱- نبود امکانات و فضای مناسب جهت دادرسی
۲- نبود سامانه کارآمد جحت پاسخ دهی به سوالات ارباب رجوعها
۳- فقدان فرهنگ استفاده از وکلا به طور فراگیر در جامعه
۴- عدم توجه کافی ماموران و کارمندان به معذورات و مشکلات روحی متهمان و بزهکاران زن
- برخورداری مشابه با گروه های مختلف بزهکاری (زن، مرد، اطفال و نوجوانان) بدون در نظر گرفتن تمایزات موجود بین آنها
- فضای حاکم بر سیستم قضایی کشور که در حوزه ها و بخش های مختلف خود را نشان می دهد (مرد محوری) از جمله در ساختمان و فضای شکلی محیط دادگستری
اما از عمده دلایل تأثیرگذار در بروز مشکلات یاد شده عدم آگاهی و فقدان دریافت آموزش های صحیح توسط مامورین و کارمندان سیستم قضایی می باشد. در سیستم قضایی کشور ما در این حوزه هیچ سیاست تقینی و قضایی خاص وجود ندارد و مامورین و کارمندان تنها با تکیه بر دانسته های ذهنی و آموزشی فردی و معمولاً براساس ذهنیت خود رفتار میکنند و در برخی موارد (مانند حدول شماره ۲) ما شاهد بروز رفتارهایی هستیم که موجب هتک حرمت و یا تجاوز به محدوده شخصی متهمان و بزهکاران میشود بخصوص در پروندههایی مانند اعمال منافی عفت، خلوت با نامحرم بخصوص در بین دختران جوان و نوجوان (که بروز برخی رفتارها جزء فرایند رشد و بلوغ آنها محسوب میشود و در بسیاری از کشورها از این گونه رفتارها جرم زدایی شده است) که متهمان و بزهکاراند در این جرایم خود به نوعی بزه دیده واقع میشوند و در اینگونه موارد با رفتار و برخورد نسنجیده و نامناسب کارکنان سیستم قضایی به ویژه در تحقیقات مقدماتی لطمات فراوانی به آینده و سرنوشت آنان در جامعه و خانواده وارد می شود. بخصوص در متهمان با سنین کمتر از بیست سال که نحوه برخورد و سوالات مطرح شده و پاسخ هایی که این متهمان تحت فشار و اجبار بیان می نمایند تأثیرات منفی در روحیات آنها می گذارد. هر چند که رفتار نادرست محدود و محصور به جرایم ذکر شده نمی باشد و در تمامی جرایم یاد شده مشاهده می شود.
باید تمهیدات لازم جهت پیشگیری از این مشکلات اتخاذ شود که از جمله این اقدامات می توان به آموزش نیروها و کارکنان اشاره کرد. شرایط آموزش مفاهیمی مانند حریم خصوصی، هتک حرمت، نحوه برخورد با متهمان گروه های مختلف، احترام به شخصیت، حیثیت، کرامت، بزهکاران، محدوده شخصی و… باید در ابتدا از دانشکده های نیروی انتظامی و حقوق مهیا شود. و افزون بر آن، آموزش در حین خدمت با در نظر گرفتن تفاوت های فردی بزهکاران، ویژگی های خاص متهمان زن بدلیل برخورداری از خصوصیات جنسیتی، روحی و عاطفی و نگاه حساس تر جامعه نسبت به آنان و بر مبنای ضرورت های موجود در سطح جامعه از کنفرانس ها و کلاسها و نشست های ادواری در دسترس مقام های تعقیب قضات و کارکنان… دستگاه قضا قرار گیرد. خوشبختانه در قانون جدیدبموجب ماده ۳۰، ضابطین موظف به فراگیری مهارتهای لازم با سپری نمودن دوره های آموزشی زیر نظر مرجع قضایی مربوط و تحصیل کارت ویژه ضابطان دادگستری علاوه بر وثاقت و مورد اطمینان بودن شده اند چنانچه تحقیقات صورت گرفته از سوی اشخاص فاقد این کارت، اعتبار قانونی ندارد. همچنین بازجویی و تحقیقات صورت گرفته از زنان توسط ضابطان آموزش دیده انجام می گیرد که این امر گامی مثبت در جهت حفظ حقوق و حریم خصوصی بزهکاران زن می باشد. به موجب ماده ۹۱ قانون جدید: تحقیقات مقدماتی به صورت محرمانه صورت می گیرد مگر در مواردی که قانون به نحو دیگری مقرر نماید. کلیه اشخاصی که در جریان تحقیقات مقدماتی حضور دارند موظف به حفظ این اسرار هستند و در صورت تخلف به مجازات جرم افشاء اسرار شغلی و حرفه ای محکوم می شوند. بنابراین نظام مند شدن دامنه اختیارات مقامات و مراجع تحقیق، تعقیب و رسیدگی و محدود شدن دامنه اختیارات آنها در حریم خصوصی افراد بویژه در احضار، جلب، تفتیش و بازرسی منزل و محل کار، امکان کنترل مخابرات و مراسلات و غیره بخشی از اقداماتی است که در این قانون به منظور حفظ توسعه و تحکیم حقوق شهروندی لحاظ گردیده است.
مبحث دوم: نارسایی ها و کمبودهای موجود در نهاد دادسرا
در کشورهایی که دادرسی کیفری آنها بر نظام مختلط استوار است. دادسرا به عنوان نهاد تعقیب شناخته شده است. و کشور ما نیز با وجود استفاده از نظام اتهامی اسلامی هم زمان از نظام مختلط نیز استفاده شده و گواه این مدعا استفاده مجدد از سیستم دادسرا است که از سال ۱۳۸۱ مجدداً شاهد فعالیت دادسراها در چرخه قضایی کشور هستیم.
عمده نقش آفرینان این حوزه دادستان، بازپرسان و دادیاران هستند که وظیفه اصلی آنها تکمیل و ارائه پرونده به دادگاه می باشد. دادستان پس از اتمام تحقیقات اگر ادامه تعقیب را مقتضی بداند طبق ضوابط و با در نظر گرفتن مصالح و منافع جامعه، کیفر خواست را صادر و پرونده را به دادگاه صالح ارجاع می دهد.
در نهاد تعقیب (دادسرا) مانند همه نهادهای ساخته و پرداخته بشر که در حوزه رفتارهای انسانی فعالیت می نمایند نارساییها و کمبودها و معایبی بروز میکند. در ایران متأسفانه دادسراهای تخصصی بسیار انگشت شمار و محدود هستند مانند دادسرای ویژه روحانیت و یا دادسرای انتظامی قضات،و دادسرایی که تخصیصاً با امور مربوط به اطفال و نوجوانان و یا زنان بزهکار بپردازد وجود ندارد. متأسفانه در قانون جدیدآ.د.ک علیرغم تعیین و تأسیس دادسرای ویژه اطفال و نوجوانان، اشاره ای به ایجاد دادسرا ویزه زنان نگردیده است، اگر با عنایت به این مطلب که زنان به دلیل تضعیف توان جسمی و مقاومت روحی سریعتر در معرض ضعف جسمانی و از هم پاشیدگی و تخریب روحی قرار می گیرند و برچسب زنی (ثلاثی، ۱۳۸۱:۱۶۶). (تقریباً هر گاه کسی گهگاه در زندگی به شیوه ای انحراف آمیز رفتار می کند. برخی از جامعه شناسان بر این باورند که مهمترین عنصر در سرنوشت یک فرد بستگی به آن دارد که برچسب معتاد، ولگرد، دزد… می خورد. آدم های دیگر با این شخص بر حسب برچسبی که به او خورده است رفتار می کنند و این برچسب بیشتر از هر منزلت دیگری که فرد دست می آورد اهمیت پیدا می کند. شخصی که خود را برحسب این برچسب باز می نگرد، متناسب با همین برچسب رفتار می کند. او که خودش را منحرف تشخیص می دهد و می بیند که دیگران نیز با همین عنوان با او برخورد می کنند، ممکن است از جامعه متعارف دوری گزیند و به کسانی بپیوندد که برچسبی همانند او دارند. در این جا برچسب منحرف تکلیف آینده یک فرد را مشخص میسازد مردم وابسته به طبقات اقتصادی، اجتماعی بالاتر در مقایسه با کسانی که به طبقات پایینتر تعلق دارند، امکان برچسب انحراف خودرد نشان کمتر است. )
به آنان عواقب وخیم تری نسبت به مردان، وجود دادسرای که صرفاً به بزهکاری زنان می پردازد و متشکل می شود از دادیاران و بازپرسان آموزش دیده در حوزه مربوط به بزهکاری زنان علاوه بر تأثیر فراوان بر سرنوشت و آینده زنان بزهکار با تصمیم گیری در خصوص پرونده آنها در همان مرحله تعقیب و قضا زدایی در حد امکان و عدم ارجاع پرونده به دادگاه راهکار بسیار مناسبی می شود در جهت نظارت بر عملکرد پلیس و ضابطین دادگستری و ارزیابی گزارشات ارائه شده توسط آنها و جلوگیری از آثار نگرش منفی پلیس نسبت به زنان بزهکار که در مجموع سبب دسترسی بیشتر زنان بزهکار به ویژه زنان فقیر و
بی سواد به عدالت کیفری می شود اما با توجه به فقدان چنین دادسرای تخصصی، دادسرای عمومی که همزمان با جرایم و اتهامات گروه های سنی و جمعیتی مختلف رسیدگی می نماید دارای نارسایی ها و نقاط ضعف هایی می باشد که در ذیل به مواردی از آن به اختصار اشاره نمود.
گفتار اول: فقدان حضور مشاور، مددکاران، فقدان میانجیگری و تشکیل پرونده شخصیت
الف- فقدان حضور مشاور، مددکار
مرحله دادرسی و تعقیب از جمله مراحلی است که شناسایی شخصیت متهم و علل و انگیزه وی برای ارتکاب جرم بسیار مهم است. در این مرحله فرد متهم ممکن است همان فرد بزهکار باشد و یا اینکه بعد از اتمام تحقیقات وقوع جرم توسط متهم احراز نشود بنابراین باید به اصولی مانند احترام به شخصیت متهم، رعایت اصول اخلاقی و انسانی، تفهیم اتهام، عدم اجبار به اقرار، توسل به رفتارهای بی رحمانه، آزار و اذیت و… توجه نمود.
چگونگی انجام تحقیقات، نحوه واکنش بازپرسان و دادیاران باید در راستای اصل برائت و در صورت اثبات بزهکاری در جهت پیشگیری از تکرار بزهکاری باشد. اما متأسفانه برخی از مقام های تعقیب برای خلاصی سریع از پرونده ها و یا به دلیل ازدیاد پرونده ها، ساعات کاری طولانی، خستگی ناشی از کار زیاد و یکنواخت ممکن است به شخصیت متهم و علل و انگیزه های وی جهت ارتکاب جرم توجه لازم را نداشته باشند و با عنوان نمودن این مطلب که وکیل مدافع بزهکار نیستند. سعی در توجیه کم کاری خود داشته باشند. البته از بازپرسان و دادیاران که تخصصاً در حوزه بزهکاری زنان آموزش لازم را ندیده اند و توجه ویژه به این بزهکاران در شرح وظایف آنها درج نشده است انتظار نمی رود که به صورت تخصصی به این گروه از بزهکاران توجه نشان دهند.
به طور کلی دادیاران و بازپرسان و دیگر ضابطان در طول روز به اتهامات گروه های مختلف از نوجوانان، زنان و مردان بزهکار با جرایم مختلف سر و کار دارند، وجود مشاوران، مددکاران زن در کنار آنها می تواند کمک شایانی باشد در جهت شناسایی شخصیت متهم و علل و انگیزه آنها جهت ارتکاب جرم و وضعیتی که سبب بروز جرم از طرف آنها شده حضور مشاوران در هنگام تحقیق و بازجویی در کنار ماموران تحقیق می تواند علاوه بر شرح حالت و وضعیت روحی و جسمی بزهکار برای بازپرسان و دادیاران سبب مساعدت و راهنمایی برای متهمان زن شود.
نتایج بدست آمده طی مصاحبه با بزهکاران، مأموران تحقیق و ضابطان دادگستری، حاکی از آن است که تعداد زیادی از متهمان و بزهکاران زن بنا به دلایلی مانند نداشتن تحصیلات کافی، دانش حقوقی، اعتماد به نفس، عدم اطمینان به ماموران و یا به دلیل شرایط ترتبیتی حاکم بر خانواده ها نمی توانند بر استرس ها و تنش های موجود در مراحل بازجویی و ترس از عواقب پرونده و برخورد اطرافیان غلبه کنند و به راحتی در موضع ضعف قرار می گیرند به طور مثال یکی از مصاحبه کنندگان که متهم به قتل می باشد مدعی است به “دلیل فرهنگ حاکم بر خانواده و نوع تربیتی که داشته نمی توانست با بازپرس که مرد بود به راحتی صحبت کند و تحت تأثیر بازپرس پرونده اعتراف نمود که بعد از شش سال و با مساعدت و راهنمایی های وکیلش توانست جزئیات بیشتری از حادثه را خاطر بیاورد.
در ماده ۲۰۳ قانون جدیدآ.ک.د اقدامات مربوط به تشکیل پرونده شخصیت به واحد “مددکاری اجتماعی” محول شده است. به موجب ماده ۴۸۷ این قانون، مددکاران اجتماعی از بین فارغالتحصیلان رشته های مددکاری اجتماعی، علوم تربیتی، روانشناسی، جامعه شناسی، جرم شناسی و حقوق استخدام می شوند. همانطور که مشاهده می گردد در قانون جدیدصرفاً به ایجاد واحد مددکاری اجتماعی با این فارغ التحصیلان اشاره شده و بحثی از وجود مشاور و مددکار زن وجود ندارد در صورتی که مشاور زن با ایجاد رابطه ای معقول و مناسب با متهمان می تواند علاوه بر کمک به بازجویان در جهت پیشبرد تحقیقات اعتماد متهمان را جلب نمایند و فضای بی اعتمادی و حس عدم امنیت روانی را از بین برده که در نهایت موجب همکاری بیشتر متهمان با ماموران قضایی خواهد شد.
حضور مددکاران زن باید با تدوین قوانین خاص و ایجاد ساز و کارهای حمایتی همراه باشد تا موثر واقع شود. بسیاری از بزهکاران زن برای نخستین بار و تحت شرایط خاص که خارج از خواست و اراده آنهاست دست به اقدام مجرمانه می زنند “مانند یکی از مصاحه شوندگان به دلیل فقر اقتصادی و اجبار همسرش با نگهداری مواد مخدر در منزلش موافقت می نماید که به جرم معاونت در نگهداری و فروش مواد مخدر دستگیر می شود” و یا برخی از متهمان و بزهکاران که عموماً زیر سن ۲۳ قرار دارند و در سنین نوجوانی و جوانی هستند تحت تأثیر بلوغ و شرایط خاص روحی دست به اعمال مجرمانه مانند خلوت با نامحرم، رابطه نامشروع و… می زنند که اگر با روال معمولی در دادسراها با آنها برخورد کنیم و جهت صدور رأی و حضور نزد قاضی به مراجع بالاتر بفرستیم امکان تکرار بزهکاری، طرد شدن از خانواده و جامعه، برچسب زنی و افتادن در دام باندهای مجرمانه آنها را تهدید می کند. اما می توان با الگو گرفتن از شیوه های خاصی مانند میانجیگری، سازش، داوری که از گذشته دور در کشورهای آسیایی، قبایل عرب و آفریقایی و یا سرخپوستان آمریکایی شمالی استفاده می شود که نمونه بارز آن توافق بر سر دیه است در مرحله تعقیب علاوه بر قضا زدایی، سبب جلوگیری از عواقب ناگوار احتمالی حکم های صادر شده توسط دادگاه را فراهم کرد.
مددکار می تواند واسطه و میانجی شود میان مجرم و شاکی (در جرایمی که شاکی خصوصی وجود دارد) نماینده مدعی العموم (در جرایمی با جنبه عمومی) و حتی خانواده خود متهم (ولگردی، فرار از خانه و…)
برای الگو برداری می توان از میانجی گری بزه دیده- بزهکار توصیه نامه شماره ۱۹ (۹۹) در فرآیندهای عدالت ترمیمی بزه دیده استفاده کرد “این رهنمودها در مورد هر جریان اعمال می شوند که به وسیله آن بزه دیده و بزهکار اگر آزادانه رضایت داشته باشند قادر می شوند که در حل مسایلی که ناشی از بزه است از طریق یک فرد بی طرف ثالث (میانجی) شرکت فعال کننده میانجی گری بزه دیده و بزهکار فرآیندی است که به موجب آن یک میانجی به وساطت بین بزه دیده و بزهکاری می پردازد تا بتوانند با این گفتگوی مستقیم به حل اختلاف میان این دو بپردازد. میانجی بی طرف است و در مقام قضاوت نیست بزهکار بدون ترس از عواقب مسئولیت کیفری مسئولیت کار خویش را میپذیرد و آمادگی خود را جهت جبران
آسیبهای وارده اعلان می نماید این نحوه برخورد موجب می شود که امکان اصلاح فرد فراهم شود و بزهکاری مجدد فرد در آینده کاهش یابد". (شیری: ۱۳۸۵:۳۶).
با بهره گرفتن از این روش بزهکار بیشتر می تواند به عمل مجرمانه ای که انجام داده فکر کند و مسئولیت عمل خود بپذیرد و سعی در جبران خسارت های بزهدیده نماید.
در فرانسه از سال ۱۹۹۳ و در آلمان از سال ۱۹۹۴ بعد از اجرای موفقیت آمیز میانجیگری میان بزه دیده و مجرم این شیوه به طور کامل در آیین دادرسی کیفری آنها به رسمیت شناخته شده است.
به طور مثال در فرانسه دادستان می تواند پیش از تصمیم گیری درباره تعقیب میانجی گیری را ترتیب دهد و یا در اتریش میانجی گری به منزله تدبیری در جهت قضازدایی استفاده می شود".
استفاده از الگوی صلح سازش، میانجیگری و داوری بین گروه های درگیر باید با کمک واسطه و میانجی آموزش دیده صورت بگیرد که با قوانین و مقررات و ساز و کارهای موجود در دستگاه قضا آشنایی کامل داشته باشد که مددکاران می توانند با توجه به مهارت هایی که آموخته اند و آشنایی کامل با فضای دادرسی و تعقیب این نقش را به خوبی ایفاء کنند.
ب- فقدان میانجیگری
میانجی گری روش و آیین حل اختلافات است بدون دخالت دستگاه دادرسی، فرآیندی که طی آن بر ضرورت مذاکره شرکت کنندگان با یکدیگر جهت حصول به یک توافق در خصوص دعوای مطروح تأکید و بر مبنای تصمیم سازی آزادانه و توأم با مشارکت طرفین نسبت به حل و فصل خصومت اقدام می شود. (مجیدی: ۱۳۹۲: ۸).
میانجی گری کیفری فرایند سه جانبه ای است که فارغ از تشریفات معمول فرایند کیفری بر اساس توافق قبلی شاکی – بزه دیده و متهم- بزهکار با حضور شخص ثالثی به نام میانجی گر به منظور حل و فصل اختلاف آغاز می شود و این خود بزه دیده و بزهکار هستند که طی جلسات متعدد با دیدار و گفت و گوی مستقیم یا در صورت لزوم غیرمستقیم، به یک راه حل مرضی الطرفین در خصوص اختلاف دست می یابند. برخلاف قانون آیین دادرسی فعلی در قانون جدید میانجی گری پیش بینی شده است.
به موجب ماده ۸۲ قانون جدید: «در تمام جرایم تعزیری درجه ۶، ۷ و ۸ که مجازات آنها قابل تعلیق است مقام قضایی می تواند به درخواست متهم و موافقت بزه دیده یا مدعی خصوصی و با اخذ تأمین مناسب، مهلتی که بیش از ۲ ماه نباشد به متهم بدهد تا برای تحصیل گذشت شاکی یا جبران خسارت ناشی از جرم اقدام کند. همچنین مقام قضایی می تواند برای حصول سازش بین طرفین موضوع را با توافق آنها به شورای حل اختلاف یا شخص یا مؤسسه ای جهت میانجی گری ارجاع کند.

 

آموزش

 

بهداشت و مددکاری اجتماعی

 

سایر فعالیت های خدمات عمومی

 

خانوارهای معمولی دارای مستخدم

 

سازمان ها هیات های برون مرزی

 

 

دفاتر و ادارات مرکزی

 

فعالیت های نامشخص و اظهار نشده

 

 

 

مآخذ: سالنامه آماری استان گیلان سال ۱۳۸۹
- جمعیت فعال اقتصادی :
شهرستان لاهیجان که ۶٫۸ درصد جمعیت و ۷٫۸ درصد جمعیت فعال اقتصادی استان را در خود جای داده است همانطور که گغته شد بعد از سیاهکل کمترین نرخ بیکاری را٬ در استان دارد به طوری که نرخ بیکاری شهری و روستایی آن به ترتیب ۴٫۴ و ۶٫۶ درصد کمتر از نرخ بیکاری مناطق مشابه استان است . اگرچه در حال حاضر ساختار اشتغال در این شهرستان به طور عمده در بخش کشاورزی ٬ با ۵۵٫۷ درصد از کل شاغلان متمرکز است ٬ ولی افزایش تدریجی نرخ بیکاری در مناطق روستایی با توجه به محدودیت اراضی در این شهرستان در آینده نزدیک موجب افزایش نرخ بیکاری در کل شهرستان خواهد شد . بنابراین با توجه به سهم پایین اشتغال بخش صنعت – ساخت در این شهرستان ٬ ایجاد شهرک صنعتی و جلب انگیزه های سرمایه گذاری در آن ٬ وضعیت مناسب فعلی اشتغال را در شهرستان حفظ خواهد نمود. (عربانی ٬ ۱۳۸۷ ٬ ص ۱۷۱۷ )

