در سال های اخیر، مطالعات بر روی رفتار رئولوژیکی و انتقال حرارتی نانو سیالات به شدت رشد کرده و نتایج حاصل، پیشرفت های چشمگیری در این زمینه را حکایت می کند. در این پژوهش به بررسی آزمایشگاهی تأثیر پارامترهای کسر حجمی و دما بر ضریب هدایت گرمایی، لزجت دینامیکی نانو سیال جدید و پرکاربرد اکسید آهن – آب دیونیزه پرداخته می شود.

بیشتر سیال ها ضریب هدایت گرمایی پایینی نسبت به جامدات دارند؛ لذا افزودن ذرات جامد، ضریب هدایت گرمایی را بالا می برد. از طرفی با افزودن این ذرات لزجت دینامیکی نانو سیال نیز افزایش می یابد که به دنبال آن توان بالای پمپ و مصرف انرژی را به دنبال داریم. نانو ذرات به دلیل داشتن نسبت سطح به حجم بالا (SSA) دارای خصوصیات متفاوتی نسبت به حالت معمولی خود هستند و ضریب هدایت گرمایی متفاوتی دارند. در این پژوهش نانو ذرات کروی اکسید آهن در شکل کروی و با قطر ۳۰-۲۰ نانومتر که به روش دو مرحله ای و با بهره گرفتن از ماده فعال کننده سطحی PVP در آب دیونیزه به حالت تعلیق درآمده اند. همچنین از لرزاننده ای مافوق صوت جهت شکستن خوشه ها و جلوگیری از تجمع ذرات برای تعلیق بهتر استفاده شده است. نانوسیال با غلظت های حجمی ۱/۰، ۲/۰، ۴/۰، ۱، ۲، ۳ درصد حجمی برای بررسی تأثیر کسر حجمی بر ضریب هدایت گرمایی و لزجت دینامیکی آماده شد. همچنین برای بررسی اثر دما، دما را به محدوده های ۲۰، ۲۵، ۳۵، ۴۵، ۵۵ درجه سانتی گراد محدودکردیم. برای اندازه گیری ضریب هدایت گرمایی که از روش سیم داغ گذرا با بهره گرفتن از دستگاه KD2-Pro و پراب KS1 عمل کردیم. برای اندازه گیری لزجت دینامیکی از لزجت سنج دورانی مدل بروکفیلد استفاده گردید.

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

با افزایش دما و کاهش کسر حجمی، لزجت دینامیکی نانو سیال کاهش پیدا می کند و همچنین با افزایش دما و افزایش کسر حجمی ضریب هدایت گرمایی نانو سیال در مقایسه با سیال پایه افزایش چشمگیری دارد. در کسرهای حجمی پایین افزایش هدایت گرمایی چشمگیرتر است. افزایش دما پیوندهای بین مولکولی را سست تر کرده و سیال قابلیت حرارتی بیشتری پیدا می کند؛ضمن آنکه لزجت نیز کاهش دارد. در پایان نتایج به دست آمده را با مدل های تحلیلی ارائه شده مقایسه و مشخص می کنیم که این مدل ها در توصیف رفتار این نانو سیال ناتوان بوده و تقریب کافی را دارا نیستند.

واژه های کلیدی: نانو سیال- کسر حجمی- دما- ضریب هدایت حرارتی- لزجت دینامیکی.

۵-۱ جمع بندی

در این پژوهش به مطالعه آزمایشگاهی ضریب هدایت گرمایی و لزجت دینامیکی نانو سیال اکسید آهن – آب دیونیزه پرداخته شد و عامل های دما و کسر حجمی را لحاظ کردیم.

در تمام دماها با افزایش کسر حجمی افزایش در ضریب هدایت گرمایی را مشاهده کردیم. همچنین با افزایش دما در کسرهای حجمی مختلف از نانو ذرات، افزایش در ضریب هدایت گرمایی را داریم که می توان دلیل آن را سست شدن پیوندهای بین ملکولی و افزایش حرکت براونی و همچنین تداخل بیشتر نانو لایه های ایجاد شده در اطراف ذرات دانست.با افزایش دما سیال قابلیت حرارتی بیشتری پیدا می کند البته این افزایش دما تا زمانی باعث افزایش ضریب هدایت گرمایی می شود که ذرات از حالت تعلیق خارج نشده و پیوند های ایجاد شده بین ذرات و سیال از بین نروند.افزایش کسر حجمی به دلیل تراکم بیشتر ذرات معلق جامد در حجم معین باعث افزایش ضریب هدایت گرمایی می شود زیرا این ذرات نسبت به سیال پایه ضریب هدایت گرمایی بالاتری دارند. بیشترین افزایش در ضریب هدایت گرمایی مربوط به بیشترین دما و بیشترین کسر حجمی گزارش می شود.از مقایسه روابط موجود جهت تخمین ضریب هدایت حرارتی نانوسیالات و نتایج حاصل شده از آزمایش مشخص گردید که این روابط به دلیل نداشتن عواملی مانند دما،اندازه،نوع سیال پایه،جنس ذرات، شکل و…از اعتبار لازم برای پیش بینی برخوردار نیستند و اختلاف بین نتایج آزمایشگاهی و تحلیلی با افزایش دما و افزایش کسرحجمی بیشتر می شود. همچنین روابط موجود رفتار ضریب هدایت حرارتی با افزایش دما و کسر حجمی را بصورت خطی نشان می دهند در صورتی که نتایج حاصل شده از آزمایش رفتاری غیر خطی را نشان می دهند.از طرفی افزایش کسر حجمی باعث افزایش لزجت دینامیکی نانو سیال گردید. اثر دما روی لزجت نانو سیال همانند سیال های عادی گزارش گردید که با افزایش دما، کاهش در لزجت نانو سیال را داریم.تقریبا همه ی محققان و بیشتر بررسی های در دسترس زمینه لزجت نانوسیالات، نشان از افزایش آن با افزایش کسر حجمی دارد.هرنوع تجمع ذرات و ته نشینی باعث افزایش لزجت می شود. با مقایسه نتایج حاصل از این آزمایشات و نتایج تحلیلی مشخص گردید که این مدل ها از تقریب کافی جهت تخمین لزجت نانوسیال برخوردار نیستند.روابط موجود رفتار خطی را نشان می دهند درصورتی که نتایج آزمایش غیرخطی بودن رابطه لزجت –دما،لزجت –کسرحجمی را نشان می دهند.البته این روابط در کسرهای حجمی خیلی کم و اندک قابل استفاده می باشند.

به دلیل این اختلافات بسیار زیاد بین نتایج تجربی و تحلیلی نیاز به کار بیشتر و در نظر گرفتن عامل های مهم دیگر بر خواص نانو سیال می باشد و مشخص می سازد که در کنار کارهای تحلیلی صورت گرفته، کارهای تجربی از صحت و دقت بسیار بالاتری برخوردار می باشند.

۵-۲ پیشنهادات

بررسی اثر اندازه، قطر نانو ذرات بر روی ضریب هدایت حرارتی و لزجت دینامیکی

بررسی تاثیر مدت زمان آلتراسونیک بر ضریب هدایت حرارتی

بررسی تاثیر نوع پایدارکننده بر خواص ترموفیزیکی

بررسی اثر میدان مغناطیسی بر روی ضریب هدایت حرارتی و لزجت نانوسیال فرومغناطیسی

ایجاد رابطه ی جدید براساس نتایج بدست آمده از آزمایش جهت تخمین ضریب هدایت حرارتی و لزجت نانوسیال

منابع

«شبیه سازی سادع در مقیاس نانو»، مهدی نیک عمل، انتشارات باشگاه دانش آموزی نانو (۱۳۸۸)

2. A. E. Bergles, “Techniques to Enhance Heat Transfer, in Handbook of Heat Transfer”,

۳rd ed., (Rohsenow W. M., Hartnett, J. P., and Cho, Y. I., eds.), McGraw-Hill, New York,

Chap. 11, 1998.

3. W.Q. Tao, Y.L. He, Q.W. Wang, Z.G. Qu and F.Q. Song, “A unified analysis on enhancing

single phase convective heat transfer with field synergy principle”, International Journal of

Heat and Mass Transfer, Vol. 45, pp. 4871–۴۸۷۹, ۲۰۰۲٫

4. D. Singh, J. Toutbort, G. Chen, “Heavy vehicle systems optimization merit review and

peer evaluation”, Annual Report, Argonne National Laboratory, 2006.

5. H. Masuda, A. Ebata, K. Teramae, and N. Hishinuma, “Alteration of Thermal Conductivity and Viscosity of Liquid by Dispersing Ultra-Fine Particles (Dispersion of γ-Al2O3, SiO2,and

TiO2 ultra-fine particles)”, Netsu Bussei (Japan), Vol. 4, No.4, pp. 227-33, 1993.

 

• – Granmayeh. op.cit.p.17. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid,p.18. ↑
• ۵- دمیرچی لو، پیشین، ص ۳۰٫ ↑
• ۶- همان. ↑
• – Granmayeh. op.cit,p18-19. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid.p.27. ↑
• – ibid. ↑
• – ibidt.p.28. ↑
• – ibid.p.28. ↑
• – ibid.p.29. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid.p.30. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid. ↑
• – ibid.p.31. ↑
• – ibid.p.32. ↑
• ۲- متن ماده واحده قانون کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریای خزر در پایگاه اینترنتی مرکز پزوهش های مجلس شورای اسلامی به نشانی www.tarh.majlis.ir قابل دسترسی است. همچنین ر.ک :ممتاز ،جمشید،کنوانسیون چارجوب تهران در خصوص حمایت از محیط زیست دریای خزر،ترجمه معصومه سیف افجه ای،فصلنامه سیاست خارجی ،شماره ۴،زمستان ۱۳۸۵،صص۶۹٫-۶۷۳٫ ↑

 

 

• ۱– متن فارسی اعلامیه در پایگاه اینترنتی ریاست جمهوری اسلامی ایران به نشانی www.president.ir در دسترس است. ↑
• – Renaud Francois, Caspian Sea: the Headance of Sharing it Out, Research Paper, European Strategic Intelligence and Security Center (ECISC), 2009.p.6. ↑
• ۱- رژیم حقوقی دریای خزر تا یک سال آینده نهایی نمی شود،خبر گزاری فارس : http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8908290414 تاریخ ۲۷/۸/۸۹٫ .مراجعه به سایت:۱۰ آذر ۱۳۸۹٫ ↑
• ۲-خبر گزاری جمهوری اسلامی ایران:
  http://www2.irna.ir/fa/news/view/menu-1132/8908262213174934.htm.تاریخ۲۷/۸/۸۹٫مراجعه به سایت ۱۰آذر ۱۳۸۹٫ ↑
• ۳- اظهارات آقای آخوند زاده به نقل از واحد مرکزی خبر به نشانی: http://www.iribnews.ir/MainContent.aspx?news_num=255809 تاریخ ۱۸/۸/۸۹٫تاریخ مراجعه به سایت ۱۰/۹/۸۹٫ ↑
• – Presidents of Caspian Littoral States to Sign Two Documents in Baku Summit: http://times.am/2010/11/16.latest access:2010/12/02 ↑
• – International or Boundary Lake. ↑
• – Sergi Vinogradov, the Legal Status of the Caspian Sea: A Card in the Great Game? Available at: www.gas and oil.com. Latest access: 2010/05.07. ↑
• – Ghafouri, op.cit.p.87. ↑
• – ibid. ↑
• – Ribus Sic Stanti Bus. ↑
• – Clean State. ↑
• ۱- هرمیداس با وند، داود، ماهنامه جامعه سالم، شماره ۱۸، دی ماه ۱۳۷۳، ص ۲۴، به نقل از آقائی، بهمن، پیشین، ص ۲۴-۲۲٫ ↑
• – Aghai. Diba,.op.cit.p2. ↑
• – Ghafouri. op.cit.p.89. ↑
• ۴- در بیانیه مشترک رؤسای جمهوری ایران و ترکمنستان در آلماتا در سال ۱۹۹۸ (۱۳۷۷) آمده است: در صورت تقسیم، طرفین به اصل سهم مساوی کلیه کشورهای ساحلی و بهره برداری عادلانه از منابع دریای خزر تأکید نمودند. ↑
• – Aghai Diba,.op.cit,pp.1-2. ↑
• – Mehdeyion. op.cit.p.183. ↑
• ۲- متن این ماده واحده در پایگاه اینترنتی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی به شنانی www.tarh.maylis.ir. در دسترس است. ↑
• – – Mehdeyion. op.cit p.186. ↑
• ۱- رک: ضمیمه شماره ۱٫ ↑
• – Ghafouri, op.cit.p.89. ↑
• – Francois, op.cit.p.2. ↑
• – Mehdeyion.op.cit,p186. ↑
• – Ghafouri, op.cit.p.88. ↑

 

تلاشهای نوآورانه در سازمان، نتیجه سرمایه گذاری در مدیریت دانش و کارکنان دانشی است. “هر زمانی که افراد داده های جدیدی به دست می آورند یا تجارب بیشتر و اطلاعات جدیدی کسب می کنند، احتمال آنکه این افراد، دانش جدیدی ایجاد کنند، بیشتر است”. (کارنیرو[۳۹]، ۲۰۰۱)
افرادی نظیر”رودس” و همکاران وی؛ فرهنگ سازمانی نوآور را به همراه راهبردهای یادگیری ساختار یافته، به عنوان لازمه اصلی موفقیت مدیریت دانش قلمداد مینمایند (رودس و همکاران، ۲۰۰۸)
۲-۲-۳-۳-۳- درجه استقبال از تغییر و تحول
نویسندگانی نظیر “توبین”، با تأکید بر نقش همراهی کارکنان با اهداف مدیریت دانش در سازمان، بر اهمیت نقش مدیریت تغییر، جهت همسو سازی آنان با روند مدیریت دانش در سازمان پافشاری مینمایند. (توبین[۴۰]، ۲۰۰۳)
هنگامی که در محیط پیرامونی سازمان، تغییر اساسی در ارزش ها صورت میگیرد یا تغییرات اساسی در فرهنگ جامعه رخ میدهد، تغییر در سازمان ارزش محور نیز، ضروری می باشد. مهمترین مرحله از فرایند مدیریت فرهنگ سازمانی، مرحله تغییر فرهنگ سازمانی و تعدیل و تصحیح ارزش های فرهنگی است. اکثر مدیران علمی و محققان روانشناسی بر این باورند که فرهنگ را می توان از طریق سازماندهی و تقویت مجدد، تغییر داد و راه های متفاوت و الگوهای مختلفی نیز برای تغییر فرهنگ سازمانی ذکر شده است.
البته همه نظریه پردازان بر امکان مدیریت فرهنگ های سازمانی متفق القول نیستند، به نظر کسانی که فرهنگ را به عنوان استعاره برای سازمان تصور می کنند، فرهنگ، زمینه است، نه متغّیر و نمی توان آن را قالببندی یا مدیریت نمود (شریف زاده و کاظمی، ۱۳۷۷:۵۲-۴۹)
روش های تغییر فرهنگ سازمانها را به طور کلی می توان به دو دسته تقسیم کرد (فرهی، ۱۳۸۴: ۱۶۴-۱۶۱):
۱- روش های ایجاد تغییرات از درون: تأکید آن بر افزایش آگاهی ها، دانش و معرفت افرادی می باشد که در نظر است باورها و نگرششان تغییر یابد.
۲- روش های ایجاد تغییر برون: تأکید این روش بر ایجاد محیط و شرایط کار جدید از طریق تغییر ساختار سازمانی، فناوری و روش کار، قوانین و مقررات حاکم بر انجام وظایف روزمره، تغییر معیارهای گزینش و استخدام، ارزشیابی شاغلین، پرداخت حقوق و مزایا و نظایر این ساز و کارهاست.
لذا آن چه که در زمینه درجه استقبال از تغییر و تحول در سازمان، دارای اهمیت است، شامل میزان حمایت فرهنگ سازمانی از تغییرات و همراه شدن با فرایند اجرای مدیریت دانش و همساز گردیدن با تحولاتی است که در نتیجه اجرای گام های مدیریت دانش در سازمان، پدید خواهد آمد که دارای نقش کلیدی در موفقیت مدیریت دانش در سازمان میباشد.
لذا با توجه به مجموع مطالب ذکر شده، عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش در سازمان هدف، در قالب جدول ۲-۱ ارائه میشود:
جدول ۲- ۱: خلاصه عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش در سازمان هدف

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

گفتار دوم: جامعه‏شناسی………………………………………………………………………………………….۱۳
گفتار سوم: حقوق……………………………………………………………………………………………… ۱۴
گفتار چهارم: اقتصاد……………………………………………………………………………………………۱۵
گفتار پنجم: روان‏شناسی……………………………………………………………………………………… ۱۶
گفتار ششم: علوم سیاسی …………………………………………………………………………………….۱۷
گفتار هفتم:خانواده در غرب…………………………………………………………………………………..۱۹
گفتار هشتم:خانواده در اسلام…………………………………………………………………………………۲۳
مبحث سوم: شناسایی حقوق و وظایف متقابل زوجین در خانواده از
دیدگاه فقهی…………………………………………………………………………………………………… ۲۵
گفتار اول:وظایف مرد…………………………………………………………………………………………..۲۶
گفتار دوم:وظایف زن…………………………………………………………………………………………. ۲۸
مبحث چهارم: مفهوم ضمانت اجرا و انواع آن……………………………………………… ۳۰
گفتار اول:مفهوم ضمانت اجرا………………………………………………………………………………۳۰
گفتار دوم: عناصر ضمانت اجرا……………………………………………………………………………. ۳۱
گفتار سوم:ضمانت اجراهای حقوقی و غیرحقوقی………………………………………………….. ۳۱
فصل دوم : شناسایی تعهدات غیر مالی زوجین و تعیین ضمانت اجراهای آن
مبحث اول:شناسایی تعهدات غیر مالی زوج…………………………………………………….۳۴
گفتار اول: قسم و احکام آن………………………………………………………………………………….۳۵
گفتار دوم : ریاست مرد بر خانواده……………………………………………………………………….۳۷
بند اول: بررسی ریاست مرد از منظر قرآن…………………………………………………………….. ۳۸
بند دوم: بررسی ریاست مرد از منظر روایات…………………………………………………………..۴۱
بند سوم: بررسی ریاست مرد از منظر فقها…………………………………………………………………..۴۱
بند چهارم: شرایط ریاست مرد بر خانواده…………………………………………………………………..۴۲
بند پنجم: آثار ریاست شوهر بر خانواده……………………………………………………………………..۴۵
مبحث دوم: تعهدات غیر مالی زوجه و تعیین ضمانت اجراهای آن……………………..۴۶
گفتار اول: تمکین و تعریف آن…………………………………………………………………………………۴۶
بند اول: تمکین عام………………………………………………………………………………………………..۴۷