وجود باغات چای ٬ آبشار و استخر در این شهر ٬ شیرینی های محلی و سواحل بکر دریا از دیگر جذابیت های این شهرستان است و از نظر موقعیت گردشگری بسیار حائز اهمیت است ؛ زیرا اکثر گردشگرانی که به استان گیلان سفر می کنند ٬ یکی از شهرهای مورد توجه آنان ٬ لاهیجان است.وجود درآمدهای گردشگری٬ رونق باغداری در در بخش های چای و مرکبات٬ فرصت استفاده از دریا و صیادی٬ وجود کشت های جالیزی مانند هندوانه و نیز پرورش کرم ابریشم در کنار تولید برنج٬ باعث پر رونق و شکوفا تر شدن اقتصاد لاهیجان شده است.لاهیجان یکی از قطب های تولید چای در استان گیلان است و این شهرستان با ۵۴۱۴ هکتار باغ چای دارای تولید بیش از ۳۷ هزار تن چای است.
این شهرستان همچون سایر نقاط استان گیلان از ویژگی های بسیار در زمینه های گردشگری ٬ صنعت و کشاورزی برخوردار است که سهم بسیاری در اقتصاد منطقه دارد.شهرستان لاهیجان دارای حدود ۱۳۰۰ کارگاه صنعتی است که حدود پنج هزار نفر در این کارگاه ها اشتغال دارند. از این تعداد بیش از ۸۰۰ کارگاه در مناطق روستایی قرار دارند. همچنین حدود ۱۰۰ کارگاه در شهرستان لاهیجان در زمینه صنایع دستی مستظرفه٬ معرق و مینیاتور٬ گلیم بافی٬ بامبو بافی٬ حصیربافی٬ قلاب دوزی٬ مروار بافی و تولیدات دست باف فعالیت دارند.
کشاورزی نیز از مهمترین بخش های اقتصادی لاهیجان در کنار صنعت است. این شهرستان دارای ۱۴۷۴۹ هکتار اراضی زراعی با ۲۵۲۷۰ بهره بردار و ۳۹۸۸ هکتار اراضی باغی با ۱۱۱۶۴ بهره بردار می باشد که ۷٫۴۳ % اراضی زراعی و ۷٫۲۵ % اراضی باغی استان را در بر می گیرد. این ارقام برای استان ۰٫۷۷ هکتار برای اراضی زراعی و ۰٫۴۸ هکتار برای اراضی باغی است که بیانگر خرد بودن اراضی زراعی و باغی هم در سطح شهرستان و هم در سطح استان است.در زمینه تولیدات دامی و آبزیان نیز شهرستان لاهیجان از جایگاه خوبی برخوردار است؛ به طوری که در این شهرستان تعدادی استخرهای پرورش ماهی به مساحت ۱۰٫۴۳ هکتار وجود دارد که ۵۰ تن ماهی در این استخرها تولید می شود از این نظر شهرستان لاهیجان ۰٫۲۷ % تولید٬ ۰٫۶۷ % تعداد استخرها و ۰٫۲۵ % مساحت استخرهای استان را به خود اختصاص داده است و در همین حال سالانه ۱۷۲۸۹ تن شیر٬ ۳۵۰ تن تخم مرغ٬ ۲۱۸۷ تن گوشت قرمز و حدود ۱۰۰۰ تن گوشت مرغ در این شهرستان تولید می شود که به ترتیب ۶٫۱% ٬ ۱۱٫۳۹% ٬ ۵٫۷۶% و ۲٫۷% تولید شیر٬ تخم مرغ٬ گوشت قرمز و گوشت مرغ استان را شامل می شود.
وجود خاک حاصلخیز با ظرفیت مزرعه ای بالا در نگهداری آب و آبیاری آسان در سراسر ناحیه جلگه ای٬ اقلیم مناسب و بالا بودن میزان متوسط بارندگی٬ مجاورت با دریای کاسپین و قابلیت توسعه زراعت و دامپروری در تولید محصولاتی چون برنج٬ چای٬ مرکبات٬ کشت گلخانه ای٬ گیاهان زینتی و علوفه ای ٬ ابریشم٬ آبزی پروری٬ عسل و انواع محصولات دامی از قابلیت های مهم آن است. وجود شهرک صنعتی در شهرستان و امکان گسترش صنایع تبدیلی وابسته به محصولات و ضایعات کشاورزی در آن٬ قابلیت توسعه تولید و صدور محصولات غذایی٬ صنایع دستی و همچنین قرار گرفتن در مسیر کریدور حمل و نقل بین المللی کریدور شمال-جنوب قابلیتی است که سهم مهمی در رشد اقتصادی این منطقه دارد.
اما در کنار این قابلیت ها آنچه بیش از همه مهم است ٬ محدودیت ها و تنگناهایی است که در صورت کم توجهی به آنها٬ می تواند تاثیری منفی بر محیط زیست و همچنین پیامدهای ناگوار ناشی از آن داشته باشد. بالا بودن سطح آبهای زیزرزمینی ٬ آلودگی میکروبی٬ بافت دانه ریز سفره آبی منطقه٬ وجود آهن و منگنز و مواد آلی و املاح به میزان زیاد٬ وجود واریزه های دریایی در سفره های آب زیرزمینی و غیر قابل استفاده بودن آن برای آشامیدن و صنایع٬ همچنین محدودیت اراضی و فرسودگی بافت های قدیمی٬ تراکم بالای جمعیت شهری٬ کیفیت نامناسب امکاناات اجتماعی و فرهنگی٬ شبکه ها٬ پایانه و ناوگان موجود حمل و نقل جاده ای در کنار گسترش بی رویه کالبدی شهر لاهیجان٬ کمبود فرصت های شغلی و نبود تنوع اشتغال ٬وجود رقابت نامناسب در کاربری زمین جهت توسعه شهری٬ صنعتی٬ کشاورزی و دیگر فعالیت های اقتصادی در شهرستان٬ از مهمترین این مشکلات به شمار می رود.
در ضمن وجود جنگل های مخروبه به دلیل بهره برداری بی رویه از جنگل ها ٬ پیشروی آب دریای کاسپین و رانش زمین از دیگر مشکلات این شهرستان است.در این میان نباید هدایت فاضلاب ها از طریق اگوهای سنتی٬ زباله های بیمارستانی و محدودیت های محیط زیستی به ویژه در رودخانه ها و سکونتگاه ها هموراه با خطرنابودی پوشش گیاهی و گونه های جانوری را نیز نادیده گرفت. رعایت نکردن روش های اصولی حفظ٬ احیا و بهره برداری از جنگل ها٬ حضور دام در جنگل٬ تبدیل اراضی جنگلی و کشاورزی به سایر کاربری ها و مهار نشدن آب های سطحی به رغم نزولات جوی با میزان مناسب و استفاده غیر منطقی و با کارایی پایین اقتصادی از قابلیت های متنوع گردشگری شهرستان٬ عدم تناسب ظرفیت معابر شهری با حجم ترافیک عبوری و ضعف پایانه ناوگان حمل ونقل بار و مسافر از مسائل مهمی است که باید به آن توجه کرد وگرنه تهدیدی جدی یرای محیط زیست شهرستان و در نتیجه چالشی برای امنیت منطقه به شمار می رود.
۳-۴-۴ . راه ها :
- شبکه ارتباطی و دسترسی :
جاده ترانزیتی رشت – رودسر که عملکرد منطقه ای دارد از محدوده این شهرستان عبور می کند. این شهرستان به وسیله این راه به سهولت با نواحی دیگر ارتباط دارد. از راه های اصلی و با اهمیت دیگر آن می توان به جاده لاهیجان – رودبنه اشاره کرد.
بسیاری از روستاهای شهرستان لاهیجان اغلب در ارتباط با عملکرد راه ها پدید آمده اند و بسیاری از روستاها در حاشیه راه ها استقرار یافته اند. از جمله دیزبن ٬ لیالستان ٬ بازکیاگوراب ٬ رودبنه و …
راه های موجود قابل استفاده در منطقه به شرح زیر می باشد:
۱ – راه چهار خطه آسفالت لنگرود به لاهیجان ٬ لاهیجان به رشت ٬ راه های آسفالته فرعی
۲ – راه های شوسه ٬ راه های خاکی و مال رو
اغلب راه های بین روستایی در شهرستان لاهیجان آسفالته شنی و خاکی راه شوسه هستند. طبق گزارش اداره راه و ترابری و سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان٬ راه های غیر روستایی این شهرستان ۱۲۵٫۸ کیلومتر بوده که از این میزان ۱۳٫۸۵ کیلومتر اصلی و ۱۱۱٫۹۵ کیلومتر فرعی آسفالته است. همچمیم راه های روستایی این شهرستان ۴۰۷ کیلومتر می باشد که ۸۱٫۲ کیلومتر تصلی و ۷۷٫۷ کیلومتر فرعی آسفالته و ۲۴۸٫۱ کیلومتر آن فرعی شنی است. طول راه های روستایی و غیر روستایی شهرستان لاهیجان در جدول ۳-۷ آمده است:
جدول۳-۷ : طول راه های غیر روستایی و روستایی شهرستان لاهیجان به کیلومتر (۱۳۸۷ )

 

شرح

جمع کل

اصلی

فرعی آسفالته

فرعی شنی

مدل سازی و طراحی مهاربند کمانش ناپذیرطراحی مهاربند کمانش ناپذیر
طراحی و ساخت قاب‌ها با مهاربند شکل‌پذیر هم‌مرکز بر اساس جلوگیری از کمانش عضو مهاربندی، قبل از جاری شدن آن در فشار می‌باشد، یعنی با یک رفتار مشابه در کشش و فشار به جاری شدن برسند، در شکل ۴-۱ [۴۴] رفتار عضو مهاربندی قبل و بعد اصلاح نمایش داده شده‌است.

الف)قبل اصلاح ب)بعد اصلاح
شکل ‏۴‌.‌‌۱ رفتار شماتیک عضو مهاربندی
تحلیل پایداری مهاربند‌های شکل پذیر
تحلیل بر اساس تئوری‌های پایداری
برای تحلیل کمانش اویلر، بار بحرانی برای یک عضو فشاری (هسته فولادی مهاربند) به قرار زیر می‌باشد:

(‏۴‌.‌۱) P_cr=
که در آن KL طول موثر هسته مهاربند، EIسختی خمشی حول محور ضعیف و nشماره مد کمانشی می‌باشد.
همان طور که از رابطه ۴-۱[۴۵] برمی‌آید، اگر به طریقی بتوان به مدهای کمانشی بالاتر دست یافت تحمل باربری مهاربند سریعا و به صورت مربعی افزایش می‌یابد. بر همین اساس اگر هسته فولادی فوق داخل یک لوله پوشش احاطه شود کمانش‌های مدهای بالاتر روی خواهد داد.
افزایش باربری و در نهایت افزایش بار بحرانی ستون را می‌توان مطابق روابط مقاومت مصالح به دست آورد و مطابق با روش حل معادله کمانش یک تیر-ستون بر بستر الاستیک تحت بار عرضی یکنواخت، به دست خواهد‌آمد.[۴۶]
چنان‌چه q(x)بارعرضی یکنواخت وارد بر عضو مهاری، EI_coreسختی هسته فولادی وEI_mantel سختی خمشی ملات و لوله پوشش نهاییی(غلاف) حول محور ضعیف باشد رابطه‌های زیر قابل استخراج می‌باشد:
(‏۴‌.‌۲) (EI)_mantel==q(x)
(‏۴‌.‌۳) ۰=+ +-(EI)_mantel=+ (EI)_core
با حل معادله دیفرانسیل فوق بار بحرانی مهاربند شکل‌پذیر به صورت رابطه زیر است:
(‏۴‌.‌۴) P_cr-DB= [(EI)_core+(EI)_mantel]
از آنجا که کمانش حول محور ضعیف هسته فولادی مهاربند بسیار کمتر از غلاف پوششی می‌باشد، از سختی حول محور ضعیف مهاربند صرف نظر می‌شود، بنابراین بار بحرانی مهاربند(هسته فولادی+پوشش) وابسته به بار بحرانی پوشش نهایی غلاف می‌شود:
(‏۴‌.‌۵) P_cr-DB=
K=1)برای‌ اتصال مفصلی،k=2برای اتصال صلب (در یک طراحی مناسب برای مهاربند شکل‌پذیر بار تسلیم هسته فولادی خیلی کمتر از بار بحرانی کل مهاربند در رابطه۴-۵ می‌باشد در نتیجه انتظار می‌رود هسته مهاربند در کشش و فشار به تسلیم برسد. بنابراین:
(‏۴‌.‌۶) (P_{y core})=(σ_yA)≤P_cr-DB
رابطه ۴-۵ نیروی بحرانی مهاربند مقاوم نیروی کمانشی اویلری غلاف را نشان می‌دهد. بر این اساس پایداری کلی مهاربند تضمین می‌شود که نیروی کمانشی اویلری غلاف بیش از نیروی تسلیم هسته مرکزی باشد. (رابطه ۴-۶ )
معرفی مدل
در این تحقیق دو نوع مهاربند کمانش‌ناپذیر قطری و ضربدری شکل در قابهای یکسان یک دهنه یک طبقه برای هر دو مدل با ستونهای ۵۰۰ IPE با طول۳ متر و تیر۴۰۰ IPEبه طول ۴ متر استفاده شده است.
فولاد مصرفی ST-37 با تنش تسلیم۲۴۰ و مدول یانگ ۱۰^۵×۲ مگاپاسگال ابعاد و مشخصات مقطع هسته مهاربند برای هر دو مدل همان ابعاد مدل آزمایشگاهی معرفی شده در فصل ۳ در نظر گرفته شده‌‌. برای محاسبه طول غلاف با مشخص بودن نیروی محوری وارد بر مهاربند P_y (σ_yA_core) با بهره گرفتن از رابطه ۴-۶ طول غلاف به دست می‌آید.
محاسبه طول غلاف
مدل تک قطری:
در این مدل ابعاد غلاف و هسته شبیه مدل آزمایشگاهی و طول غلاف از رابطه ۴-۶ به دست می‌آید.
هستهmm : H-100*100*6*8
غلاف: ۱۱۲*۱۱۲*۵mm □
A_core= 2.104×۱۰^-۳ m²
I_tube=×a ^۳t = ۴.۶۸×۱۰^-۶ m²
P_cr = و P_y= 240×۱۰^۶×۲.۱۰۴×۱۰^-۳ = ۵۰۴۹۶۰ N
P_cr≥P_y l≤۴.۲۸ فرض میکنیم l= 3.5
طول غلاف را ۵.۳ و طول هسته مهاربند را ۵.۴ متر در نظر میگیریم.
مدل ضربدری شکل:
برای مدل ضربدری(x) شکل با ثابت بودن نیروی وارده P_y به قاب در نتیحه ثابت نگه‌داشتن ابعاد هسته، و نصف در نظر گرفتن طول غلاف ابعاد غلاف را به دست می‌آوریم.
L=3.5÷۲=۱.۷۵
P_y=504960 N
P_cr = I ≥ .۷۸۴ ×۱۰^-۶ m²
ضخامت تیوب را ۰۰۲/. و ابعاد آن را ۱۰۶/. متر در نظر می گیریم. بنابراین ممان اینرسی غلاف در مدل x شکل :
I=2 /3 ×(۰.۱۰۶)^۳×۰.۰۰۲=۱.۵×۱۰^-۶
مشاهده می‌شود در مدل ضربدری شکل با یکسان در نظر گرفتن نیروی وارده به مهاربند و نصف شدن طول غلاف نسبت به حالت قطری شکل ابعاد و ممان اینرسی غلاف کاهش می‌یابد.
مدل المان محدودی در آباکوس ABAQUS
برای مدل‌سازی از نرم‌افزار المان محدود ABAQUS 6-13-4 استفاده شده. برای مدل سازی تیر، ستون، هسته و غلاف المان پوسته‌ای (Shell) برای صفحه اتصال و صفحه مرکز اتصال در مدل X شکل المان مکعبی(Solid) به کار رفته‌‌است.
از منحنی تنش-کرنش فولاد ST-37 -در قسمت پلاستیک تنش تسلیم و کرنش پلاستیک به صورت ترکیبی از حالت ایزو تروپیک کینماتیک - استفاده شده‌. جدول ۴-۱ مشخصات مصالح مصرفی را نشان می‌دهد.
جدول ‏۴‌.‌۱ مشخصات مصالح

 

۷۸۵۰kg/m3

چگالی مواد

شکل ۲-۳- ابعاد کیفیت زندگی شهری ۴۷
شکل ۲-۴- شاخصهای اندازه گیری فردی کیفیت زندگی ۴۹
شکل ۲-۵- شاخصهای سطحی کیفیت زندگی ۴۹
شکل ۲-۶- مدل مفهومی عوامل مؤثر در کیفیت زندگی شهری ۶۱
شکل ۲-۷- مدل کیفیت زندگی کامپل و دیگران ۶۲
شکل ۲-۸- مدل کیفیت زندگی لندزمن ۶۳
شکل ۲-۹- مدل کیفیت زندگی فلیس و پری ۶۴
شکل ۲-۱۰- مدل کیفیت زندگی داس ۶۶
شکل ۲-۱۱- مدل کیفیت زندگی میشل ۶۷
شکل ۲-۱۳- ابعاد کیفیت زندگی ۶۹
شکل ۲-۱۴- چارچوب تحلیل SWOT 71
شکل ۲-۱۵- ساختار سلسله مراتبی مدل کیفیت زندگی در شهر استانبول ۷۵
شکل ۳-۱- عکس ماهواره ای منطقه ۱۸ ۸۶
شکل ۴-۱- ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام استراتژیک ۱۳۸
فهرست نقشه ها
نقشه ۳-۱- موقعیت جغرافیایی منطقه ۱۸ …………………………………………………………………………………….۸۵
نقشه ۳-۲- وضع موجود کاربری اراضی منطقه ۱۸ …………………………………………………………………………۸۷
نقشه ۳-۳- تقسیمات ناحیه ای و محله ای منطقه ۱۸ ………………………………………………………………………۹۱
نقشه ۳-۴- موقعیت پردیس تماشا در ناحیه یک منطقه ۱۸ ……………………………………………………………۱۰۲
نقشه ۳-۵- موقعیت مجموعه ورزشی شهیدان اسماعیلی در ناحیه یک منطقه ۱۸ …………………………..۱۰۳
نقشه ۳-۶- موقعیت ورزشگاه امام رضا (ع) در ناحیه دو منطقه ۱۸ ………………………………………………….۱۰۴
نقشه ۳-۷- موقعیت مجموعه ورزشی بدر در ناحیه دو منطقه ۱۸ ……………………………………………………۱۰۵
نقشه ۳-۸- موقعیت مجتمع فرهنگی، تفریحی و ورزشی شهید مختار سلیمانی در ناحیه چهار منطقه ۱۸ …………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۰۵
پیشگفتار
بررسی کیفیت زندگی از اهداف مهم دست اندرکاران بوده و با توجه به گستردگی این مفهوم مورد توجه بسیاری از رشته های علوم مختلف قرار گرفته است. از این رو، بهبود رفاه و آسایش به عنوان هدف توسعه، وابسته به شناخت هر چه بیشتر عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی انسان است. بر این اساس، شروع جدی این بحث به دهه ۱۹۶۰ باز می گردد. زمانی که مشخص شد رشد و توسعه اقتصادی لزوماً منجر به بهبود کیفیت زندگی مردم نمی شود. کیفیت زندگی به عنوان مفهومی برای نشان دادن میزان رضایت فرد از زندگی و به عبارتی معیاری برای تعیین رضایت و عدم رضایت افراد و گروه ها از ابعاد مختلف زندگی است. این ابعاد می تواند زمینه های تغذیه ای، آموزشی، بهداشت، امنیت و اوقات فراغت را شامل می شود، از طرفی، دیگر امروزه در ادبیات برنامه ریزی توسعه مباحث کیفیت زندگی به عنوان یک اصل اساسی پیوسته مورد نظر برنامه ریزان و مدیران امر توسعه است. ارتقاء برنامه ریزی شهری از نگاه صرف کالبدی-کارکردی به نگاهی چند بعدی و چند وجهی در قالب در نظر گرفتن ابعاد اجتماعی، روانی، کیفی و اقتصادی در تعامل و کنش متقابل با ابعاد کالبدی-کارکردی، یکی از نتایج توجه به مفهوم کیفیت زندگی شهری در عرصه جهانی بوده است. به طور کلی می توان گفت که مفهوم «کیفیت محیط زندگی» و یا «کیفیت زندگی شهری» با هدف اصلاح و تکامل مفهوم توسعه از توسعه صرف کمی و اقتصادی به توسعه پایدار شهری مطرح و مورد توجه قرار گرفت. به هر جهت، کیفیت زندگی به عنوان یک اصطلاح کلی، مفهومی برای نشان دادن چگونگی برآورده شدن نیازهای انسانی و همچنین معیاری برای ادراک رضایت و عدم رضایت افراد و گروه ها از ابعاد مختلف زندگی است.

پژوهش پیش رو در ۵ فصل تدوین شده است که در فصل نخست به کلیات تحقیق شامل بیان مسئله، سؤالات تحقیق، فرضیه، اهداف، روش تحقیق، پیشینه و واژگان کلیدی تحقیق اشاره شده است.
در فصل دوم ابتدا تعاریف و مفاهیم و سپس نظریه ها، مدل ها و تجربیات کیفیت زندگی مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل سوم ابتدا، مشخصات کلی شهر تهران مورد بررسی قرار گرفت، و سپس پیشینه منطقه و ویژگی های طبیعی و انسانی منطقه ۱۸ مورد بررسی قرار گرفت و در انتهای فصل، مشخصات مراکز مورد بررسی در پژوهش ذکر شده است.
در فصل چهارم ابتدا به بررسی و تحلیل نظر و دیدگاه مراجعه کنندگان مراکز مورد مطالعه پرداخته شده است و در نهایت از مدل های AHP و SWOT به منظور رتبه بندی و شناخت نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید مراکز استفاده شده است.
در پایان، در فصل پنجم برای تجزیه و تحلیل داده ها از فنون آمار توصیفی شامل جداول فراوانی و نمودارهای میله ای برای تجزیه و تحلیل داده های مشخصات فردی و سؤالات توصیفی و از آزمون آماری کولموگروف-اسمیرنوف، آزمون تی تک نمونه ای با ارزش آزمون ۳، آزمون تی مستقل و آزمون فریدمن جهت تجزیه و تحلیل داده ها و بررسی فرضیات تحقیق استفاده شده است.
ساختار پایان نامه
فصل دوم:
تشریح مبانی نظری
فصل اول:
کلیات پژوهش
فضاهای فرهنگی و هنری
فضاهای ورزشی
تعاریف و مفاهیم
نظریات کیفیت زندگی
ابعاد و شاخص های کیفیت زندگی
مدل های کیفیت زندگی
تجربیات کیفیت زندگی
طرح مسئله و ضرورت تحقیق
سوالات و فرضیات تحقیق
اهداف و روش تحقیق
پیشینه تحقیق و واژگان کلیدی
فصل سوم:
کلیات پژوهش
پیشینه و موقعیت منطقه ۱۸
بررسی ویژگیهای طبیعی و انسانی منطقه

ساختاری پایه برای مدیریت سازمان ایجاد کنند.

از آنجا که شرکت پتروشیمی خوزستان به عنوان نخستین مجتمع تـولیدکننده دو نمـونه بـرجسته از پلیمـرهای مهندسی (« پلی‏کربنات » و « رزین اپوکسی ») در خاورمیانه، از سال ۱۳۸۶ در مسیر تعالی قرار گرفته و اقداماتی را در جهت تدوین استراتژی، چشم‏انداز، مأموریت و ارزش‏های سازمانی انجام داده است و نیز این شرکت در سال ۱۳۹۱ بهمراه ۱۴ شرکت دیگر تحت نام شرکت صنایع پتروشیمی خلیج‏فارس در بورس اوراق بهادار تهران واگذار گردیده است ولی تاکنون تحقیق جامع و علمی در خصوص ارزیابی و اندازه‏گیری عملکرد این شرکت جهت تعیین وضعیت و جایگاه آن از منظرهای مشتریان، کارکنان، جامعه و نتایج کسب‏وکار انجام نشده است تا بتوان با بهره گرفتن از آن ضمن شناسایی نقاط قوت و زمینه‏های قابل بهبود، راهکارهایی متناسب با وضعیت موجود، امکانات، منابع شرکت، فرصت‏ها و تهدیدهای محیطی، را ارائه نمود. همچنین با توجه به اینکه یکی از اهداف مدیران شرکت دستیابی به تعالی سازمانی است و شفافیت ارائه اطلاعات و دسترسی آن برای سهامداران، خریداران و فروشندگان سهام در بورس اوراق بهادار حائز اهمیت بسیار می‏باشد لذا در تحقیق حاضر سعی گردیده است عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان براساس مدل تعالی سازمانیEFQM مورد ارزیابی قرار گیرد تا نتایج آن، در تحقق آن رسالت، مؤثر باشد.
۱-۳٫ اهمیت و ضرورت انتخاب موضوع تحقیق
با توجه به شرایط روز، نیازهای متغیر مشتریان و تمام ذی‏نفعان، تلاش رقبا برای حضور موفق و قوانین و مقررات جدید‏ ‏که به طور مستمر در‏حال دگرگونی هستند، نمی‏توان با اتکاء به روش‏های سنتی، حضوری موفق در صحنه رقابت ملی و بین‏المللی داشت، لذا ضرورت استفاده از الگوهایی‏که بتوانند ضمن ارزیابی وضعیت موجود سازمان‏ها و تشخیص نقاط قوت و نواحی قابل بهبود، مبنای صحیحی جهت برنامه‏ ریزی استراتژیک ایجاد نمایند، بیش از هر زمان دیگری احساس می‏شود. در همین راستا
مدل‏های تعالی سازمانی به عنوان ابزاری قوی درپاسخگویی به این نیاز سازمان‏ها از موفقیت چشمگیری برخوردار بوده و توانسته تا حدود زیادی در آسیب‏شناسی سازمانی و تعیین مسیر حرکت جهت دسترسی به تعالی منابع انسانی مورد استفاده قرار ‏‏گیرند.
با افزایش رقابت در عرصه تولید و خدمات، سازمان‏ها به سنجه‏ها و الگوهایی برای بررسی عملکرد خود نیاز پیدا کردند، بروز چنین نیازی و کارائی نداشتن سیستم‏های اندازه‏گیری با عملکرد سنتی، باعث خلق مدل‏های جدید ارزیابی عملکرد در سطح سازمان‏ها شد.
مدل‏های قدیمی اندازه‏‏‏‏گیری عملکرد که عموماً مبتنی بر سنجه‏های مالی‏اند، دارای اشکالات فراوانی به شرح زیر هستند:
از آنجا که سنجه‏های مالی با استراتژی‏های سازمان ارتباط پیدا نمی‏کنند ممکن است با اهداف استراتژیک سازمان تضاد داشته باشند و موجب پدید آمدن مشکلاتی در تدوین استراتژی شوند.
معیارهای سنتی نظیر کارایی هزینه و مطلوبیت، ممکن است باعث فشار آمدن به مدیران در جهت توجه به نتایج کوتاه‏مدت شده و در نتیجه هیچگونه حرکتی به سمت بهبود صورت نگیرد.
سنجه‏های مالی، گزارش دقیقی درباره هزینه فرایندها، محصولات و مشتریان نمی‏دهند و تنها بر فرایند کنترل بخشی به جای کل سیستم تأکید دارند.
سنجه‏های مالی قادر به تشخیص هزینه‏ های کیفی به شکل دقیق و مناسب نیستند و تنها تولید بیشتر را تشویق می‏کنند.
در نتیجه مشکلات فوق و برخی از محدودیت‏های دیگر موجود در سیستم های ارزیابی عملکرد، در اوایل دهه ۹۰ میلادی مدل‏های مختلفی جهت این منظور توسعه داده‏شده‏است (صدوقیان و تدین، ۱۳۸۶، ۴۹).
علم مدیریت بسیار زود دریافت که سازمان‏ها برای ورود و ماندن در عرصه رقابت که هر روز تنگ‏تر می‏شود باید خود را ارتقاء دهند و به تعالی برسانند. تعالی سازمانی تبدیل به مدلی شده است که سازمان‏های تجاری و خدمات ‏رسانی اعم از دولتی یا غیر دولتی مجبور به ارتقاء همه جانبه خود بر‏اساس آن هستند. بنگاه‏هایی که هر چه زودتر با مدل‏های مربوط به تعالی سازمانی به تعالی دست نیابند، به حکم مطالعات و تجربیات جهانی، محکوم به حذف و فنا هستند (فرقانی، ۱۳۸۵، ۸۰).
تغییرات سریع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، تغییر نقش دولت‏ها از تصدی‏گری مستقیم به نقش‏های هدایتی و ارشادی، ترویج فرهنگ رقابت‏پذیری، وضع قوانین سخت‏گیرانه بر علیه انحصارطلبی و فعالیت‏های ضد‏رقابتی، از عوامل اصلی در تلاش سازمان‏ها برای حفظ برتری و حضور موفق در صحنه‏های رقابت‏ ملی و بین‏المللی می‏باشد. اما آنچه که بعنوان سؤال چالش‏برانگیز مطرح می‏باشد، این است که چگونه می‏توان در این مسیر بی‏انتها، بدون ارزیابی وضعیت موجود در شناخت نقاط قوت و حوزه‏های قابل بهبود، برای رسیدن به نیروی انسانی توانمند، قدم گذاشت؟
بدیهی است رویکردهای مختلفی جهت مهیا شدن برای این حرکت حیاتی وجود دارد، اما نباید فراموش کرد که آنچه عامل اصلی در انتخاب این راهکارها می‏باشد، جامعیت، نظام‏مندی، پویایی، روز‏آمدی و پشتوانه‏های حمایتی آنها به دانش علمی و مدیریتی می‏باشد. در همین راستا مدل‏های تعالی سازمانی بعنوان ابزاری قوی در پاسخگویی به این نیاز سازمان‏ها از موفقیت چشمگیری برخوردار ‏بوده و توانسته تا حدود زیاد در آسیب‏شناسی سازمانی و تعیین مسیر حرکت جهت دسترسی به تعالی منابع ‏انسانی مورد استفاده قرار گیرند. مدل EFQM به گونه‏ای طراحی شده است که هم به عنوان ابزار مناسبی برای مسابقات و هم برای آسیب‏شناسی و طراحی برنامه‏های توسعه سازمانی کاربرد دارد (رحیمی، ۱۳۸۵، ۴-۳).
معرفی مدل تعالی سازمانی به جامعه مدیریتی کشورمان طی چند سال اخیر صورت پذیرفته است و با استقبال گسترده مدیران مواجه شده است. بسیاری از سازمان‏ها در ابتدا با شک و تردید به آن می‏نگریستند و این اندیشه که این مدل‏ها ریشه‏های غربی و خارجی دارند و تناسبی با سازمان‏های ما ندارند، بعضاً به عنوان یک مانع مطرح می‏شدند. اما به تدریج پس از کسب آشنایی بیشتر با این مدل‏ها و به کار گرفتن آنها در ارزیابی سازمان‏ها، این مدیران به نتایج ملموسی دست یافتند و اینک دریافته‏اند که به کمک آنها می‏توانند برنامه‏های بهبود خود را تعریف کنند و با اجرای آنها به سمت تعالی سازمان خود حرکت کنند.
مدل تعالی سازمانی، بعنوان ابزاری قوی برای شناخت نقاط قوت و زمینه‏های قابل بهبود سازمان‏ها شناخته شده‏ است و به عنوان یک چارچوب منسجم و به هم تنیده می‏تواند سیستم مدیریتی سازمان‏ها را نیز تعریف کند و مدیران را در به کارگیری تکنیک‏های مدیریت یاری دهد (غلامی و نورعلیزاده، ۱۳۸۷، ۷).
همچنین مدل EFQM به دلائل متعددی از جمله دلائل زیر، اهیمت بیشتری برای صنایع و سازمان‏های پیشتاز در کشور ایران دارد.
تحقیقات نشان می‏دهد که این مدل در سطح جهان، بیش از دیگر مدل‏ها به عنوان مدل مرجع جوایز ملی انتخاب شده‏است.
از آنجا که این مدل در اکثر کشورها به عنوان مدل مرجع انتخاب شده ‏است، امکان الگوبرداری از طیف وسیعی از سازمان‏ها در کشورهای مختلف اروپایی با شرایط و ویژگیهای متفاوت وجود‏ دارد و امکان مراجعه و بازدید از سازمان‏های سرآمد در برخی از این کشورها مثل ترکیه برای متخصصین کشور ایران آسان‏تر است.
دیدگاه سیستماتیک قوی، توجه دقیق به مدیریت مبتنی بر فرآیندهای سازمانی و نتیجه‏گرایی مدل EFQM، برای سازمان‏های ایرانی که معمولاً در این حوزه‏ها با مشکلات جدی روبرو هستند، بسیار آموزنده و اجرایی است. مدلی که مبنای ارزیابی عملکرد و اهدای ً جایزه ملی بهره‏وری و تعالی سازمانی ً در بخش صنعت و معدن ایران قرار گرفته ‏است منطبق بر مدل EFQM است (نجمی و حسینی، ۱۳۸۳، ۱).
موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیل‏های سازمانی، عملکرد ‏است و بهبود آن مستلزم اندازه‏گیری است و از این‏رو سازمانی بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نمی‏باشد. در این تحقیق جهت تعیین وضعیت و جایگاه شرکت پتروشیمی خوزستان از منظرهای مشتریان، کارکنان، جامعه و نتایج کسب‏وکار، نیاز است تا عملکرد موجود آن ارزیابی، تا از این طریق نقاط ضعف و قوت آن شناسایی و راهکارهایی در جهت بهبود وضعیت آن ارائه گردد.
۱-۴٫ اهداف تحقیق:
هدف اصلی تحقیق حاضر، ارزیابی عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان بر اساس مدل تعالی EFQM می‏باشد که در راستای این هدف، اهداف فرعی زیر دنبال می‏شود:
ارزیابی اهداف و سنجه‏های معیار نتایج مشتریان
ارزیابی اهداف و سنجه‏های معیار نتایج کارکنان
ارزیابی اهداف و سنجه‏های معیار نتایج جامعه
ارزیابی اهداف و سنجه‏های معیار نتایج کسب‏وکار
شناسایی نقاط قوت و زمینه‏های قابل بهبود هر یک از سنجه‏های معیارهای نتایج
ارائه راهکارهای متناسب با نتایج تحقیق
۱-۵٫ سؤال‏های تحقیق
سؤال‏ اصلی تحقیق:
آیا عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان بر اساس مدل تعالیEFQM در وضعیت مطلوبی می‏باشد؟
سؤال‏‏های فرعی تحقیق:
آیا وضعیت عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر نتایج مشتری براساس مدل تعالی EFQM مطلوب است؟
آیا وضعیت عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر نتایج کارکنان براساس مدل تعالی EFQM مطلوب است؟
آیا وضعیت عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر نتایج جامعه براساس مدل تعالی EFQM مطلوب است؟
آیا وضعیت عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر نتایج کسب‏وکار براساس مدل تعالی EFQM مطلوب است؟
۱-۶٫ فرضیه ‏های تحقیق
فرضیه اصلی تحقیق:
عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان براساس مدل تعالی سازمانی EFQM مطلوب نمی‏باشد.
فرضیه ‏های فرعی تحقیق:
عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر معیار مشتری بر اساس مدل EFQM در وضعیت مطلوبی نمی‏باشد.
عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر معیار کارکنان براساس مدل EFQM در وضعیت مطلوبی می‏باشد.
عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر معیار جامعه براساس مدل EFQM در وضعیت مطلوبی نمی‏باشد.
عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان از منظر معیار نتایج کسب‏وکار براساس مدل EFQM در وضعیت مطلوبی نمی‏باشد.
۱-۷٫ چارچوب نظری تحقیق
چارچوب نظری تحقیق حاضر، مدل تعالی سازمانیEFQM است که شماتیک آن در شکل۱-۱ نشان داده شده است. در تحقیق حاضر برای ارزیابی عملکرد شرکت پتروشیمی خوزستان، مدل تعالی سازمانیEFQM به عنوان چارچوب نظری در نظر گرفته شده است. بر اساس این مدل معیارهای ارزیابی عملکرد عبارتند از:
معیار نتایج مشتریان
معیار نتایج کارکنان

احترام به حقوق بشر می‌باشد.
از مقالات فارسی نگاشته شده، می‌توان به مقاله حسین دهشیار با عنوان «بهار عرب: شورش بر مدرنیته وارداتی» اشاره کرد، دهشیار با اتخاذ رویکرد تاریخی سعی در تحلیل وقایع جهان عرب می کند و چنین نتیجهگیری می‌کند که ناتوانی دولت‌های عربی در ایجاد محیط انسانی برای زیست توده‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی، وابستگی سنگین آنها به قدرت‌های غربی، نقش کارساز کشورهای بزرگ در سمتوسو دادن به سیاست‌های رهبران عرب، دامنهدار بودن فقر اقتصادی، شکاف‌های روزافزون طبقاتی و گسترش زیانبار فرهنگ غربی، از جمله عوامل حضور مردم در صحنه است.

و مقالعات متعددی که در ارتباط با موضوع چاپ شده که به تعدادی از آن‌ ها اشاره می‌شود:
مقاله: «تحلیل سازهانگارانه از نقش آموزه‌های اسلامی در تحولات انقلابی مصر»، محققین: سید محمد موسوی(دانشیار دانشگاه پیامنور زنجان) و سید محمدرضا موسوی (دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات منطقه‌ای دانشگاه علامه طباطبائی)، دوفصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال دوم، شماره ۵و۶، تابستان ۹۲.
مقاله: «تبیین قیام‌های اسلامی در کشورهای عربی ازمنظر تئوری انقلاب‌های اجتماعی جان فوران»، نورالدین اکبری کریمآبادی، (کارشناس ارشد علوم سیاسی)، فصلنامه پانزده خرداد، دوره سوم، سال نهم، شماره ۲۹، پاییز ۹۰.
مقاله: «مبانی جنبش‌های اسلامگرایانه : نظریات و دیدگاه‌ها» محققین: دکتر عباس صالحی نجفآبادی و دکتر علی رضایی (استادیار روابط بینالملل دانشگاه آزاد واحد همدان).
مقاله: «مفهوم بیداری اسلامی و ریشه‌های آن از نگاه مقام معظم رهبری (( مدظله العالی))»، محقق: اللهکرم، مشتاقی (دانشجوی کارشناسی ارشد مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا)، دانشکده روابط بینالملل، پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت ا… العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مدظله العالی)، موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
مقاله: «ارکان اصلی جنبش بیداری اسلامی و تاثیر آن در شکل تمدن اسلامی»، محقق: مهدی مجرحسنی (دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی موسسه آموزشی)، پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت ا… العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد ظله العالی)، موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی.
مقاله: «بررسی تاثیر مولفه های قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران بر جنبش بیداری اسلامی خاورمیانه (با تاکید بر رویکرد سازهانگاری)» محقق: علیرضا سمیعی اصفهانی (استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه دولتی یاسوج) و عبدالرضا فتحی مظفری (کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه دولتی یاسوج)، فصلنامه مطالعات جهان اسلام، دوره ۲، شماره ۱، بهار ۱۳۹۲
مقاله:«انقلاب اسلامی و بیداری اسلامی (تاثیر گذاری و نمونه‌ها)»، محقق: مرتضی شیرودی ( عضو هیئت علمی پژوهشکده تحقیات اسلامی)، فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال پنجم، شماره ۱۶، بهار ۱۳۸۸.
مقاله: «امواج بیداری اسلامی در گذر زمان»، (محمد عبدالهی)، سایت خبرگزاری فارس درج در تاریخ ۱۴/۱۰/۹۲ قابل مشاهده در: www.farsnews.com
مقاله: «بیداری اسلامی، زمینه‌ها و پیامدها»، (عباس موسوی هاشمی)، قابل مشاهده در سایت راسخون:
www.rasekhoon. Net
مقاله: «سیر تاریخی جنبش‌های اسلامی» قابل مشاهده در:
Http://www.jonbeshbidari. Blogfa.Com/page /8
مقاله: «بیداری اسلامی و تغییر رژیم‌های عربی، عوامل، زمینه‌ها» محقق: علی آدمی ( استادیار گروه روابط بینالملل دانشگاه علّامه طباطبائی) و مهدی یزدانپناه (دانشجوی کارشناسی ارشد واحد تهران مرکز) و عادل جهانخواه (دانشجوی کارشناسی ارشد وزارت امور خارجه)، فصلنامه مطالعات راهبردی. سال پانزدهم، بهار (۱۳۹۱)، شماره مسلسل ۵۵.
مقاله: «تحلیل تحولات کشورهای عربی خاورمیانه و شمال آفریقا از منظر نظریه سازهانگاری» محقق دکتر نورالدین اکبری کریمآبادی ( کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس)، فصلنامه علوم اجتماعی – ( ۱۳۹۱) شماره ۵۹ – بهمن ماه.
مقاله: «تحولات اخیر خاورمیانه و شمال آفریقا، ریشه‌ها و پیامدهای متفاوت» محقق: سید امیر نیا کوئی ( استادیار علوم سیاسی دانشگاه گیلان)، فصلنامه روابط خارجی – سال سوم، شماره چهارم، زمستان ۱۳۹۰.
مقاله: «تاثیر انقلاب اسلامی ایران بر جنبش بیداری اسلامی شمال آفریقا (۲۰۱۲ -۲۰۱۰)، مطالعه موردی کشورهای تونس، مصر و لیبی» محققین: کیامرث جهانگیر ( استاد یار گروه علوم سیاسی، دانشگاه تهران و مرتضی اسماعیلی ( دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشگاه تهران، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. دوره ۲۳ – شماره ۱، بهار ۹۲.
۱-۸: محدودیت‌های تحقیق
بدیع بودن و سیال بودن رخدادهای مربوط به موضوع تحقیق.
عدم دسترسی به کتب مرجع.
پراکندگی منابع و عدم دسترسی آسان به منابع.
عدم دسترسی مستقیم بستر محل اتفاقات و رویدادها.
عدم تسلط به زبان‌های خارجی (عربی و انگلیسی).
زمان محدود برای انجام این پژوهش.
۱-۹: تعریف مفاهیم
تعریف بیداری
بیداری از واژگان فارسی است که مرادف واژه‌های «یقظه» «بصیرت» و علم و معرفت در زبان عربی به کار برده می‌شود. در عرف عام به حالتی اطلاق می‌شود که قدرت درک و انتخاب را به انسان می‌دهد. از اینرو این واژه گاهی ناظر به بیداری ظاهری است وگاهی به بیداری باطنی. بیدار ظاهری؛ به کس و کسانی اطلاق می‌شود که فعالیت‌های فیزیکی آگاهانه انجام می‌دهد، مثلا می‌خورد، می‌آشامد، می‌شنود، می‌بیند، مطالعه می‌کند، رانندگی می‌کند و غیره اما افق دید این فعالیت‌ها فقط در ماده و مادیات محدود و محصور است. «یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاهِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَهِ هُمْ غافِلُون» (الروم/۷) درعرف عام این گونه افراد مصداق انسان هستند، و در جامعه انسانی زندگی می‌کنند، اما به بیداری انسانی نرسیده‌اند، زیرا اینگونه فعالیت‌ها هرچند برای بقا و تداوم حیات لازم است، اما کافی نیست. بیداری باطنی، بینش و افق دیدشان، فراتر از کرانه‌های مادی در حرکت است. هرچند از دنیا و مادیات استفاده می‌کنند، اما آن را معبر و پلی می‌داند برای پر کشیدن به کرانه‌های انسانی و معنوی.
بیداری قسم نخست، با توجه به تفکر قرآنی و اسلامی برکسانی قابل تطبیق است که چشم دارند اما نمی‌بینند، گوش دارند اما نمی‌شنوند… و آن‌ ها را غافل نام می‌گذارند.
بیداری قسم دوم؛ شامل کسانی می‌شود که با تعقل، تدبر، تفکر از اثر به موثر، از مخلوق به خالق و… می‌رسند. به گفته شاعر:
برگ در ختان سبز در نظر هوشیار هر ورقش دفتری است معرفت کردگار
یعنی فقط نگاه نمی‌کند، بلکه نگاه می‌کند و می‌بیند، می‌شنود و می‌اندیشد، …که در تفکر اسلامی و قرآنی؛ آن را بصیر، و در فارسی بیدار نام می‌گذارند. رسالت را که این رساله بدوش می‌کشد، بازکاوی بیداری قسم دوم است.
در لغتنامه دهخدا درباره تعریف واژه بیداری دو معنا آمده است ۱- عمل بیدار بودن یقظه مقابل خواب. ۲ – هوشیاری و آگاهی. به معنای فعال شدن هوش (آگاهی) به کار می‌رود و اسلامی منسوب به اسلام آنچه از تمدن و فرهنگ و جز آنکه منسوب به اسلام باشد.
تعریف بیداری اسلامی
بیداری به معنای حیات و زندگی است و همچنین به معنای فعّال‌شدن هوش (آگاهی) به‌کارمی‌رود. و اسلامی، به مفهوم تبعیت و پیروی از آموزه‌های اسلامی است. درنتیجه، بیداری اسلامی به معنای حیات برتر (برین) و تلاش برای دستیابی به آن است. و این حیات، تنها از دین، قابل دریافت است. به سخن دیگر، بیداری اسلامی زنده شدن دوباره در پرتو اسلام اصیل است که در پناه آن، استقلال، عدالت و همه آموزه‌ها و ارزش‌های متعالی الهی، بار دیگر زنده می‌شوند یا حیات می‌یابند. (شیرودی، بی‌تا، ۹۲:۱۳۸۵) بیداری اسلامی پدیده‌ای اجتماعی است، که به معنای بازگشت بیداری مسلمانان و احیای اسلامی بوده و بیشتر توسط مصلحان مسلمان تعریف شده و در علوم اجتماعی چندان مورد کاوش واقع نشده است. یکی از محورهای اساسی بیداری اسلامی بازگشت مسلمانان به هویت اسلامی است. در برخی از منابع آن را مترادف احیای اسلامی و در برخی دیگر، آن را بیداری مسلمانان می‌دانند. (نوری،۵۲۲:۱۳۷۶) بیداری اسلامی دارای ریشه‌ای دیرینه بوده، و در ارتباط مفهومی با مقوله‌هایی مانند اصلاح دینی، احیاگری دینی، اسلام‌گرایی و مانند آن می‌باشد. در زبان عربی معاصر نیز با تعابیر گوناگونی مانند الصحوه الاسلامیه، البعث الاسلامی، التیار الاسلامی، الحرکه الاسلامیه و سرانجام الیقظه الاسلامیه و یا در پیوند با برخی از این مفاهیم از آن یاد شده است. (عمر، ۶۷:۱۴۲) در برخی از منابع آن را مترادف احیای اسلامی و در برخی دیگر، آن را بیداری مسلمانان می‌دانند. (نوری،۵۸۸:۱۳۷۶) چنانکه قرضاوی آن را بازگشت آگاهی وبیداری دانسته است. (قرضاوی، ۱۱:۱۴۰۸) برخی نیز آن را پدیده‌ای اجتماعی می‌دانند که به معنای بازگشت بیداری و هوشیاری امت اسلامی است تا به خودباوری رسیده و به دین وکرامت و استقلال سیاسی، اقتصادی و فکری خود مباهات کرده، و در راستای ایفای نقش طبیعی خود به عنوان بهترین امت تلاش کنند. (القظان،۳۷۱:۱۳۸۴)
درباره بیداری اسلامی، مانند بسیاری دیگر از مفاهیم جدید، تعریفی مورد توافق و یکسانی وجود ندارد و در واقع اندیشمندان تلاش نموده‌اند از منظر و دیدگاه و دریافتهایی که داشته‌اند، آن را تعریف و تفسیر نمایند. بنابراین بیشتر تعاریفی که از بیداری اسلامی پدید آمده از سوی اندیشمندان مسلمانی بوده که دغدغه بیدارگری داشته‌اند. در این بین صاحب‌نظران علوم اجتماعی و جامعه‌شناسان کمتر به این حوزه پرداخته‌اند. به طور طبیعی علت این امر را می‌توان در در عدم شناخت مناسب وکامل آنان از اسلام، فرهنگ اسلامی وجوامع مسلمان دانست. « البته فهم درست بیداری اسلامی نیازمند آگاهی مناسبی از آموزه‌های اسلامی و درکی درونی از جامعه مسلمانان و بسیاری از عوامل دیگر است و به نظر می‌رسد نظریه‌های موجود جامعه‌شناسی در حوزه جنبش‌های اجتماعی ظرفیت تئوریک و کارآمدی لازم را برای تبیین و تفسیر بیداری اسلامی ندارند.» (الویری،۱۱:۱۳۹۰) نکته‌ای که متفکر معاصر استاد مطهری در گذشته به آن اشاره داشته‌اند «اگر بخواهیم درباره اسلام و مقتضیات زمان قضاوت کنیم تنها راه این است که با معارف اسلامی آشنا شویم و روح قوانین اسلامی را درک کنیم وسیستم خاص قانونگذاری اسلامی را بشناسیم تا روشن شود که آیا اسلام رنگ یک قرن معین و عصر مشخص دارد و یا از مافوق قرون و اعصار وظیفه رهبری و هدایت و سوق دادن بشر را به سوی تکامل بر عهده گرفته است؟» (مطهری،۱۰:۱۳۶۲)
دراین میان برخی از جامعه‌شناسان که به بررسی بیداری اسلامی و حرکت‌های اصلاح دینی پرداخته‌اند، به این موضوع اشاره کرده‌اند:
«این که آیا احیاگری اسلامی حتی در بنیادگرایانه‌ترین اشکال آن تنها می‌باید به عنوان تجدید عقاید و اندیشه‌های سنتی در نظر گرفته شود قابل تردید است. آنچه رخ داده است، چیزی پیچیده‌تر است. آداب و شیوه‌های زندگی سنتی احیاء گردیده‌اند، اما با علایقی همراهند که خاص دوران مدرن است.»(گیدنز،۴۰۸:۱۹۹۳)
آنچه دراین میان امر را پیچیده‌تر ساخته، ماهیت بیداری اسلامی در زمان کنونی است که از یکسو ریشه در مبانی دینی و تجدید ارزش‌های اسلامی داشته و از سوی دیگر با رهیافت‌های عصری و به تعبیر استاد مطهری مقتضیات زمان از جهات مختلف هماهنگی نشان می‌دهد. در حقیقت شناخت صحیح بیداری اسلامی نیازمند درک درست از ماهیت دین و نقش فردی و اجتماعی آن و از سوی دیگر نیاز به بررسی جامعهشناختی دارد و به همین دلیل تبیین کاملی از آن پدید نیامده است.
«اکثر نظریه‌های موجود در فضایی شکل گرفته است که برای دین نقش برجسته‌ای در تحولات اجتماعی در نظر گرفته نشده بود و دین یک امر حاشیه‌ای به حساب می‌آمد. جامعه‌شناسان جدید از جمله گیدنز، به این موضوع توجه کرده‌اند. وی آموزه‌های دینی را در کنار تلاش برای ابراز هویت در احیاگری دینی معاصر مؤثر میداند. به اعتقاد او در میان جامعه‌شناسان معاصر تنها ماکس وبر بود که می‌توانست حدس بزند یک نظام دینی سنتی مانند اسلام ممکن است تجدید حیات پیدا کند و پیروانش به دنبال آن، حرکتی نو را آغاز کنند.» (الویری، ۱۱:۱۳۹۰) تردیدی نیست که مطالعات موردی در جوامع اسلامی و مراکز تحقیقی به ویژه توسط جامعهشناسان مسلمان می‌تواند موجب تولید نظریه‌هایی در این حوزه مهم شده و باب گسترده‌تری را دراین زمینه بگشاید.
در واقع، بیداری یا احیاگری اسلامی نوعی‌اصلاحگری دینی است، البته نه آن اصلاح دینی اتفاق افتاده در غرب. در اصلاح دینی به معنای غربی، دین به گونه‌ای دستخوش تغییر و تبدیل قرار می‌گیرد و در پی‌ آن، جامعه، دینی نمی‌شود بلکه دین به قلمرو شخصی رانده می‌شود و در این صورت، دین از عرصه حیات اجتماعی بیرون می‌رود، اما بیداری و احیاگری اسلامی، زنده داشتن انسان و حیات اجتماعی بر مبنای دین و به شیوه دینی است و به همین دلیل، باید غبار از سیمای دین زدوده شود و صورت و سیرت دین هویدا گردد که در نتیجه این اقدام، دین به عرصه حیات آدمی باز می‌گردد. به سخنی دیگر، بیداری اسلامی مهجوریت‌زدایی از دین یا بازپیرایی و واخوانی گزاره‌ها و آموزه‌های اسلامی از اجمال و ابهاماتی است که بر سیمای دین نشسته است. بیداری اسلامی علی رغم تنوع گرایش‌ها و زیرمجموعه‌های متفاوت، پیام واحدی به تاریخ، مخابره می‌کند که مضمون آن، این است که: ما دوباره برگشتیم تا دین را به عرصه زندگی فردی و بیشتر اجتماعی انسان بازگردانیم. این احساس و خودآگاهی، ترکیبی از دو حالت شرمندگی و عزم بازگشت به ارزش‌های ناب و راستین گذشته دارد. شرمندگی در برابر عزتی که زمانی آن را در اختیار داشته و امروز مسلمین، فاقد آنند و دوم، بازگشت به اسلام به این معنا که عقبافتادگی ما ناشی از دور شدن از اسلام است. اگر بخواهیم دو عنصرشرمندگی و بازگشت را در یک عبارت، جمع‌بندی کنیم، می‌گوییم معنا و پیام بیداری اسلامی این است که به اسلام با همه جامعیت آن و با همه ابعادش بازگردیم تا عزت گذشته خویش را باز یابیم و یا به عزت بر باد رفته خویش دست یابیم. همانگونه که از معنایی که از بیداری اسلامی کردیم، هویداست، مراد از کلمه بازگشت، سیر ارتجاعی و معکوس در تاریخ نیست. یعنی مراد از بازگشت، بازگشت به گذشته و سیر قهقرایی در تاریخ نخواهد بود. بلکه منظور، بازگشت به اسلام، و توبه از کمتوجهی به اسلام و یا جبران عمل نکردن کامل به دین نبوی است. یعنی بیداری اسلامی مترادف است با این سخن که ما فاصله عظیمی در عقیده، اخلاق و عمل اجتماعی از مفاهیم و ارزش‌های اسلامی گرفته‌ایم و برای جبران کوتاهی‌های چند قرن اخیر، باید تلاش کنیم. مقام معظم رهبری در تعریف بیداری اسلامی می‌فرمایند:« بیداری اسلامی یعنی حالت برانگیختگی و آگاهی در امّت اسلامی که اکنون به تحولی بزرگ در میان ملت‌های این منطقه انجامیده و قیام‌ها و انقلاب‌هایی را پدید آورده که هرگز در محاسبه‌ی شیاطین مسلّط منطقهای و بین‌المللی نمی‌گنجید؛ خیزش‌های عظیمی که حصارهای استبداد و استکبار را ویران و قوای نگهبان آن‌ ها را مغلوب و مقهور ساخته است». (آیت الله خامنه‌ای،۱۳۹۰)
به بیان دیگر، بیداری اسلامی زنده شدن دوباره در پرتو اسلام اصیل و تجدید حیات اسلام، معنا می‌دهد که در پناه آن، استقلال،عدالت و همه آموزه‌ها و ارزش‌های متعالی الهی، بار دیگر زنده می‌شود و یا حیات می‌یابد.
جنبش‌های اسلامی: حرکت‌های اصلاحطلبانه مردمی و سازمان یافته خواهان تغییر وضعی مطلوب، مطابق با احکام و دستورات اسلام، در ابعاد فکری، اعتقادی، سیاسی و اجتماعی، از طریق شیوه‌های مسالمتآمیز در جوامع اسلامی هستند. گفتنی است اراده و اعمال اصلاحی، متضمن برخوردهای مختلفی میان مسلمانان اصلاحطلب و دیگران، در اشکال مختلف دولتی و غیر دولتی، در حوزه‌های ملی و فراملی است.(امیری،۱۳:۱۳۸۸)
انقلاب: انقلاب به‌عنوان «تلاش‌های خشونت‌آمیز موفق و ناموفق به منظور ایجاد جامعه‌ای آرمانی»، «هر نوع توسل به خشونت در درون یک نظم سیاسی برای جایگزینی قانون اساسی، حکام یا سیاست‌های آنان با مصادیقی برتر»، «تغییر ناگهانی که در هر نظم اجتماعی، نهادی و سیاسی مستقر، تحت تأثیر نیروهای معمولا متشکل و برتر از نیروهای حافظ نظم موجود، و نه در جهت جابهجایی افراد، بلکه با هدف ایجاد یک نظام جدید، به وقوع می‌پیوندد». (آقا بخشی، ۳۱۳:۱۳۸۳) ولی تعریف جامعی که بتوان از انقلاب ارائه نمود عبارت است از: «انقلاب به آن پدیده‌ی اجتماعی گفته می‌شود که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینه‌های سیاسی و اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت گردد.»(همان،۳۷)
بهار عربی: عنوان بهار عربی را عموما رسانه‌های غربی به کار گرفتند، که با الهام از «بهار پراگ» یعنی دوره کوتاه آزادی‌های فردی و اجتماعی در کشور چک و اسلواکی در سال ۱۹۶۸ بود. این مفهوم به صورت سنتی سه ویزگی را به اعتراضات و قیام‌های کشورهای اسلامی نسبت می‌داد :
۱ ـ کوتاه بودن دوران این قیام‌ها و خیزش‌ها.
۲ ـ گرایش این قیام‌ها و خیزش‌ها به آزادی‌های غربی و نظام لیبرال و دموکراسی.
۳ ـ نفی ماهیت دینی و اسلامی و تلاش برای مصادره قیام‌ها.
سازهانگاری: با تاکید بر برساخته بودن واقعیت و نقش تعامل اجتماعی در شکلگیری، حفظ و تغییر هویت‌ها توجه خاصی به انگار و هویت می‌کند. (واعظی ۳۱۴:۱۳۸۹)
تغییر سیاسی : تغییر در تعریف عبارتست از حرکت از یک وضعیت به وضعیت دیگر. در فرهنگ لغات فارسی تغییر چنین تعریف شده است: «دگرگون کردن چیزی را، به شکل حالت دیگر در آوردن. و سیاست به معنی اداره کردن امور مملکت، اصلاح خلق و غیره تعریف شده است. بنابراین تغییر سیاسی در این پژوهش، منظور سقوط و جابجائی قدرت در رژیم‌های عربی، در پی دگرگونی و تحولات اخیر در کشورهای عربی شمال آفریقا و جایگزین شدن نظام‌های جدید می‌باشد.
کشورهای شمال آفریقا : در حوزه ساحلی جنوب دریای مدیترانه، شامل کشورهای مصر، لیبی، تونس، الجزایر، و مغرب می‌باشد که زبان آن‌ ها عربی است و دین رسمی آن‌ ها اسلام می‌باشد. که در اینجا منظور کشورهای تونس، مصر و لیبی است.
تونس : تونِس نام کشوری در شمال آفریقا و جنوب دریای مدیترانه است که از غرب با الجزایر و از شرق و جنوب با لیبی هم‌مرز است. پایتخت این کشور شهر تونس است.