بند دوم:تمکین خاص……………………………………………………………………………………………..۴۷

گفتار دوم:ضمانت های اجرایی تخلف از وظیفه تمکین………………………………………………..۴۸
مبحث سوم:شناسایی تعهدات غیر مالی زوجین و ضمانت اجراهای آن…………….۵۵
گفتار اول:وفاداری زوجین……………………………………………………………………………………… ۵۵
گفتار دوم:حسن معاشرت………………………………………………………………………………………..۵۸
بند اول: حسن معاشرت از منظر قرآن………………………………………………………………………. ۵۹
بند دوم: حسن معاشرت از منظر سنت…………………………………………………………………….. ۵۹
بند سوم: حسن معاشرت در قوانین و مقررارت………………………………………………………… ۶۰
بند چهارم:ضمانت اجرای ناشی از بدرفتاری و ضرب و شتم ………………………………………۶۱
گفتار سوم:معاضدت زوجین در تشیید مبانی خانواده و تربیت فرزند………………………………۶۴
بند اول: معاضدت در تشیید مبانی خانواده و ضمانت اجرای آن…………………………………. ۶۵
بند دوم:معاضدت در تربیت فرزندان و ضمانت اجرای آن…………………………………………. ۶۷
فصل سوم :تعهدات غیر مالی والدین و فرزندان و ضمانت اجرا های آن
مبحث اول:ولایت قهری…………………………………………………………………………………….۷۹
گفتار اول:مفهوم ولایت قهری…………………………………………………………………………………۷۹
بند اول:محجورین تحت ولایت قهری………………………………………………………………………….۸۰
بند دوم:وظایف و اختیارات ولی قهری……………………………………………………………………….. ۸۱
بند سوم:دستمزد ولی قهری………………………………………………………………………………………..۸۲
بند چهارم : بی لیاقتی یا عدم امانت ولی قهری………………………………………………………………۸۳
بند پنجم : تعیین وصی برای اداره مولی علیه…………………………………………………………………۸۳
بند ششم: شرایط وصی و مسئولیتهای آن………………………………………………………………………۸۳
 گفتار دوم:ضمانت اجراهای حق ولایت قهری………………………………………………………………۸۴
بند اول:تضمینات حمایت کننده از حقوق صغیر…………………………………………………………..۸۴
بند سوم: تضمینات حمایت کننده ازحق ولی………………………………………………………………..۸۶
مبحث دوم : حضانت……………………………………………………………………………………………۹۸
گفتار اول:مفهوم شناسی حضانت………………………………………………………………………………۹۸
گفتار دوم :ضمانت اجرای حضانت…………………………………………………………………………. ۱۰۰
بند اول:ضمانت اجرای جلوگیری از اعمال حق حضانت……………………………………………….۸۵

مزایاى دولت الکترونیکى

• مدیریت دولتى کارآتر
• ارائه بهتر خدمات دولتى به شهروندان
• – تعامل بهتر با شهروندان و بخش هاى بازرگانى و صنعتى
• – افزایش توان از طریق دسترسى به اطلاعات
• ارائه خدمات به مردم، در هر زمان و در هر مکان
• تسهیلات و سرعت بیشتر
• فافیت بالاتر
• مسئولیت پذیرى بیشتر
• یکپارچه سازى شهروندان
• گسترش فرهنگ خودمحورى در خدمات رسانى

همچنین با بهره گرفتن از (درگاه) پورتال دولت الکترونیکى، ( سایت مرجع دولت که ارتباط با سایت سایر سازمانها و نهادهاى دولتى را برقرار مى سازد) مردم مى توانند به کلیه اطلاعات و خدمات دولتى، روى اینترنت- بدون توجه به محدودیت هاى فیزیکى و زمانى- دسترسى پیدا کنند.
دولت الکترونیکى در سرتاسر جهان :
دولت الکترونیکى مزایاى مهمى براى شهروندان، مشاغل و دولت ها در سرتاسر جهان به وجود آورده است؛ اگر چه این فناورى هنوز دوره نوجوانى خود را طى مى کندولى قابلیت هاى انعطاف پذیر اینترنت شامل پتانسیل بالاى آن براى کاستن فوق العاده هزینه ها، افزایش سود، گسترش موارد قابل دسترسى و از بین بردن فاصله ها است. دولت الکترونیکى در حقیقت روش کلیدى براى دستیابى به بسیارى از اهداف مذکوراست.
چالش هاى آینده فراروى دولت الکترونیکى
دولت الکترونیکى، با توجه به روند رو به رشدى مه دارد، تا به حال با چالشهاى متعددى روبرو شده است. از جمله آنکه در طراحى و اجراى دولت الکترونیکى، دولت باید به سیاست ها از جمله مسائل اقتصادى، مقررات گذارى و حقوق کاربران توجه داشته باشد.
یکى از دفاتر مالى عمومى در آمریکا، به طور مشخص چالش هاى فراروى پیاده سازى دولت الکترونیکى را به صورت زیر بیان مى دارد:

1. زنده نگاه داشتن، مدیریت اجرائى متعهد
   ایجاد موارد تجارى موثر
   ۳٫ حفظ تمرکز و توجه بر شهروندان
   ۴٫ حفاظت از حریم خصوصى افراد
   ۵٫ اجراى مراقبت هاى امنیتى مناسب
   ۶٫ ثبت و نگهدارى سوابق الکترونیکى
   ۷٫ برقرارى زیربناى تکنیکى قوى
   ۸٫ برطرف نمودن دغدغه هاى منابع انسانى
   ۹٫ اطمینان از ارائه خدمات یکپارچه به عموم

اما دانشمندان چالش هاى مهم دیگرى را نیز مورد توجه قرار داده اند از جمله آنکه : تعریف پارامترهاى دولت الکترونیکى و طراحى عملیات دولت الکترونیکى باید به شکلى باشدکه باسایر قوانین در تعارض قرار نگیرد.
مطالعه اخیر دولت آمریکا بر این نکته تاکید داشته که بزرگترین نگرانى مدیران دولت الکترونیکى، موارد تکنیکى و فنى نبوده است وموضوع اصلى آنها بیشتر روى سیاست ها از جمله هماهنگ سازى و همکارى بین مدیران نهادهاى دولتى وتمرکز هر نهاد بر روى نیاز هاى خویش به جاى اهداف جمعى و و ظائف دولت الکترونیکى بوده است.
برخى ازاین چالش هاى ممکن است شامل ابعاد اجتماعى سیاست هاى اطلاعاتى مربوط به اینترنت باشد.
اگر دولت الکترونیکى در آینده روشى براى مشارکت بیشتر مردم درامور دولتى باشد، نادیده گرفتن تعدادى از شهروندان که از نظر فنى دانش کمترى دارند، همچنان یک دغدغه بزرگ محسوب مى شود.
بسیارى از سیاست هاى اطلاعاتى، چالش هاى محسوسى را در راه توسعه دولت الکترونیکى بوجود آورده اند.
تعدادى از راه کارها به شرح زیرهستند:
اطمینان از توانائى استفاده از تکنولوژى مورد نیاز
دولت الکترونیکى به شکلى ساده روى استفاده از فناورى اطلاعات تکیه دارد. اگر فردى قابلیت استفاده از تکنولوژى که دولت الکترونیکى بر اساس آن شکل گرفته است را نداشته باشد، (به دلیل نداشتن تحصیلات یا توانائى محدود) نمى تواند از دسترسى به اطلاعات دولت محروم شود. بنابراین اگر قسمتى از جامعه ناتوان از دسترسى به اطلاعات روى وب هستند، دیگر کانال هاى ارتباطى با دولت براى این قشر نباید مسدود و یا محدود شود.
آشنایى شهروندان با ارزش هاى دولت الکترونیکى
دولت ها باید مردم را در رابطه با مزایاى دولت الکترونیکى آگاه سازند. اصولا شهروندان بدون دانستن این نکته که چه مواردى با ایجاد دولت الکترونیکى فراهم مى شوند، علاقه مند به استفاده ازامکانات دولت الکترونیکى نمى شوند که در غیر این صورت شکست هدف توسعه دولت الکترونیکى حتمى است.چراکه به طور طبیعى افرادى که از طرح هاى دولت الکترونیکى آگاه بوده و با آن احساس راحتى مى کنند، علاقه بیشترى به استفاده از آن خواهند داشت.
اطمینان از دسترسى به اطلاعات و خدمات مفید
جایگاه اطلاعاتى اولیه دولت بر روى وب از اهمیت بالایى برخوردار است ولى این تازه ابتداى راه است. وجود محتواى مفید موضوع مهمى است؛ با توجه به تلاش دولت ها براى رسیدن به موفقیت باید سطحى ضرورى از زیر ساخت هاى مخابراتى و دسترسى جهانى فراهم باشد که نشان دهنده حداقل استاندارد مربوط به توانائى دسترسى به خدمات ارائه شده از طریق زیر ساختهاى مخابراتى است. محتوا و مطالبى که بر روى وب سایت هاى دولت ها موجود است، باید چیزى فراتر از حجم عظیمى از اطلاعات باشد. برنامه ریزى و اجراى دولت الکترونیکى باید بر فعالیت هائى که از طریق دولت الکترونیکى براى بهبود خدمات فعلى و ارتقا بخشیدن آنها استفاده مى کنند، تمرکز داشته باشد.
هماهنگ سازى طرح هاى دولت الکترونیکى بومى، منطقه اى و ملى
کمبود هماهنگى میان سطوح مختلف دولت مى توانند تأثیر عمیقى بر موفقیت دولت الکترونیکى داشته باشد. طرح هاى دولت الکترونیکى مى تواند به وسیله تعارض
در اهداف میان سطوح مختلف دولت، پیچیده شود. با توجه به دغدغه پیاده سازى دولت الکترونیکى اثربخش، باید سطوح مختلف دولت در یک کشور براى توسعه و اجراى استراتژى دولت الکترونیکى با یکدیگر همکارى کنند.
توسعه روش ها و شاخص هاى عملکرد به منظور ارزیابى خدمات و استانداردهاى دولت الکترونیکى نیاز به توسعه راه هاى اندازه گیرى و ارزیابى موفقیت طرح هاى دولت الکترونیکى همواره مورد توجه بوده است. میزان محدود ارزیابى « تقاضا، سود و کیفیت خدمات» طرح هاى دولت الکترونیکى تا کنون به عنوان یک ضعف عمده باقى مانده است. با توجه به این هدف که ایجاد دولت الکترونیکى به منظور رفع نیاز مردم است، ارزیابى ها باید « نیازها، قابلیت ها، قدرت هضم و اطلاعات دیگررا » در مورد شهروندان مورد بررسى قرار دهد. همچنین باید رفتارهاى اطلاعاتى که مانع تحقق دولت الکترونیکى مى شود را شناسائى کرد.
سیاست هاى اطلاعاتى دیگر که در توسعه دولت الکترونیکى نقش مهمى را بر عهده دارند، به قرار زیراست:
فراهم کردن دسترسى به اینترنت و مخابرات مطمئن و با ثبات
مشکل دسترسى به اینترنت درست مانند اشکالات در اتصال به دیگر ابزارهاى ارتباطات و فناورى اطلاعات است. این مساله اى است که امروزه در درون وبیرون از مرز کشورها به چالشى مهم تبدیل شده و از آن با عنوان شکاف دیجیتال نام برده مى شود. خطر عمیق تر شدن این شکاف نیز همواره وجود دارد. لذا براى اینکه دولت الکترونیکى در میان ملتى اثربخش شود،باید زیرساخت هاى تکنولوژیکى لازم جهت ارائه خدمات به شهروندان را هرچه سریع تر مهیا کند.
مدیریت مسائل مربوط به زبان و• ارتباطات
بسیارى از ملت ها با بیش از یک زبان تکلم مى کنند.از اینرو دولت الکترونیکى اثربخش باید به استاندارد سازى استفاده از لغات زبان یا زبان هاى رایجى که مردم در استفاده از آنها راحت هستند، بپردازند. در این میان تنوع زبانى و حساسیت هاى زیاد در این خصوص نیز به چالشى در برقرارى هر چه سریع تر دولت الکترونیکى تبدیل شده است. به همین منظور از آنجائیکه هر کشور دولت الکترونیکى خود را گسترش مى دهد، حل مسائل مربوط به تنوع زبانها باید مورد توجه جدى قرار گیرد.

«فساد» ضدصلاح و به معنای تباه شده، از بین رفتن، فتنه، آشوب و خارج شدن چیزی از حد اعتدال است. در «روائع البیان» آمده است: «فساد ضدصلاح است و بر هر چه که از حالت صالح منفعت آور خود، خارج شود، گفته می شود: فاسد شد»(صابونی، ۱۹۸۱، ۵۶۴) و نیز در «دایره المعارف اسلامی» آمده است: «فساد به معنی به هم خوردگی حال یا اخراج از امنیت می باشد»(فرهنگ خواه، ۱۳۵۹، ۲۰۵). همین معنا در لسان العرب آمده ولی بعدش اضافه نمود: و مفسده خلاف مصلحت و فساد خواهی در مقابل اصلاح طلبی است(لسان العرب، ج ۳، ص ۳۳۵). در مجمع البحرین فساد چنین معنا شده است: فساد معنای مقابل درستکاری است(مجمع البحرین، ج ۷، ص ۲۳۱).

بنابراین، با توجه به نحوه استعمال واژه «فساد» بالاخص در فرهنگ و متون عربی، می توان گفت که: مفهوم فساد و صلاح، عام است و هر کس عمل صالح انجام دهد، صالح و اگر نفعی متوجه دیگران شود؛ مصلح است و برعکس، هر کس فسادی را مرتکب شود؛ فاسد و اگر ضررش به دیگران برسد؛ مفسد است. «افساد، نقیض صلاح است»(ابن منظور، ۱۴۰۵ :۳/۳۳۵). «فسد» و «فساد» به معنای زوال صورت از ماده (خوری، ۱۳۷۴، ۴ :۱۶۳) تغییر، بطلان و اضمحلال (زبیدی، ۱۴۱۴، ۵ : ۱۶۴) فساد به معنای نقیض صلاح، ضدصلاح به کار رفته است (فراهیدی،۱۴۰۹ : ۲۳۱ ؛ جوهری، ۱۴۲۰، ۲ : ۱۲۴ ؛ ابن منظور، ۱۹۹۷، ۵ :۱۲۸؛ فیروزآبادی، ۱۴۲۴، ۲۷۷). قحط و خشکی (طریحی، ۱۳۷۵، ۳ :۱۲۱؛ ابن منظور، همان: ۱۲۹)، لهو و لعب (خوری، همان :۴: ۱۶۳) و گرفتن مال به صورت ظالمانه (فیروزآبادی، همان: ۲۷۷) راغب اصفهانی می گوید :«فساد، بیرون رفتن از حد اعتدال است؛ چه کم باشد و چه زیاد و صلاح ضد فساداست» (راغب اصفهانی، ۳۷۶). الفساد خروج الشی عن الاعتدال، قلیلاً کان الخروج عنه او کثیراً و یضاده الصلاح و یستعمل ذلک فی النفس و البدن و الاشیاء الخارجه عن الاستقامه (راغب، ۱۴۱۲ : ۶۳۶ ).

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

به نظر می رسد تعریف اخیر، تعریف جامعتری نسبت به تعاریف ماقبل است که مصادیق دیگر فساد را نیز در خود جای می دهد.

با توجه به اینکه در آیات قرآن کریم مشتقات واژه «فسد» دهها بار استعمال شده است، اهمیت این موضوع را میرساند. در فرهنگ لغت عمید فارسی نیز فساد به: تباه شدن، تباهی، پوسیدگی، فتنه؛ آشوب، ظلم و لهو و لعب نیز معنا شده است. از بیان آیاتی که درباره فساد و افساد در قرآن کریم آمده است، ضروری است به بیان معنای فساد در آنها بپردازیم در آیات فراوانی از قران کریم إفساد در مقابل اصلاح ذکر شده است. همانها که در زمین فساد مى‏کنند و اصلاح نمى‏کنند(شعرا، ۱۵۲)، خداوند، مفسدان را از مصلحان، بازمى‏شناسد(بقره،۲۲۰)، و(آنها) را اصلاح کن و از روش مفسدان، پیروى منما(اعراف،۴۲)، آیا کسانى را که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده ‏اند همچون مفسدان در زمین قرار مى‏دهیم؟(ص،۲۸)، از این رو است، که امکان برشمردن آیات فساد و افساد در این نوشتار مقدور نیست. برای این که این آیات بسیار فراوان است و قسمت اعظم قرآن را به خود اختصاص داده است. به عنوان نمونه می بینیم که بعضی از اصطلاحاتی که به معنای فساد آمده با واژه فساد بیان نشده، بلکه در قالب لفظ دیگر آمده است؛ مانند واژه «خبال به فتح حرف اول» یعنی زیادی در فساد. کلمه «لا تعثوا» به معنای شدت در فساد(تفسیر نمونه،ج۱، ص۲۷۳) و کلمات دیگری؛ مانند الفحشا، الثبور به ضم «ث»، البوار به فتح«ب»، که همه اینها إفاده معنای فساد می دهد. بنابراین اگر بخواهیم به­ تمام آیاتی که به صورت مستقیم و غیر مستقیم مسئله فساد را مطرح کرده اند متعرض بشویم، نیاز به نوشتاری مفصل است. از این رو در این جا به آیاتی چندکه فقط ماده «فسد» در آنها آمده است اکتفا می کنیم.

واژه فساد و مشتقات آن در قرآن کریم

همانطور که گذشت، در کلام الله مجید واژه فساد و مشتقات آن به مراتب بکار گرفته شده و مراد از بسیاری از واژه های مترادف مانند «فتنه» و…، نیز فساد است. در برخی از آیات، اعمال ناشایست انسانها را منجر به ظهور فساد در زمین دانسته است مانند مخالفت مردم با اوامر خداوند و انحراف آنها از طریق حق، همینطور؛ سلطه بر مردم از جمله عواملی است که باعث ظهور فساد است. گاهی نیز بر این نظر داشته که تعدد خدایان و پیروی از خواسته های نفسانی کافران موجب فساد در آسمان ها و زمین می شود، برخی دیگر آیات نیز نصرت خواهی پیامبران بر مفسدان، بعضی هم نسبت ناروای داده شده فساد به پیامبران برای مخدوش کردن دعوت آنان را بیان کرده اند. بیان حکم مفسدان، ثواب کسانی که از فساد دوری می کنند، بیزاری خداوند از مفسدان، نسبت سنجی بین مؤمنان و مفسدان، انکارتوسط مفسدان از افساد و ادعای اصلاح توسط ایشان، هشدار به پیروان افراد مفسد، خبر از فساد بنی اسرائیل در روی زمین، ذکر چیزهایی که موجب دفع فساد می­شوند، منظور آیات شریف قرآن مجید است و در نهایت مراد آیه، ذکر مصادیق شخصی و گروهی مفسدان مانند:فرعون، قارون، یهود، قوم هود، قوم صالح، قوم شعیب ،قوم لوط، کسی که بر امام عادل خروج کند، پادشاهان، منافقان، اسراف­کنندگان، کسانی که قطع رحم می کنند و ساحران میباشد. در تمامی موارد کلام حضرت حق بر اهمیت،گستره، تاثیر، شدت، حدت وتکرار عمل یا نتیجه آن نظر داشته است. که ذیلا به این موارد می­پردازیم.

خداوند یکتا با کلام نورانی خود در قرآن مجید می فرماید:

فساد، در خشکى و دریا به خاطر کارهایى که مردم انجام داده ‏اند، آشکار شده است(روم،۴۱)‏. (نشانه آن، این است که) هنگامى که روى برمى‏گردانند (و از نزد تو خارج مى‏شوند)، در راه فساد در زمین، کوشش مى‏کنند، و زراعتها و چهارپایان را نابود مى‏سازند (با این که مى‏دانند) خدا فساد را دوست نمى‏دارد(بقره،۲۰۵)، اگر (از این دستورها) روى گردان شوید، جز این انتظار مى‏رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندى کنید(محمد،۲۲)، پادشاهان هنگامى که وارد منطقه آبادى شوند آن را به فساد و تباهى مى‏کشند، و عزیزان آنجا را ذلیل مى‏کنند (آرى) کار آنان همین گونه است(نمل،۳۴)، و فرعونى که قدرتمند و شکنجه‏گر بود، همان اقوامى که در شهرها طغیان کردند و فساد فراوان در آنها به بار آوردند(فجر۱۲-۱۰)، و اگر حق از هوس هاى آنها پیروى کند، آسمان ها و زمین و همه کسانى که در آنها هستند تباه مى‏شوند، ولى ما قرآنى به آنها دادیم که مایه یادآورى (و عزّت و شرف) براى آنها است، امّا آنان از(آن چه مایه) یادآوریشان (است) رویگردانند(مومنون،۷۱)، اگر در آسمان و زمین، جز «اللَّه» خدایان دیگرى بود، فاسد مى‏شدند (انبیاء،۲۲)، (لوط) عرض کرد: «پروردگارا! مرا در برابر این قوم تبهکار یارى فرما(عنکبوت،۳۰)، و فرعون گفت: «بگذارید موسى را بکشم، و او پروردگارش را بخواند (تا نجاتش دهد)! زیرا من مى‏ترسم که آیین شما را دگرگون سازد، و یا در این سرزمین فساد بر پا کند(غافر،۲۶)، و اشراف قوم فرعون (به او) گفتند: «آیا موسى و قومش را رها مى‏کنى که در زمین فساد کنند(اعراف،۱۰۷).