روان شناسان برای اشاره به فرایند آگاهی داشتن از فکر از عبادت فراشناخت استفاده می کنند و عبادت فراخلق را به معنای آگاهی نسبت به عواطف خود به کار می برند. گلمن (۱۳۸۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲) جهت تشخیص توجه مداوم فرد به حالات درونی خود از خودآگاهی استفاده می کند که در بهترین حالت، این امکان را می دهد که فرد آگاهی بی طرفانه ای نسبت به احساسات تند یا طوفانی پیدا کند. مایر^[۱۸] (۱۹۹۳ ، به نقل از گلمن، ۱۳۸۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲) معتقد است که خودآگاهی به معنای آگاه بودن از حالات روانی خود و نیز تفکر درباره آن حالت است. هر چند میان آگاه بودن از احساسات و اقدام برای تغییر آنها تمایزی منطقی وجود دارد، مایر دریافته است که معمولاً در تمام موارد عملی، این دو وجه به همراه یکدیگر حرکت می کنند به این معنا که تشخیص یک حالت روانی خطا، به معنای تمایل به خارج شدن از آن حالت است، هر چند این شناخت، از شناخت های ما برای اجتناب از عمل کردن بر اساس تکافوی هیجانی متفاوت است. افرادی که نسبت به حالت روانی خود آگاه هستند، به زندگی عاطفی خود حساس‌اند، روشن بودن آنها نسبت به احساسات خود ممکن است دیگر ویژگیهای شخصیتی آنان را تقویت کند. آنان مستقل اند و حدود خود را به روشنی می شناسند، از سلامت روانی برخوردارند و مایل اند نگرش مثبت به زندگی داشته باشند. درک عواطف دیگران نیز که بیشتر از طریق نشانه‌های غیر از بیان مستقیم ابراز می شود، بر خود آگاهی عاطفی متکر است (گلمن، ۱۳۸۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲).

همدلی اولین بار در دهه ۱۹۲۰ توسط ای.بی. تیچنر^[۱۹] ، روان شناس امریکایی، مورد استفاده قرار گرفت. اودری یافتن لغتی بود که از همدردی متمایز باشد، که به معنای احساس کلی مصیبت و گرفتاری فردی دیگر، بدون شریک شدن در احساس آن شخص است (گلمن، ۱۳۸۰).
کنترل عواطف: قدرت تنظیم احساسات خود، توانایی‌ای است که بر حس خودآگاهی متکی است. این توانایی به ظرفیت شخصی برای تسکین دادن خود، دور کردن اضطراب ها، افسردگی و بی حوصلگی‌های متداول و پیامد شکست اشاره دارد (گلمن، ۱۳۸۰)
به عبارت دیگر می توان گفت که این مهارتها ظرفیت فرد برای مقابله‌ی سازگارانه با هیجانات تنفرآور یا درمانده کننده را از طریق استفاده از راهبردهای خود تنظیمی در بر می گیرد که شدت یا دوام چنین حالات هیجانی را اصلاح می کنند (سارنی^[۲۰] ، ۱۹۹۹ ، به نقل از سیاروچی ، ۲۰۰۱، به نقل از نوری ۱۳۸۳)
افرادی که به لحاظ این توانایی ضعیف اند با احساسات ناامیدی و افسردگی دست به گریبانند، در حالی که افرادی که در آن مهارت زیادی دارند با سرعت بیشتری می توانند ناملایمات زندگی را پشت سر بگذارند (گلمن، ۱۳۸۰).
مهارتهای اجتماعی: این توانایی، مهارتهای مرتبط با افراد را شامل می شود، مهارتهایی که در کنار آمدن با دیگران موثر واقع می شوند. کاستی در این زمینه به ناشایستگی در دنیای اجتماعی یا بروز مصایب مکرر در ارتباط های بین فردی می انجامد. در واقع فقدان این مهارتها می تواند باعث شود که حتی باهوش ترین افراد در ارتباط های خود احساس عجز کنند و خودبین، زیانکار یا بدون احساس به نظر آیند. مهارتهای اجتماعی به فرد امکان می دهند که ارتباطی با دیگران برقرار کند، احساسات دیگران را برانگیزد و الهام بخش آنان واقع شود، در مهارتهای صمیمانه پیشرفت کند، افراد را قانع کند و بر آنان تأثیر بگذارد و به دیگران اطمینان خاطر دهد (گلمن، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲).
هوش هیجانی و بیماریهای روانی
بیماری روانی اصطلاحی کلی برای مشکلات روانی جوی با ماهیت جسمی و روانزاد است. اختلال روانی امروزه اصطلاح قابل قبول تری از واژه‌ی بیماری می باشد چون واژه‌ی اخیر بیشتر با شرایط جسمانی در ارتباط است (بهرامی، ۱۳۸۱)
امروزه اعتقاد بر این است که اگر فرد از هوش هیجانی مطلوبی برخوردار باشد بهتر می تواند با چالش های زندگی مقابله کند. هیجاناتش را به طرز موثری کنترل نماید و در نتیجه از سلامت روانی بهتری برخوردار باشد (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نوری ۱۳۸۳)، از سویی دیگر هوش هیجانی پایین عاملی خطر بار در ابتلا به بیماری روانی است. اگرچه هوش هیجانی ایده‌ای نسبتاً جدید است، شواهدی وجود ندارند که رابطه هوش هیجانی را با سبک های مقابله و سلامت روانی وارسی کرده باشند. از زمانی که پیتر سالوی و جان مایر تعریف هوش هیجانی را در اوایل سالهای ۱۹۹۰ صورت بندی نمودند، مدلهای چندگانه ای از هوش هیجانی مطرح شدند. در زمینه های روانپزشکی و طب روان- تنی متخصصان بالینی و پژوهشگران یک سازه‌ی تقریباً مرتبط را به مدت تقریباً سی سال به کار برده اند که از آن تحت عنوان الکسی تایمی^[۲۱] (شکل در شناسایی و بیان هیجانات) یاد شده است.
الکسی تایی در مقایسه با هوش هیجانی به نحو معتبرتری تعریف شده و داده های بیشتری از مطالعات وجود دارد که حکایت از تأثیر الکسی تایمی بر زندگی روزمره ای انسان ها داشته باشد (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱). آنان بر پایه مطالعات صورت گرفته در زمینه‌ی آلکسی تایمی (برای مثال: پژوهشهای نمیا و همکاران، ۱۹۹۷ ، پارکر و همکاران، ۱۹۹۸ و تایلور و همکاران، ۲۰۰۰) این مسأله را مطرح ساخته‌اند که افراد دارای الکسی تایمی نمی توانند به خوبی با دیگران ارتباط برقرار کنند یا به خوبی با موقعیت ها مقابل کنند و نیز بیماریهای روانی مختلفی که همه حاصل آشفتگی های موجود در تنظیم هیجانات است، آنها را تهدید می کنند از این شواهدی می توان استنابط کرد که خود آلکسی تایمی جلوه ای از نارسایی در هوش هیجانی است.
آلکسی تایمی به منزله‌ی یک اختلال هیجانی به مشکلاتی اشاره دارد که فرد مبتلا در شناسایی و توصیف احساسات ذهنی خود دارد (همچنان که مشکلات مطرح شده در بیماران دارای بیماریهای کلاسیک روان – تنی نیز وجود دارند).
در تعریف دیگر آلکسی تایمی با چهار ویژگی مهم مشخص می‌شود:
- اشکال در شناسایی احساسات
- اشکال در تمایز قایل شدن میان احساسات روانی (ذهنی) و احساسات بدنی حاصل از برانگیختگی هیجانی
- اشکال در توصیف احساسات برای دیگران
- تخیلات محدود و سبک شناختی ای که بر جزئیات رویدادهای بیرونی تمرکز دارد.
یکی از ابعاد هوش هیجانی، خودآگاهی هیجانی است. خودآگاهی هیجانی همان گونه که مایر و سالوی^[۲۲] (۱۹۹۷ به نقل از سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نوری، ۱۳۸۳) اظهار می دارند با دو ویژگی مهم آلکسی تایمی به لحاظ مفهومی همپوشی دارد، این ویژگی ها اشکال در شناسایی احساسات و توصیف آنها برای دیگران است. لذا نقص در خودآگاهی هیجانی به ظرفیت محدود توانایی فرد در شناخت هیجانات خود و نظارت بر آنها می انجامد و از سویی عدم فهم هیجانات خود که یک بعد دیگر هوش هیجانی است باعث می شود که فرد نتواند احساسات ذهنی خود را تشخیص داده و آن را برای دیگران توصیف کند. با توجه به ارتباط بین ویژگی های موجود در الکسی تایمی و ابعاد تشکیل دهنده‌ی هوش هیجانی پژوهشگران این گونه استدلال می کنند که الکسی تایمی شکل از نقص در اندازه و ماهیت هوش هیجانی فرد است. (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نوری، ۱۳۸۳).
الکسی تایمی و مقابله‌ی سازش نایافته
افرادی که ویژگی های الکسی تایمی دارد در حد بالایی دارا هستند معمولاً می توانند از راهبردهای مقابله ای سازش یافته نظیر محبت کردن و جستجوی حمایت عاطفی از اعضای خانواده با دوستان نزدیک استفاده کنند. بار – اُن (۲۰۰۰ به نقل از سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱)معتقد است که این توانایی یکی از ابعاد هوش هیجانی است. شواهد پژوهشی اظهار می دارند که افراد دارای الکسی تایمی بالا راهبردهای مقابله‌ی هیجان مدار را بیشتر از راهبردهای مسأله مدار و اجتنابی مورد استفاده قرار می دهند. در مقابل افرادی که از الکسی تایمی پایینی برخوردارند از راهبردهای مقابله‌ی مسأله دار استفاده می‌کنند (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نوری، ۱۳۸۳).
ابراز هیجان و پیامدهای آن در قلمرو سلامت
بحث تأثیر استرس بیش از حد بر اعضای بدن نظیر دستگاه های گردش خون، دستگاه های قلبی – عروقی، اسکلتی – ماهیچه ای و در نتیجه به کار کردن در این اعضا از مباحث دیرپا و دارای سابقه ای طولانی در روان شناسی سلامت است.
افراد بدگمان، خصومت ورز و تحریک پذیر در مواجهه با رویداهای برانگیزاننده‌ی خشم، تنفر، خصومت و سایر هیجانات منفی مستعد آن هستند که به شیوه‌ی نامعقول به این رویدادها پاسخ داده و در نتیجه هیجانات بیش از حدی را تجربه نمایند. خصومت، عوارض زیان باری را به صورت بالقوه می تواند بر دستگاه های قلبی – عروقی وارد کند. این خصیصه در وهله‌ی اول واکنش قلبی – عروقی مفروط ایجاد می‌کند. دستگاه قبلی و عروقی به رویدادهای استرس زای خفیف نیز واکنش بیش از حد نشان می دهد. این مسأله به ویژه در موقعیت هایی که مستلزم درگیری و مواجهه‌ رویارویی با سایر افراد است مصداق دارد. رگهای خونی که در حالت عادی ماهیچه های قلبی را تغذیه می‌کنند در افراد خصومت ورز هنگام رویارویی با وقایع و رویدادهای پراسترس تنگ تر می شوند، این رویداد فیزیولوژیکی فشار جدی بر دستگاه کرونوی قلب وارد می کند. برانگیختگی هیجانی که غالباً توسط افراد خصومت ورز تجربه می شود با چربی هایی که به جریان گردش خون وارد می شوند ارتباط دارند. افزایش در میزان کلسترول و تری گلیسیریدهای خون خطر ایجاد رسوبات معروف به پلاکت را ایجاد می‌کند که می تواند کارکرد رگهای خونی را که وظیفه‌ی تغذیه‌ی ماهیچه های قلب را به عهده دارند متوقف کرده و منجر به حمله‌ی قلبی شوند. هنگامی که افراد خشم و خصومت را تجربه می کنند ممکن است در مواجهه با این هیجانات از طریق استعمال دخانیات، نوشیدن الکل و خوردن غذاهای پرچربی با آنها مقابله کنند، که خود می تواند به آسیب‌های درازمدت در زمینه‌ی سلامت بیانجامند. ابراز هیجان در این موقعیت ها می تواند مکانیز های تسهیل کننده ای را ایجاد کند که ارگانیسم را در مقابل آسیب های مطرح شده مصون نگه دارد. از این رو بازداری هیجان در این موقعیت ها به ویژه در افراد خصومت ورز پیامدهای آسیب زدایی را برای سلامت آنها در پی خواهد داشت (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱).
هورمون هایی که در اثر فشار روحی در بدن ترشح می شوند، وسیله ای دیگر برای نشان دادن ارتباط میان هیجان ها و دستگاه ایمنی بدن هستند. کاته کولامین ها (آدرنالین و نورآدرنالین)، کورتیزول و پرولاکتین، و مخدرهای طبیعی بتا آندروفین و آنکفالین همگی در جریان انگیختگی ناشی از فشار روحی، آزاد می شوند. هر کدام از این هورمون ها بر دستگاه های ایمنی تأثیری عمیق بر جا می گذارند. اگرچه ارتباط های این دو نظام پیچیده اند، تأثیر اصلی آنها این است که هنگامی که این هورمون ها در خون ترشح می شوند، کارکرد یافته های ایمنی درون بدن با مشکل مواجه می شوند، فشار روانی، مقاومت دستگاه ایمنی را حداقل به طور موقت سرکوب می کند، احتمالاً به این شکل که ذخیره ای انرژی را به ضرورت های فوری تر اختصاص می‌دهد، ضرورت هایی که برای ادامه‌ی حیات لازمند، اما در صورتی که فشار روحی مداوم و شدید باشد، ممکن است این سرکوب طولانی شود (رابین^[۲۳] و همکاران، ۱۹۸۹ ، به نقل از گلمن، ۱۳۸۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲)
افرادی که دچار اضطراب مزمن، دوره های طولانی اندوه و بدبینی، تنش مداوم یا خصومت دایمی، بدگمانی سخت دلانه یا سوءظن هستند، دو برابر سایرین در معرض ابتلا به بیماری قرار دارند (بیماریهایی از قبیل آسم، آرتروز، سردرد، زخم های گوارشی و بیماریهای قلبی، بیماریهایی که هر کدام نمایانگر مقوله های گسترده ای از بیماریهای جدی است). این دامنه‌ی تأثیرگذاری وسیع، هیجانهای درمانده کننده را نیز مانند عوامل خطرسازی چون سیگار کشیدن یا کلسترول بالا که برای بیماریهای قلبی خطرسازند، به عاملی خطرناک تبدیل می کند. به بیان دیگر این گونه هیجانها، تهدیدی جدی برای سلامتی به شمار می‌روند (فریدمن^[۲۴] ، ۱۹۸۷ به نقل از گلمن، ۱۳۸۰).
یادگیری تنظیم هیجانات برای برخورداری از سلامت بهتر روان و بدن
گلمن، کرامر و سالووی (۱۹۹۶ ، به نقل از سیاروچی و همکاران ۲۰۰۱) طی یک پژوهش آینده نگر این مسأله را مورد بررسی قرار دادند که آیا باورهای شخص در مورد خلقیات خود به ویژه باور به این که شخص می تواند خلقیات منفی خود را بازسازی کند، با سلامت جسمانی ارتباط دارد؟ آنها دریافتند افرادی که نمی توانند احساسات خود را متناسب با موقعیت تنظیم کنند، از پیامدهای سلامتی بیشتری رنج می برند، به این معنی که آنها احساس استرس بیش از اندازه می‌کنند و بیشتر در جستجوی کمک آموزشی و پزشکی بر می آیند.
گلمن و همکاران او استدلال می کنند که آنها به این دلیل که نمی‌توانند این احساسات را تنظیم کنند در جستجوی کمک بر می آیند. این افراد به سادگی ممکن است از نظام های مراقبت بهداشتی به منزله‌ی یک راهبر و تنظیم خلق استفاده کنند. بنابراین سازش یافتگی پراسترس تا اندازه ای به این باور بستگی دارد که شخص در مورد ظرفیت تنظیم احساسات خود دارد. کوتاه سخن اینکه تنظیم خلق به ویژه تنظیم خلقیات منفی به تناسب مقتضیات موقعیتی یک بعد مه سازه‌ی هوش هیجانی است (سیاروچی و همکاران، ۲۰۰۱، به نقل از نوری، ۱۳۸۳).
خود تنظیمی موثر به نظر می رسد که مربوط ترین بعد هوش هیجانی با سلامت جسمانی باشد. همچنان که گفته شد افرادی که قادر نیستند خشم و خصومت خود را مهار کنند مستعد ابتلا به بیماریهای قلبی هستند. داده های مربوط به خصومت و ارتباط آن با مشکلات قلبی – عروقی از قوت فوق العاده ای برخوردارند. به طور خلاصه نظریه پردازان هوش هیجانی معتقدند که یادگیری تنظیم هیجانات در موقعیت های مختلف می تواند یکی از راهبردهایی باشد که متخصصان خدمات مراقبت بهداشتی جهت تأمین سلامت بهینه‌ی آنها در موردشان اعمال کنند (سیاروچی و همکاران ۲۰۰۱).
افزایش هوش هیجانی
شکل گیری هوش هیجانی ابتدا در سال های اولیه زندگی کودک انجام می گیرد، اگرچه شکل گیری این ظرفیت ها در خلال سال های مدرسه نیز ادامه پیدا می کند، تواناییهایی که کودکان بعدها در زندگی کسب می کنند بر پایه‌ی آموخته های سال های اول قرار دارند (گلمن، ۱۳۸۰، به نقل از پارسا، ۱۳۸۲).
میزان آمادگی کودک برای رفتن به مدرسه، بر پایه ای ترین معلومات بستگی دارد، یعنی اینکه چگونه باید یاد بگیریم، بریزیلتون (به نقل از گلمن، ۱۳۸۰) هفت عنصر اصلی از این توانایی های اساسی را بر می شمارد که همگی به هوش هیجانی مربوط می شوند.
۱- اطمینان: داشتن احساس کنترل و تسلط بر بدن، رفتار و دنیای خود، وجود این حس در کودک که احتمال موفقیت او در هر مسئولیتی که بر عهده بگیرد بسیار زیاد است و بزرگسالان او را یاری خواهند کرد.
۲- کنجکاوی: این کودک که کشف قانونمندی چیزها، مثبت و لذت‌بخش است.
۳- قصدمندی: میل و قابلیت تأثیرگذاری و عمل کردن بر اساس آن با پشتکار و ثبات قدم، این امر با احساس توانایی، یعنی حس اثربخش بودن مرتبط است.
۴- خویشتن داری: توانایی تعدیل و کنترل اعمال خود به طریقی متناسب با سن کودک، حس کنترل درونی.
۵- مرتبط بودن: توانایی آمیزش با دیگران بر اساس این حس که شخص وضعیت دیگران را درک می کند و دیگران نیز او را درک می‌کنند.
۶- توانایی برقراری ارتباط: میل و توانایی تبادل کلامی افکار، احساسات و مفاهیم با دیگران. این امر با حس اطمینان به دیگران و لذت بردن از آمیزش با دیگران و بخصوص بزرگسالان مرتبط است.
۷- تشریک مساعی: توانایی متعادل کردن نیازهای خود با دیگران در فعالیت های گروهی.
اینکه آیا کودک در نخستین روز مدرسه با این تواناییها پا به مدرسه می گذارد یا نه، تا حد زیادی به این امر بستگی دارد که والدین – و معلمان پیش دبستان – او تا چه اندازه از او مراقبتی به عمل آورده اند که برای «آمادگی هیجانی» لازم است، یعنی آنچه که معادل عاطفی برنامه‌های «آمادگی عقلانی» است بنابراین آموزشهای عاطفی در نخستین لحظه های زندگی آغاز می شوند و در تمام دوران کودکی ادامه پیدا می کنند. تمام مبادلات کوچک میان والد و فرزند، دارای زیر مجموعه های عاطفی است و تکرار این پیام ها در طی سالیان به شکل‌گیری دیدگاه ها و توانایی های عاطفی اساسی در کودکان می‌ انجامد.
هوش هیجانی را می توان با تمرین مهارتها و توانایی هایی که هوش هیجانی را می سازند افزایش داد و استحکام بخشید. مهارتهایی که شامل خودآگاهی، مدیریت هیجانی و خودانگیزی می باشند (بلاک^[۲۵] ۲۰۰۰ به نقل از میلانی فر، ۱۳۷۶) معتقد است که برای افزایش هوش هیجانی در حیطه های مختلف می توان از راهکارهای زیر استفاده کرد:
الف – خودآگاهی: مشاهده و شناخت احساسات خود، یافتن واژگانی برای بیان احساسات، آگاه شدن از ارتباط میان افکار، احساسات و واکنش ها.
جهت افزایش خودآگاهی:
به دنبال بازخورد مداوم و بازنگری از طرف دوستان باشید. از دیگران بخواهید پیشنهاداتی را در خصوص اینکه چگونه شما ممکن است توانایی های خود را بهتر کنید به شما بدهند.
از اینکه موقعیت ها و شانس های جدید را تجربه می کنید بیم نداشته باشید. انتقاد را بپذیرید و به خودتان بخندید.
ب – شهود:
* به درون خود بنگرید و ببینید نسبت به موقعیت چه احساسی دارید.
* تلاش کنید با مشاهده‌ی رفتار و تفکر درباره‌ی آنچه که دیگران می گویند، بفهمید افراد چه احساسی دارند.
* با آنچه در اطرافتان می گذرد به وسیله‌ی محبت با افراد درباره نقطه نظراتشان، افکار و تمایلات آنها در تماس باشید.
* دقت کنید کلید روشن نمودن ارتباط کجاست و روی کدام کلید شبکه‌ی اجتماعی می توانید دست بگذارید.
* قبل از اینکه تصمیم بگیرید، فکر کنید که آیا درست به نظر می‌رسد، و اگر دیدید درباره‌ی آن تمایلی دارید یا گمان درستی درباره‌ی آن دارید، از انجام آن خودداری کنید.
پ – همدلی: همدلی در بردارنده‌ی درجه ای است که افراد به احساسات و نگرانیهای دیگران توجه نشان می دهند.
* فرصت کافی برای با دیگران بودن فراهم کنید، خودپسند نباشید.

 

• • چه مقدار مصرف می­ کند  ؛

 

• • چه مقدار سرمایه ­گذاری می­ کند به منظور اینکه بتواند سرمایه مورد نیاز خود را در آینده تأمین کند  ؛

 

• • تعداد ساعاتی که کار می­ کند  ؛

 

• • چه مقدار سرمایه به بنگاه­ها اجاره می­دهد  ؛

 

• • چه مقدار اوراق مشارکت داخلی به وسیله مردم نگهداری می­ شود  ؛

 

• • چه مقدار تراز نقدی نگهداری می­ کند  ؛

 

لذا با توجه به توضیحات فوق تابع مطلوبیت یک خانوار نوعی به صورت زیر می­باشد:
(۵-۱)
(۵-۲)
معادله (۵-۱) بیانگر تابع مطلوبیت خانوار می­باشد. در معادله (۵-۱)،  نرخ تنزیل ذهنی می­باشد. در معادله (۵-۲)،  شوک فاکتور تنزیل (ترجیحات) می­باشد. معکوس کشش جانشینی بین دوره­ای مصرف، معکوس کشش نیروی کار با توجه به دستمزد حقیقی و معکوس کشش تراز پرداخت­های نقدی به ترتیب با  ،  و  نشان داده می­ شود.  ضریب ترجیح مانده پولی می­باشد.
قید بودجه­ا­ی (به صورت اسمی) که خانوار در هر دوره با آن مواجه است به صورت زیر می­باشد:
(۵-۳)
که در آن  بازدهی اوراق مشارکت،  خالص مالیات­ها،  سود تقسیم شده توسط بنگاه­ نهایی،  شاخص CPI،  دستمزد نیروی کار و  بازدهی (عایدی) سرمایه می­باشد.
همچنین هر خانوار در هر دوره زمانی (  ) با معادله تشکیل سرمایه فیزیکی زیر مواجه است:
(۵-۴)
فرض می­ شود که معادله فوق برای تمامی خانوارها یکسان است. در معادله فوق  نرخ استهلاک سرمایه می­باشد.

شوک تکنولوژی مانای خاص سرمایه ­گذاری^[۲۶۰] می­باشد.  تابع هزینه تعدیل سرمایه ­گذاری می­باشد که در آن تابع هزینه تعدیل سرمایه ­گذاری وابسته به سرمایه ­گذاری جاری و با وقفه می­باشد. همچنین  یک تابع محدب و فزاینده می­باشد. ویژگی­های این تابع عبارتند از:
و  (۵-۵)
که در آن نماد  دلالت بر کل^[۲۶۱] دارد. (مقاله کریستیانو، ایچنبایوم و ایونس (۲۰۰۵)^[۲۶۲] را ببینید). این فرم تابعی دلالت بر این دارد که تغییر دادن سطح سرمایه ­گذاری هزینه­بر است و تغییر در سرمایه ­گذاری هزینه را افزایش می­دهد و هیچ هزینه تعدیلی در شرایط تعادل پویای اقتصاد وجود ندارد. پویایی­های لگاریتم-خطی شده در اطراف مقدار تعادل بلندمدت تنها با انحنای تابع هزینه تعدیل تحت تأثیر قرار می­گیرد (  ). وجود هزینه­ های تعدیل سرمایه ­گذاری، ایستایی در سرمایه ­گذاری را بیان می­ کند به گونه ­ای که در وقفه سرمایه ­گذاری منعکس می­ شود. تصمیم سرمایه ­گذاری همچنین آینده­نگر می­باشد، به طوری که تغییر دادن سطح سرمایه ­گذاری هزینه­بر می­ شود. کشش سرمایه ­گذاری با توجه به افزایش موقتی در مقدار سرمایه جاری نصب شده به صورت معکوس با پارامتر هزینه تعدیل مرتبط است و با  نمایش داده می­ شود.
با تقسیم دو طرف معادله (۵-۳) بر  داریم:

با ضرب کردن  و  در  داریم:  و  .
نهایتاً قید بودجه برابر است با:
(۵-۶)
در معادله (۵-۶)،  و  توابعی CES از کالاهای مصرفی و سرمایه ­گذاری داخلی و خارجی می­باشند^[۲۶۳]:
(۵-۷)
که در آن  مصرف کالاهای داخلی و  مصرف کالاهای خارجی (وارداتی) می­باشد. همچنین  سهم واردات در مصرف کل و  کشش جانشینی بین کالاهای مصرفی داخل و وارداتی می­باشد.
خانوار  را با توجه به قید هزینه زیر حداکثر می­ کند:

که در آن  شاخص قیمت کالاهای داخلی و  شاخص قیمت کالاهای مصرفی وارداتی می­باشد.
و شاخص قیمت CPI (  ) برابر است با:
(۵-۸)
در نتیجه حداکثر­سازی فوق ۲ معادله زیر را برای مصرف کالاهای داخلی و وارداتی داریم:
(۵-۹)
(۵-۱۰)
همچنین برای سرمایه ­گذاری کل داریم:
(۵-۱۱)
که در آن  کالاهای سرمایه ­گذاری داخلی،  کالاهای سرمایه ­گذاری وارداتی (خارجی)،  سهم واردات در سرمایه ­گذاری و  کشش جانشینی بین کالاهای سرمایه ­گذاری داخلی و وارداتی می­باشد.
خانوار  را با توجه به قید هزینه زیر حداکثر می­ کند:

و شاخص قیمت سرمایه ­گذاری کل (  ) برابر است با:
(۵-۱۲)
که در آن  و  شاخص قیمت داخلی و شاخص قیمتی کالاهای سرمایه ­گذاری وارداتی می­باشد.
در نتیجه حداکثر­سازی فوق ۲ معادله زیر را برای سرمایه ­گذاری کالاهای داخلی و وارداتی داریم:
(۵-۱۳)
(۵-۱۴)
با توجه به مجموعه معادلات بالا مسئله خانوار به صورت زیر می­باشد:

(۵-۱۵)
شرایط مرتبه اول برای مسئله حداکثرسازی خانوار به صورت زیر می­باشد^[۲۶۴]:
شرط مرتبه اول برای سبد مصرفی خانوار به صورت زیر می­باشد:
(۵-۱۶)
معادله (۵-۱۶) دلالت بر این دارد که:
(۵-۱۷)
همچنین با بهره گرفتن از معادله (۵-۱۷) داریم:

۱۶۶

 

بله
خیر

 

 

 

 

 

 

 

۹۰۹۲۴/۱۳

 

۴۸۴۸/۱۰۳

 

۲۹۷

 

کل

 

 

 

همانگونه که در جدول ۴-۷۵: ملاحظه می شود، میانگین نمره ی گرایش به پژوهش دانشجویانی که ازمشاورین تحقیقاتی استفاده
می کنند۷۹۳۹/۱۰۶،ومیانگین نمره ی گرایش به پژوهش دانشجویانی که ازمشاورین تحقیقاتی استفاده نمی کنند ۸۷۳۷/۱۰۰می باشدبنابراین باتوجه به مقدار ۸۴۱/۱۳= F وسطح معنی داری آزمون که دراینجا۰۰۰/۰است و کوچکتراز۰۱/۰می باشد، فرض تفاوت میانگین گروه هاتایید می گرددودرمقابل فرض یکسانی آماری آنها ردمی شود.بدین معنی که دست کم یکی ازگروهها،ازنظر میانگین نمره ی موردنظر بابقیه فرق دارد.(یعنی اینکه تفاوت میانگین نمره ی گرایش به پژوهش دربین کسانی که ازمشاورین تحقیقاتی استفاده می کنند وکسانی که ازمشاورین تحقیقاتی استفاده نمی کنندمعنی داراست).

نمودار۴-۵- نمودارساختارتفاوت میانگین بین استفاده از مشاورین تحقیقاتی وگرایش به پژوهش
فرضیه ۲۱: به نظرمی رسدبین عضویت درباشگاه پژوهشگران وگرایش به پژوهش رابطه معناداروجوددارد.
جدول ۴-۷۶: آزمون تفاوت میانگین گرایش به پژوهش دانشجویان براساس عضویت درباشگاه پژوهشگران

 

 

سطح معنی داری

 

F

 

انحراف معیار

 

میانگین نمره ی گرایش به پژوهش

 

فراوانی

 

عضویت درباشگاه پژوهشگران

 

 

 

۰۰۳/۰

 

۰۶۳/۹

 

۲۲۹۹۲/۱۴
۵۸۸۰۳/۱۳

 

۳۲۷۹/۱۰۸
۳۸۶۳/۱۰۲

 

۶۱
۲۳۳

 

بله
خیر

 

 

 

 

 

 

 

۹۰۹۹۲/۱۳

 

۶۱۹۰/۱۰۳

 

۲۹۴

 

کل

 

 

 

درجدول ۴-۷۶ملاحظه می شودکه میانگین نمره ی گرایش به پژوهش دانشجویانی که درباشگاه پژوهشگران عضویت دارند ۳۲۷۹/۱۰۸،ومیانگین نمره ی گرایش به پژوهش دانشجویانی که درباشگاه پژوهشگران عضویت ندارند۳۸۶۳/۱۰۲ می باشد، بنابراین باتوجه به مقدار ۰۶۳/۹= F وسطح معنی داری آزمون که دراینجا۰۰۳/۰است و کوچکتراز۰۱/۰می باشد، فرض تفاوت میانگین گروه هاتایید می گرددودرمقابل فرض یکسانی آماری آنها ردمی شود.بدین معنی که دست کم یکی ازگروهها،ازنظر میانگین نمره ی موردنظر بابقیه فرق دارد.(یعنی اینکه تفاوت میانگین نمره ی گرایش به پژوهش دربین کسانی که که درباشگاه پژوهشگران عضویت دارند و دانشجویانی که درباشگاه پژوهشگران عضویت ندارند معنی داراست).
فرضیه ۲۲: به نظرمی رسدبین شرکت درهمایشهای علمی وگرایش به پژوهش رابطه معناداروجوددارد.
جدول۴-۷۷:آزمون تفاوت میانگین گرایش به پژوهش دانشجویان براساس شرکت درهمایشهای علمی

• Burns, J., Vaivio, J., 2001. Management accounting change. Management Accounting Research 12, 389–۴۰۲٫

 

• Busco, C., Quattrone, P., Riccaboni, A., 2007. Management accounting: issues in interpreting its nature and change. Management Accounting Research 18, 125–۱۴۹٫

 

• Campbell, P., 1996. Analysing Performance : A Critical Reader. Ed. Manchester: Manchester University Press.

 

• Chan, C.W., 1998. Transfer pricing negotiation outcomes and the impact of negotiator mixed-motives and culture: empirical evidence from the U.S. and Australia. Management Accounting Research 9, 139–۱۶۱٫

 

• Chandler, A.D., 1962. Strategy and Structure. The MIT Press, Cambridge, MA. Chapman, C.S., 1997. Reflections on a contingent view of accounting. Accounting, Organizations and Society 22, 189–۲۰۵٫

 

• Chapman, C.S., 2005. Not because they are new: developing the contribution of enterprise resource planning systems to management control research. Accounting, Organizations and Society 30, 685.

 

• Chenhall, R.H., 2003. Management control systems design within its organizational context: findings from contingency-based research and directions for the future. Accounting, Organizations and Society 28, 127–۱۶۸٫

 

• Chenhall, R.H., 2005. Integrative strategic performance measurement systems, strategic alignment of manufacturing, learning and strategic outcomes: an exploratory study. Accounting, Organizations and Society 30, 395.

 

• Chenhall, R.H., Euske, K.J., 2007. The role of management control systems in planned organizational change: an analysis of two organizations. Accounting, Organizations and Society 32, 601–۶۳۷٫

 

• Chenhall, R.H., Morris, D., 1986. The impact of structure, environment, and interdependence on the perceived usefulness of management accounting systems. The Accounting Review 61, 16–۳۵٫

 

• Chow, C.W., Shields, M.D., Wu, A., 1999. The importance of national culture in the design of and preference for management controls for multi-national operations. Accounting, Organizations and Society 24, 441–۴۶۱٫

 

• Citizen-Driven Government Performance, A Brief Guide For Performance Measurement In Local Government, Up-Dated 09 February 2004, Http://Www.Andromeda.Rutgers.Edu/~Ncpp/Cdgp/Teaching/Brief Manual.Html .

 

• Coase, R.H., 1937. The nature of the firm. Economica 4, 386–۴۰۵٫

 

• Colbert, B. A. (2004). The complex resource-based view: Implications for theory and practice in strategic human resource management. Academy of Management Review, 29(3), 341–۳۵۸٫

 

• Collier, P.M., 2005. Entrepreneurial control and the construction of a relevant accounting. Management Accounting Research 16, 321.

 

• Collins, R., 1986. MaxWeber: A Skeleton Theory. Sage, London.

 

• Cooke, M., 1997. Language and Reason: A Study of Habermas’s Pragmatics. MIT Press, Cambridge, Mass.

 

• Covaleski, M.A., Evans Iii, J.H., Luft, J.L., Shields, M.D., 2003. Budgeting research: three theoretical perspectives and criteria for selective integration. Journal of Management Accounting Research 15, 3–۴۹٫

 

• Daft, R.L., Macintosh, N.B., 1984. The nature and use of formal controlsystems for management control and strategy implementation. Journal of Management 10, 43–۶۶٫

 

• Daniels, A.C., 1989. Performance Management: Improving Quality Productivity Through Positive Reinforcement. Turker, Georgia: PM Publications.

 

• Dambrin, C., Lambert, C., Sponem, S., 2007. Control and change—analyzing the process of institutionalisation. Management Accounting Research 18, 172–۲۰۸٫

 

• Dechow, N., Granlund, M.,Mouritsen, J., 2007. Management control of the complex organization: relationships between management accounting and information technology. In: Chapman, C.S., Hopwood, A.G., Shields, M.D. (Eds.), Handbook of Management Accounting Research, vol. 1. Elsevier, Oxford, UK, pp. 625–۶۴۰٫

 

 

 

 

1. 1. Deci, E.L., Koestner, R., Ryan, R.M., 1999. A meta-analytic review of

 

1. 1. experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic. Psychological Bulletin 125, 627–۶۶۸٫

 

1. 1. Denison, D. R. (1996). What is the difference between culture and organizational climate? A native’s point of view on a decade of paradigm wars. Academy of Management Review, 21, 619–۶۵۴٫ Journal, 54(4), 695–۷۱۷٫

 

1. 1. Dent, J.F., 1990. Strategy, organization and control—some possibilities for accounting research. Accounting, Organizations and Society 15, 3–۲۵٫

 

1. 1. Dodd, N., 1994. The Sociology of Money: Economics, Reason and Contemporary Society. Policy Press, Cambridge.

 

1. 1. Donaldson, L., 1987. Strategy and structural adjustment to regain fit and performance in defense of contingency theory. Journal of Management Studies 24, 1–۲۴٫

 

1. 1. Dye, R.A., 1992. Relative performance evaluation and project selection. Journal of Accounting Research 30, 27–۵۲٫

 

1. 1. Doty, D.H. & Glick, W.H. & Huber, G.P. (1993). Fit, Equifinality and Organizational Effectiveness: A Test of Two Configurational Theories, Academy of Management Journal, V.(36), No(6).

 

1. 1. El-Namaki, M.S.S., 1992. Creating a corporate vision. Long Range Planning 25, 25–۲۹٫ Elnathan, D., Lin, T.W., Young, S.M., 1996. Benchmarking and management accounting: a framework for research. Journal of Management Accounting Research 8, 37.

 

1. 1. Emmanuel, C., Otley, D., Merchant, K., 1990. Accounting for Management Control, 2nd ed. International Thomson Business Press, London.

 

1. 1. Ferreira, A., 2002. Management accounting and control systems design and use: an exploratory study in Portugal. PhD Thesis. Department of Accounting and Finance Lancaster University.

 

1. 1. Ferreira, A., Otley, D., 2005. The Design and Use of Management

 

1. 1. Control Systems: An Extended Framework for Analysis, AAA management Accounting Section 2006 Meeting Paper. Available at SSRN:

 

1. 1. http://ssrn.com/abstract=682-984.

 

1. 1. Ferreira, A., Otley, D., 2009. The Design and Use of Performance Management

 

1. 1. Fine, M., Weis, L., Weseen, S., Wong, L., 2003. For whom?—Qualitative research, representations, and social responsibilities.In: Denzin, N.K., Lincoln, Y.S. (Eds.), The Landscape of Qualitative Research—Theories and Issues. Sage, Thousand Oaks, pp. 167–۲۰۷٫

 

1. Fitzgerald, L., Johnston, R., Brignall, T.J., Sivestro, R., Voss, C., 1991. Performance Measurement in Service Businesses. CIMA, London.

۱۴
۳-۱- روش پیشنهادی ۱۵
۳-۲- معماری روش پیشنهادی ۱۶

۳-۳- پیاده‌سازی و شبه کد روش پیشنهادی ۲۴

۲۷
ارزیابی روش پیشنهادی ۲۸
۴-۱- معماری چارچوب ارزیابی ۲۸
۴-۲- نتایج روش پیشنهادی ۳۰

۵-۱- نتیجه‌گیری ۵۲
فهرست جداول
۳-۱: نمونه‌ای داده‌ها به همراه ویژگی‌ها …………………………………………………………………………………………. ۲۱
۴-۱: نتایج حاصل از خوشه‌بندی ………………………………………………………………………………………………….. ۳۲
۴-۲: نتایج اجرای الگوریتم K-Means ………………………………………………………………………………………… 41
۴-۳: مقایسه روش پیشنهادی و k-means …………………………………………………………………………………….. 49
فهرست شکل ها
۳-۱: چارچوب کلی روش پیشنهادی …………………………………………………………………………………….. ۱۸
۳-۲: نمایی از ساختار پیشنهادی برای مانیتورینگ بسته‌های شبکه ……………………………………………….. ۱۹

۳-۳: نمایی از مجموعه داده ISOT ……………………………………………………………………………………… 20
۳-۴: چارچوب پیاده‌سازی ……………………………………………………………………………………………….. ۲۴
۳-۵: شبکه کد روش پیشنهادی ……………………………………………………………………………………………. ۲۵
۴-۱: نمودار اهمیت هر یک از ویژگی‌ها…………………………………………………………………………………. ۳۱
۴-۲: نمایی از خوشه‌های ایجاد شده …………………………………………………………………………………….. ۳۹

چکیده

امروزه استفاده از بات نت ها به عنوان ابزاری جهت فعالیت های مجرمانه با وسعت زیاد در شبکه های کامپیوتری علیه اهداف وسیع مانند یک کشور بسیار افزایش یافته است. بات محیط توزیع شده ای است که از آن، جهت حملات مختلف با حجم وسیع استفاده می شود.از این جهت امروزه تشخیص این نوع حملات به عنوان یکی از مسائل مهم در امنیت شبکه های کامپیوتری و کاربران اینترنت مطرح شده است .با پیشرفت پهنای باند شبکه ها و قدرت محاسبات ماشین ها ، امروزه محاسبات توزیع شده به وفور مورد استفاده قرار می گیرد. در این راستا هکرها هم از این مفهوم برای انجام حملات قدرتمندتری استفاده می کنند. بات نت ها نمونه عملی این نوع حملات هستند که معمولا اهداف مالی را دنبال می کنند . به این نوع بد افزارها ربات یا بطور کوتاه شده بات می گویند. این نامگذاری از رفتار اتوماتیک آنها سرچشمه می گیرد . در این تحقیق واژه بات نت و تکنیک های تشخیص بات نت از جمله تفسیر بسته ها از مجموعه داده ها، فیلتر اولیه داده ها و خوشه بندی مورد بررسی قرار می گیرد.
کلمات کلیدی : بات نت، امنیت شبکه، امنیت اینترنت، خوشه بندی، شبکه های کامپیوتری

فصل اول

 

تعاریف و کلیات

 

مقدمه

با گسترش فضاهای مجازی و توسعه شبکه های وسیع ، همواره بحث امنیت^[۱] و حفاظت از اطلاعات و برنامه های مهم همواره مورد نظر مدیران ارشد فناوری اطلاعات بوده است . امنیت شبکه^[۲] و
امنیت اطلاعات^[۳] دو اصطلاحی هستند که بسیار از آنها در حوزه فناوری اطلاعات استفاده میشود .
با توسعه و گسترش اینترنت و فضای مجازی در محیط وب ، اطلاعات به سرعت افزایش یافته و دسترسی های کاربران نیز زیادترشده است . از همین رو ، توجه به امنیت شبکه یکی از ضرورت های نوین محیط های پیوسته و فضای مجازی است . امنیت شبکه ، صیانت از اطلاعات سازمان ها و موسسات را در برابر نفوذگران تامین می‌کند و شرایط مناسبی برای خدمت و فعالیت حرفه ای ایجاد می‌کند . فناوری اطلاعات بر اساس بستری از زیرساخت های فنی ، ابزارها ، نرم افزارها ، شبکه ها و خطوط پرسرعت مخابراتی به فعالیت خود می پردازد و همه آنها نیازمند وجود شرایط ایمن برای پشتیبانی از فعالیت های حرفه ای هستند .
در مباحث مربوط به امنیت شبکه شناسایی واحدهایی که باید از آنها حفاظت شود یکی از زمینه های مهم برقراری امنیت به شمار میرود . علاوه بر آن باید مشخص ساخت که در ارتباط با چه مواردی باید از سیستم ها و واحدها حفاظت کرد . این نکته در بررسی وضعیت شبکه های اطلاعاتی و
حوزه های فناوری از اهمیت بالایی برخوردار است و نیاز است تا در برنامه ریزی برای امنیت شبکه مورد توجه قرار گیرد . شناسایی انواع تهدیدها^[۴] و خطرهای پیشرو نیز عامل مهم دیگری است که میتوان در زمینه حفاظت از محیط شبکه های سازمانی از آن به نحوی مناسب استفاده کرد تا آمادگی لازم برای مقابله با خطرات احتمالی مهیا شود .
انواع شبکه ها و سیستم های اطلاعاتی وجود دارد که هر یک وظیفه و کارکردی مشخص برعهده دارند . شبکه های رایانه ای فرایند ارتباط را تسهیل می سازند و به یاری مدیران و کاربران سازمانی میآیند تا وظایف محوله را پشتیبانی کنند . بنابراین تامین امنیت شبکه ها از جمله مسائل ضروری و مهم سازمانهاست .
پس جلوگیری از نفوذ عوامل مخرب در شبکه بصورت مسئله‌ای استراتژیک درخواهد آمد که نپرداختن به آن باعث ایراد خساراتی خواهد شد که بعضاً جبران‌ناپذیر خواهد بود و مزیت های فراوان شبکه نیز به خوبی حاصل نخواهد شد و پول ، تجارت الکترونیک^[۵] ، خدمات به کاربران خاص ، اطلاعات شخصی^[۶] ، اطلاعاتی عمومی^[۷] و نشریات الکترونیک^[۸] همه و همه در معرض دستکاری^[۹] و سوءاستفاده ‌های مادی و معنوی^[۱۰] قرار خواهند گرفت .
امروزه استفاده از بات نت ها^[۱۱] به عنوان ابزاری جهت فعالیت های مجرمانه ای^[۱۲] با وسعت زیاد در شبکه های کامپیوتری علیه اهداف وسیعی مانند یک کشور ، بسیار افزایش یافته است . بات محیط توزیع شده ای^[۱۳] است که از آن برای حملات مختلف با حجم گسترده استفاده می شود ، از این جهت امروزه تشخیص این نوع حملات^[۱۴] به عنوان یکی از مسائل مهم در امنیت شبکه های کامپیوتری مطرح شده است.