کسانى که کافر شدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند، به خاطر فسادى که مى‏کردند، عذابى بر عذابشان مى‏افزاییم (غافر، ۲۶)، باز می فرماید: کیفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمى‏خیزند، و اقدام به فساد در روى زمین مى‏کنند، (و با تهدید اسلحه، به جان و مال و ناموس مردم حمله مى‏برند،) فقط این است که اعدام شوند یا به دار آویخته گردند یا (چهار انگشت از) دست (راست) و پاى (چپ) آنها، بعکس یکدیگر، بریده شود و یا از سرزمین خود تبعید گردند. این رسوایى آنها در دنیاست و در آخرت، مجازات عظیمى دارند(مائده،۳۳)، کسانى که کافر شدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند، به خاطر فسادى که مى‏کردند، عذابى بر عذابشان مى‏افزاییم(نحل،۸۸)، آرى،) این سراى آخر تو را (تنها) براى کسانى قرار مى‏دهیم که اراده برترى‏جویى در زمین و فساد را ندارند و عاقبت نیک براى پرهیزگاران است(قصص،۸۳)، و براى فساد در زمین، تلاش مى‏کنند و خداوند، مفسدان را دوست ندارد(مائده،۶۴)، در زمین در جستجوى فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد(قصص،۷۷)، آیا کسانى را که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده ‏اند هم­چون مفسدان در زمین قرار مى‏دهیم، یا پرهیزگاران را همچون فاجران؟(ص،۲۸)، و هنگامى که به آنان گفته شود: «در زمین فساد نکنید» مى‏گویند: «ما فقط اصلاح کننده‏ایم(بقره،۱۱)، و همان‏گونه که خدا به تو نیکى کرده نیکى کن و هرگز در زمین در جستجوى فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد (قصص،۱۱)، و موسى به برادرش هارون گفت: «جانشین من در میان قومم باش. و (آنها) را اصلاح کن و از روش مفسدان، پیروى منما(اعراف،۱۴۲)، ما به بنى اسرائیل در کتاب (تورات) اعلام کردیم که دو بار در زمین فساد خواهید کرد، و برترى‏جویى بزرگى خواهید نمود(اسراء،۴)، و اگر خداوند، بعضى از مردم را به وسیله بعضى دیگر دفع نمى‏کرد، زمین را فساد فرامى‏گرفت، ولى خداوند نسبت به جهانیان، لطف و احسان دارد(بقره،۲۵۱)، فرعون در زمین برترى‏جویى کرد، و اهل آن را به گروه‏هاى مختلفى تقسیم نمود گروهى را به ضعف و ناتوانى مى‏کشاند، پسرانشان را سر مى‏برید و زنانشان را (براى کنیزى و خدمت) زنده نگه مى‏داشت او به یقین از مفسدان بود(قصص،۴۰)، قارون از قوم موسى بود، اما بر آنان ستم کرد،… و در آن­چه خدا به تو داده، سراى آخرت را بطلب و بهره‏ات را از دنیا فراموش مکن و همان‏گونه که خدا به تو نیکى کرده نیکى کن و هرگز در زمین در جستجوى فساد مباش، که خدا مفسدان را دوست ندارد(قصص،۷۷-۷۶)، و یهودیان گفتند: «دست خدا (با زنجیر) بسته است.»،… هر زمان آتش جنگى افروختند، خداوند آن را خاموش ساخت و براى فساد در زمین، تلاش مى‏کنند و خداوند، مفسدان را دوست ندارد(مائده،۶۴). آیا ندیدى پروردگارت با قوم «عاد» چه کرد؟ و با آن شهر«ارَم» با عظمت، همان شهرى که مانندش در شهرها آفریده نشده بود؟! و قوم «ثمود» که صخره‏هاى عظیم را از (کنار) درّه مى‏بریدند (و از آن خانه و کاخ مى‏ساختند) و فرعونى که قدرتمند و شکنجه‏گر بود، همان اقوامى که در شهرها طغیان کردند، و فساد فراوان در آنها به بار آوردند به همین سبب خداوند تازیانه عذاب را بر آنان فرو ریخت(فجر، ۶-۱۳٫و نک: اعراف، ۲۵ و ۲۷؛ شعراء، ۱۴۰ و ۱۳۳)، و به خاطر بیاورید که شما را جانشینان قوم «عاد» قرار داد، و در زمین مستقر ساخت، که در دشتهایش، قصرها براى خود بنا مى‏کنید و در کوه‏ها، براى خود خانه‏ها مى تراشید، بنا بر این، نعمتهاى خدا را متذکر شوید و در زمین، به فساد نکوشید(اعراف، ۷۴)، و اى قوم من! پیمانه و وزن را با عدالت، تمام دهید! و بر اشیاء (و اجناس) مردم، عیب نگذارید و از حق آنان نکاهید! و در زمین به فساد نکوشید(هود،۸۵)، و لوط را فرستادیم هنگامى که به قوم خود گفت: «شما عمل بسیار زشتى انجام مى‏دهید که هیچ یک از مردم جهان پیش از شما آن را انجام نداده است! آیا شما به سراغ مردان مى‏روید و راه (تداوم نسل انسان) را قطع مى‏کنید و در مجلستان اعمال ناپسند انجام مى‏دهید؟! «اما پاسخ قومش جز این نبود که گفتند:» اگر راست مى‏گویى عذاب الهى را براى ما بیاور! (لوط) عرض کرد: «پروردگارا! مرا در برابر این قوم تبهکار یارى فرما(عنکبوت، ۳۰ – ۳۸)، کیفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمى‏خیزند، و اقدام به فساد در روى زمین مى‏کنند، (و با تهدید اسلحه، به جان و مال و ناموس مردم حمله مى‏برند،) فقط این است که اعدام شوند(مائده،۳۳)، و فرمان مسرفان را اطاعت نکنید! همان ها که در زمین فساد مى‏کنند و اصلاح نمى‏کنند(شعراء، ۱۵۱ و ۱۵۲)، اگر (از این دستورها) روى گردان شوید، جز این انتظار مى‏رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندى کنید؟(محمد،۲۲)، فاسقان کسانى هستند که پیمان خدا را، پس از محکم ساختن آن، میشکنند و پیوندهایى را که خدا دستور داده برقرار سازند، قطع نموده، و در روى زمین فساد میکنند اینها زیان­کارانند(بقره، ۱۷؛ رعد، ۲۵)، هنگامى که ساحران (به میدان مبارزه) آمدند، موسى به آنها گفت: «آنچه (از وسایل سحر) را مى‏توانید بیفکنید، بیفکنید!» هنگامى که افکندند، موسى گفت: «آنچه شما آوردید، سحر است که خداوند بزودى آن را باطل مى‏کند چرا که خداوند (هرگز) عمل مفسدان را اصلاح نمى‏کند(یونس، ۸۰ و ۸۱)،علاوه بر این موارد آیات دیگری نیز وجود دارد که به جهات دیگر اشاره دارد و ما جهت اختصار بیان نکردیم.باید عنایت داشت که فساد و افساد دارای مراتب مختلف است؛ به عنوان مثال بدیهی است که افساد شخص اسراف کننده در ردیف افساد قاتل نیست.

آیه ۳۲ سوره مائده شده است در آنجا که خداوند متعال میفرماید:

«مِنْ أَجْلِ ذلِکَ کَتَبْنا عَلى‏ بَنی‏ إِسْرائیلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمیعاً وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمیعاً وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَیِّناتِ ثُمَّ إِنَّ کَثیراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِکَ فِی الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ. به همین جهت ، بر بنی اسرائیل مقرّر داشتیم که هر کس ، انسانی را بدون ارتکاب قتل یا فساد در روی زمین بکشد ، چنان است که گویی همه انسانها را کشته و هر کس، انسانی را از مرگ رهایی بخشد، چنان است که گویی همه مردم را زنده کرده است. و رسولان ما، دلایل روشن برای بنی اسرائیل آوردند، اما بسیاری از آنها، پس از آن در روی زمین، تعدّی و اسراف کردند.»

…..(بغیر نفس ) بغیر قتل نفس، لا علی وجه الاقتصاص ( أو فساد ) عطف علی نفس بمعنی أو بغیر فساد ( فی الأرض ) و هو الشرک. و قیل: قطع الطریق ( و من أحیاها ) و من استنقذها من بعض أسباب الهلکه قتل أو غرق أو حرق أو هدم أو غیر ذلک(تفسیر کشاف، تفسیرسوره مائده، آیه۳۲).

که جارالله زمخشری فساد را به شرک و به قولی نیز به قطع الطریق، آتش­افروزی و…، تعبیر نموده است. اگر آیه ۳۲ سوره مائده و آیه ۴۰ سوره قصص را با هم جمع کنیم، نظر جارالله موجه دیده میشود. چراکه خداوند کریم در آیه ۴۰ سوره قصص فرعون را به این دلیل مفسد میداند که فرزندان ذکور قوم ناتوان خود را سر می­برید و زنان و دختران ایشان را به کنیزی می­گرفت. لذا کسانی که نفسی را تلف نمایند یا قتال نمایند، چنانکه فرعون کرد؛ مفسد خواهند بود.

سوره مائده، آیه ۳۳

بررسی شأن نزول و مفهوم آیه محاربه

«إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِینَ یُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیَسْعَوْنَ فِی الأَرْضِ فَسَادًا أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنفَوْا مِنَ الأَرْضِ ذَلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنیَا وَلَهُمْ فِی الآخِرَهِ عَذَابٌ عَظِیمٌ» (مائده ۳۳) یعنی همانا کسانی که با خدا و رسولش می ستیزند و در زمین به فساد می کوشند ؛ جزایشان این است که کشته شوند یا به دار روند یا دست ها و پاهایشان یکی از چپ و دیگری از راست بریده شود و یا از آن سرزمین رانده شوند ، این رسوایی آنان در دنیاست و در آخرت برایشان عذابی بزرگ خواهد بود .

در شأن نزول این آیه، اختلاف نظری شدید وجود دارد. در «کافی» و «تهذیب الاحکام» از أبی صالح، از امام جعفرصادق علیه السلام روایت شده که فرمودند: «عده ای از قبیله بنی ضبه در حالی که همه بیمار بودند به حضور حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم رسیدند. حضرت به ایشان دستور داد چند روزی نزد آن جناب بمانند تا بیماری شان برطرف شود و بهبود یابند، آنگاه ایشان را به جنگ خواهد فرستاد. این عده می­گویند: وقتی از مدینه خارج شدیم، رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ما را مامور کرد تا در بیابان مدینه نزد شتران صدقه، که به عنوان زکات گرفته شده بود، برویم و شیر آنها را بخوریم و ما نیز چنین کردیم تا همه بهبود یافتیم و کاملاً نیرومند شدیم. امام علیه السلام اضافه کردند که این عده همین که نیرومند شدند، سه نفر از چوپان های ر سول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را به قتل رساندند. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، امیر المومنین علیه السلام را برای دستگیری و سرکوبی آنان روانه کرد. امیرالمومنین علیه السلام آنان را در یک وادی پیدا کرد که به حال سرگردانی افتاده بودند؛ چون آن بیابان در نزدیکی های یمن بود و آنان نمی­توانستند از آن وادی خارج شوند؛ پس مولا امیرالمومنین علیه السلام آنها را اسیر کرد و به نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آورد. در اینجا بود که آیه شریفه – مذکور – نازل شد» (فروع کافی، ج ۷، ۱۴۰۱ ، ۳۴۵ و تهذیب الاحکام، ج۱۰، ۱۴۰۱، ۱۳۴) .

ملافتح الله کاشانی در این باره، چنین می­گوید: «آگاه باش که درباره نزول این آیه، سه قول دیگر واقع شده است، یکی آنکه؛ نزول آیه در شأن جماعتی است که میان آنها و پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم پیمانی بود و آنها آن پیمان را نقض کردند و در زمین به افساد روی آوردند و این قول از ابن عباس و ضحاک نقل شده است، دوم؛ مشرکین و سوم؛ آن است که در نزد اکثر فقها، این آیه در خصوص قطاع الطریق نازل شده است» (کاشانی، ج۳، ۲۲۲). مطلب مهمی که این بزرگواران به آن توجه کافی بذل ننموده­اند، همانا قتالی بوده که در این روایت رخ داده است. لازم به ذکر است که، چنانکه میدانیم قتال فی الواقع مراتبی بیش از یک فقره قتل است. افساد مرتکبین در روایت میتواند قتالی باشد که مرتکب شده ­اند. چراکه اگر نقض پیمان را جوازی برای قتل ایشان بدانیم با اصول و قواعد جزائی اسلام سازگار نیست و مجازات خروج و شرک نیز مشخصا قتل است البته با شرایط خاص که از حوصله این گفتار خارج است. و قطاع­الطریق نیز در این روایت جایگاهی ندارد.

تحلیل دیگری نیز متصور است چرا که، آیه محاربه مطلق است، هم شامل مسلمان می شود و هم کافر؛ هم زن وهم مرد چرا که ملاک اصلی برای مجازات های اربعه در آیه شریفه، ایجاد فساد در جامعه است. بنابراین، هر کس دارای هر نوع عقیده ای باشد ودر پی فساد در جامعه باشد و در این جهت سعی وکوشش نماید، باید به اندازه سنگینی جرمش مجازات شود البته اگر میزان وسعت اثر جرم و گستردگی جرائم شخص به قدری باشد که فهم عرفی آن افساد فی الارض باشد و امنیت جامعه را به خطر بزرگی مقابل سازد براساس آیه محاربه میتواند به مجازات قتل محکوم گردد والا تعزیز خواهد شد و هم چنین، ذکر «ولهم فی الاخره عذاب عظیم» به این جهت است که مفسدین با مجازات دنیوی به سزای اعمال خود نمی­رسند و در آخرت عذابی بزرگ در انتظار آنهاست. از مطالب فوق، اینگونه می توان اظهار نظر کرد که آیه محاربه، بر هر کسی اطلاق میشود که تجرید و تشهیر سلاح کرده و یا به هرنحو وبا هرعملی(جرم) که میزان وسعت اثر جرم وگستردگی جرائم شخص به قدری باشد که فهم عرفی آن افساد فی الارض باشد، موجب فساد در زمین می­گردد. «علی بن محمد جرجانی در التعریفات میگوید: عرف که از جمله انواع حجت قلمداد می­ شود، عبارت­ است از روشی که به دلالت از عقل میان مردم جاری و ساری بوده و طبایع مختلف آن را می­پذیرد»(صادقی، محمدهادی، حقوق جزای اختصاصی، میزان، چاپ هفدهم، ۱۳۸۹). البته برخی حکم اشاره شده در این آیه را، با توجه به میزان مجازات آن، اختصاص به نوعی مشخص از فساد میدانند که با اساس احکام الهی و یا با حکومت اسلامی مخالفت داشته و یا با تشکیل باندهای فساد و توزیع مواد مخدر و یا با تشکیل باندهای فحشا درصدد نابودی حرث و نسل برآیند(آیت الله مرعشی) .وبه قولی: افساد فی الارض به معنای عام عبارتست از هر عملی که آثار گسترده تخریبی را بوجود آورد و موجب بروز فساد و فحشا در سطح وسیع گردد(حضرت آیت الله مکارم شیرازی،۱۳۸۳: ۲/س۱۴۴۳). ملاحظه میشود که در نظر ایشان،افساد فی الارض محقق نمیشود مگر عمل مجرمامه آثار گسترده داشته یا در سطح وسیع منجر به فساد گردد. البته اگر مجازات افساد فی الارض را فقط اعدام تلقی کنیم تعریف این فقیه عالیقدر به احتیاط نزدیک تر است چرا که ایشان بین کلمه عمل از یک طرف و کلمه آثار تخریبی گسترده از حرف«و» استفاده کرده اند که حرف عطف است پس،تحقق افساد زمانی متصور است که عمل اقدامی منجر به بروز خارجی نتایج مجرمانه آنهم با آثار تخریبی گسترده گردد. ایرادی که می­توان به این تعریف گرفت اینست که بازدارندگی کافی را ندارد چرا که ما خواهیم گفت اعمال مجرمانه انجامی در برخی موارد حتی زمانیکه که منجر به نتیجه با اوصاف فوق الذکر نشده­اند می­توانند با توجه به گستره ،اهمیت مخاطره اجتماعی،شدت و تکرار و تعدد بسیار زیاد اعمال یا نتایج مجرمانه، افساد فی الارض تلقی شوند یا حداقل شروع به جرم در نظر گرفته شوند هر چند که جرم انگاری درستی هنوز در این خصوص انجام نشده است. اینکه شروع به جرم را برای افساد فی الارض مفروض دانسته ایم به نظر بهتر است تا از سایر عبارات و کلمات مبهم استفاده کنیم و از طرفی حفظ دماء کنیم چرا که نمی­خواهیم مرتکب را اعدام کنیم ولی سوابق مرتکب را به او گوشزد کنیم تا سعی در افساد ننماید.

برخی از آیات و ترجمه آنها ونیز نظرات فقهی دیگری را بررسی می­نمائیم:

«إِنَّما جَزاءُ الَّذینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیْدیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَهِ عَذابٌ عَظیمٌ.کیفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمی خیزند، و اقدام به فساد در روی زمین می کنند، ( و با تهدید اسلحه، به جان و مال و ناموس مردم حمله می برند)، فقط این است که اعدام شوند یا به دار آویخته گردند یا ( چهار انگشت از ) دست ( راست ) و پای ( چپ ) آنها ، بعکس یکدیگر، بریده شود و یا از سرزمین خود تبعید گردند. این رسوایی آنها در دنیاست و در آخرت، مجازات عظیمی دارند(ترجمه حضرت آیت الله مکارم شیرازی). در آیه، محاربه با خدا و رسول و سعی در ایجاد فساد در زمین مستوجب مجازات­های مذکور دانسته شده است. حال سئوال اینجاست که محاربه با خدا چگونه انجام می شود. آیا محاربه حقیقی با خداوند ممکن است؟ وآیا محاربه با خداوند متعال و رسول او مستلزم افساد فی الارض هست و بالعکس؟ چرا مجازات­های متفاوتی در این آیه ذکر شده است؟ البته که محاربه حقیقی با خدا ممکن نیست، بلکه منظور از محاربه با خدا هر عملی در مقابله با نظام صالح الهی انجام شود. به نظر میرسد رابطه بین افساد فی الارض با محاربه، عموم خصوص مطلق است. به صراحت آیه مبارکه شرط اینکه آن عمل افساد تلقی شود این است که سعی و تلاش آنهم در حد وسیع با چنان شدت واندازه­ای باید وجود داشته باشدکه امنیت جامعه را در معرض خطر جدی قرار دهد، چون هر گناهی را نمی­توان محاربه با خدا و رسول دانست. البته تمرکز بحث ما بر مبحث اخیر هست و همینطور که از نظر خواهد گذشت به نظر می­رسد شارع مقدس نیز از آوردن مجازاتهای متفاوت برای جرائم محاربه وافساد فی الارض(مورد نظرما)، اهدافی داشته است که یکی از این اهداف، میتواند درجه بندی مجازات بر مبنای میزان عمل مرتکب وبه عبارت دیگر با توجه به اثر وسعت جرم محاربه-که به دلیل جلوگیری از اطاله کلام واینکه خارج از بحث اختصاصی ماست از ذکر آن خودداری میکنیم- و تلاش برای افساد فی الارض خواهد بود.