شکل ۲-۳- ساختار اسید سالیسیلیک
یکی دیگر از مشتقات اسید سالیسیلیک متیل سالیسیلات است که در اتمسفر توسط گیاهان جذب می­ شود و در سیگنال­های ارتباطی بین سلول­ها، گیاهان و حیوانات و میکروارگانیسم­ها شرکت می­ کنند. همچنین، متیل سالیسیلات به عنوان یک سیگنال آندروژن گیاهی باعث افزایش مقاومت گیاه به تنش­هایی از قبیل سرما، گرما، شوری و خشکی می­ شود (لیسیآ و همکاران ، ۲۰۰۵).

۲-۱۱-۲- متابولیسم اسید سالیسیلیک

سالیسیلیک اسید (۲- هیدروکسی بنزوئیک اسید) به­ وسیله آمینواسیدی به نام فنیل آلانین به صورت زیستی سنتز می­ شود. روش زیر که به روش کولبه – شمت معروف است نیز راه ساختن تجاری این ماده است (شکل ۲-۴). از اسیدی کردن سدیم سالیسیلات بوسیله اسید سولفوریک، سالیسیلیک اسید حاصل می شود.
شکل ۲-۴-سنتز تجاری سالیسیلیک اسید
کمترین مقدار گلیکوزیدهای اسید سالیسیلیک در برگ وجود دارد. اسید سالیسیلیک به وسیله سلول­های ریشه و میکروارگانیسم­های مختلف تولید شده و به اشکال مختلف در هوا، سطح برگ و اطراف سلول­های ریشه وجود دارد. اسید سالیسیلیک تولید شده نقش محوری در تنظیم مراحل مختلف مانند رشد و تکامل گیاه، جذب یون، فتوسنتز و جوانه­زنی ایفامی­کند (ال – تآیب ، ۲۰۰۵).
روش­های افزایش مقاومت گیاهان به تنش­های محیطی شامل روش­های اصلاحی و مهندسی ژنتیک و استفاده از مواد تنطیم کننده رشد گیاهی^[۲۱] (PGRs) می­باشد. تنظیم کننده­ های رشد گیاهی به طور وسیع در محصولات کشاورزی به عنوان عاملی برای بهبود عملکرد محصولات به­کار برده می­شوند و اغلب برای افزایش مقاومت گیاهان به تنش­ها استفاده می­شوند. گزارش­های موفقی از کاربرد برخی از این مواد در مقابله با اثرات نا­مطلوب تنش بر گیاهان ارائه شده است (قربانی جاوید و همکاران ، ۲۰۱۱). اسید سالیسیلیک یک تنظیم کننده رشد درونی از گروه ترکیبات فنلی طبیعی می­باشد که در تنظیم فرایند­های فیزیولوژیکی گیاه نقش دارد. القای گلدهی، رشد و نمو، سنتز اتیلن، تاثیر در باز و بسته شدن روزنه­ها و تنفس از نقش­های مهم اسید سالیسیلیک به شمار می­رود (رآسکین ، ۱۹۹۲) . اسید سالیسیلیک در گیاهانی که تحت تنش هستند نقش حفاظتی دارد. این ترکیب سبب افزایش مقاومت به تنش شوری در گیاه فلفل (چانگلی و چانیو، ۲۰۱۲؛ دیپاسکال و همکاران ،۲۰۰۳)، تنش خشکی در گیاه برنج (فاروق و همکاران ، ۲۰۰۹) ، تنش سرما و گرما در گوجه فرنگی و لوبیا (سینآرآتنا و همکاران ، ۲۰۰۰) و تنش عناصر سنگین در جو (مت والی و همکاران ، ۲۰۰۳) شده است. مکانیسم عمل اسید سالیسیلیک در برابر تنش­ها به نقش آن در تنظیم آنزیم­ های آنتی اکیسدانی و ترکیبات دارای گونه­ های اکسیژن فعال در گیاه برمی­گردد. اسید سالیسیلیک از طریق افزایش فعالیت آنزیم­ های آنتی اکسیدانت، گیاهان را از صدمات بدست آمده از واکنش­های اکسیداتیو حفظ می­ کند(قربانی جاوید و همکاران ، ۲۰۱۱). اسید سالیسیلیک در غلظت ۲ میلی مولار به مدت ۱۶ هفته نگهداری باعث حفظ سفتی بافت میوه کیوی رقم هایوارد شده است و تاثیر معنی داری بر میزان اسیدهای آلی و فعالیت آنتی اکسیدانی آن داشته است (روحی و همکاران ، ۱۳۹۱). بر اساس نتایج سالیسیلیک اسید در غلظت های ۱۵۰، ۳۰۰، ۴۵۰ میلی گرم در لیتر به مدت ۵ دقیقه غوطه وری بر کنترل پوسیدگی، حفظ کیفیت پس از برداشت و عمر انباری نارنگی رقم کینو، مؤثر بود. این ماده در غلظت های بالا باعث افزایش پوسیدگی و کاهش وزن شد. نشت یون را نسبت به شاهد کاهش داد و باعث بالا ماندن میزان ویتامین ث نسبت به شاهد گردید (فرهمندیان و همکاران ،۱۳۹۱). تاثیر اسید سالیسیلیک بر کم شدن خسارت سرما در هلو در طی دوره انبار، به توانایی آن در تحریک سیستم آنتی اکسیدانی و تولید پروتئین های شوک حرارتی نسبت داده شده است. کاربرد اسید سالیسیلیک در هویج تحت تنش شوری عامل افزایش مقدار کارتنوئیدهای کل ریشه و همچنین آنتوسیانین و فعالیت آنتی اکسیدانی و سبب تنظیم تجمع پروتئین ها شد (ارآسلان و همکاران ، ۲۰۰۷). برخی کاربرد­­های این ماده در گیاهان دارویی نیز گزارش شده است که عمداً مربوط به اثر این ماده در کاهش تنش­ها و افزایش اسانس در این گیاهان بوده است.

۲-۱۲- تراکم گیاهی

شناخت عوامل مؤثر بر عملکرد و محدودیت­هایی که برای دستیابی به عملکردهای بالاتر در محصولات زراعی وجود دارد، می ­تواند اقدامی مؤثر در تولید ارقام سازگار و پر محصول باشد (نادری درباغ شاهی و همکاران، ۱۳۸۳). یکی از پیش شرط­های لازم برای دستیابی به عملکرد بالا، تأمین شرایط مطلوب جهت استفاده از تابش خورشیدی در بالاترین حد کارایی آن به منظور تولید مواد فتوسنتزی است (بهشتی و همکاران، ۱۳۸۱). دستیابی به این هدف با تغییر تراکم بوته و توزیع بوته­ها در واحد سطح زمین میسر می­ شود. اثر توزیع یکنواخت بوته در واحد سطح بر توزیع مناسب نور دریافتی در درون پوشش گیاهی نمایان می­ شود. بنابراین اثر آرایش کاشت و تراکم گیاهی بر محصول، عمدتاً به علت تفاوت در چگونگی جذب انرژی تابشی خورشید است و افزایش جذب تابش خورشیدی منجر به افزایش عملکرد می­ شود (فتحی، ۱۳۸۴). عملکرد کل ماده خشک نتیجه کارآیی جامعه گیاهی از نظر استفاده از تابش خورشید در طول فصل رویشی است، در این ارتباط جامعه گیاهی نیاز به سطح برگ کافی دارد که یکنواخت توزیع شده باشد و سطح زمین را کاملاً بپوشاند. بنابراین یکی از مهمترین وظایف مدیریت مزرعه انتخاب تراکم بوته و آرایش مناسب کاشت جهت جذب حداکثر تابش خورشیدی است (اوزونی دوجی و همکاران، ۱۳۸۶).
مواد مؤثره اگرچه اساساً با هدایت فرآیندهای ژنتیکی ساخته می­شوند، ولی تولید آنها به طور بارزی تحت تأثیر عوامل محیطی قرار می­گیرد، به طوریکه عوامل محیطی سبب بروز تغییراتی در رشد و نمو گیاهان دارویی و نیز کمیت وکیفیت مواد مؤثره آنها می­ شود (امیدبیگی، ۱۳۷۴؛ دآنتونو و همکاران، ۲۰۰۲). تراکم اثرات بسیار زیادی بر عملکرد محصول در گیاهان دارویی دارد و همچون سایر تکنیک­های مدیریت کشاورزی بااهمیت می­باشد(حیدری و همکاران، ۱۳۸۷).
بنابراین، با توجه به اینکه یکی از عوامل مؤثر بر عملکرد، تراکم بوته است، لذا با توجه به محدودیت ظرفیت محیط کشت باید از تراکمی استفاده نمود که جمعیت گیاهی علاوه بر تأمین نیاز از منابع محیطی (نور و آب) باکمترین رقابت درون گونه ­ای مواجه باشد (خزاعی و همکاران، ۱۳۸۶). تراکم مطلوب گیاه که طی آن بیشترین کارایی استفاده از نور و حداکثر رشد اتفاق می­افتد از مهمترین اهداف در مدیریت زراعی است (نبوی کلات و همکاران، ۱۳۸۴). به عبارتی در صورتی که از حداکثر انرژی خورشید حداکثر استفاده به عمل آید، کارایی مصرف نور افزایش یافته و با نفوذ نور در لایه­ های مختلف کانوپی، فتوسنتز، زیست­توده تولیدی و عملکرد افزایش می­یابد و شرایط برای آفات و بیماری­ها نامساعد می­ شود (قلی بیگیان و همکاران، ۱۳۸۸). اگر میزان تراکم بوته بیش از حد بهینه باشد عوامل محیطی موجود از جمله رطوبت، نور و مواد غذایی در حد بهینه در اختیار هر بوته قرار نمی­گیرد و برعکس چنانچه تراکم بوته کمتر از حد مطلوب باشد از امکانات محیطی موجود به نحو مطلوب استفاده نمی­ شود که خود باعث کاهش محصول می­گردد (نوروزپور و رضوانی مقدم، ۱۳۸۵).
تحقیقات انجام شده روی گیاه دارویی سیاهدانه نشان داد که افزایش تراکم بوته در واحد سطح بیش از حد مطلوب، منجر به کاهش عملکرد و مقدار ماده مؤثره می­ شود (نوروز پور و رضوانی مقدم، ۱۳۸۵). امانتایج به­ دست آمده درخصوص اسفرزه (خزاعی و همکاران، ۱۳۸۶)، ریحان (دادوند سراب و همکاران، ۱۳۸۷)، بابونه آلمانی (حمزه ای و همکاران، ۱۳۸۵) و زیره سبز (میر شکاری، ۱۳۸۵) کاملاً متفاوت بود و با افزایش تراکم، عملکرد دانه نیز افزایش یافت. نتایج حاصل از پژوهش بریماوندی و همکاران (۲۰۱۱) روی همیشه بهار نشان داد که تأثیر تراکم بر وزن خشک تک بوته، تعداد گل در بوته، تعداد شاخه جانبی، وزن خشک گل و مقدار اسانس در۱۰۰ گرم گل معنی­دار بود، به طوری­ که با افزایش تراکم، از ۲۰ به۸۰ بوته در مترمربع، همه شاخص­ های ذکر شده کاهش نشان داد، در حالی­که بیشترین عملکرد بیولوژیک و عملکرد اسانس در واحد سطح در تراکم ۶۰ بوته در متر مربع حاصل شد.

۲-۱۳-پیشینه علمی تحقیق

با توجه به مرور منابع انجام گرفته گزارش­های اندکی در مورد اثر سالیسیلیک اسید و تراکم گیاهی بر کمیت و کیفیت مرزه خصوصاً گونه بختیاری موجود می­باشد.
شاهیوند (۱۳۹۱) در آزمایشی اثر تراکم گیاهی و دور آبیاری را بر روی گیاه مرزه بختیاری مورد بررسی قرار داد. نتایج نشان داد که بیشترین وزن تر وخشک در تیمار آبیاری هر روز و فاصله کشت ۱۵*۱۵ سانتی­متر به دست آمد. بیشترین میزان تولید اسانس در فواصل آبیاری ۴ روز یک بار و فاصله کشت ۲۰*۲۰ سانتی­متر به دست آمد. بازدهی اسانس در تیمارهای مختلف ۳۰% تا ۸۷% متغیر بود. عمده ترین ترکیب اسانس این گیاه تیمول بود که بیشترین مقدار آن در ترکیب تیماری آبیاری ۴ روز یکبار و تراکم ۲۰*۲۰ سانتی­متر ثبت گردید و پس از تیمول به ترتیب گاماترپینن، ترانس کاریوفیلن، لینالول و پی سیمن عمده­ترین ترکیبات اسانس این گیاه بودند.
حیاتی و همکاران (۱۳۹۰) در بررسی اثر سالیسیلیک اسید (۰، ۲۰۰، ۴۰۰ و ۶۰۰ پی پی ام) بر خصوصیات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی گیاه دارویی مرزه به این نتیجه رسیدند که سالیسیلیک اسید سبب افزایش ارتفاع، وزن تر و خشک، ارتفاع شاخه های جانبی، طول شاخه های جانبی و میزان اسانس را افزایش داد. در این تحقیق غلظت ۲۰۰ پی پی ام بیشترین تاثیر را در افزیش درصد اسانس داشت. اسکندری (۲۰۰۱) تاثیر ۲۸-هموبراسینولید در کاهش اثرات تنش خشکی را در گیاه مرزه مورد بررسی قرار داد. در این تحقیق فاکتور تنش خشکی در سه سطح، آبیاری در حد ظرفیت مزرعه (FC)، تنش ملایم (دوسوم FC) و تنش شدید (یک سومFC) وچهار غلظت ماده تنظیم کننده رشد گیاهی ۲۸-هموبراسینولید،صفر، M^10-10 ، M^8-10 و ^۶-۱۰ مولاراعمال گردید. نتایج به­دست آمده نشان داد که کاهش آبیاری تأثیر معنی­داری در کاهش پارامترهای رشدی شامل وزن خشک و طول ریشه، قطر ساقه، تعداد شاخه­ های فرعی، ارتفاع گیاه، عملکرد کل اندام هوایی و عملکرد اسانس داشت. استفاده از غلظت ^۸-۱۰ مولار ۲۸-هموبراسینولید موجب افزایش معنی­دار وزن خشک ریشه، قطر ساقه، تعداد شاخه فرعی، ارتفاع گیاه، عملکرد کل و عملکرد اسانس شد. درصد اسانس با کاهش آبیاری، افزایش معنی­داری را در سطح ۱% نشان داد به­ طوری که درصد اسانس از ۳۶% در تیمار آبیاری کامل، به ۸۷% درتنش شدید و استفاده از ^۸-۱۰ مولار هورمون ثبت گردید. عملکرد اسانس در سطح ۵% تحت تاثیر آبیاری و کاربرد هورمون قرار گرفت و بیشترین عملکرد اسانس مربوط به آبیاری کامل و استفاده از ^۸-۱۰ مولار ۲۸-هموبراسینولید و با مقدار ۳۲/۲۹ کلیوگرم در هکتار بدست آمد. در این مطالعه استفاده از این سطح هورمون در آبیاری کامل، تنش ملایم و شدید به­ترتیب باعث افزایش معنی­دار ۵۹، ۳۰ و ۲۴ درصدی عملکرد اسانس نسبت به گیاهان شاهد گردید. به­ طور کلی نتایج حاصل از آزمایش نشان داد که استفاده از ۲۸-هموبراسینولید از طریق تحریک افزایش پارامترهای رشد و عملکرد ماده خشک مرزه باعث افزایش عملکرد اسانس این گیاه شده و راهکار مناسبی برای مقابله با شرایط تنش آبی می­باشد.
طی یک تحقیق اثر برهمکنش سالیسیلیک اسید، آسکوربیک اسید و تنش خشکی بر برخی پارامترهای بیولوژیکی مرزه مورد بررسی قرار گرفت . در این تحقیق تیمار آبیاری در سطوح بدون تنش، دوسوم و یک سوم ظرفیت مزرعه و تیمار سالیسیلیک اسید و آسکوربیک اسید در غلظت­های صفر، ۱و ۳ میلی­مولار به­کار گرفته شد. نتایج نشان دادکه تحت تنش خشکی، مقدار قند و پروتئین مرزه کم شد ولی میزان پرولین و پراکسیداسیون لیپیدها افزایش یافت. طبق نتایج وقتی تنش خشکی روی گیاه اثر می­گذارد مکانیسم­های حفاظتی فعال می­شوند. کاهش میزان پروتئین در این شرایط نشان می­دهد که تنش خشکی سنتز پروتئین­ها را تحت تأثیر قرار می­دهد و باعث کاهش آن می­ شود و کاهش قند نیز نشان می­دهد که تنش روی فتوسنتز اثر می­گذارد. از طرف دیگر کاربرد سالیسیلیک اسید و آسکوربیک اسید در این شرایط تنش اثرات نامطلوب تنش آبی را کم کرده و برخی پارامتر­های رشدی را افزایش می­دهد (یزدان پناه و همکاران، ۲۰۱۱).
فصل سوم
مواد و روش‌ها

۳-۱- زمان و موقعیت محل اجرای آزمایش

این تحقیق در سال‌۱۳۹۲ در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام با عرض جغرافیایی ۳۳ درجه و ۳۹ دقیقه شمالی و طول جغرافیایی ۴۶ درجه و ۲۲ دقیقه شرقی و ارتفاع ۱۴۴۶ متر از سطح دریا اجرا شد.
عملیات آزمایشگاهی مانند استخراج اسانس در آزمایشگاه‌های دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام با بهره گرفتن از دستگاه کلونجر و آنالیز اسانس‌ها برای شناسایی اجزای آن‌ ها به وسیله دستگاه‌های GC و GC-MS در پژوهشکده گیاهان دارویی، دانشگاه شهید بهشتی انجام شد.

۳-۲- عملیات آماده سازی زمین

زمین مورد نظر به مساحت ۴۰۰ متر مربع در پاییز ۱۳۹۰ مشخص شد. عملیات خاک­ورزی اولیه در طول زمستان ۱۳۹۰ انجام گرفت و سپس کرت‌ها مشخص شدند. طرح آزمایشی شامل سه بلوک بود که هر بلوک شامل ۸ کرت و ابعاد کرت‌ها ۵۰×۵۰ سانتی­متر بود. فاصله بین کرت‌ها در هر بلوک یک و نیم متر و فاصله بین بلوک‌ها ۲ متر بود.

۳-۳- مشخصات خاک محل انجام آزمایش

جهت بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک، از مزرعه تحقیقاتی تا عمق ۳۰ سانتی‌متری خاک نمونه گیری شد. نمونه­ها در سایه خشک شده، خاک توسط هاون چینی کوبیده شد و کلوخه‌های آن خرد شدند. سپس با الک دو میلی‌متری سرند شده و برای انجام آزمایش‌های خاک آماده شدند(افتخار، ۱۳۸۳).

۳-۳-۱- تعیین بافت خاک

برای تعیین بافت خاک از روش هیدرومتری استفاده شد. برای این منظور ۵۰ گرم خاک نرم داخل بشر ریخته و تا نصف آب مقطر و سپس ۱۰ سی سی هگزامتافسفات سدیم افزوده و به مدت ۵ دقیقه به هم زده شد و این کار به مدت ده دقیقه ادامه داشت. مخلوط خاک و آب را داخل استوانه مندرج به حجم یک لیتر رسانده شد. پس از هم‌زدن دوباره هیدرومتر را داخل استوانه مندرج گذاشته و قرائت اول بعد از ۴۰ ثانیه پس از هم زدن یادداشت شد که نشان دهنده رس و سیلت است. قرائت دوم پس از دو ساعت از هم زدن است که مقدار رس را نشان می‌دهد. با تعیین میزان درصد رس، سیلت و شن با کمک مثلث بافت خاک تعیین می‌شود.

۳-۳-۲- اندازه‌گیری pH،EC و درصد مواد آلی خاک

پس از تهیه گل اشباع، برای تعیین pH خاک از دستگاه pH متر استفاده شد. برای تعیینEC خاک از دستگاه هدایت الکتریکی و برای اندازه‌گیری ماده آلی خاک از روش والکی و پلاک استفاده شد.

۳-۳-۳- اندازه‌گیری فسفر خاک

برای اندازه‌گیری میزان فسفر خاک از روش السون (۱۹۹۴) که مبنای عصاره گیری در این روش بارگیری محلول ۵/۰ نرمال بی کربنات سدیم با۵/۸pH= است استفاده شد.

۳-۳-۴- اندازه‌گیری میزان پتاسیم خاک

پتاسیم (K) از روش عصاره گیری با استات آمونیوم اندازه‌گیری شد. عصاره‌های بدست آمده طی سه مرحله را با استات آمونیوم به حجم ۱۰۰ میلی­لیتر رسانده و سپس محلول توسط دستگاه فلیم فتومتر قرائت گردید.
جدول۳-۱- مشخصات خاک محل انجام تحقیق

 

مشخصات خاک	مناطق
	درون بلوک‌ها	درون تیمارها

۳-منابع کمیاب: در اکثر اوقات و حتی با وجود اطلاعات مکفی و نبود نامعلومی، پدیده کمبود منابع نکته مهمی در تصمیم گیری است. وقتی که منابع برای تولید کمیاب است و ما با راه حل های رقابتی متعدد روبروئیم، در حقیقت ما با مشکل ارزشیابی هرکدام از منابع و سپس تصمیم گیری روبروئیم.