حضرت آیت الله مکارم شیرازی در دو کتاب الفقه و تقریب القرآن می فرماید : هر عملی که عرفاً مصداق افساد تلقی شود، مجازات مذکور در آیه برای آن جایز است. می توانیم براساس این آیه بگوییم که قتل به جهت زنای محصنه، سرقت در مرتبه سوم و تکرار نبش قبر و کفن دزدی و … قتلی است که به جهت افساد انجام می شود، چون اینها قصاص نیستند واگر فساد را از آیه تخصیص بزنیم پس از مصادیق افساد فی الارض خواهند بود(…مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ). حضرت آیت الله فاضلی لنکرانی می فرمایند : تمامی عناوین مجرمانه مستوجب قتل همگی از مصادیق فساد در زمین هستند.آیه۳۴ سوره مائده: إِلاَّ الَّذِینَ تَابُواْ مِن قَبْلِ أَن تَقْدِرُواْ عَلَیْهِمْ فَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ.مگر کسانی که پیش از آنکه شما بر آنها دست یابید توبه کنند پس بدانید، که خدا آمرزنده و مهربان است. البته از این آیه میشود فهمید که آیه محاربه مطلق مفسدین را شامل نمی­ شود و استثنائی دارد که در آیه ۳۴ آمده است. مشکلی که در اینجا مفروض است اینکه؛ اگر افساد را عملی بدانیم که در نتیجه تکرار زیاد به شکل عادت درآمده باشد یعنی بخشی از رفتار مرتکب شده باشد را چگونه میتوان با توبه مرتکب، او را رها کرد؟چه این توبه را قبل از دستیابی و قدرت برتسلط بر او بدانیم یا قبل از دستگیری-که مورد اختلاف است-تفاوتی ندارد. در جواب باید گفت: اینجا تعارض ظاهریست چرا که هر چند آیه توابین را از شمول مطلق مفسدین و مجازات منصوص استثنا می­ کند، اما بر عدم مجازات آنها هم تکلیف نکرده است پس ایشان را تعزیر می­کنیم. از طرفی باید در نظر داشت که حتی در جرائم حدی مستوجب اعدام نیز توبه مرتکب می ­تواند موجب سقوط حد گردد. آیه۱۹۱سوره بقره :« وَاقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُم مِّنْ حَیْثُ أَخْرَجُوکُمْ وَالْفِتْنَهُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ؛ بکشید آنها (مشرکین) را هر جا که بیابید و اخراجشان کنید از آن جهت که شما را اخراج کردند و فتنه بدتر از قتل است» . برخی کلمات نیز در قرآن ذکر شده ­اند که در حقیقت منظور از آنها میتواند فساد باشد ویا نتیجه آن اعمال میتواند افساد باشد. در این آیه واژه «فتنه» مترادف «فساد» بکار رفته است و جمله «فتنه بدتر از قتل است»، جمله­ای عقلانی و شیواست، زیرا در قتل ممکن است جان یک یا چند نفر از بین برود، ولی فتنه سبب می شود که جامعه از حیث مادی و معنوی در معرض خطر قرار گیرد. یعنی به طریق اولی مصداقی از سعی در افساد فی­الارض میباشد چرا که در مقایسه با قتل وسعت اثر این جرم بسیار بیشتر است. در شان نزول آیه گفته شده است که یکی از اصحاب پیامبر اکرمصلی الله علیه و آله و سلم مردى از کفار را در یکى از ماه‏هاى حرام کشت مسلمانان او را بر این عمل سرزنش کردنددر این موقع آیه کریمه نازل شد که شرک مشرکان بالاتر از کشتن در ماه حرام است اگر چه خود این کشتن نیز حرام است(نقل ازترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏). اما چرا فتنه مستوجب مرگ می شود؟ به نظر می رسد که، چون چنین افرادی مصداق بارز «سعی کننده در انجام افساد» هستند، برای اینکه این فساد به جامعه سرایت نکند، لازم است از زمین برداشته شود. این گونه رفتار شارع مقدس با کسانی است که مرتکب جرائم مکرر شده اند زیرا چنین اعمالی باید از ریشه خشکانیده شود تا جامعه از شر آن در امان باشد .

در آیه ۸۱ سوره یونس آمده است: فَلَمَّا أَلْقَوْا قَالَ مُوسَى مَا جِئْتُمْ بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَیُبْطِلُهُ إِنَّ اللَّهَ لا یُصْلِحُ عَمَلَ الْمُفْسِدِینَ؛ زمانی که ساحران وسایل سحر خود را افکندند موسی علیه السلام به آنان فرمودند : آنچه آوردید سحر است که خداوند به زودی آن را باطل می ­کند به درستی که خداوند عمل مفسدان را اصلاح نمی کند .

در آیه فوق از عمل سحر به عنوان «افساد» تعبیر شده و ساحران مفسد قلمداد شده اند،البته به نظر نگارنده آنچه در عمل ساحران میتوان یافت اینست که آنها به این امر اشتغال دارند، پس لازمه ساحر بودن، حکایت از تکرار و اشتغال به عمل سحرست که هم نفس عمل که «فتنه» بوده و هم از جهت خطری که برای جامعه ایجاد میکند مصداق افساد است .

آیه ۴۱ سوره روم: « ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُم بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ» (روم : ۴۱). به معنای قحط و خشکی به سبب انجام اعمال ناشایست انسانهاست. مطلبی که در این آیه مبارکه به نظر میرسد اینست که فرموده است: «فساد بوجود آمده در خشکی و دریا بواسطه اعمال ناشایست انسانهاست»، اینجا هم اعمال انسانها (هم فعل جمع است و نیز فاعل ظهور بر جمع دارد)، بدون در نظر گرفتن وسعت عمل، نتیجه و سیطره وقوع به صورت گسترده ناممکن مینماید. آیه ۸۳سوره قصص: در آیه « تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَهُ نَجْعَلُها لِلَّذینَ لا یُریدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقینًَ» (قصص : ۸۳)« به این خانه آخرت را برای کسانی قرار داده ایم که اراده برتری جویی و فساد انگیزی در زمین ندارند و سرانجام از آن متقین است» این آیه و آیه بعدی درحکم نتیجه داستان قارون است (تفسیر المیزان ،ص۷۵). فساد بمعنای گرفتن مال دیگری به قهر و غلبه و به صورت ظالمانه است. البته از آیه نیز فساد به معنی زورگیری، ظلم، زورگوئی نیز برداشت می­ شود و به نوعی اعلام مینماید که شرط ورود به بهشت برای کسانی­ست که فساد نکرده اند. آیه ۲۲ سوره انبیاء: در آیه «لوکان فیهما الهه الا الله لفسد تا فسبحان الله رب العرش عمایصفون : اگر در آسمان و زمین خدایی جز خدای یکتا بود، تباه می شدند، پس پروردگار عرش از آنچه وصف می کنند منزه است» (انبیا:۲۲) فسد در اینجا بعنوان شرک، غیرحق و به معنای برهم خوردن نظم، بطلان و اضمحلال به کار رفته است، لیکن قدر متیقن همگی آنها تحقق امری بر ضد صلاح و خارج شدن امر از حالت اعتدال است. با توجه به معنای لغوی فساد می توان قتل، ظلم، کفر، جنگ، تضییع حقوق دیگران و اخلال در احکام الهی، قوانین و مقررات اسلامی را که همگی ضد اصلاح­اند، از مصادیق افساد برشمرد .

سعی در افساد فی الارض

واژه سعی در آیه محاربه إِنَّما جَزاءُ الَّذینَ یُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً أَنْ یُقَتَّلُوا أَوْ یُصَلَّبُوا أَوْ تقَطَّعَ أَیْدیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ یُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذلِکَ لَهُمْ خِزْیٌ فِی الدُّنْیا وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَهِ عَذابٌ عَظیمٌ. وسایر آیات در قرآن کریم به چه معانی به کار رفته است ؟

سعی در لغت به معنای راه رفتن (فیروزی آبادی، همان : ۱۱۶۵ ؛ ابن منظور، ۱۹۹۷، ۵ :۱۲۸ ) عمل، کسب و تصرف در چیزی (طریحی، همان : ۱ : ۲۱۸ : جوهری، همان، ۶ :۳۴۵) قصد کردن (ابن اثیر، ۱۳۶۴ : ۳۷۰) دویدن آهسته یا راه رفتنی که بین دویدن و رفتن عادی باشد (جوهری، همان ۶ :۳۴۵ ؛ ابن منظور، همان، ۳ : ۲۹۲) جدیت در انجام کار (راغب، همان : ۴۱۱) تلاش، کوشش و جهد (همان : ۴۱۲) و معانی دیگری به کار رفته است. راغب در مفردات می نویسد : «سعی، راه رفتن سریع و تند است که در حد دویدن است. این کلمه برای نشان دادن جدیت در انجام کاری استعمال می شود، خواه آن کار بد باشد یا خوب» (همان : ۴۱۱). یکی از محققان نیز پس از بیان معانی مختلف سعی می نویسد : «اصل در ماده سعی عبارت است از مرتبه ای از جهد و کوشش … این معنا در هر موردی به حسب خودش به کار می رود» (مصطفوی ، ۱۳۶۸ ، ۵ : ۱۳۲). در آیه افساد (مائده : ۳۲) به همان معنای جدید در امر،یعنی جهد و تلاش به کار رفته است (راغب ، همان : ۴۱۱ ؛ راوندی ، ۱۴۰۵ ، ۱ : ۳۶۵ ). مقصود از« یَسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَساداً » چیست ؟ سعی کردن بر فساد در زمین، چگونه ممکن است؟ اول: بدینصورت که هرگونه عمل مجرمانه و فسادی محقق نمی­ شود مگر در سطح این جهان که خود دو وجه دارد: الف- منظور تمامی کره خاکی است چرا که در متن آیه شریف کلمه الارض آمده است که همان زمین است خصوصا که «ال» معرفه دارد. ب- منظور جهان هستی است که دار فانی را به ذهن متبادر میکند چراکه الدنیا مزرعه الآخره، این معنی بدلیل عقل و با توجه به پیشرفتهای علمی و امکان نقل انسان و سایر موجودات به کرات دیگر آسمانی و فضا وجود دارد از دلیل قبل پذیرفته­تر است. چطور ممکن است دانشمندی که به سفر فضائی رفته است در حالیکه در کره دیگری فرود آمده یا حتی در فضا هست مرتکب جرم شده و فسادی را انجام داده است بیگناه بدانیم؟ احتمال دیگر آن است که قید «فی الارض» کنایه از گستردگی عمل مرتکب و گویای برپا کردن فساد در منطقه یا ناحیه ای از زمین باشد. در چگونگی جمع بین دو آیه ۳۲ و ۳۳ سوره مائده دو قول وجود دارد. براساس قول نخست «افسادفی­الارض» که در آیه ۳۲ آمده است . با «یسعون­ فی الارض فساداً» که در آیه ۳۳ آمده است ، به یک معنا بوده و عبارت «یسعون فی الارض فساداً» به معنای «یفسدون فی الارض فساداً» می باشد. بر اساس قول دیگر که به احتیاط نزدیک تر است، عبارت آیه ۳۳، «افساد فی الارض» شرط است ؛ این گونه که علاوه بر تحقق «افساد فی الارض» در خارج ، باید مرتکب در بر پا کردن فساد سعی و تلاش و جدیت نیز داشته باشد . البته در بسیاری از موارد صرف آثار گسترده نامطلوب عمل مرتکب یا وسعت اثر جرم او می تواند حاکی از سعی او در افساد تلقی گردد. با معنای افساد فی الارض مطابق قول نخست، برپا کردن فساد در منطقه و یا ناحیه ای از زمین است به نحویکه تحقق چنین فسادی به آثار تخریبی گسترده و وسیع بیانجامد . براساس قول دوم ، معنای «افساد فی الارض» نیز عبارت است از کوشش و تلاش مستمر برای بر پا کردن فساد و آلوده سازی ناحیه و منطقه ای از زمین قید تلاش و کوشش از عبارت (یسعون) و قید بر پا کردن فساد در ناحیه ای از زمین از عبارت (فی الارض) و قید تداوم و استمرار عمل و اصرار بر آن از فعل (یسعون) به دست می آید . این سعی، تلاش، جدیت و در نتیجه برپاکردن فساد در زمین را باید به صدق عرفی آن واگذار نمود که می­طلبد فقهای عظام و متخصصین علم حقوق در این امر با بهره گرفتن از مصادیق عرفی به تبیین مفاهیم آن بپردازند. برای فساد تقسیم بندی دیگری نیز ارائه کرده ­اند: فساد تکوینی و فساد تشریعی؛فساد تکوینی به این معناست که یک شی از حیث تکوین و وجود فاسد شود و از بین برود . بعنوان مثال جسدی که متحرک بوده ولی بعد از مرگ دچار فساد شده به خاک تبدیل میشود. اما فساد تشریعی به این معناست که ارزش های دین و یا جامعه پایمال شود و از بین برود و دیگر مورد توجه قرار نگیرد. این در صورتی است که در جامعه اسلامی ، دروغگویی ، بی نمازی ، شراب خواری و…. رایج گردد. در روایات احکامی که برای مجرمین ذکر شده است، و در کلیه قوانین بشری وضع قانونگذاری، به نظر میرسد دلیل قتل و اعدام به عنوان مجازات شرعی، برداشتن فساد از جامعه است و صرف عمل، مثلا سرقت موضوع این مجازات نیست بلکه میگویند سارق را در مرتبه چهارم باید اعدام کرد چون مفسد است و یا محارب را باید اعدام کرد چون مفسد است. بنابراین مفسد فی الارض خود موضوع حکم نیست. باصطلاح واسطه و علت در ثبوت مجازات است. اینکه در آیه مبارکه محاربه (سوره مائده آیه۳۲)، چرا برای مجازات مفسدفی­الارض صرفا قتل آورده نشده است نیز جای تامل دارد. به نظر میرسد شارع مقدس در اینجا درجاتی برای افساد قائل شده است به نحویکه حاکم اسلامی بتواند با توجه به میزان گستردگی عمل مجرمانه یا وسعت آثار تخریبی آن بر جامعه اسلامی او را مجازات کند یعنی قتل را اشد مجازات و تبعید (علیرغم نظرات اختلافی فقهای اسلامی) را به عنوان مجازات اقل در نظر بگیرد.

چنانکه گفته شد؛ بحث افساد فی الارض در کتب فقهی، اعم از کتب اهل سنت و شیعه، ذیل مبحث محاربه مطرح شده است، به گونه ای که اکثریت قریب به اتفاق فقهای اسلامی فساد فی الارض را معادل محاربه می دانند . اما بعضی از فقهای اسلامی، اعم از شیعه و سنی، افساد فی الارض را جرمی جداگانه از محاربه دانسته اند و بعضی از مصادیق آن را نام برده اند، نکته مهمی که باید به آن توجه داشت این­که عمل افساد فی الارض مستلزم تکرار و تعدد و استمرارعمل مجرمانه یا آثار تخریبی بسیار شدید و به طریق اولی ترکیبی از این دو می­باشد ولی متأسفانه هیچ ملاک و قاعده ای به دست نداده­اند که چرا و بر اساس کدام قاعده اینها مفسد فی الارض هستند و اصولا اقل و اکثری نیز ارائه نداده­اند و همانطور که گفتیم حداعلای مجازات افساد اعدام و سایر مجازات چهارگانه منصوص است و کمتر از آن تعزیر می­باشد و فاصله این دو بسیار زیاد است که خود موجب تفاسیر متعدد و برداشتهای متفاوت وسوءاستفاده میگردد. در بعضی از کتب فقهی اهل سنت این گونه آمده است که افساد فی الارض شامل تمامی اقسام شر می شود که از جمله آن زورگیری است . ابن حجر ، از علمای قرن دهم هجری ، مفهوم افساد را کمی توسعه داده و می گوید افساد فی الارض شامل قتل، زورگیری و ناامن کردن راههاست . در مورد کتب فقهی شیعی به طور کلی می توان گفت که اغلب آنها افساد فی الارض را به معنای محاربه گرفته اند و فقط در بعضی از کتب فقهی شیعی اشخاصی مانند زورگیر و رباینده انسان و کفن دزد (روایت علی بن سعیدکه در مورد کفن دزد است (طوسی، ۱۳۹۰ : ۲۴۶ ؛ طوسی، ۱۳۶۵ : ۱۱۷)، در صورتی که این کار را تکرار کند، مفسد فی الارض شناخته شده اند . مرحوم شیخ مفید در کتاب المقنعه می فرماید :«و الخناق یجب علیه القتل و یسترجع منه ما اخذه من الناس و… کذلک کل مفسده ؛ شخص زورگیر باید کشته شود و آنچه را از مردم گرفته باید پس دهد و هر مفسدی نیز همین گونه است». در اینجا چیزی که بنظر میرسد اینست که میتوانیم ایجاد رعب و هراسی که از ناحیه زورگیر بر جامعه مستولی میگردد را وسعت اثر جرم او بدانیم. مرحوم شیخ طوسی در کتاب النهایه می فرماید : «و من سرقه حراً فباعه وجب علیه القتل لانه من المفسدین ؛ اگر فردی آزاد را بدزدد و او را بفروشد، باید دست و پایش قطع شود، چون او از مفسدین است.» (شیخ طوسی، نهایه، باب حد محارب ص ۷۲۳ ). اینجا نیز مجازات به سبب سرقت نیست چرا که انسان مال نیست که عنوان سرقت بر این عمل صدق کند بلکه عمل فوق افساد فرض شده چرا که امنیت جامعه و انسان را به خطر انداخته فلذا در آدم ربایی و فروش انسان آزاد هم انسانیت نیز در معرض خطر قرار میگیرد. پس وسعت اثر جرم او تمامی انسانهای جامعه و انسانیت را در برمیگیرد لذا مجازات این مفسد را هم قتل دانسته است. همچنین مرحوم ابن ادریس در کتاب السرائر می فرماید : «فان نبشه ثانیاً فیجب علی القتل : … بما تکرر منه الفعل صار مفسداً ساعیاً فی الارض فساداً فقطعناء لاجله ذلک لاجل کونه سارقاً» اگر کسی دو بار اقدام به نبش قبر کند باید دست و پایش قطع شود چون کارش را تکرار کرده است و مفسدی شده که سعی در انجام فساد در روی زمین کرده است، پس قطع به جهت فساد است». در نظر ابن ادریس شافعی نیز ملاحظه میشود؛ تا سارق مرتکب تکرار نشود عمل او نبش قبر و سرقت است ولی چون تکرار کند ؛ وسعت اثر جرم او زیاد شده وبه افساد تبدیل میگردد. نکته ای که در اینجا اهمیت دارد این است که این­گونه فتواها از جانب فقهای اسلامی بر چه اساسی صادر شده است. افساد فی الارض را نمیتوان فقط منحصر در محاربه و قطع الطریق دانست ، پس افساد فی الارض مصداق­هایی غیر از محارب و قاطع الطریق دارد. پس عمل زورگیری، نبش قبر و آدم دزدی، بلکه هر جرم که بعلت گستردگی حیطه اثر جرم یا به دلیل تکرار یک جرم وحتی جرائم متعدد یک شخص یا نتیجه مجرمانه بسیار شدید به نحویکه بتواند مصداق افساد فی الارض تلقی شود و قاعده افساد بر آن صدق کند، باید افساد فی الارض دانسته شود و مجازات های مذکور در فقه، البته با در نظر گرفتن درجه بندی­های بروز توسط متخصصین برای آنها در نظر گرفته شود، در حالی عملاً این گونه نیست .

تبیین لغوی عادت و سعی:

عادت داشتن: ۱-آن چه که انسان به آن خو بگیرد. ۲ – رسم، سنّت، رویه معمول . ۳ – قاعدگی زن، حیض. ۴ – اعتیاد؛ مألوف عادتی که بخشی از رفتار همیشگی شخص شده باشد.(فرهنگ فارسی معین). سعی:کار؛ کوشش. قصد، دویدن، سعی بین صفا و مروه: (فقه) از مناسک حج که عبارت است از هفت مرتبه رفتن و برگشتن بین صفا و مروه که بعد از طواف کعبه صورت می گیرد(فرهنگ فارسی عمید).در نظر مشهور نیز ملاحظه میشود که حکم قتل بخاطر تکرار عمل مجرمانه ایست که بعنوان عادت یا سعی در افساد تلقی شده است. هرچند مشخص نشده که حداقل، عمل چندبار بایستی تکرار گردد و بقول فخرالمحققین به عرف واگذار گردیده است. اما به توجه به تعریفی که در فرهنگ لغت از عادت ارائه گردیده (فوق الاشاره)،مراد از عادت آنچنان تکراری است که بعنوان رفتاری برای مرتکب بدل گردیده که در در عرف به آن عادت گویند وبقول معروف ترک عادت موجب مرض است.از تعریف واژه سعی در فرهنگ لغت فارسی عمید و….نیز بدست می­آید که سعی در افساد فی الارض نیز تلاش،کوشش،کار و قصدیست که ناشی بیش از چندین باره است و این تکرار هم در نظر عرف دست کمی از عادت نخواهد داشت.

تعریف جرم افساد فی الارض

افساد فی الارض به معنای عام عبارتست از هر عملی که آثار گسترده تخریبی را بوجود آورد و موجب بروز فساد و فحشا در سطح وسیع گردد(حضرت آیت الله مکارم شیرازی،۱۳۸۳: ۲/س۱۴۴۳).

از آنجایی که در کتب فقهی معروف شیعه ، بابی تحت عنوان «افساد فی الارض» گنجانده نشده است ؛ از این رو ، تعریفی بخصوص و روشن دیگری، آن­گونه که در مورد محاربه یافت می شود به دست نمی آید و تنها به ذکرمصادیق بسنده کرده اند.

صاحب جواهر ، افساد فی الارض را بتجرید سلاح تفسیر کرده است و در تعریف محارب چنین میفرماید :

و بالجمله : فالمدار علی التجاهر بالسعی فی الارض بالفساد بتجرید السلاح و نحوه للقتل او سلب المال و الاسر و نحو ذلک ماهو بعینه محاربه الله و رسوله. وچنانکه از این عبارت پیدا است سعی در فساد فی الارض را همان تجرید سلاح معنی کرده و عین همین را محاربه با خدا و رسولش دانسته است و علت این امر آنستکه محاربه با خدا و رسول در حقیقت همان محاربه با بندگان خدا است و محاربه با آنها از راه تجرید سلاح صورت میگیرد .

فساد در روایات وکلام فقها

الف) مرحوم علامه حلی؛ حسن بن یوسف، در قواعدالاحکام می گوید : «اجرای حد سرقت ؛ به خاطر آن است که مسروق ، مال باشد . بنابراین دست سارقی که طفل حر ّصغیر (غیر حر مال محسوبست)را می­دزد و او را می فروشد؛ به دلیل اجرای حد سرقت نیست ، بلکه به علت فساد است» (موسوی کرمانی ، ۱۳۸۹ ، ۵۲). در سخن علامه آنچه به افساد تعبیر شده است مخاطره شدید نسبت به جان و جسم انسان است که وسعت عمل مجرمانه و اثر تخریبی شدید جرم آدم ربا نسبت به تمام انسانهاست. لذا امنیت جامعه را با مخاطره شدید موجه کرده است.

ب) ابوصلاح حلبی(تقی بن نجم الدین بن عبیدالله حلبی ) در خصوص مجازات شخصی که زن خود یا زن دیگری را فروخته است، می­نویسد: «هرگاه شخصی که زن آزاد خود یا زن خود را بفروشد ، دستش قطع می شود به دلیل افسادش در زمین» (حلبی ، ۱۴۰۳ ، ۴۱۳). در اینجا باید در نظر داشت که زن انسان است و صرف­نظر از اینکه آن زمان زنان غیرآزاد وجود داشته و مورد نظر ما هم نیستند، به نظر می­آید منظور حفظ امنیت و کرامت انسانی بوده و چون گستره شمول این جرم و اثر تخریبی شدید آن نیز به تمام انسانها سرایت داشته، امنیت جامعه اسلامی را با مخاطره شدید مواجه ساخته و به افساد تعبیر شده است.

پ)سلار(ابوعلی حمزه بن عبدالعزیز، مشهور به سلار دیلمی، متولد دیلمان، از فقیهان و اندیشمندان نامدار قرن پنجم قمری است. یکی از مشایخ و از عالمان و پیشوایان امامیه بوده است) در «المراسم العلویه فی الاحکام النبویه» ، بر این نظر است که اگر سه بار، عمل سرقت کفن تکرار شده، ولی حاکم نتوانسته باشد، سارق را عقوبت نماید، اگر پس از آن، سارق دستگیر شود حاکم می تواند او را به قتل برساند یا دستش را قطع کند و یا مجازات دیگری را اعمال نماید (سلار ، ۱۴۰۰ : ۲۶۰). در خصوص این گفته مرحوم سلار دیلمی باید عنایت داشت؛ تکرار عمل مجرمانه حتی قبل ازصدور حکم به مجازات؛ زمانیکه هنوز مرتکب تعزیر نشده است می ­تواند به نوعی سعی در افساد تلقی گردد. و برخی دیگر نیز معتقدند که این قطع از جهت اجرای حد سرقت نیست و از جهتی است که او مفسد است. بعضی از فقها نیز معتقدند تکرار عمل نباش موجب قطع است حال این تکرار از جهت اجرای حد سرقت باشد(مانند شیخ طوسی که در روایتی از فضیل از امام صادق علیه السلام آورده: چنانچه نباش معروف به نبش قبر باشد، دستش قطع میشود) وچه از باب افساد باشد . بازهم ملاحظه میشود تکرار و عادت مصداق «یسعون فی الارض فسادا» بحساب آمده است.

ت) صاحب جواهر ؛ دلیل این امر را که ؛ چرا مرحوم سلار وشیخ مفید قائل به وجوب قتل نباش نشده اند، آن می داند که حاکم در مجازات مفسد ، بین قتل و غیر آن مخیر است و اگر شیخ طوسی فقط قتل نباش را، در صورت تکرار عمل او، مطرح کرده؛ به جهت آن است که اقتصار به نص کرده است (نجفی ، ج ۴۱ ، ص ۵۲۰). بسیاری از فقها به این مسئله تصریح کرده اند که مجازات قطع نباش به این علت است که او مفسد است .

ث)شیخ صدوق( ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه)، در کتاب المقنع می نویسد: اگر شخصی قبرها را نبش کند ، بر او حد قطع جاری نمی شود؛ مگر اینکه (کفن را) بردارد و یا مکرراً نبش قبر نماید، ولو آنکه چیزی بر ندارد (صدوق ، ۱۴۱۵ ، ۴۴۷). ملاحظه میشود که در کلام مرحوم صدوق ، مجازات قطع دست نباش از جهت افساد است نه حد سرقت چرا که سرقت حدی حائز شرایطی است و چون به آنها توجهی نشده لذا تکرار عمل نبش به­عنوان سعی در افساد تلقی شده است.

ح) مُحمّد بن مُحمّد بن نَعمان ملقب به شیخ مفید در کتاب المقنعه می فرماید : اگر فردی به کفن دزدی مشهور شده باشد و حداقل سه بار مرتکب این کار شده و از چنگال حاکم فرار کرده باشد ، حاکم می تواند او را بکشد و یا دست و پایش را قطع کند . ملاحظه می­ شود که دلیل ایشان برای قتل یا قطع بخاطر تکرار واستمرار عمل مجرمانه(سعی در افساد) اوست . همچنین ایشان کسی را که مرتکب زورگیری شود مفسد و مستحق مجازات اعدام می داند .

خ) مرحوم شیخ طوسی در تالیف ارزشمند خود النهایه فی مجرد الفقه والفتوی می فرماید : آدم ربایی افساد فی الارض است و نیز کفن دزدی افساد فی الارض است و مستحق مجازات اعدام . که مصداق دلایلی است که ذکر کردیم.

ج) علامه حلی در مختلف الشیعه فی احکام الشرعیه پس از نقل آرای فقها نوشته است:

سخن قابل اعتماد آن است که بگوییم : اگر نباش قبر را نبش کند و کفن را از قبر به بیرون آن خارج سازد، در صورتی که قیمت کفن به میزان ربع دینار باشد، در همان بار اول لازم است دست او قطع شود . همچنین اگر به دفعات عمل خویش (نبش) را تکرار نماید، قتل او جایز است، خواه کفن را بردارد یا خیر . اما اگر چیزی غیر از کفن را از داخل قبر سرقت کند، لازم نیست دست او قطع شود؛ خواه به میزان نصاب باشد یا نباشد، مگر آنکه عمل خویش را تکرار نماید.. و اما دلیل قتل نباش در صورت تکرار عمل آن است که او مفسد می باشد (علامه حلی ، ۱۴۱۳ : ۲۲۷ و نیز ر.ک : ابن ادریس، ۱۴۱۰ : ۵۱۲ ؛ شهید ثانی، ۱۴۱۳، ۱۵ : ۵۱۲؛ فیض کاشانی، بی­تا، ۳ : ۹۳). سعی در افساد فی الارض نیز در سخن مرحوم علامه آشکار است و ایشان نظر داده اند که در غیر سرقت کفن به میزان نصاب، قطع اجرا نمی شود مگر در تکرار عمل نبش، که مصداق سعی در افساد فی الارض و مستحق مجازات قتل است.کاوشی اجمالی در آرای فقها نشان میدهد ؛ نباش را در صورت تکرار عمل، مصداقی از مفسد فی الارض می دانند .

چ)مرحوم سلار در کتاب «المراسم العلویه فی الاحکام النبویه» کسی را که عادت به فروش سموم داشته مستحق اعدام می­داند . البته اصل فروش سم فی­نفسه مشکلی ندارد و این حکم از جانب وی، نشانگر شرایط خاص زمان و مکان ایشان بوده، به گونه­ای که مردم از این بابت به شدت در معرض خطر شدید قرار می­گرفته و متضرر می شده اند.

د)مشهور فقهای شیعه، هر گاه مسلمانی مکرراً به قتل اهل ذمه اقدام نماید، کشته خواهد شد. البته برخی از فقها ، معتقدند که قاتل به عنوان قصاص کشته می شود(حلی ، ج۴ ، ۱۴۰۹ ، ص۹۸۶). اما برخی دیگر، مانند ابوصلاح حلبی معتقدند که «اگر مسلمان، مرد یا زن ذمی را بکشد، باید دیه او را بپردازد؛ پس اگر به قتل اهل ذمه عادت کرده باشد، گردن او به جهت فسادش در زمین زده می شود»(حلبی ، ۱۴۰۳ ، ۳۸۴). عادت کردن به قتل اهل ذمه یا بردگان در واقع، مصداقی از سعی در افساد است و ملاک در صدق عنوان «عادت» یا «سعی در افساد» نیز عرف است (فخرالمحققین ، ج۴ ف ۵۹۴). سخن علامه حلی که باور داشته قتل مرتکب به سبب قصاص است صحیح نیست چرا که از شرایط قصاص برابری در دین است، نتیجه آنکه قاتل مسلمان به سبب قتل کافر قصاص نمی­ شود؛ پس قصاص به سبب سعی در افساد فی الارض بوده است.

در خصوص تکرار کنندگان عمل حرام باید توجه داشت؛ امر به معروف و نهی از منکر فریضه­ایست که دارای مراتب است. مرتبه نخست این فریضه، مرتبه انکار قلبی ، مرتبه دوم امر و نهی زبانی و مرتبه سوم که از جهت شمول تکلیف و اذن امام، برای مکلف در مرحله اجرا، محل اختلاف فقهاست. این مرحله، مرحله اجرا یا اقدام عملی جهت مجازات (ضرب ، جرح یا قتل) مرتکب است. از ادله تعزیر و قاعده «التعزیر لکل فعل محرم» تنها جواز مجازات تعزیری مفسد، آن هم مجازاتی به مقداری کمتر از حد مربوط، به دست می آید و نه بیش از آن، ثمره بحث اینکه؛ نمی­تواند مجازات مرتکب، قتل یا قطع باشد .از طرفی روایاتی داریم که در مقابل قاعده تعزیر هستند و گستردگی اثر جرم را در مواردی منجر به افساد و در نتیجه مستوجب مجازات دانسته اند که از نظر میگذرد:

ذ) موثقه سماعه از امام صادق علیه السلام با این مضمون است :

قال: سالته عن رجل اخذ فی شهر رمضان و قد افطر ثلاث مرات و قد رفع الی الامام ثلاث مرات، قال: یقتل فی الثالثه؛ سماعه می­گوید: از امام صادق علیه السلام درباره حکم مردی که در ماه مبارک رمضان سه بار روزه خود را خورده و هر سه بار او را به نزد امام برده­اند پرسیدم، امام فرمودند: در مرتبه سوم کشته می شود(کلینی، همان ، ۷ :۲۵۸).

اگر چه این روایت با قاعده تعزیر متعارض می­نماید، چرا که در هر صورت تعزیر کمتر از حد خواهد بود ولی، بدیهی است در این روایت جواز مجازات تکرار و اصرار بر انجام عمل حرام است که از مصادیق «یسعون فی الارض فسادا» شمرده شده است.

ر) در موثقه دیگری ابوبصیر از امام در مورد حکم رباخوار این گونه می پرسد:

قلت آکل الربا بعد البنیه، قال یودب، فان عاد ادب فان عاد قتل. از امام در مورد حکم رباخواری که بینه بر جرمش اقامه شده پرسیدم . امام فرمودند تأدیب (تعزیر) می شود، پس اگر عمل خود را تکرار نمود، مجدداً تأدیب می شود و اگر باز هم رباخواری نمود، به قتل می رسد (همان : ۲۴۱ ). در این روایت نیز مجوز صدور حکم شرعی، تکرار عمل مجرمانه توسط مرتکب بوده است که سعی در افساد فی الارض تلقی گردیده است.

ز) شیخ طوسی در مبسوط فی الفقه روایت مرسلی را با این عبارت نقل می کند:

روی عنهم علیهم السلام ان اصحاب الکبائر یقتلون فی الرابعه (طوسی ، ۱۳۸۷ ، ۷ :۲۸۴ ) : از ائمه علیه السلام نقل شده است که مرتکبان گناه کبیره در مرتبه چهارم کشته می شوند . وضوح جواز قتل؛ سعی در افساد میباشد که در کورد قبل گفته شد.

هر گاه ترک کننده نماز سه بار به دلیل این امر تعزیر شود ، در مرتبه چهارم کشته خواهد شد (طوسی، ۱۳۸۷ ، ۷ : ۲۸۴ ؛ محقق حلی، همان، ۱ : ۹۲ ؛ هذلی، همان : ۸۹). باز هم سعی در افساد است.

ص) مرحوم کلینی در صحیحه یونس چنین آورده که : «محمد بن یحیی عن احمد بن محمد عن صفوان عن یونس عن ابی الحسن الماضی علیه السلام : اصحاب الکبائر کلها اذا اقیم علیهم الحد مرتین قتلوا فی الثالثه ؛ محمد بن یحیی و او را از احمد بن محمد، وی از صفوان و او نیز از یونس به نقل از امام کاظم علیه السلام روایت می کند که امام فرمودند : مرتکبان تمامی گناهان کبیره، زمانی که دو بار مجازات بر آنها جاری شد، در بار سوم کشته می­شوند» (کلینی، ۱۳۶۷ ، ۷ : ۱۹۱) .

روایات بر این نکته مهم دلالت دارند که هر گاه شخصی به دلیل ارتکاب گناه کبیره، دو بار تعزیر شود، در مرتبه سوم یا چهارم مجازاتش قتل خواهد بود چرا که او بر تکرار عمل حرام سعی کرده در حقیقیت سعی در افساد نموده است و آنچه جواز قتل مرتکب را موجه میسازد عمل ارتکابی نبوده که وسعت جرم او با سعی در انجام عمل حرام وسیع تر شده و از مصادیق «یسعون فی الارض فسادا» تلقی گردیده است . البته این روایات با قاعده تعزیر منافات دارند از طرفی مورد پذیرش مشهور قرار نگرفته و منافات از این جهت است که جرائم حدی دارای مجازات منصوص هستند که در برخی موارد، در مرتبه اول ارتکاب و در بعضی تا مرتبه چهارم ارتکاب، مجازات قتل ندارد. پس این روایات عمومیت ندارند. . قانونگذار در برخی از قوانین موجود، مانند قانون تشدید مجازات قاچاقچیان مواد مخدر، از چنین شیوه­ای پیروی کرده است. هرچند افساد فی الارض، به دلیل آنکه در ابعاد وسیع و گسترده، سلامت معنوی، اخلاقی و نظم و امنیت اجتماعی را به مخاطره شدید می اندازد، می ­تواند شدیدترین مجازات ها را در پی داشته باشد.

با وجود این به نظر می رسد پذیرش مجازات قتل برای مفسد، با توجه به استدلال­های مذکور در فوق و با قطع نظر از ادله دیگر، مشکل است، زیرا لزوم احتیاط در دماء در مواردی که دلیل اطمینان آوری بر مجازات قتل وجود نداشته باشد، ما را به برخورد محتاطانه با موضوع وادار می سازد به این جهت که قاعده تعزیر را مخدوش می­ کنند.

ض) روایت ابن عبید

در روایت مزبور آمده است : حدثنی الحسین بن الحسن بن بندار القمی قال : حدثنی سعد بن عبدالله بن ابی خلف القمی، قال: حدثنی محمد بن عیسی بن عبید، ان اباالحسن العسکری علیه السلام امر بقتل فارس بن حاتم القزوینی و ضمن لمن قتله الجنه ، فقتله جنید و کان فارس فتاناً یفتن الناس و یدعو الی البدعه، فخرج من ابی الحسن علیه السلام: هذا فارس لعنه الله یعمل من قبلی فتاناً داعیاً الی البدعه و دمه هدر لکل من قتله، فمن هذا الذی یریحنی منه و یقتله . (شیخ طوسی ، ۱۴۰۴ : ۸۰۷)؛ کسی از حسین بن حسن بندار قمی و او از سعدبن عبدالله بن ابی خلف و او از محمد بن عیسی بن عبید نقل می کند که امام هادی علیه السلام امر فرمودند که فارس بن حاتم قزوینی را به قتل برسانند. امام برای قاتل فارس بهشت را ضمانت فرمودند. پس شخصی به نام جنید او را به قتل رساند . فارس شخصی بود که بین مردم ایجاد فتنه می­کرد و آنها را به انحراف و بدعت می­کشاند. پس امام علیه السلام در مورد او فرمودند: این فارس که خداوند او را لعنت کند خودش را از جانب من می­داند، فتنه می­ کند و مردم را به انحراف و بدعت فرا می­خواند. خون او برای هر شخصی که بتواند او را بکشد هدر است. پس کیست که مرا از شر او آسوده سازد و وی را به قتل برساند؟در مورد موضوع روایت سه احتمال به عنوان جواز قتل می ­تواند مطرح باشد: فتنه­گری، دعوت به انحراف و کشاندن مردم به بدعت با مجموع دو عنوان مذکور؟ در مورد احتمال اول باید گفت : چنان که پیش­تر گذشت، فتنه به معنای فساد گسترده (افساد فی الارض) است. خداوند متعال در آیه ۱۹۱ سوره بقره فتنه را بدتر از قتل عنوان فرموده است«… وَالْفِتْنَهُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ » در آیه ۱۹۳ سوره بقره فرموده است: وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَکُونَ فِتْنَهٌ وَیَکُونَ الدِّینُ …، از این روی یقینا فتنه گر مصطلح در این آیات مفسد فی الارض است؛ بنابر این دلالت روایت بر جواز قتل مفسد فی الارض تمام است. فتنه و افساد در بیشتر موارد که از جمله آنها موضوع روایت است ، دارای مصادیق مشترکی هستند. البته در این روایت چون «فتان» صورت مبالغه فتنه است پس بدیهی است که این فتنه باید در ابعاد وسیعتر و گسترده­تر صورت گرفته باشد به نحوی که فاعل را مفسد فی الارض تلقی نموده است. و اما در مورد احتمال دوم نیز می توان گفت : چیزی که مهم است اینکه عمل بدعت و به انحراف کشیدن مردم در گستره کم و محدود نمیتواند موجبی برای قتل باشد بلکه آنکه فراخوانی به انحراف و بدعت در حد گسترده و ابعاد وسیعی بوده و آثار تخریبی فراوانی داشته ، که در این صورت نیز بدعت گذار، مصداق مفسد فی الارض است و اگر قتل او تجویز شود ، به دلیل وجود این عنوان خواهد بود. اما در فرض سوم که بر فاعل هر دو عنوان فتنه گری و بدعت بارگردد باید گفت به طریق اولی عمل، افسادفی الارض خواهد بود چرا که هرگاه افسادفی­الارض با وجود هریک از این اعمال بتواند جوازی برای قتل مرتکب باشد پس بدون تردید با وجود هردو عمل برای مرتکب، با توجه به این روایت، جواز قتل خواهد بود. البته، روایت به دلیل وجود حسین بن حسن بن بندار (قمی) که در مورد او توثیقی وارد نشده و مجهول الحال است(تستری، ۱۴۲۰ : ۴۳۴)، به ضعف سند مبتلاست.