۴-عوامل روانی^[۱۲]: اکثر تصمیم گیری ها مشکل هستند بلحاظ آنکه عوامل روانی از قبیل ترس، قدرت، اضطراب و نگرانی نیز در این فرایند سهیم هستند.^[۱۳]
انواع تصمیم گیری بر مبنای اطلاعات موجود:
با توجه به عوامل فوق، انواع تصمیم گیری بر مبنای درجه اطلاعات موجود در باره وقوع متغیرهای غیر قابل کنترل از آن، به قرار ذیل است:
۱-تصمیم گیری در شرایط اطمینان^[۱۴]: این نوع تصمیم گیری برای زمانی است که کلیه متغیرهای موثر موجود در آن ثابت فرض شوند. بزبان دیگر تصمیم گیرنده نتیجه تصمیم را می داند.^[۱۵] مدلسازی برای این شرائط از تصمیم گیری بیشتر بر اساس مدلهای ریاضی و مشخص مانند تجزیه و تحلیل هزینه-منفعت^[۱۶]، مدلهای کلاسیک بهینه سازی^[۱۷]، کنترل موجودی^[۱۸]-^[۱۹]، مدل جایگزینی^[۲۰]، تخصیص کار^[۲۱]، برنامه ریزی خطی^[۲۲]-^[۲۳] و مواردی از برنامه ریزی پویا^[۲۴] است^[۲۵].
۲-تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان^[۲۶]: این بخش خود به دو حالت تصمیم گیری در حالت عدم اطمینان کامل و تصمیم گیری در شرائط ریسک^[۲۷] تقسیم میگردد.
تصمیم گیری در شرائط عدم اطمینان کامل برای زمانی است که مشکل موجود شامل تعدادی از متغیرهای غیرقابل کنترل نیز می شود، لیکن اطلاعاتی از گذشته به منظور پیش بینی برای این متغیرها در دسترس نبوده و از اینرو محاسبه احتمال وقوع برای آنها ممکن نیست. مدلسازی برای این نوع تصمیم گیری اکثرا توسط ماتریس تصمیم گیری خواهد بود. دراین حالت همچنین تصمیم گیر به روش های شهودی و یا خلاق نیز مراجعه می نماید^[۲۸]. خلاقیت خود عاملی برای شناخت بیشتر مسئله است و همچنین شناسایی آلترناتیوهاست.^[۲۹]
تصمیم گیری در شرایط ریسک برای زمانی است که مشکل موجود شامل تعدادی متغیرهای غیر قابل کنترل نیز می شود، لیکن اطلاعات از گذشته در مورد وقوع آنها در دسترس است و بنابراین محاسبه احتمال وقوع برای آنها ممکن خواهد بود. بعنوان مثال، طراحی سناریوهای حمله در دوران جنگ یک تصمیم گیری همراه ریسک است، هرچند که یک فرمانده سعی می نماید که اکثر اطلاعات راجع به دشمن را قبلا تهیه نماید^[۳۰]. مدلهای مورد استفاده برای این شرایط از تصمیم گیری ممکن است از انواع مدلهای ریاضی و احتمالی باشند. کلیه مدلهای ریاضی را می توان در چارچوب علم تحقیق در عملیات معرفی نمود که که علاوه بر مدلهای مطرح در مورد تصمیم گیری در شرایط اطمینان، از مدلهای احتمالی مانند ارزش مورد انتظار^[۳۱]، برنامه ریزی خطی، آنالیز سربسر^[۳۲]، بازگشت سرمایه^[۳۳]، تحلیل بیز^[۳۴]-^[۳۵]، منحنی توزیع، مدل صف^[۳۶]-^[۳۷]، تجزیه و تحلیل بر اساس زنجیره مارکوف^[۳۸]-^[۳۹] و تصمیم گیری شاخه ای^[۴۰]-^[۴۱]، تئوری بازیها و تئوری صف^[۴۲] استفاده می شود.
۳-تصمیم گیری در شرایط تعارض^[۴۳]: برای زمانی است که استراتژی های رقبا برای یک تصمیم گیرنده جایگزین متغیرهای غیرقابل کنترل از شرائط تصمیم گیری او شوند. در این حالت از تئوری بازیها^[۴۴] برای حل مسئله استفاده خواهیم نمود.^[۴۵]
تصمیم گیری مهمترین وظیفه یک مدیر در سطح عالی است و درعین حال راحت ترین کار برای آن است که انسان اشتباه نماید. مگر آنکه مدیر به فرایند تصمیم عنایت داشته باشد.^[۴۶]
زمان و تصمیم گیری:
تعیین زمان در دسترس برای جمع آوری اطلاعات عمدتا بستگی به مفاهیم و روند تصمیم گیری دارد. بنابراین زمان در دسترس تصمیم گیری عبارت است از فاصله زمانی معینی که بین لحظه احساس نیاز به اخذ تصمیم تا زمانی که تصمیم عملا اتخاذ می شود، وجود دارد.^[۴۷]
زمان در تصمیم گیری می تواند به چهار صورت مطرح شود:
اول بعد زمانی تصمیم که به نوعی به مدت تصمیم و چگونگی استفاده از زمان باز می گردد. دوم، زمان بعنوان یک واسطه در میان اجزای مختلف تصمیم که درزمان های مختلف اتخاذ می شود. سوم، زمان بعنوان یک منبع و عامل محتوایی که کوتاهی و یا محدود بودن آن می تواند تاثیرات جدی بر تصمیم داشته باشد. و چهارم، زمان بعنوان یک کالا که در تصمیم می تواند خود یک موضوع باشد، بخصوص در عصر حاضر که هرگونه تاخیر کوتاه می تواند پیامدهای جدی برای سازمان داشته باشد.^[۴۸]
اکثر مدیران تصمیم گیری را یک واقعه جدا که در یک نقطه مکانی و زمانی خاص اتفاق می افتد می دانند. در این ارتباط برخی از مدیران به حالتی می رسند که به آن رهبر تک نقطه ای می گوئیم. رهبر تک نقطه ای، در انزوا فکر می کند، سپس مشورت می طلبد، گزارش ها را می خواند، بیشتر فکر می کند، و سپس می گوید که بله یا خیر وسازمان را مامور تحقق آن می سازد، در حالیکه باید به تصمیم با نگاه اجتماعی و سازمانی برخورد نمود. واقعیت آن است که تصمیم گیری یک حادثه و یا واقعه و یا پیشامد نیست. یک فرایند است که در طول یک هفته، یک ماه و یا یک سال آشکار می شود. تصمیم گیری مملو از نگرانی راجع بازیگران قدرت و سیاست است و مملو از تفاوت های ظریف شخصی و تاریخ و سابقه نهادی وسازمانی است. تصمیم گیری با بحث و مذاکره قرین بوده و نیازمند پشتیبانی همه سطوح سازمانی برای اجراست.^[۴۹] گاروین می گوید که تصمیم گیر خوب آن است که معتقد است که تصمیم یک فرایند است که مدیر آن را آشکارا و در جمع طراحی و مدیریت می نماید. تصمیم گیر بد فکر می کند که تصمیم در یک لحظه ساخته می شود و او آنرا به تنهایی کنترل می کند^[۵۰].
گام های تصمیم
هربرت سایمون محققی است که در رابطه با مفهوم و مکانیسم تصمیم گیری مطالعات زیادی بعمل آورده است. از نظر او مدیریت و تصمیم گیری دو واژه هم معنی و مترادف می باشند. علاوه بر سایمون، گروه دیگری از صاحبنظران نیز مدیریت و تصمیم گیری را یکی و هم معنی تعریف کرده و مدیریت را چیزی جز تصمیمی گیری ندانسته اند و معتقدند که کانون اصلی مدیریت را تصمیم گیری تشکیل می دهد و انجام وظائفی چون برنامه ریزی، سازماندهی، و یا کنترل درواقع کاری جز تصمیمی گیری در باره نحوه و چگونگی انجام این فعالیت ها نیست. بقول دراکر، تاکید مدیریت آینده بر فراگرد تصمیم گیری و درک این فراگرد است.^[۵۱] از نظر این دسته از محققین، اصل مدیریت تصمیم گیری است، زیرا بوسیله و توسط تصمیم گیری می باشد که مدیر تمامی وظائف خود را به انجام می رساند.
برای نیل به هدف، تصمیم گیری لازم است. و تصمیم گیر می باید ازمیان استراتژی های موجود یکی را انتخاب کند و بکارگیرد. کیفیت و ماهیت این استراتژی، ماهیت عوامل محیطی خارج از کنترل سازمان و قدرت رقبا و ماهیت و شدت رقابت آنها باسازمان از جمله عواملی است که موفقیت و یا عدم موفقیت تصمیم گیرنده در نیل به هدف بستگی به آن دارد^[۵۲].
کونتز معتقد است که تصمیم گیری، اصل و اساس برنامه ریزی را تشکیل می دهد. زیرا بدیهی است طرح، برنامه، سیاست و خط مشی نمی تواند وجود داشته باشد مگر اینکه کسی، در جایی، تصمیمی گرفته باشد. مدیر معمولا تصمیم گیری را وظیفه اصلی خود بشمارمی آورد، زیرا عملا مشاهده می نماید که باید دائم به فکر این باشد که چه راهی را برگزیند و چه کاری را انجام دهد، چه کسی را مامور و مسئول چه کاری کند و کار کی، کجا، و چگونه انجام گیرد.^[۵۳]
حتی سازمانها بدون اجماع نیز عمل می نمایند. یکی دیگر از مدیران یکی از شرکتهای اتوموبیل سازی یک مشاور استخدام کرده بود که او تحقیق نموده و بفهمد که بالاخره چه کسی در شرکت او برای ساخت یک مدل جدید از خودرو تصمیم می گیرد. جواب مشاور این بود که احتمالا کس خاصی تصمیم نمی گیرد. یک نفر مدل رسی ماشین را می سازد، یکی دیگر مسائل مهندسی آن را بررسی می کند، و مثل یک توپ برفی هزاران تصمیم و عمل پس از آن به این توپ اضافه می شود. یکی دیگر ممکن است برای او سپر طراحی نماید و .. این چنین خودرو طراحی میشود. البته ممکن است که در جلسه هیئت مدیره در یک لحظه مسئله مطرح و ثبت شود، اما شاید تصمیم آن لحظه ای گرفته شده است که مدیر شرکت شش ماه قبل در بازدید از خط تولید به چنین نتیجه ای برای ساخت یک خودرو جدید رسیده باشد^[۵۴].
پنج گام در تحلیل تصمیم گیری عمومی وجود دارد که به ترتیب عبارتند از:
۱-شناسایی و تعریف مسئله
۲-جستجو برای یافتن راه حل های احتمالی
۳-بررسی نمودن عواقب ناشی از هر راه حل
۴-انتخاب یکی از مدل های تصمیم گیری
۵-بکاربردن یکی از مدل های تصمیم گیری و اتخاذ تصمیم^[۵۵].
برخی دیگر از دانشمندان مرحله ششمی را نیز به این گام ها اضافه نموده اند که همانا پی گیری بازخورهای ناشی از نتایج نصمیم می باشد.^[۵۶]
فرآیندهای تصمیم گیری
فرآیندهای تصمیم گیری متنوع و متعدد است و بصورت کلی می توان آنها را در سه دسته جای داد:

تصمیم گیری های فردی: تصمیم گیری های فردی مدیران را می توان در دو بخش تحلیل نمود. بخش اول رهیافت عقلایی است که نشان می دهد که چگونه مدیران سعی می کنند که تصمیم بگیرند. در بخش های بعدی به این روش و نکات قوت و ضعف آن خواهیم پرداخت و بخش دوم روش عقلایی محدود است که شرح می دهد که چگونه واقعا یک تصمیم با محدودیت هایی که در زمان و امکانات مدیر با آنها مواجه است ساخته می شود.
تصمیم گیری های سازمانی: سازمانها ترکیبی از مدیرانی را در خود دارند که تصمیم گیری های عقلایی و یا شهودی انجام می دهند، با این تفاوت که در یک سازمان، تنها یک مدیر نیست که تصمیم می گیرد. در سازمانها علاوه بر مدیران متعدد، در شناخت مسئله و راه حل های آن تعدادی از بخش ها و ادارات، نظرات متفاوت و حتی سازمان های دیگر دخالت دارند. ساختار داخلی سازمان و درجه ثبات محیط خارجی سازمان نیز بر تصمیم گیری سازمانی موثرند.^[۵۷] سه دسته فرآیندهای مربوط به تصمیم یگری سازمانی وجود دارد که عبارتند از رهیافت علمی مدیریت، مدل کارنگی، و مدل ظرف زباله.
رهیافت علمی مدیریت، به نوعی دنباله و تعمبم روش عقلایی تصمیم گیری است. این روش در خلال جنگ جهانی دوم شکل گرفت. در آنزمان استفاده از ریاضیات و آمار برای مسائل بزرگ نظامی مطرح شد و تحقیق در عملیات بعنوان یک علم جدید در توسعه سلاح ها و سیستم های جنگی موثر گشت^[۵۸]. علم مدیریت یکی از ابزارهای مناسب برای تصمیم گیری سازمانی است در زمانی که مسئله قابل تجزیه و تحلیل و متغیرها قابل شناسایی و اندازه گیری هستند^[۵۹]. البته این روش دارای اشکالاتی نیز می باشد. بعنوان مثال، عدم وجود جایگاهی برای قضاوت و اعمال دیدگاه های انسانی یکی از نقاط ضعف است، زیرا بهرصورت، اطلاعات کمی نمی تواند تمامی مشخصات یک سیستم را به تصمیم گیر منتقل نماید.^[۶۰]
مدل کارنگی، مبنایی است که متفکرانی همچون هربرت سایمون، جیمز مارچ و ریچارد سایرت در زمانی که در دانشگاه ملون-کارنگی بودند بر روی آنکار نمودند. این روش تا حدودی توسعه دادن روش های مربوط به رهیافت عقلایی محدود در تصمیم گیری فردی اما در سطح تصمیم گیری سازمانی است. تا قبل از تحقیقات این گروه، این چنین تصور می گردید که مثلا در تصمیم گیری اقتصادی، شرکت های بازرگانی بعنوان یک واحد یکپارچه و با یک هویت خاص و یکتا تصمیم می گیرند و تمام اطلاعات برای تمهید چنین تصمیم گیری به راس شرکت منتقل می شود. مطالعات گروه کارنگی نشان داد که تصمیمات سازمانی با شرکت مدیران متعددی شکل گرفته و انتخاب نهایی بستگی به ائتلافی مابین مدیران دارد. ائتلاف ، یک پیمانی است مابین مدیران متعدد ی که در مورد اهداف وسازمانی و اولویت های سازمان توافق نظر دارند.^[۶۱] فرایند ائتلاف خود دارای پیامدهای مهمی بر رفتار تصمیم سازی در سازمان دارد. اول آنکه تصمیمات بر این اساس ساخته می شوند که باعث رضایت مدیران شوند و نه اینکه راه حل بهینه یافت شود. رضایت به معنای آن است که سازمان به نوعی یک راه حل را که اهداف متعدد سازمان را در نظر دارد، قبول می نماید بعوض آنکه بدنبال راه حلی با حداکثر نمودن منافع باشد. دوم آنکه مدیران بدنبال حل مشکلات آنی بوسیله راه حل های کوتاه مدت هستند. به نظر سایمون وهمکاران او، این همان عنوان تحقیق مشکل گرا^[۶۲] است. به نظر آنان مدیران به محیط نزدیک خود برای یافتن یک راه حل که سریعا مشکل آنان را حل نماید هستند.^[۶۳] یکی از نمونه های جالب ائتلاف، فعالیت جرج بوش پدر در جریان بحران خلیج فارس ناشی از حمله عرافق به کویت در ۱۹۹۰ بود. او با آنکه دارای اهداف خاص از مبارزه با عراق بود،امادر همان زمان تلاش فراوان نمود تا یک ائتلاف جهانی البته برهبری آمریکا فراهم آورد و در این کار موفق بود. این روش تا آنجا موفق بود که او توانست بر پایه آن ایده نظم جدید جهانی را نیز پایه ریزی نماید.^[۶۴]
مدل فرایند تصمیم گیری تدریجی، اخرین نوع از تصمیم گیری سازمانی است که در بخش بعدی بدان می پردازیم.

تصمیم گیری در سازمان های یادگیر: تحولات سریع در محیط بیرونی سازمان ها تولید عدم اطمینان بیشتر برای تصمیم گیری می نماید. سازمان های جدید و بخصوص سازمان هایی که با تولید اطلاعات در سطح جهانی و از جمله در شبک های مجازی سروکار دارند، سازمان هایی هعستند که باید هر لحظه مفاهیم نو و جدید فراگیرند. این نوع سازمان ها با عدم اطمینان فزاینده ای در شناسایی مشکل و و حل آن روبرویند. یکی از روش هایی که می تواند به تصمیم گیری در چنین سازمان هایی کمک نماید، تلفیقی از فرایند تدریجی و مدل کارنگی است. اساس مدل کارنگی، ائتلاف بود که می توانست در مرحله شناسایی مشکل مارا یاری دهد. زیرا زمانیکه مسئله، مبهم است و یا مدیران درمورد آن اتفاق نظر ندارند، مباحثه، مذاکره و ائتلاف مورد نیاز است. زمانیکه توافق بر روی شناخت مسئله ایجاد شد، سازمان به راه حل نزدیک شده است. مدل تصمیم گیری تدریجی تاکید بر گام هایی دارد که یکی پس از دیگری برای حل مسئله برداشته می شود و بزبان ساده این مثال را تداعیمی نماید که “خود راه بگویدت که چون باید رفت". بنابراین تلاش برای رسیدن به ائتلاف و سپس برداشتن گام ها یکی پس از دیگری، پیشنهاد چنین رهیافتی است.^[۶۵] مدل ظرف زباله، آخرین مبحث از مدلهای تصمیم گیری در سازمانهای یادگیر است.
مدل ظرف زباله
فرایند تصمیم گیری در سازمان به تازگی در مدلی به نام ظرف زباله توجیه گردیده است. این مدل با روش های قبلی بصورت مستقیم قابل مقایسه نیست، زیرا این روش برخلاف روش های تدریجی و کارنگی که به چگونگی فرآوری یک تصمیم یکه می پرداخت، با جریان های متعدد تصمیمات در سازمان سرو کار دارد. این روش کمک می نماید تا به تمام سازمان و تصمیماتی که متواترا توسط مدیران اخذ می شود، فکر نمود.^[۶۶] این مدل برای توضیح تصمیم گیری در سازمانهایی که دارای عدم اطمینان مفرط هستند، توسعه یافته است. مایکل کوهن ، جیمز مارچ و جان اولسن، ابداع کنندگان این مدل، شرایط عدم اطمینان زیاد را به آنارشی سازمان یافته تعبیر نمودند^[۶۷]. منظور از این مفهوم آن است که سازمانهایی که بصورت عالی سیستماتیک و نظام یافته هستند، در عین حال دارای یک نظام سلسله مراتبی سنتی مسئولیت و اختیار برای تصمیم گیری نیستند. آنها تحت تاثیر عوامل می باشند:
۱-اولویت های غامض: اهداف، مشکلات، بدیل ها و راه حل ها همه بصورت ناقص تعریف شده اند. ابهام در هر گام از فراین تصمیم به چشم می خورد.
۲-فنآوری غیر روشن و فهم کاهش یابنده: روابط علت و معلولی در سازمان کاملا مشخص نیست. یک بانک اطلاعهاتی مکفی برای استفاده در فرآیندتصمیم در دسترس نیست.
۳-عملکرد: موقعیت های سازمانی، ناشی از عملکرد اعضای سازمان است. بعلاوه، کارکنان همواره سرشان شلوغ است و تنها وقت محدودی را برای تصمیم گیری در اختیار دارند.^[۶۸]
یکی دیگر از مشخصه های این مدل، پرداختن به جریان های رویدادها بجای پرداختن به یک رویداد مجرد است. این بدان معناست که ما بصورت منطقی با یک مسئله که شناسایی آن ابتدای راه و انتخاب راه حل انتهای آن است روبرو نیستیم. در حقیقت ممکن است که شناسایی مسئله و راه حل آن مسئله ممکن است که با یکدیگر در ارتباط نباشند. ممکن است یک ایده ای برای حل مسئله به میان آید در صورتیکه اصلا چنین مسئله ای مشکل ما نباشد و بر عکس برای یک مسئله ممکن است که به نتیجه ای نرسیم. تصمیمات، نتیجه جریان های مستقل رویدادها در سازمان هستند. چهار جریان که عموما در سازمانها وجود دارند عبارتند از:
مشکلات: مشکلات باعث نارضایتی در جریان فعالیت های روزمره سازمان می شوند. آنها نشان دهنده فاصله مابین عملکرد مطلوب سازمان و فعالیت های روزمره هستند.
راه حل های بالقوه: یک راه حل عبارتست از ایده ای که فردی برای اقتباس و استفاده در سازمان پیشنهادمی نماید. مهم این جاست که در این مدل راه حل ها به مشکلات وابسته نیستند.
مشارکت کنندگان: مشارکت کنندگان دراین مدل کارکنان سازمان هستند که برخی جدیدا استخدام شده اند و برخی جدیدا بازنشسته. اما نکته این جاست که هرکدام از آنها به نوعی خاص و منحصر بفرد به مسئله می نگرند.
فرصت های انتخاب: فرصتهای انتخاب در این مدل به مواقعی گفته می شود که سازمان به تصمیم گیری پرداخته است. همانطور که گفته شدن جریان هایی از مشکلاتو راه حل ها و همچنین اعضای سازمان بصورت مجزا د رحال جاری شدن هستند. بناگاه یک مدیر درمی یابد که یکی از راه حل ها به یکی از مشکلات نزدیک و می تواند با مشارکت تعدای از کارکنان سازمان آن مشکل را حلاجی و به تصمیم دست یابد.
این چهار مفهوم بصورت چهار رودخانه در سازمان جاری هستند و براه خود ادامه می دهند. تنها در یک نقطه خاص آنها به یکدیگر می رسند و آن نقطه مرکز تصمیم گیری است.
پیامدهای مدل تصمیم گیری بر اساس ظرف زباله برای تصمیم گیری در سازمان عبارتند از:
راه حل هایی ممکن است که پیشنهاد شوند بدون آنکه اصلا مشکلی در آن زمینه وجود داشته باشد.
انتخاب هایی ممکن است اتخاذ شود، بدون آنکه مشکل سازمان به راه حل برسد.
مشکل ممکن است همچنان باقی بماند، بدون آنکه راه حلی برای آن پیدا شود.
ممکن است که چند مشکل حل شوند.^[۶۹]

تجزیه و تحلیل داده‌ها قلب روش نظریه پردازی بنیادی است. این کار در چارچوب یک فرایند مکانیکی و گام به گام انجام نمی‌شود. تجزیه و تحلیل در این روش نیازمند خلاقیت، صبر، تیزبینی و نکته سنجی پژوهشگر است. در اصل روح تحلیل در استراتژی نظریه پردازی برخاسته از داده‌ها، نوعی تحلیل مقایسه‌ای داده‌ها است که از آن به مقایسه مستمر تعبیر می‌شود. با توجه به شکل ۳-۲، تولید طبقه‌ها (مقوله‌ها) و ایجاد ارتباط بین آن‌ ها از طریق مقایسه بین رویدادها با یکدیگر، رویدادها با طبقه‌ها و طبقه‌ها با یکدیگر حاصل می‌شود. هدف کلی در تمام این فرایند این است که طبقه‌ها را از بین داده‌ها برویانیم (دانایی فرد و اسلامی، ۱۳۸۹)
شکل ۳-۲: رویه مقایسه مستمر در نظریه‌پردازی
(دانایی فرد و اسلامی،۱۳۸۹)
از آنجا که نظریه‌ها نمی‌توانند با پیشامدهایی که در داده‌های خام، پراکنده است تولید شوند پژوهشگر داده‌های خام را قطعه قطعه می‌کند به طوریکه هر قطعه بتواند یک پیشامد (کنش) را که در یک بافت خاص و درون یک فرایند اجتماعی مشخص روی داده، گزارش کند. به هر یک از این قطعه‌ها یا بخش‌های کوچک داده‌های خام که از افراد و منابع گوناگون یا در طول زمانی معین بدست آمده ” نشانه”^[۹۱] گفته می‌شود. هر نشانه دارای یک بار معنایی خاص است که پس از تحلیل و مقایسه مستمر، برچسب مفهومی دریافت می‌کند.
برچسب‌های مفهومی یا مفاهیم، آجرهای ابتدایی ایجاد یک بنای نظری هستند که در گام بعدی از طریق فرایند مقایسه مستمر بین آن‌ ها، طبقه‌ها ایجاد می‌شوند. طبقه‌ها از مفاهیم انتزاعی تر بوده و نظیر قسمت‌های گوناگون یک ساختمان، اجزای بنای نظری را تشکیل می‌دهند. این فرایند تجزیه و تحلیل داده‌ها به کدگذاری مرسوم است. کدگذاری روشی اساسی برای مشخص سازی طبقه‌های موجود در داده‌ها است و هدف آن سازماندهی و تسهیل بازیابی داده‌ها می‌باشد. در فرایند کدگذاری، مفاهیم تشخیص داده می‌شوند و ابعاد و خصموصیات آن در داده‌ها کشف می‌گردند. برای تنظیم و تشریح نظریه، سه مرحله کدگذاری به کار می‌رود (دانایی فرد، ۱۳۸۷).