ط) معتبره سکونی؛ موضوع آن در مورد آتش زدن خانه های گروهی از مردم است (طوسی، ۱۳۶۵ : ۱۳۱ ؛ صدوق ، ۱۴۰۴ : ۱۶۲)، در روایت معتبره سکونی از امام صادق علیه السلام آمده است: حضرت علی علیه السلام در مورد مردی که در خانه افرادی آتش افکند و در نتیجه آن، خانه و اشیای درون آن سوختند، حکم کرده که افروزنده آتش ، باید خسارت خانه و آنچه را درون آن بوده، بپردازد و پس از آن کشته شود (شیخ طوسی، ج ۱۰ ، ۱۳۶۵ ، ۲۳۱). در این روایت اگر نیک توجه شود؛ زیان­­دیدگان بیشتر از دو نفر بوده ­اند چراکه صیغه جمع بکار رفته است. اینجا نیز وسعت عمل مجرم یعنی احراق آنچنان زیاد بوده که این گستردگی فراتر از کینه و عداوت شخصی به نظر می­رسد و از مصادیق افساد قلمداد گردیده است هر چند هراس و وحشت ناشی از عمل آتش­افروز نیز می ­تواند همین تعبیر را داشته باشد. برخی از فقها نیز براساس مضمون روایت فوق، فتوا داده و دلیل قتل آتش افروز را «مفسد بودن» او دانسته اند (علامه حلی ، ج۹ ،۱۴۱۳ ،۳۵۳؛طوسی ، ۱۳۶۵ ، ۱۰ : ۳۲۱ ؛ صدوق ، ۱۴۰۴ ، ۴ :۱۶۲ و نیز رک: نجفی ، ۱۴۰۴ ، ۴۳ : ۱۲۵). در این روایت بحثی از کشتن انسانها حین آتش سوزی نشده والا بجز پرداخت خسارت، قصاص مترتب می­شد. لذا چه نفسی را تلف کند یا نکند ، فاعل کشته می­ شود و خسارت را بایستی بپردازد. البته از این روایت نمی­توان برداشت کرد که آتش افروزی به صورت یک رفتار و عادت برای فاعل تلقی شود، که در اینصورت از مصادیق بارز افساد خواهد بود، بلکه تعبیر مذکور حاکی از گستردگی عملیات مرتکب بوده و لذا مصداق افساد فی الارض متلقی است. برخی از فقها معتقدند عملی که موجب قتل مرتکب میشود ، عمل محاربه است ، زیرا ترساندن مردم با آتش حکم ترساندن با سلاح را دارد (هاشمی شاهرودی ، ۱۳۷۷ :۳۲). که به قول برخی از حقوقدانان تعمیمی نامانوس است. ظاهرا این روایت در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲نیز در نظر گرفته شده و چنین اشعار داشته است:

ماده ۲۸۶- هرکس به طور گسترده، مرتکب جنایت علیه تمامیت جسمانی افراد، جرائم علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور، نشر اکاذیب، اخلال در نظام اقتصادی کشور، احراق و تخریب، پخش مواد سمی و میکروبی و خطرناک یا دایر کردن مراکز فساد و فحشا یا معاونت در آنها گردد به گونه­ای که موجب اخلال شدید در نظم عمومی کشور، ناامنی یا ورود خسارت عمده به تمامیت جسمانی افراد یا اموال عمومی و خصوصی، یا سبب اشاعه فساد یا فحشا در حد وسیع گردد مفسد فی الارض محسوب و به اعدام محکوم میگردد.

تبصره- هرگاه دادگاه از مجموع ادله و شواهد قصد اخلال گسترده در نظم عمومی، ایجاد ناامنی، ایراد خسارت عمده و یا اشاعه فساد یا فحشا در حد وسیع و یا علم به مؤثر بودن اقدامات انجام شده را احراز نکند و جرم ارتکابی مشمول مجازات قانونی دیگری نباشد، باتوجه به میزان نتایج زیانبار جرم، مرتکب به حبس تعزیری درجه پنج یا شش محکوم می شود.چندین ابهام در این ماده مشاهده میشود؛ کلماتی مانند: گسترده، شدید، وسیع، عمده و خطرناک، مبهم هستند. و ابهاماتی دیگر که به آن­ها خواهیم پرداخت.

ظ) در صحیحه یونس چنین آمده است :

از امام در مورد شخصی که برده­اش را به قتل رسانده بود سوال شد ، امام فرمود: اگر قاتل معروف به قتل بردگان نباشد، به شدت زده شده و قیمت برده از او گرفته می شود و در اختیار بیت المال مسلمانان قرار می گیرد و اگر قتل بردگان عادت او باشد ، به سبب این کارش کشته می شود (کلینی ، همان : ۳۰۳ : طوسی، ۱۳۶۳ : ۲۷۳).

ابوصلاح حلبی در این خصوص می نویسد : اگر مسلمان ، مرد یا زن ذمی را بکشد ، باید دیه او را بپردازد . پس اگر به قتل اهل ذمه عادت کرده باشد . گردن او به جهت فسادش در روی زمین زده می شود (حلبی، ۱۴۰۳ : ۳۸۴ و نیز ر.ک : ابن زهره، ۱۴۱۷ : ۴۰۷ ؛ علامه حلی، ۱۴۱۹ ، ۹ : ۳۲۴ ؛ محقق اردبیلی، ۱۴۱۶ : ۲۷ ؛ شهید ثانی، ۱۳۹۰ ، ۱۰ : ۵۷ ؛ کیذری، ۱۴۱۶ و قمی، ۱۳۷۹ : ۵۵۸) . در اینجا مجازات قتل از جهت اجرای قصاص نیست. گفتیم که، در قصاص؛ برابری قاتل و مقتول در دین شرط بوده و مجوز مجازات ابرازی، اقدام مکرر چنین شخصی بوده است که مصداق مفسدفی الارض بوده و قتل او از جهت حد افساد جایز گردیده است(ر.ک:حلبی، همان : ۳۸۴ ؛ طباطبایی، ۴۰۴ ، ۲ : ۵۰۷ ؛ ابن زهره، همان : ۴۰۷ ). عادت پیدا کردن به قتل اهل ذمه یا بردگان، در واقع مصداقی از سعی در افساد است و ملاک در صدق عنوان «عادت» یا «سعی در افساد» نیز عرف است (فخرالمحققین، ۱۳۸۹ : ۵۹۴).

از آنجائیکه امروزه دیگر برده در جامعه اسلامی وجود ندارد و از موضوعات مبتلابه نیست، از حیث موضوع افاده نمی­کند لیکن منظور از آوردن این روایات رسیدن به حکم مفسد فی الارض از لحاظ وسعت اثر جرم آنها که فی­الواقع همان «عادت» یا «سعی در افساد» در عرف است، می­باشد.

به اعتقاد بسیاری از فقیهان، هرگاه شخصی محرماتی مانند گوشت خوک، مردار، …. را تناول کند و یا مرتکب اموری گردد که به اعتقاد مسلمانان حرام است، در صورتی که معتقد به حلیت آن نباشد، تعزیر می شود و اگر مجدداً مرتکب آن فعل حرام شود، با شدت بیشتری تعزیر می شود و اگر برای بار سوم عملش را تکرار کند، به قتل خواهد رسید (ابن حمزه، ۱۴۰۸ : ۴۱۷ ؛ ابن ادریس، همان ، ۳ : ۴۷۸ ؛ فاضل هندی، همان، ۲ : ۴۱۹). هر چند این گونه نظرها با قاعده تعزیر همخوانی ندارند ولی مطلبی که برای ما در این نوشتار مهم است اثبات وسعت اثر جرم میباشد که در بیان فقهای مذکور صراحت دارد یعنی اصرار بر انجام حرام نیز مصداقی از سعی در افساد فی الارض شمرده شده است.

بی­مناسبت نیست که یادآوری شود، فقهای اهل سنت نیز تکرارکنندگان جرائم تعزیری، مانند تکرار کنندگان سرقت تعزیری، دعوت کنندگان و اشاعه دهندگان فساد، ایجاد کنندگان اختلاف در اجتماع و… را از باب افساد فی الارض، مستحق مرگ دانسته و معتقدند که هر گاه بازداشتن مفسد از اعمالش جز با کشتن او میسر نباشد، باید او را به قتل رساند (زحیلی ، ۱۴۱۸ :۵۵۹۴ ، ۵۵۹۵).

ع) معتبره سکونی: در مورد ساحر روایاتی وارد شده و مرتکب سحر را در صورتی که مسلمان باشد ، مستحق مرگ دانسته است، چنان­که در معتبره سکونی از امام صادق علیه السلام آمده است : «پیامبرکه درود خداوند بر او و خاندانش باد ، فرمودند : ساحر مسلمانان کشته می شود و ساحر کفار کشته نمی شود…»(کلینی، همان، ۷ : ۲۶۰ ؛ صدوق، همان : ۳ : ۵۶۷). برخی از فقها علت قتل ساحر را چنین عنوان نموده اند که «سحر موجب فتنه می گردد و فتنه بالاتر از قتل است» (اردبیلی ، همان ، ۱۳ : ۱۷۵). و دسته ای از فقها علت قتل ساحر را به دلیل «افساد» او دانسته اند(طوسی، ۱۴۱۷ ، ۵ : ۳۳۱ ؛ تبریزی، ۱۳۷۸ :۴۲۶ ؛ شهید ثانی، همان، ۱۵ : ۷۷). شیخ طوسی در همین زمینه می نویسد : از اصحاب روایت شده است که ساحر کشته می شود. وجه این روایت آن است که عمل سحر افساد فی الارض بوده و ساحر در افساد است ، بنابراین قتل او لازم است (طوسی : همان ). در خصوص عمل سحر چه از حیث اینکه فتنه محسوب شود که در اینصورت بالاتر از قتل است و بنا بر دلایلی که آوردیم به طریق اولی افسادفی الارض بحساب می آید و همچنین اگر افساد هم قلمدادش کنیم باز، حکم مفسد فی الارض بر او جاری میشود. چراکه وسعت اثر جرم «فتان» گسترده تر از قاتل است.

غ) صحیحه حلبی که موضوع آن شخص محتال (جاعل و کلاهبردار) است (طوسی، ۱۳۹۰ : ۲۴۳).

ف) شیخ طوسی گفته است :والمحتال علی اموال الناس بالمکروالخدیعه و تزویر الکتب و شهادات الزور و الرسالات الکاذبه و غیر ذلک یجب علیه التادیب و العقاب و ان یغرم ما اخذ بذلک علی اکمال و ینبغی للسطان ان یشهره بالعقوبه لکی یرتدع غیره عن فعل مثله فی مستقبل الاوقات. یعنی کسی که از راه مکر و خدعه حیله میکند و نوشته و شهادتها و نامه­های دروغ و مانند اینها را جعل میکند و اموال مردم را تصاحب میکند باید تأدیب و مجازات گردد و غرامت کلیه اموالی را که از مردم گرفته است بپردازد و مناسب است حاکم او را در شهر بگرداند تا درس عبرتی برای دیگران درآینده باشد. چنانکه ملاحظه می­ شود مجازاتی را که برای حیله­گری و تزویر در سطح گسترده­ای در این روایت در نظر گرفته شده تادیب و تعزیر میباشد با اینکه چنین کسی مفسد میباشد. (شیخ طوسی، نهایه، باب حد محارب ص ۷۲۱ چاپ سوم، دارالکتب العربیه). در خصوص خرید و فروش سموم کشنده چنین می گوید: و التجاره فی السموم القاتله محظوره و وجب علی من التجر فی شیی منها العقاب و التادیب فان استمر علی ذلک و لم ینته وجب علیه القتل. یعنی خرید و فروش سمهای کشنده حرام است و واجب است هر کس که آنها راخرید و فروش میکند تادیب و مجازات شود و اگر بر عمل خود ادامه دهد واجب است او را به قتل برسانند(شیخ طوسی، نهایه، باب حد محارب ص ۷۱۳ چاپ سوم، دارالکتب العربیه). این عبارت نیز دلیل بر آنستکه چنین کسی که استمرار و تلاش و جدیت درانجام عمل حرام دارد از مصادیق بارز مفسد فی الارض است ابتدا تعزیر و چنانکه از کار خود دست برنداشت اعدام می گردد ولکن ظاهرا این تجارت در آن زمان بدلائل خاص ممنوع بوده است، چنانکه گذشت تجارت سم فی حد نفسه بدون اشکال است.

اما افساد در اصطلاح برخی مفسران به صورت خاص، اندکی متفاوت است با آنچه فقهای گرانقدر اسلام فرموده­اند. مثلاً مرحوم شیخ طوسی می فرماید: هر گونه کج رفتاری افساد است. در تفسیر مجمع البیان اعمالی از قبیل تغییر دین و تحریف کتاب و جلوگیری مردم از گرایش به دین افساد دانسته شده است . مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان می فرماید : تمام نابسمانی­هایی که در کارها ایجاد می­گردد و همه افراطها و تفریطها در شکل مسائل فردی و اجتماعی مصداق فساد است. در تفسیر پرتوی از قرآن مرحوم آیت الله طالقانی این­گونه آمده است : از نظر پیامبران و مصلحان عالیقدر، روش و اعمال منافقین فساد در زمین است؛ از این جهت که این روش منشأ فساد استعدادهای فکری و اخلاقی افراد بشر می­ شود و چون انسان ثمره خلقت و زمین است فساد انسان ، فساد زمین است ، یا از این جهت که فساد قوای بشری موجب بایرماندن زمین و بهره نگرفتن از استعدادهای آن می­گردد و یا اینکه دو نتیجه بقای نظام فاسد و عمل موثر در یکدیگر است . به نظر می­آید، این تفسیری موسع از فساد است که نمی­ شود تکرار تمامی آنها را افساد فی الارض مستحق مجازات اعدام دانست.

ق) حضرت آیت الله فاضل لنکرانی می فرماید : از آیه ۳۲ سوره مائده استفاده می شود که تمامی عناوین مجرمانه مستوجب قتل مانند زنای محصنه ، زنا با محارم ، لواط عقابی(به عنف)، و همچنین جرائمی که مجازات مرتکبان آنها در مرتبه سوم یا چهارم قتل است، همگی از مصادیق فساد در زمین هستند، زیرا آیه حکم نموده است که قتل مشروع تنها در مورد قصاص و افساد فی الارض است. در سخن ایشان آنچه جالب توجه است اینست که صرفا جرائمی را که مجازات مستوجب قتل دارند افساد فی الارض میدانند که نسبت آنها به قصاص عموم خصوص مطلق است. به نظر ایشان: وجه چنین برداشتی روشن است ، زیرا زمانی که مجرد سلاح کشیدن به قصد ترساندن مردم افساد فی الارض باشد، چرا زنای محصنه و لواط و مانند آنها افساد فی الارض نباشد .

ک) حضرت آیت الله مومن در کلمات السدیده می فرماید : اینکه مجازات مفسد فی الارض جایز است یکی به دلیل ارتکاز عقلایی است مبنی بر اینکه دفع فساد مفسدان در زمین و کشتن آنها، در صورتی که دفع فساد متوقف بر آن باشد، لازم است . سخن ایشان هم از جهت الزامی بودن برداشتن فساد از جامعه میباشد چرا که با عنایت به مطالب گفته شده در افساد فی الارض وسعت اثر جرم بسیار گسترده است پس در سخن ایشان با وجود شرایطی که صدق عرفی عنوان مفسدفی الارض کند بدیهی است.

گ) حضرت آیت الله مکارم شیرازی : افساد فی الارض به معنای عام عبارتست از هر عملی که آثار گسترده تخریبی را بوجود آورد و موجب بروز فساد و فحشا در سطح وسیع گردد(حضرت آیت الله مکارم شیرازی،۱۳۸۳: ۲/س۱۴۴۳).به نظر می­آید تعریف اخیر کامل­تر از سایر تعاریف باشد همچنین در راستای نوشتار ارائه شده بوده و با سوابق فقهی و نصوص شرعی مطابقت بیشتری دارد. به اعتقاد ایشان اشخاصی که در حد وسیع اقدام به توزیع مواد مخدر می نمایند، مصداق مفسد فی الارض بوده و به مجازات مفسد محکوم می شوند (مکارم شیرازی ، گنجینه آرای فقهی، قضایی : کد ۶۴۸۴ ؛ امام خمینی، همان :کد ۱۱۳۰).استفتائاتی از مراجع معاصر به عمل آمده است که به دلیل اهمیت موضوع عیناً از نظر می گذرد : سئوال : درباره محاربه و افساد فی الارض بفرمایید : ۱٫آیا از نظر فقهی، مفهوم محارب با مفسد فی الارض تفاوت دارد ؟۲٫درباره مفسد فی الارض بفرمایید مراد از فی الارض چیست و چه ملاکی دارد ؟ پاسخ اول : آیت الله ناصر مکارم شیرازی : ۱و ۲ . محارب به کسی گویند که با اسلحه مردم را تهدید کند و قصد جان یا مال یا ناموس مردم را داشته باشد و در محیط اجتماع ایجاد ناامنی کند، مفسد فی الارض کسی است که منشأ فساد گسترده ای در محیطی شود هر چند بدون توسل به اسلحه باشد مانند قاچاقچیان مواد مخدر و کسانی که مراکز فحشا را به طور گسترده ایجاد می کنند . البته این نظریه هر چند به احتیاط نزدیک­تر است ولی از جهت بازدارندگی کافی به­نظر نمی­رسد. زیرا اعمال مجرمانه­ای هستند که حتی بدون داشتن نتیجه و اثر تخریبی ، پتانسیل و ظرفیت کافی را در جهت سعی در افساد فی الارض دارا هستند. مانند کسی که ریختن خون برادر مسلمانش را مباح بداند و بر این عمل ناروا فتوا بدهد. این عمل مطلقا جرم است و بدون بروز خارجی نتیجه می ­تواند سعی در افساد فی الارض، فتنه و در صورت موثر واقع شدن ،بعد از نتیجه قتال نیز محسوب گردد.

ل) آیت الله حسین نوری همدانی ؛پاسخ دوم :۱٫در بیشتر موارد فرق دارد .۲٫مفسد فی الارض کسی است که امنیت اجتماعی را به هم بزند هر چند بدون توسل به اسلحه باشد (گنجینه آرای فقهی، قضایی : کد سئوال ۶۴۸۴) . البته می­توان گفت؛ این نظر بسیار موسع می­باشد و نیاز به تخصیص زیادی دارد.

م) حضرت امام خمینی نیز در پاسخ به سئوالی مرقوم داشته اند : «محارب و مفسد دو موضوع است و تشخیص آن با محاکم صالحه است» (همان : کد سئوال ۱۰۹۸۵) . ایشان در پاسخ به سئوال دیگری فرموده اند : افساد در صورتی که مواد مخدر پخش شود به طوری که موجب ابتلای بسیاری شود یا به قصد این عمل یا با علم به این اثر(همان : کد سئوال ۱۱۳۰) . در نظر اکثر فقها چیزی که صراحت دارد و مشترک است همان وسعت اثر جرم است هر چند تحت عنوانی مستقل به آن پرداخته نشده است و مهمتر اینکه حتی فقهای معاصر نیز معیار سنجشی در اینخصوص بدست نداده اند که جای آن خالی مانده است. با توجه به آنچه گفته شد ونیز از نظر خواهد گذشت، اگر صرفا مجازاتهای چهارگانه را بر افساد جاری بدانیم، از سوی دیگر چون دایره شمول این عنوان بسیار زیاد است لذا میتوان با ارائه معیار سنجشی حقوقی، تخصصی فراگیر که با شرع مقدس هم مخالفتی نداشته باشد، هم تکلیف مرتکبین را مشخص کرد و هم بسیاری از قوانین پراکنده را زیرعنوان این مورد مهم قرار داد. یک نکته بسیار مهم ­که باید در بحث مجازات مرتکبین افساد فی الارض در نظر داشت اینست که تا زمانیکه تعریف دقیقی از این جرم ارائه نشده و معیار قابل اطمینانی برای تعیین مجازات بدست نیامده باید به نص عمل کرد و در مجازات مرتکب مخصوصا زمانی که مستوجب قتل است احتیاط نمود. به قول علامه طباطبائی: پیامبر اسلام با محاربین از کفار پس از پیروزی برآنان، با آنها از راه قتل، صلب و قطع من خلاف، و نفی بلد، رفتار نفرمودند.

ن) مرحوم شیخ طوسی در تفسیرالتبیان میفرماید: (یحاربون الله و رسوله) یحاربون اولیاء الله و یحاربون رسوله (ویسعون فی الارض فسادا) و هو اشتهارالسیف و اخافه السبیل. این تفسیر نیزبا اقتصار به نص اکتفا نموده است.

و) مرحوم علامه سیدمحمد حسین طباطبائی درتفسیر المیزان می فرماید : و تعقب الجمله بقوله (ویسعون فی الارض فساداً) یشخص المعنی المراد و هوالافساد فی الارض بالاخلال بالامن العام و قطع الطریق دون مطلق المحاربه مع

برابر ماده ۳۴۶ قانون جدید : «در تمام امور کیفری، طرفین می توانند وکیل یا مدافع خود را معرفی کنند. درصورت تعدد وکیل، حضور یکی از آنان برای تشکیل دادگاه و رسیدگی کافی است». طبق تبصره این ماده ؛ «در غیرجرائم موضوع صلاحیت دادگاه کیفری یک، هریک از طرفین می توانند حداکثر دو وکیل به دادگاه معرفی کنند». همچنین، به موجب ماده ۳۴۷ این قانون ؛«متهم می تواند تا پایان اولین جلسه رسیدگی از دادگاه تقاضا کند وکیلی برای او تعیین شود. دادگاه در صورت احراز عدم تمکن متقاضی، از بین وکلای حوزه قضایی و در صورت عدم امکان، از نزدیک ترین حوزه قضایی، برای متهم وکیل تعیین می کند…» همچنین، برابر تبصره ۲ آن ؛« در جرائمی که مجازات آن سلب حیات یا حبس ابد است، چنانچه متهم اقدام به معرفی وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی ننماید، بازپرس برای وی وکیل تسخیری انتخاب می کند» و به موجب تبصره ۳ آن ؛ «در مورد این ماده و نیز چنانچه، اتهام مطرح مربوط به منافی عفت باشد، مفاد ماده ۱۹۱ جاری است»[۱].

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

اضافه براین، وفق ماده ۳۴۸ قانون مزبور ؛ «در جرائم موضوع بندهای الف، ب، پ، و ت ماده ۳۰۲ این قانون، جلسه رسیدگی بدون حضور وکیل متهم تشکیل نمی شود. چنانچه، متهم، خود وکیل معرفی نکند و یا وکیل او بدون اعلام عذر موجه در دادگاه حاضر نشود، تعیین وکیل تسخیری الزامی است و چنانچه، وکیل تسخیری بدون اعلام عذر موجه در جلسه رسیدگی حاضر نشود، دادگاه ضمن عزل او، وکیل تسخیری دیگری تعیین می کند. حق الوکاله وکیل تسخیری از محل اعتبارات قوه قضائیه پرداخت می شود».

لازم به ذکر است طبق ماده ۳۵۰ این قانون ؛ «در صورتی که متهم دارای وکیل باشد، جز در جرائم موضوع بندهای الف، ب، پ و ت ماده ۳۰۲ این قانون (جرائم موجب مجازات سلب حیات، جرائم موجب حبس ابد و جرائم موجب مجازات قطع عضو و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان ثلث دیه کامل یا بیش از آن) و نیز در مواردی که دادگاه حضور متهم را لازم تشخیص دهد، عدم حضور متهم در جلسه دادگاه مانع رسیدگی نیست». برابر تبصره ۱ این ماده ؛ «سلب حق همراه داشتن وکیل یا عدم تفهیم این حق به متهم، موجب بی اعتباری تحقیقات می شود».

پیش از این نیز طبق ماده واحده مربوط به انتخاب وکیل توسط اصحاب دعوا، مصوب ۱۱/۷/۱۳۷۰ مجمع تشخیص مصلحت نظام بر لزوم مراتب یاد شده و تضمین سلب حق داشتن و دخالت وکیل تاکید شده است. برابر تبصره ۲ ماده واحده مزبور، « هرگاه به تشخیص دیوان عالی کشور، محکمه ای حق گرفتن وکیل را از متهم سلب نماید، حکم صادره فاقد اعتبار قانونی بوده و برای بار اول، موجب مجازات انتظامی درجه سه و برای مرتبه دوم، موجب انفصال از شغل قضایی می باشد». همچنین، طبق تبصره ۳ این ماده واحده، « وکیل در موضع دفاع ازاحترام و تامینات شغل قضا، برخوردار می باشد».[۲]

بدین ترتیب، نقش حقوق متهم و وکیل مدافع در قانون جدید بسیار پُرنگ شده است و مقرر داشتن مواد مزبور در راستای تضمین حقوق اساسی اشخاص پیش بینی شده است. رعایت حقوق جامعه، بزه دیده و متهم از اهم اهداف اجراء قانون جدید، مقرر در ماده ۱ آن بوده که از لوازم اعمال قانون فوق( ماده ۷ از قانون آئین دادرسی کیفری ، ناظر بر بند ۳ از ماده واحده قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب ۱۵/۲/۱۳۸۳ که با ضمانت اجراء مقرر در ماده ۵۷۰ قانون مجازات اسلامی مقید شده است، می باشد.

حق برگزیدن وکیل « وکیل تعیینی « و حق داشتن وکیل « وکیل تسخیری و معاضدتی»، بیانگر اهمیت نقش وکیل در تعیین سرنوشت احقاق حقوق در جامعه و اثر غیر قابل انکار آن در دادرسی منصفانه ومبتنی بر عدالت می باشد که در قانون جدید بدان تاکید شده است. اصل به رسمیت شناختن حق اشخاص در به همراه داشتن وکیل مدافع در تمام امور کیفری در صدر ماده ۳۴۶ ق.آ.د.ک تصریح گردیده است و در تیصره آن ماده نیز قانونگذار اشعار می دارد : « در غیر جرائم موضوع صلاحیت دادگاه کیفری یک ، هریک از طرفین می توانند حداکثر دو وکیل به دادگاه معرفی کنند » ؛ که مراد از تبصره فوق آن است ، در جرائم موضوع صلاحیت دادگاه کیفری یک -که به آن اشاره گردید – ، اشخاص می توانند حتی، بیش از دو وکیل مدافع را به منظور دفاع از حقوقشان به دادگاه معرفی نمایند البته در هر حال تعداد وکلا حداکثر می تواند سه نفر باشد (ماده ۳۸۵ ق.آ.د.ک) و در سایر جرائم که طبعاً از اهمیت کمتری برخوردارند هریک از طرفین صرفاً امکان معرفی دو وکیل مدافع به دادگاه را خواهند داشت. در هرحال، متهم می تواند تا پایان اولین جلسه رسیدگی از دادگاه رسیدگی کننده تقاضا کند وکیلی برای او تعیین شود که دراین صورت، دادگاه پس از احراز عدم تمکن مالی متقاضی ( ماده ۳۴۷ ق.آ.د.ک) همچنین، در مواردی که دادگاه حضور و دفاع وکیل را برای بزه دیده فاقد تمکن مالی ضروری بداند نیز برای آنها وکیلی تعیین می نماید(تبصره ماده فوق).[۳]

از مهم ترین تحولات ایجادی در قانون جدید آیین دادرسی کیفری این است که به محض اینکه شخصی به عنوان متهم تحت نظر قرار گرفت می تواند « درخواست ملاقات با وکیل مدافع » را داشته باشد .دراین ملاقات که نباید پیش از یک ساعت به طول بیانجامد ، لازم است به محرمانه بودن تحقیقات و مذاکرات دقت شود و در پایان وکیل مدافع می تواند نکاتی که تامین کننده حقوق موکلش باشد را کتباً برای درج در پرونده ارائه نماید.( ماده ۴۸ ق.آ.د.ک). متنهی اگر شخصی به علت ارتکاب یکی از جرائم سازمان یافته یا جرائم علیه امنیت کشور ، سرقت ، مواد مخدر و رونگردان ، و یا جرائم موجب مجازات ، سلب حیات ، حبس ابد ، قطع عضو و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان ثلث دیه کامل و یا بیش از آن ، تحت نظر قرار بگیرد ؛ امکان ملاقات با وکیل را تا یک هفته پس از شروع تحت نظر قرار گرفتن ندارد ( تبصره ماده ۴۸ ق.آ.د.ک) . با این وجود، نکته ای که شروع تحولی روبه رشد را در نظام کیفری کشور برای جامعه رقم زد ، تکلیف ابلاغ و تفهیم « حق همراه داشتن وکیل » به متهم از سوی بازپرس در مرحله تحقیقات مقدماتی است که این تکلیف باید قبل از شروع تحقیقات توسط بازپرس انجام شود .

[۱]- خالقی، علی، آیین دادرسی کیفری، تهران، موسسه ی مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش، چاپ اول، ۱۳۹۳، صص ۳۷۸-۳۸۰

[۲]- حبیب پروین، کریم، قرارهای منتهی به بازداشت متهم، ناشر: آریان، ۱۳۸۳، ص۱۱۰

[۳]- خالقی، علی، منبع پیشین، صص ۳۷۸-۳۸۰

“هرگاه شخص چهار سال تمام غایب مفقودالأثر باشد، زن او می تواند تقاضای طلاق کند.” (ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی).
۵- اختیار همسر دیگر بدون رضایت زوجه
طبق بند ۳ از ماده ی ۱۱ “قانون حمایت خانواده، “هر گاه زوج بدون رضایت زوجه همسر دیگری اختیار کند، زن حق خواهد داشت از دادگاه تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش برای طلاق نماید.
در همین موارد سؤال و جوابی به شرح ذیل در کتاب شریف جامع الشتات مرحوم میرزای قمی آمده است:
سؤال – هر گاه زید با زوجه خود بنای ناسازگاری گذاشته و پیوسته او را اذیت کند، بلکه این امر به زخم زدن و شکستن منتهی شده به آنکه زوجه ی مسطوره در مراعات حقوق زوجه دقیقه ای فرو گذار نکرده است، زوج در حضور جمعی تصریح نموده که این زوجه برای من مصرفی ندارد و مطلقاً به او علاقه ندارم و مع ذلک او را طلاق نمی دهد. هر گاه تعیین حاصل شود که بابقای زوجیت بین آن دو، ردع زوج از آن فعل منکر ممکن نشود. و مطمئن از این نیستند که زوجه را به قتل نرساند، در این صورت که رفع فساد منحصر در طلاق باشد. آیا حکم شرع یا عدول مؤمنین می توانند او را اجبار بر طلاق نمایند یا نه؟
جواب – شکی نیست در اینکه چنانکه زوج را حقوقی چند بر زوجه است که در تخلف از آنها زوجه ناشزه است، همچنین زوجه را بر زوج حقوقی چند هست که در تخلف آن، زوج ناشز می شود. و حقوق زوجه بر زوج این است که نفقه و کسوه ی او را به موافق شریعت مقدس بدهد یا او بدون وجه شرعی، کج خلقی نکند و او را اذیت نکند. پس هر گاه زوج تخلف کرد از حقوق زوجه و مطالبه ی زوجه نفعی نکرد، به حاکم شرع رجوع می کند و بعد از ثبوت در نزد حاکم، او را الزام و اجبار می کند بر وفای حقوق بر طلاق دادن زوجه، هرگاه برای حاکم علم حاصل شود به اینکه زوج، سلوک به معروف نمی کند و وفای به حقوق زوجه نمی کند، او را اجبار می کند بر طلاق و این اجبار منافی صحت طلاق نیست.
از این سؤال و جواب نیز به خوبی بر می آید که هرگاه شوهر حقوق واجبه ی زن را وفا نکند و اجبار او به ایفا ممکن نباشد، حاکم شوهر را اجبار به طلاق می کند و در صورت امتناع شوهر از طلاق، حاکم زن را طلاق می دهد و این طلاق شرعاً صحیح است.
امام خمینی «رحمه الله » چنین فرموده اند:
از شئون نفقه است که اگر چنانچه مردی با زن خودش بدرفتاری کند، فقیه او را اولاً نصیحت می کند و ثانیاً تأدیب می کند، اگر ادب نمی شود اجرای طلاق می کند.
ج) توافق زوجین : در فقه امامیه و قانون مدنی از “طلاق خلع و مبارات ” بحث شده است که نوعی طلاق با توافق طرفین است. در طلاق خلع و مبارات زن مالی به شوهر می دهد تا از این طریق رضایت شوهر را برای طلاق جلب نماید. طلاق خلع، بر اساس کرامت زن و طلاق مبارات، بر اساس کراهت طرفین واقع می شود.
طلاق به عوض، بدون کراهت از ناحیه ی زن و شوهر را “شهید ثانی” نیز پذیرفته و مرحوم میرزای قمی پس از چهل سال مخالفت با نظر شهید ثانی، موافقت خود را با دلایلی چند با نظر شهید ثانی اعلام فرموده است. و صاحب جواهر سخت مخالف طلاق به عوض است و می گوید ای کاش میرزای قمی به مخالفت خود با شهید ثانی باقی می ماند، و دلایل میرزای قمی را نیز رد می کند. در حقوق ایران، توافق زوجین نیز یکی از موجبات طلاق است. در بعضی از کشورها مانند فرانسه طلاق به رضایت طرفین را جایز نمی دانند و آن را بر خلاف نظم عمومی تلقی می کنند. لیکن در همین کشورها هرگاه زوجین با طلاق موافق باشند در عمل تحصیل آن دشوار نیست، چه آنان می توانند با ظاهرسازی و استناد به یک علت ساختگی مانند زنا یا اهانت شدید، حکم طلاق را به دست آورند.
در قانون مدنی نیز طلاق به رضایت طرفین تحت عنوان خلع و مبارات به تبعیت از فقه اسلامی شناخته شده است.
د) به موجب ماده ی ۱۱ قانون حمایت خانواده مواردی که هر یک از زن و شوهر می تواند در خواست طلاق کند:
۱- در صورتی که زن یا شوهر به حکم قطعی به مجازات پنج سال یا بیشتر یا به جریمه ای که بر اثر عجز از پرداخت، منجر به پنج سال حبس شود و یا به حبس و جریمه ای که مجموعاً منتهی به پنج سال حبس یا بیشتر شود محکوم گردد و حکم به حبس یا جریمه در حال اجرا باشد.
۲- ابتلا به هرگونه اعتیاد مضری که به تشخیص دادگاه به اساس زندگی خانواده خللی وارد آورد و ادامه ی زندگی زناشویی را غیر ممکن سازد
۳- هر گاه زوج بدون رضایت زوجه همسر دیگری اختیار کند.
۴- هر گاه یکی از زوجین زندگی خانوادگی را ترک کند، تشخیص ترک زندگی خانوادگی با دادگاه است.
۵- در صورتی که هر یک از زوجین در اثر ارتکاب جرمی که مغایر حیثیت خانوادگی و شئون طرف دیگر باشد به حکم قطعی در دادگاه محکوم شود. تشخیص اینکه جرمی مغایر حیثیت و شئون خانوادگی است با توجه به وضع و موقع طرفین و عرف و موازین دیگر با دادگاه می باشد.
این موارد، به استثنای مورد سوم که مخصوص زن می باشد، هم برای زن و هم برای مرد است و هر یک از زوجین می تواند به استناد یکی از موجبات مذکور تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش کند. هرگاه گواهی مزبور به تقاضای زن صادر شود، مرد به دستور دادگاه مکلف خواهد بود با رعایت مقررات قانون مدنی در دفتر رسمی حاضر شده زن را طلاق دهد و اگر حاضر به طلاق دادن زن نشود نماینده ی دادگاه از جانب شوهر، زن را طلاق خواهد داد و ذیل سند طلاق را امضاء خواهد کرد. البته این ترتیب در صورتی است که مرد ضمن عقد نکاح برای طلاق به زن وکالت نداده باشد.
در حقیقت، قانون حمایت خانواده برای اینکه به سنن و مذهب تا حدی احترام بگذارد و به طلاق زنانی که طبق ماده ی ۱۱ این قانون گواهی عدم امکان سازش به دست می آورند صورت شرعی بدهد، از یک فن حقوقی پیش بینی شده در فقه اسلامی و قانون مدنی استفاده کرده و مقرر داشته است که مندرجات ماده ی ۱۱ قانون بصورت شرط ضمن العقد در سند نکاح (عقدنامه) قید و در این موارد به زن وکالت بلاعزل از جانب مرد برای اجرای طلاق داده شود (ماده ۱۷).
بنابراین در صورتی که مرد چنین وکالتی ضمن عقد نکاح به زن داده باشد زن می تواند پس از صدور گواهی عدم امکان سازش، خودرا از طرف مرد مطلقه سازد.
از بررسی موجبات طلاق، به ترتیبی که گفته شد، این نتیجه به دست می آید که مواردی که زن می تواند تقاضای طلاق کند بیشتر از مواردی است که به مرد اجازه ی درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش داده شده است.(نگارنده)
فصل سوم
اشتغال زنان

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

۳- اشتغال زنان

دیدگاه اسلام در مورد اشتغال زنان و فعالیت های اجتماعی و اقتصادی آنان تابع نگاه جامع این دین به جایگاه انسانی، نیازها و مصلحت های فردی و اجتماعی انسان با در نظر گرفتن اهداف کلی خلقت و سازگاری این فعالیت ها با فطرت و طبیعت روحی و جسمی زنان می باشد. بر همین اساس در فرهنگ اسلامی، یکی از مسایل اساسی در انتخاب شغل، متناسب بودن شرایط احراز شغل با ویژگی های شاغل است و در این میان به مصلحت جامعه و خانواده توجه شده است .
در فرهنگ اسلامی خانواده نهادی مقدس و مورد نظر خداوند است.مودت و رحمت عطیه ای است که از ناحیه ی خداوند به دو رکن خانواده اعطا شده است. با توجه به اهمیت و نقش خانواده در سعادت انسان، مقرراتی برای استحکام این نهاد وضع شده و در شریعت، سرپرستی واحد برای آن منظور گردیده است .
بسیاری از حقوقی که در چارچوب خانواده برای یکی از طرفین قرار داده شده در حقیقت از حقوق نهاد خانواده است نه از حقوق فردی زوجین. برای مثال سرپرستی مرد در خانواده، لزوم نفقه برای همسر و مواردی از این قبیل اهتمامی است که برای نهاد خانواده و در جهت استحکام آن می باشد و نباید آن را دلیل بر تضعیف یکی از دو جنس در مقابل دیگری دانست.
اشتغال زن در خارج از منزل از یک سو و نیز مسؤلیت اولیه ی زن مسلمان در خصوص ایفای نقش و تکلیف خود در خانواده به عنوان همسر و مادر و اهتمام به رعایت حقوق شوهر و پرورش فرزندانی مکتبی از سوی دیگر، بسیار دشوار و سنگین می باشد، به طوری که آنها باید با تحمل مشکلات و سر پنجه ی تدبیر و توانمندی، آن را به سر منزل مقصود برسانند و تلفیقی مناسب و سالم بین این دو مسئله ایجاد نمایند.
از طرفی نمی توان شایستگی ها و توانایی های زنان را به عنوان نیمی از نیروی فکری جامعه در پذیرش بعضی از مسئولیت ها در عرصه های فرهنگی، علمی، تربیتی و … نادیده گرفت. در جهان امروز آن چه در توسعه و پیشرفت کشورها نقش مؤثری دارد بهره برداری اصولی از توانایی ها و استعدادهای انسانی است، که دراین میان زنان می توانند نقش مؤثری را در بخش های آموزش بهداشت و درمان و… ایفا کنند. حذف زنان از صحنه های اجتماعی در حقیقت حذف نیمی از جامعه ی انسانی است. لذا ضروری است دولت مردان با رعایت مصالح کلی جامعه و مصالح فردی مبتنی بر استعدادهای فطری زنان و مصالح خانوادگی (حفظ کیان خانواده) زمینه ی مشارکت متناسب با شؤونات زن مسلمان را باحفظ حریم الهی عفاف وتقوی وبراساس آموزه های دینی و فقه پویای اسلامی برای زنان فراهم آورد.