۳-۱۱. مراحل کدگذاری در گراندد تئوری:

 

• • گام اول: کدگذاری باز

 

• • گام دوم: کدگذاری محوری

 

• • گام سوم: کدگذاری انتخابی

 

۳-۱۱-۱. گام اول: کدگذاری باز:
این مرحله از روش نظریه داده بنیاد بلافاصله بعد از اولین مصاحبه انجام می‌شود. به عبارت دیگر محقق پس از هر مصاحبه شروع به پیدا کردن مفاهیم و انتخاب برچسب‌های مناسب برای آن‌ ها و ترکیب مفاهیم مرتبط می‌کند. کدگذاری باز بخشی از تجزیه و تحلیل است که به صورت مشخص به نامگذاری و مقوله بندی پدیده‌ها از راه بررسی دقیق آن‌ ها می‌پردازد. در ضمن کدگذاری باز داده‌ها به بخش‌های مجزا خرد می‌شوند، برای به دست آوردن شباهت‌ها و تفاوت‌ها مورد مقایسه قرار می‌گیرند و سوالاتی درباره مقولات مطرح می‌شود. اولین گام در کدگذاری باز برچسب زدن (نامگذاری) برای پدیده‌هاست به این صورت که هر پاراگرف را بر می‌داریم به اجزایی تقسیم می‌کنیم و به هر کدام از حوادث، ایده‌ها یا رخدادها نامی می‌دهیم. برای محققان بسیار راحت است که صرفاً نکات اصلی یا جملات را تکرار کنند اما این کار مفهوم پردازی نیست بلکه خلاصه گویی است. در هنگان نام گذاری برای پدیده‌ها بهتر است واژگانی را انتخاب کرد که آنقدر انتزاعی باشند که حداقل ده واقعه متفاوت ولی دارای ماهیت یکسان را پوشش دهد.
گام بعدی در کدگذاری باز کشف مقوله‌ها می‌باشد. وقتی در داده‌ها پدیده‌های خاصی را مشخص کردیم آن گاه می‌توانیم مفاهیم را بر محور آن‌ ها گروه بندی کنیم. این کار تعداد واحدهایی را که باید با آن‌ ها کار کنیم کاهش می‌دهد. روند طبقه بندی مفاهیم را که به نظر می‌رسد به پدیده‌های مشابه ربط پیدا می‌کند مقوله پردازی نامیده می‌شود. به مقوله‌ای که کدهای (برچسب‌های) مرتبط را در بر می‌گیرد یک نام مفهومی داده می‌شود. باید توجه داشت که این نام باید انتزاعی‌تر از اسامی مفاهیمی (کدها) باشد که مجموعه آن‌ ها مقوله را تشکیل می‌دهد. مقولات دارای قدرت مفهومی‌اند زیرا قادرند دیگر مفاهیم را بر محور خود جمع کنند. در اینجا لازم است توضیح مختصری در مورد کد، مفهوم و طبقه ارائه دهیم:

 

• • کدها، واحدهای پایه‌ای (یا خرد) تحلیل هستند؛ زیرا از (تصویر ذهنی و) مفهوم‌سازی داده‌ها نظریه شکل می‌گیرد، نه به تنهایی از خود داده‌های واقعی

 

• • مفاهیم، در نظریه‌سازی داده بنیاد زیر مقوله‌هایی از نوع کدهای باز هستند که وظیفه‌شان ارائه جزئیات بیشتری در مورد هر طبقه است

 

• • طبقه‌ها، در مقایسه با مفاهیم، انتزاعی‌تر بوده و سطحی بالاتر را نشان می‌دهند. آن‌ ها از طریق همان فرایند تحلیلی انجام مقایسه برای برجسته‌سازی شباهت‌ها و تفاوت‌ها که در سطح پایین‌تر برای تولید مفاهیم استفاده شد، تولید می‌شوند. طبقه‌ها «شالوده» ساختن نظریه هستند و ابزاری فراهم می‌کنند که به‌وسیله آن نظریه می‌تواند یکپارچه شود (استراوس و کوربین، ۱۹۹۰).

 

۳-۱۱-۲. گام دوم: کدگذاری محوری:
مرحله دوم کدگذاری که به آن کدگذاری محوری گفته می‌شود، پژوهشگر یکی از طبقه‌ها را به عنوان طبقه محوری انتخاب کرده، آن را تحت عنوان پدیده محوری در مرکز فرایند، مورد کاوش قرار داده و ارتباط سایر طبقه‌ها را با آن مشخص می‌کند. ارتباط سایر طبقه‌ها با طبقه محوری در پنج عنوان می‌تواند تحقق داشته باشد (استراوس و کوربین، ۱۹۹۰):

 

• • شرایط علّی^. این شرایط باعث ایجاد و شکل‌گیری پدیده یا طبقه محوری می‌شوند. این شرایط را مجموعه‌ای از طبقه‌ها به همراه ویژگی‌هایشان تشکیل می‌دهد که مقوله اصلی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

 

• • راهبردها^[۹۲] (کنش‌ها و تعاملات). بیانگر رفتارها، واقعیت‌ها و تعاملات هدف‌داری هستند که تحت تأثیر شرایط مداخله‌گر و بستر حاکم، حاصل می‌شوند.

 

• • بسترحاکم^[۹۳]. به شرایط خاصی که بر راهبردها تأثیر می‌گذارند بستر گفته می‌شود. تمیز آن‌ ها از شرایط علّی مشکل است. این شرایط را مجموعه‌ای از مفاهیم، طبقه‌ها یا متغیرهای زمینه‌ای تشکیل می‌دهند در مقابل شرایط علّی که مجموعه‌ای از متغیرهای فعال است. گاهی اوقات متغیرهای بسیار مرتبط را ذیل شرایط علّی و متغیرهایی با ارتباط کمتر را ذیل بستر حاکم طبقه‌بندی می‌کنند.

 

• • شرایط مداخله گر^[۹۴]. شرایطی هستند که راهبردها از آن‌ ها متأثر می‌شوند. این شرایط را مجموعه‌ای از متغیرهای میانجی و واسط تشکیل می‌دهند. شرایط مداخله‌گر، شرایط ساختاری هستند که مداخله سایر عوامل را تسهیل یا محدود می‌کنند و صبغه علّی و عمومی دارند.

 

• • نتایج و پیامدها^[۹۵]. برخی از طبقه‌ها بیانگر نتایج و پیامدهایی هستند که در اثر اتخاذ راهبردها به وجود می‌آیند. این روش کدگذاری که اصطلاحاً به آن «مدل پارادایم» کدگذاری محوری گفته می‌شود توسط استراوس و کوربین ارائه شده است و به این دلیل محوری گفته می‌شود که کدگذاری حول  محور » یک طبقه انجام می‌شود (شکل شماره ۳-۳).

 

شکل شماره ۳-۳: مدل پارادایمی کدگذاری محوری (منبع بازرگان،۱۳۸۷، ص ۱۰۲)
۳-۱۱-۲-۱. شاخصه‌های انتخاب یک طبقه محوری:

 

• • باید بتوان آن طبقه را در مرکز قرار داد یعنی، همه طبقه‌های اصلی دیگر بتوانند به آن ربط داده شوند؛

 

• • باید بتوان آن را به کرات در داده‌ها مشاهده کرد یعنی، در همه (یا تقریباً همه) موردها، نشانه‌هایی وجود دارند که به مفهوم این طبقه اشاره می‌کنند؛

 

• • . توضیح و شرحی که با ربط دهی طبقه‌ها به یکدیگر (براساس طبقه محوری) ارائه شده و تکامل پیدا می‌کند منطقی و سازگار باشد. لازم نیست این ارتباط را تحمیل کرد؛

 

• • . باید بتوان برای بیان این طبقه نام یا عبارتی بکار برد که به قدر کافی انتزاعی باشد؛

 

• • . وقتی این طبقه مورد پالایش، توسعه و بهبود قرار می‌گیرد باید به عمق قدرت اکتشاف و تبیین نظریه افزوده شود؛

 

• • . اگر شرایط تغییر کند تبیین و توصیفی که بر اساس این طبقه در مورد فرایند ارائه می‌شود باید کماکان به قوت خود باقی بماند. هرچند تا حدودی تغییراتی در نحوه بیان آن به‌وجود بیاید (دانایی فرد و اسلامی،۱۳۸۹).

 

۳-۱۱-۳. گام سوم: کدگذاری انتخابی (گزینشی):
روند انتخاب مقوله اصلی به طور منظم و سیستماتیک آن با سایر مقوله‌ها، اعتبار بخشیدن به روابط، و پرکردن جاهای خالی با مقولاتی که نیاز به اصلاح و گسترش دارند. این روند شامل چند گام می‌باشد:
اولین قدم متضمن توضیح خط اصلی داستان است. گام دوم ربط دادن مقولات تکمیلی بر گرد مقوله اصلی با بهره گرفتن از یک پارادایم (که در کدگذاری محوری توصیف شده است). گام سوم مرتبط ساختن مقولات به یکدیگر در سطح بعدی است. گام چهارم به تأیید رساندن آن روابط در قبال داده‌هاست. آخرین قدم تکمیل مقولاتی است که اصلاح و یا نیاز به بسط و گسترش دارند (نقوی،۱۳۸۸، ص ۱۰۴).
۳-۱۲. روایی و پایایی داده‌ها:
روایی: روایی، پاسخ به این سؤال است که چقدر یافته‌های پژوهشگر با دنیای واقعی تطابق و هماهنگی دارد یعنی آیا یافته‌ها واقعاً وجود دارند؟ آیا چیزی که پژوهشگر در حال مشاهده و بررسی آن است همان چیزی است که او در حال سنجیدن و اندازه‌گیری آن است (دانایی فرد،۱۳۸۳، ص ۵۸). در این پژوهش از منابعی نظیر مصاحبه با اساتید و دانشجویان دکتری استفاده شده است. دامنه گردآوری داده‌ها و رسیدن به نظریه پژوهش، حدود ۴ ماه بوده است. یافته‌های این پژوهش برای مشارکت کنندگان ارائه و متن نظریه توسط آن‌ ها مطالعه و نقطه نظرات آن‌ ها اعمال شده است. این پژوهش توسط ۲ نفر از اساتید مورد مطالعه و بازبینی قرار گرفته و مواردی جهت اصلاح یا تغییر نظریه بیان شده است.
پایایی: پایایی به گستره تکرارپذیری یافته‌های پژوهش اشاره دارد. یکی از راه‌های نشان دادن پایایی مطالعه حسابرسی^[۹۶]فرایند آن است. مطالعه و یافته‌های آن زمانی قابل حسابرسی هستند که محقق دیگر بتواند مسیر تصمیم به کار رفته توسط محقق در طول مصاحبه را با روشنی و وضوح پیگیری کند و سازگاری مطالعه را نشان دهد. به علاوه محقق دیگر باید بتواند به نتیجه گیری مشابه یا قابل مقایسه‌ای برسد، به عبارت دیگر نتیجه‌گیری وی در مورد داده‌ها، دیدگاه و موقعیت او متضاد با نتیجه‌گیری محقق نباشد. مسیر تصمیم راهی را برای محقق ایجاد می‌کند تا مسیر ارتباطات حسابرسی را تأیید کند. مسیر تصمیم متضمن بحث صریح و واضح تصمیمات گرفته‌شده درباره انتخاب‌های نظری، روشی و تحلیلی در طول مصاحبه است (مورفی،۲۰۰۸، ص ۱۰۶).
بنابراین محقق پایایی داده‌ها را از طریق نشان دادن مسیر تصمیمات خود و همچنین قرار دادن تمامی داده‌های خام، تحلیل شده، کدها، مقوله‌ها، فرایند مطالعه، اهداف اولیه و سؤال‌ها در اختیار اساتید راهنما و مشاور و با حسابرسی دقیق صاحب‌نظران درستی تمام گام‌های تحقیق مورد تأیید قرار گرفت. علاوه بر این در تحقیق کنونی از روش توافق درون موضوعی برای محاسبه پایایی مصاحبه‌های انجام گرفته استفاده شده است.
پایایی بین دوکدگذار: برای محاسبه پایایی مصاحبه با روش توافق درون موضوعی دوکدگذار (ارزیاب)، از یک دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد درخواست شد تا به عنوان همکار پژوهش (کدگذار) در پژوهش مشارکت کند؛ آموزش‌ها و تکنیک‌های لازم جهت کدگذاری مصاحبه‌ها به ایشان انتقال داده شد.. روش کار به این ترتیب است که از میان کل مصاحبه‌ها، چند نمونه به صورت تصادفی انتخاب و هر کدام از آن‌ ها دوبار در یک فاصله زمانی کوتاه و مشخص (بین پنج تا سی روز) کدگذاری می‌شود. سپس کدهای مشخص شده در دو فاصله زمانی، برای هرکدام از مصاحبه‌ها با یکدیگر مقایسه می‌شود و از طریق میزان توافقات و عدم توافقات موجود، شاخص ثبات برای آن تحقیق محاسبه می‌گردد. درهرکدام از مصاحبه‌ها، کدهایی که در نظر دو نفر باهم مشابه هستند با عنوان “توافق"و کدهای غیر مشابه با عنوان” عدم توافق” مشخص می‌شوند. سپس محقق به همراه این همکار پژوهش، تعداد سهم صاحب هر کدگذاری کرده و درصد توافق درون موضوعی که به عنوان شاخص پایایی تحلیل به کارمی رود با بهره گرفتن از فرمول زیر محاسبه شد:
تعداد توافقات*۲
۱۰۰ %* = درصد توافق درون موضوعی
تعداد کل کدها
نتایج حاصل از این کدگذاری‌ها در جدول ۳-۱ زیر آمده است:
جدول ۳-۱: نتایج بررسی پایایی بین دو کدگذار

 

ردیف

عنوان مصاحبه

تعداد کل داده‌ها

تعداد توافقات

T: مدت زمان انتقال پالس(S)
V: سرعت انتقال پالس در بتن (Km/S) می‌باشد.
۳-۷-۴ آزمایش جذب آب
نتایج این آزمایش ارتباط مستقیمی با منافذ موجود در بتن دارد به نحوی که هرچه منافذ موجود بیشتر باشند در نتیجه جذب آب بتن نیز بیشتر خواهد بود.
آزمایش جذب آب در دو مرحله قبل و بعد از حرارت انجام شده است. جهت انجام این آزمایش نمونه‌های مکعبی پس از عمل‌آوری در آب در دمای ۵ ± ۲۰ درجه سانتی‌گراد ، در سن۹۰ روز مورد آزمایش قرار گرفتند. در مرحله نخست، روش کار به این صورت بود که پس از خارج کردن نمونه‌ها و خشک کردن آن‌ ها در دستگاه خشک‌کن در دمای ۹۵ درجه سانتی‌گراد و به مدت ۲۴ ساعت ، نمونه‌ها از دستگاه خشک‌کن خارج و پس از سرد شدن در دمای محیط وزن شده و برای اندازه‌گیری جذب آب اولیه حجمی (سطحی) به مدت نیم ساعت در آب غوطه‌ور شدند و پس از خشک کردن سطح آن دوباره وزن شدند. به منظور به دست آوردن جذب آب حجمی نهایی پس از ۷۲ ساعت غوطه‌وری آزمونه‌ها در آب، نمونه‌ها دوباره مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند و در نهایت از طریق رابطه (۳-۳) درصد جذب آب محاسبه شده است.

در مرحله دوم، نمونه‌ها به مدت ۲۴ ساعت پس از جذب آب مرحله اول در دستگاه خشک‌کن در دمای ۹۵ درجه سانتی‌گراد خشک شده و تحت درجه حرارت ۳۰۰، ۶۰۰ و ۹۰۰ درجه سانتی‌گراد قرار داده شدند و سپس همانند مرحله نخست جذب آب نمونه‌ها مورد ارزیابی واقع شد.
A =× ۱۰۰(۳-۳)
: وزن اشباع
: وزن خشک
A: درصد جذب آب
۳-۷-۵ آزمایش کاهش جرم
آزمایش کاهش جرم این امکان را فراهم می‌سازد که از دست دادن آب بتن بعد از قرارگیری آزمونه‌ها در درجه حرارت بالا به طور کمی ارزیابی شود. تغییرات وزن بتن عمدتأ به دلیل از دست دادن آب از خمیر سیمان حاصل می‌شود. جهت به دست آوردن میزان کاهش جرم، آزمونه‌های بتنی قبل و بعد از حرارت وزن شده و تغییرات مورد بررسی قرار گرفت.
فصل چهار
بررسی و تحلیل نتایج
۴-۱ مقدمه
در این فصل ضمن ارائه نتایج آزمایش‌های مختلف به تجزیه و تحلیل نتایج پرداخته می شود. آزمایش های انجام شده در دو حالت می باشد، آزمایش های انجام شده بتن خودتراکم در حالت تازه و در حالت سخت شده. آزمایش های بتن خودتراکم در حالت تازه شامل آزمایش جریان اسلامپ ، T₅₀، قیف Vشکل و جعبه L شکل می باشد. همچنین آزمایش های بتن خودتراکم در حالت سخت شده شامل مقاومت فشاری ، سرعت امواج فراصوتی ، جذب آب و کاهش وزن نمونه‌های بتنی که همگی در سن ۹۰ روز انجام شده‌اند. آزمایش های انجام شده در حالت سخت شده بتن خودتراکم در چند مرحله انجام شده است. مرحله اول نمونه های بتنی بدون هیچ‌گونه حرارتی تحت آزمایش قرار گرفته‌اند و در مرحله بعدی نمونه‌های بتنی با آهنگ یک درجه سانتی گراد در دقیقه تحت درجه حرارت های مختلف ( ۳۰۰، ۶۰۰ و ۹۰۰ درجه سانتی گراد ) قرار گرفته و پس از ازدست دادن حرارت تحت شرایط کنترل شده و رسیدن به دمای محیط آزمایشگاه، آزمایش های گفته شده در بالا روی نمونه‌ها انجام گرفت. لازم به ذکر است هر چند در اختلاط مصالح از مواد پوزولانی استفاده نشده ولی با توجه به ابعاد کوره مورد استفاده و زمانبر بودن حرارت دادن تمامی نمونه‌های بتنی به جهت اطمینان از تکمیل فرایند هیدراتاسیون و عدم فعالیت معنادار ماتریس خمیر سیمان ، آزمایش های حالت سخت شده همگی در سن ۹۰ روز انجام شده‌اند.
۴-۲ نتایج آزمایش‌های بتن خودتراکم در حالت تازه
در این قسمت تأثیر استفاده از مقادیر مختلف خرده لاستیک بر مشخصات رفتارشناسی بتن خودتراکم در حالت تازه آورده شده است. همچنین تأثیر استفاده از دو اندازه برای بزرگترین بعد سنگدانه مصرفی و دو نسبت آب به مواد پودری بر مشخصات رفتارشناسی بتن خودتراکم توسط آزمایش های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به اینکه مهم ترین معیارهای کنترل کیفی بتن خودتراکم در حالت تازه شامل روانی، لزجت و توانایی عبور می باشد لذا این معیارها به طور مشخص توسط آزمایش های مختلف مورد سنجش قرار گرفته اند به نحوی که تأثیر اعمال هر یک از تغییرات ذکر شده در بالا بر معیارهای یاد شده مورد بررسی قرار گرفته است.
۴-۲-۱ روانی
به منظور بررسی تأثیر استفاده از خرده لاستیک، دو نسبت آب به مواد پودری و دو اندازه برای بزرگترین بعد سنگدانه بر روانی مخلوط بتن خودتراکم از آزمایش جریان اسلامپ استفاده شده است.
در شکل های (۴-۱) و (۴-۲) نتایح آزمایش جریان اسلامپ برای مخلوط های بتن خودتراکم حاوی مقادیر مختلف خرده لاستیک آورده شده است. شکل (۴-۱) مربوط به مخلوط های بتن خودتراکم با بزرگترین اندازه اسمی سنگدانه ۵/۱۲ میلی متر و شکل (۴-۲) مخلوط های ساخته شده با بزرگترین اندازه اسمی سنگدانه ۵/۱۹ میلی متر می باشد.
شکل (۴-۱) نتایج آزمایش جریان اسلامپ مخلوط های با بزرگترین اندازه سنگدانه ۱۲/۵
شکل (۴-۲) نتایج آزمایش جریان اسلامپ مخلوط های با بزرگترین اندازه سنگدانه ۱۹/۵
همان طور که در شکل (۴-۱) نشان داده شده است با افزایش استفاده از خرده لاستیک در هر دو نسبت آب به مواد پودری (۳۴/۰ و ۳۹/۰ ) جریان اسلامپ کاهش یافته است و به عبارتی از روانی مخلوط کاسته شده است به نحوی که استفاده از ۹ درصد خرده لاستیک سبب کاهش جریان اسلامپ تا ۳ درصد شده است این رفتار در شکل (۴-۲) نیز مشاهده می شود همچنین با توجه به شکل (۴-۱) افزایش نسبت آب به مواد پودری از ۳۴/۰ به ۳۹/۰ سبب افزایش روانی مخلوط بتن خودتراکم تا ۷ درصدشده است و این در حالی است که در شکل ۲ افزایش نسبت آب به مواد پودری سبب افزایش ۴ درصدی در جریان اسلامپ شده است. دلیل این مورد با توجه به مشاهدات چشمی مقادیر انباشتگی سنگدانه های بزرگتر در وسط مخروط اسلامپ و عدم جریان پذیری مناسب در مخلوط های با نسبت آب به مواد پودری ۳۹/۰ در مقایسه با مخلوط های با نسبت آب به مواد پودری ۳۴/۰ می باشد.
همان طور که در بالا نیز گفته شد استفاده از خرده لاستیک سبب کاهش روانی مخلوط های بتن خودتراکم شده است. با توجه به اینکه خرده لاستیک به صورت حجمی جایگزین ماسه مصرفی شده است و به لحاظ وزن مخصوص ، خرده لاستیک وزن مخصوص کمتری نسبت به ماسه دارد. یکی از مهم ترین فاکتورهای مورد نیاز در جریان پذیری بتن خودتراکم در آزمایش اسلامپ وزن مخصوص مصالح می باشد چرا که بر اساس تعریف نیز بتن خودتراکم تحت وزن خود جاری میشود بنابراین کاهش وزن مخصوص مصالح مصرفی مهمترین عامل در کاهش روانی در آزمایش جریان اسلامپ می باشد البته به نظر می رسد مشخصات ذاتی جنس ذرات خرده لاستیک در قیاس با مصالح سنگی و درگیری آن ها با یکدیگر نیز از دیگر عوامل تأثیرگذار در کاهش جریان اسلامپ می باشد.
۴-۲-۲ لزجت
لزجت یکی از مهمترین فاکتورهای مورد نیاز به منظور دستیابی به بتن خودتراکم با مشخصات رفتارشناسی مناسب می باشد. لزجت مخلوط خودتراکم ارتباط مستقیم با ویسکوزیته خمیر سیمان مصرفی دارد و به عبارتی مخلوط بتن خودتراکم در صورتی که از این بابت شرایط مطلوبی دارا باشد توانایی مناسبی در حمل و نگه داشتن سنگدانه های مصرفی داشته که در نتیجه آن پایداری دینامیکی ( قابلیت عبور ) مخلوط بتن خودتراکم و پایداری استاتیکی ( به حداقل رسیدن سقوط سنگدانه ها پس از قرارگیری در قالب ) آن شرایط مطلوبی خواهد داشت.
بنابراین برای تعیین تأثیر تغییرات بر لزجت مخلوط بتن خودتراکم ناشی از استفاده از خرده لاستیک و دو نسبت آب به مواد پودری و دو اندازه برای بزرگترین بعد سنگدانه از آزمایش قیف v استفاده شده است. همچنین در کنار نتایج این آزمایش ، نتایج آزمایش T₅₀نیز مورد بررسی قرار گرفته است تا استنباط دقیق تری از نتایج حاصل شود.
شکل (۴-۳) نتایج آزمایش قیف v مخلوط های بابزرگترین اندازه سنگدانه ۱۲/۵
شکل (۴-۴) نتایج آزمایش قیف v مخلوط های با بزرگترین اندازه سنگدانه ۱۹/۵
شکل (۴-۵) نتایج آزمایش T50 مخلوط های با بزرگترین اندازه سنگدانه ۱۲/۵
شکل (۴-۶) نتایج آزمایش T50 مخلوط های با بزرگترین اندازه سنگدانه ۱۹/۵
نتایج آزمایش‌ قیف V در شکل های (۴-۳) و (۴-۴) و همچنین نتایج آزمایش T₅₀در شکل های (۴-۵) و (۴-۶) آورده شده‌اند. همان طور که در شکل های مزبور نشان داده شده است استفاده از مقادیر مختلف خرده لاستیک سبب افزایش زمان خروج بتن خودتراکم از قیف V شکل می باشد. همان طور که در ابتدای توضیحات این قسمت گفته شده نتایج این آزمایش ارتباط مستقیم با ویسکوزیته خمیر سیمان دارد اما با توجه به اینکه تغییرات مشخصات مصالح مصرفی در این پایان نامه به جز مخلوط هایی که در آن نسبت آب به مواد پودری تغییر کرده است ، تأثیری بر ویسکوزیته خمیر سیمان ندارد. بنابراین در مخلوط هایی که تغییرات نتایج مربوط به تغییرات مقادیر خرده لاستیک و تغییرات بزرگترین بعد سنگدانه می باشد عامل یا عواملی غیر از ویسکوزیته خمیر سیمان تازه مؤثر بوده است.
مهم ترین عاملی که در این خصوص تأثیر داشته است همان طور که در قسمت قبل نیز گفته شد وزن مخصوص مصالح می باشد چرا که عامل وزن در خروج مصالح از قیف V و سرعت پخش‌شدگی در جریان بتن خودتراکم در آزمایش T₅₀ تأثیرگذار می باشد. افزایش زمان خروج بتن خودتراکم از قیف V در اثر استفاده از خرده لاستیک در مخلوط های ساخته شده با نسبت آب به مواد پودری ۳۴/۰ و بزرگترین بعد سنگدانه ۵/۱۲ و ۵/۱۹ میلی متر به ترتیب ۹ و ۷/۹ درصد نسبت به مخلوط فاقد خرده لاستیک می باشد و بیشترین تغییرات لزجت در مخلوط های با بزرگترین بعد سنگدانه ۱۹/۵ میلی متر و نسبت آب به مواد پودری ۳۹/۰ با افزایش ۳/۱۳ درصدی می باشد.
مقایسه شکل های (۴-۳) و (۴-۴) نشان می دهد در شکل (۴-۳) ( بزرگترین بعد سنگدانه ۵/۱۲ میلی متر ) افزایش نسبت آب به مواد پودری سبب کاهش زمان خروج بتن خودتراکم از قیف V