۳-۱- مشروعیت اشتغال زنان

 

۳-۱-۱- مشروعیت اشتغال زنان از دیدگاه قرآن

با بررسی آیات قرآن کریم متوجه این مطلب می شویم که قرآن کریم به طور مستقیم و بی واسطه به طرح مسئله ی اشتغال زنان و مردان نپرداخته است. یعنی هیچ دلیلی مبنی بر اشتغال و فعالیت اقتصادی برای مردان و منع زنان از اشتغال در قرآن وجود ندارد .
در حقیقت می توان گفت حکم شرعی اشتغال زنان در خارج از منزل مشمول احکام خمسه ( اباحه، استحباب، وجوب، کراهه و تحریم ) است و تابع زمان، مکان و شرایط مختلف می باشد و نمی توان یک حکم کلی در این زمینه صادر نمود، واضح است که حکم اولیه ی کار زن جواز و اباحه است. بر این مطلب کتاب خدا، سنت رسول الله (ص)، روایات ائمه علیهم السلام، عقل و فتوای فقها دلالت دارند.
در همین زمینه آیت الله جوادی آملی می فرماید:
قرآن با توجه به اختلاف تکوینی زن و مرد -جز در موارد مخصوص که فرق گذاردن بین این دو جنس، لازمه ی وجود و ذات آنان است -تمام حقوقی که برای مردان قرار داده، برای زنان نیز مقرر کرده است و در مواردی که برای یکی از این دو جنس، حقوق بیشتری قرارداده، وظایف بیشتری نیز بر عهده ی او نهاده است (جوادی آملی، ۱۳۸۱، ص ۲۳).
برای جواز کار زنان در خارج از منزل به عموم و اطلاق چند دسته از آیات قرآن کریم استناد می کنیم:

۳-۱-۱-۱- آیاتی که بر حق مالکیت زنان بر اموالشان دلالت دارند

آیه ی ۳۲ سوره ی نساء : برای مردان ازآنچه بدست آورده اند بهره ای است و برای زنان نیز از آنچه کسب کرده اند بهره ای می باشد[۱۳].
یعنی زنان نیز اگر مالی بدست آورند همانند مردان مالک دستاورد خود خواهند بود.

۳-۱-۱-۲- آیاتی که از کار زنان در بیرون از منزل سخن می گوید

در میان آیات قرآن کریم به آیاتی برمی خوریم که به نقل داستان هایی از گذشتگان می پردازند از جمله : آیات ۲۳تا ۲۶ سوره قصص می باشد که به نقل قسمتی از داستان زندگی حضرت موسی (ع) اشاره کرده است.
جهت اختصار تنها به ترجمه ی آیات اکتفا می کنیم :
« و چون موسی به (چاه) آب مدین رسید گروهی از مردم را در اطراف آن دید که به سیراب کردن (چهارپایان خویش) مشغولند و در کنار آنان به دو زن برخورد که مراقب بودند (تا گوسفندانشان با گوسفندان دیگر مخلوط نشود. پس موسی جلو رفته و به آنان) گفت : منظور شما (از این کناره گیری) چیست؟ گفتند ما (برای پرهیز از اختلاط با مردان، گوسفندان خود را) آب نمی دهیم تا اینکه همه ی چوپانان خارج شوند و (حضور ما در اینجا برای آن است که) پدر ما پیرمردی کهن سال است .پس(موسی گوسفندانشان را ) برای آنان آب داد سپس رو به سوی سایه آورد و گفت: پرودگارا همانا من به هر خیری که برایم بفرستی نیازمندم، پس (چیزی نگذشت که ) یکی از آن دو ( زن ) در حالیکه با حیا و عفت راه می رفت به نزد او آمد. یکی از آن دو ( دختر، خطاب به پدر ) گفت: ای پدر او را استخدام کن …».
در ذیل این آیات در تفسیر نور آمده است:
– کار زن در خارج از منزل اشکالی ندارد به شرط آنکه :
۱) زن در محیط کار تنها نباشد (إمرأتین)
۲) با مردان اختلاطی نداشته باشد ( ِمن دونِهِم – لانَسقِی حتَّی یَصدِرُ الرّعاء)
۳) مردی که توان کار داشته باشد در خانه نباشد (أبونا شیخاً کَبِیر ) (قرائتی، تفسیر نور، ج۹، ص۳۶ تا ۴۰).

۳-۱-۱-۳- آیاتی که همه ی مردم را به فعالیتهای اقتصادی تشویق می کند

در اسلام نه تنها فعالیت اقتصادی جایز و کسب مال وتحصیل درآمد جایز شمرده شده است، بلکه همگان به این امر دعوت و تشویق نیز شده اند:
از جمله آیه ی ۱۰ سوره ی جمعه ? وچون نماز [جمعه] به پایان رسید در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا طلب کنید و خدا را بسیار یاد کنید تا شاید رستگار گردید[۱۴]).
در آیات زیر نیز این مضمون ( إبتِغاءَ فَضل ) وجود دارد:
( النحل / ۱۴) ،( اسراء / ۶۶) ،(فاطر/ ۱۲)، ( قصص/۷۳) ،(بقره /۱۹۸)، در کلام مفسران «إبتِغاءَ فضل » که در این آیات مطرح شده به تجارت و کسب مال و تلاش اقتصادی تفسیر شده است، از جهت مخاطب نیز آیات مذکور اطلاق دارند و مخاطب در فعل « تَبتَغُوا » و «ابتَغُوا» خصوص صنف مردان نیست بلکه میان زن ومرد مشترکند (طباطبائی، ۱۳۷۱، ج ۱۹، ص۴۶۲).

نکاتی که از این توضیح استنتاج می شود ، به شرح زیر است :

1. 1. این جرم یک جرم آنی است و در لحظه ای که سند هویتی مجعول ارائه و مورد استفاده قرار می گیرد جرم محقق می شود و پس گرفتن بعدی آن تاثیری در ارتکاب جرم ندارد .
   2. این جرم مطلق است . یعنی صرف نظر از اینکه نتیجه مطلوب مرتکب حاصل شود یا نشود به صرف ارتکاب ، تحقق می یابد .
   3. این جرم ، یک جرم ساده است . به عبارت دیگر یک عمل برای تحقق آن کافی است .

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

ب ) عنصر روانی جرم
جرم استفاده از اسناد هویتی مجعول و غیرواقعی از جرائم عمدی است . لیکن برای تحقق عنصر روانی آن علم و اطلاع مرتکب به غیرواقعی بودن سند شرط اصلی و اساسی است و به همین جهت قانونگذار این مطلب را صریحاً در ماده ۵۳۵ قانون مجازات اسلامی و در مورد استفاده از این قبیل اسناد مورد تاکید قرار داده است و در ماده ۵۳۷ همان قانون تصریح شده کسانی که از عکس و رونوشت اوراق هویتی شخصی بدون مهر و علامت عالماً و عامداً استفاده کنند به طوری ک موجب اشتباه با اصل شود علاوه بر جبران خسارت به حبس از شش ماه تا دو سال و یا به سه تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهند شد .
هشتم : انواع مبارزه با جرم جعل
برای مقابله با جرم که از اهداف جوامع بشری است دو نوع مبارزه وجود دارد :
الف ) مبارزه کیفری
ب ) مبارزه غیر کیفری
الف ) مبارزه کیفری با جرم
این نوع مبارزه به دو بخش تقسیم می شوند :

1. مبارزه کیفری عام
2. مبارزه کیفری خاص
3. مبارزه کیفری عام : قانونگذار با وضع قوانین جزایی ، شکلی و ماهوی افراد جامعه را از انجام و عدم انجام اقدامات و رفتارهایی که مد نظر می باشد باز می دارد و برای متخلفین از آن قوانین ، مجازات هایی را در نظر می گیرد که بر اساس قوانین جزایی می توان مرتکبین را تعقیب نمود . در این مرحله از مبارزه کیفری عام ، قانونگذار از طریق تهدید به کیفر عامه مردم را از سرپیچی و تخطی از قانون باز می دارد و به این ترتیب از وقوع جرم جلوگیری می کند و افرادی که خلاف قانون عمل می کنند ، مجازات می شوند .
4. مبارزه کیفری خاص : در این نوع مبارزه ، سعی می گردد با اصلاح و بازپروری محکومین از روی آوردن مجدد آنها به ارتکاب جرم جلوگیری شود . این مرحله را پیشگیری ثانویه از جرم نیز می گویند . کما اینکه ماده ۳ آئین نامه اجرایی سازمان زندان ها در تعریف زندان این گونه بیان داشته است : ” زندان محلی است که در آن محکومین قطعی با معرفی مقامات ذیصلاح و قانونی برای مدت معین یا بطور دائم به منظور اصلاح ، تربیت و تحمل کیفر نگهداری می شوند ” .

ب ) مبارزه غیرکیفری با جرم
به آن دسته اقداماتی اطلاق می گردد که در آن سعی می شود با اتخاذ تدابیری به غیر از سرکوبی و مجازات از روی آوردن افراد جامعه به ارتکاب جرم جلوگیری شود مبارزه غیرکیفری خود به دو بخش قابل تقسیم است :

1. 1. مبارزه غیر کیفری اجتماعی
   2. مبارزه غیرکیفری وضعی
   3. مبارزه غیرکیفری اجتماعی با جرم : این مبارزه سعی دارد از طریق نهادهای اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و فرهنگی این وظیفه مهم را به انجام برساند . مثلاً نهادهای خانواه ، مدرسه ، محیط کار و غیره که نقش مهمی در تربیت افراد دارند ، می توانند با ایفای درست و صحیح این نقش ، از روی آوردن افراد به جرم بکاهند هرچه قدر میزان توفیق جامعه ای در این بخش از مبارزه بیشتر باشد نیاز به بهره گیری از شیوه های کیفری مبارزه با جرم کمتر خواهد شد.

1. مبارزه غیرکیفری وضعی با جرم :این روش مبارزه را می توان به بخش های دیگری تقسیم نمود . در این روش سعی می شود با بکارگیری تمهیدات فنی و با مساعدت بزه دیدگان بالقوه و بهره گیری از تجربیات پلیس با جرم مبارزه شود چهار گروه در این مبارزه مورد توجه است :

گروه اول ) دشوار ساختن ارتکاب جرم
روش های این گروه میزان و وسعت تلاشها و اقدامات لازم برای ارتکاب جرم از جانب مجرم را تحت تاثیر قرار می دهند . این روشها عبارتند از :

1. حمایت و حفاظت از آماج های جرم[۶۸]، که با بهره گرفتن از موانع فیزیکی و غیرفیزیکی سبب محدود شدن فعالیت های مجرمین بالقوه می شود[۶۹] . ریمون گسن از صاحب نظران جرم شناسی ” آماج جرم ” را چنین تعریف می کند : ” واژه آماج ” یا خود موضوع جرم را مشخص میکند یا وسیله یا یکی از وسایلی که اجازه دستیابی به این موضوع را می دهد . بدین ترتیب جسم انسان ( آماج = موضوع ) حملات علیه شخص است و اسکناسهای بانک ( آماج = موضوع ) سرقت می باشد[۷۰] .
2. کنترل دسترسی : دستیابی مجرمین بالقوه به محیط های فیزیکی یا مجازی را دشوارتر می سازد .
3. منحرف کردن مجرمین :این روش ازمواجه شدن مجرمین بالقوه ، با موقعیت یا فرصت ارتکاب جرم پیشگیری می کند .
4. حذف آلات و ادوات جرم :سبب محدود شدن ، تسهیل کننده های وقوع جرم که در صورت وجود آنها مجرمین بالقوه تشویق به ارتکاب جرم می شوند ، می گردد[۷۱] .

گروه دوم ) افزایش خطر
ارتکاب جرم
فنون و روش های بکار رفته در این گروه در جهت مبارزه وضعی با جرم ، سعی در افزایش خطرات ارتکاب جرم برای مجرمین بالقوه دارند و عبارتند از :

1. بازرسی ورودی ها و خروجی ها : کنترل ورودی و خروجی محل های خاص از لحاظ ورود و خروج اشیاء به داخل آن محل از موارد پیشگیری از وقوع برخی جرائم می باشد .
2. مراقبت رسمی :در این روش پلیس اصلی ترین نقش را به عهده دارد . پلیس با حضور آشکار در جامعه سعی می کند وضعیت هایی که در آن جریان مشابه رخ داده است را از میان ببرد .
3. مراقبت غیر رسمی :این مراقبت معمولاً توسط کارمندان شرکت ها و ادارات و سازمانهای دولتی و خصوصی صورت می گیرد .
4. مراقبت طبیعی :مجموعه ای از روشهایی است که سبب افزایش توانائیهای انسان ها یا ماشین ها برای مراقبت از یک منطقه خاص است .

گروه سوم ) کاهش جاذبه آماج ها
کاهش دادن درآمد و سود نامشروع و مزایای حاصله از ارتکاب جرم برای مجرمین ، سومین گروه اقدامات مبارزه وضعی با جرم است . به نحوی که ارتکاب جرم برای مجرم به صرف و صلاح نباشد . اشکال این اقدامات عبارتند از :

1. حذف آماج های جرم
2. علامت گذاری اموال
3. تقلیل وسوسه ها
4. منحرف کردن مجرمین از سود بردن

۱Sig. (2-tailed).۱۱۸N۱۴۶۱۵۵

با توجه به جدول بالا چون سطح معناداری بدست آمده بیشتر از ۰۵/ است بنابراین رابطه معناداری بین صلاحیت های مدیران با رضایت شغلی معلمان در سطح ۵ درصد وجود ندارد .
تمرکز زدایی پایدار در نظام آموزشی انتقال اختیار (تفویض اختیار) و قدرت تصمیم گیری به مدرسه  محول گردد. به گونه ای که اداره مرکزی در سطح ملی و استانی برای مدارس هدف های کلی و اولویتهای مهم را تعیین و در چارچوب قوانین تعریف کند. نتایج را تعریف و منابع را ت‍‍‍امین کند تا مدارس بتواند در این چارچوب اختیار وقدرت تصمیم گیری را در رابطه با مهارتهای مورد نیاز دانش آموزان ونیروی انسانی مورد نیاز و امکان اداره آموزش را داشته باشند. بدین ترتیب فهم تامل اینکه چگونه مدیریت در مدرسه می تواند می تواند سودمند باشد نیازمند مشخص کردن شرایط مورد نیاز برای بر انگیختن و توانا کردن مدارس به منظور استفاده از قدرت تصمیم گیری خود و همچنین سازگار کردن نو آوری های  متناسب و توسعه دهنده عملکرد  مدرسه است.
۴-۱۰-۴- نتایج تجزیه و تحلیل اطلاعات فرضیه چهارم
رابطه مثبت و معنی داری بین نگرش مدیریتی مدیران با رضایت شغلی معلمان وجود دارد.
برای پاسخ به این فرضیه از آزمون مقایسه همبستگی پیرسون استفاده شد. یافته های حاصل از نگرش مدیریتی مدیران با رضایت شغلی معلمان در جدول (۴-۱۱) نشان داده شده است همان گونه که در جدول (۴-۱۱) مشاهده می شود ضریب همبستگی بین از صلاحیت های مدیران با رضایت شغلی معلمان مدارس برابر با .۰۱۵ میباشد که در سطح (۰۵/۰> p ) معنی دار می باشد.
جدول شماره (۴-۱۱): نتایج بین نگرش مدیریتی مدیران با رضایت شغلی معلمان

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

• Steven Cheung. ” A Simplistic general equilibrium theory of corruption” . contemporary Eccnomic policy 1996.vol 14 issue 3.
• Sougata.Mukherjee.” open markets Lead to corruption” South Florida Business JOURNAL. September 1997.vol.18.ISSUE 5.
• Sougata.Mukherjee. ” Ceuption on the Rise in new world markets” Business Journal Serving Serving phoenix & the Valley of the Sun. September 1997.vol . 7.ISSUE 48.
• John .M. Scheb & John.M. Scheb H,Gviminal procedure, Second Edition, wadsworbh publishing company,1999.
• ” Social Support, Inequality, and Homicide: Across-National Test of an Integrated Theoretical Model.” Vol.41(3), August 2003. pp.661-644.
• By:Travis C. pratt and Timothy W. Godsey.
• The social Structure of Vengeance: A Test of Black” s Msdel,” vol.
• ۴۱(۳),August 2003,pp.673-708.BY:Scott Philips.
• ” Beyond Community: Reactions to Crime and Disorder Among Inner-City Residents,” vol.41(3),August 2003,pp.779-812.

 

د)مقالات فارسی

1. 1. آخوندی، محمود ، حق بهره مندی از محاکمه عادلانه، WWW.ghavanin.com
   2. آخوندی، محمود، جرایم منافی عفت از نگاهی دیگر، fournal.majdpub.com
   3. امیدی، جلیل، حقوق بشر در دعاوی کیفری بر اساس اسناد بین المللی و منطقه ای، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی شماره ۴۹، سال ۱۳۷۹

1. 1. ابراهیمی، زین العابدین، بررسی علل اطاله دادرسی در محاکم جمهوری اسلامی ایران، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، ش ۳۲، ۱۳۷۹
   2. پروینی، علی، جرایم علیه عدالت قضایی در مرحله تحقیقات مقدماتی ، پیام آموزش، شماره ۴۰، مهر و آبان ۱۳۸۸
   3. حسینی، سید یوسف، حجیت نظر کارشناس، مجله حقوقی و قضایی دادگستری ، شماره ۳۵، سال ۱۳۸۰
   4. حبیب زاده، محمد جعفر، مجازات عمل حرام و تعارض آن با قانون مدارس در حقوق کیفریfournal.majdpub.com.
   5. خلعتبری، افراسیاب، حفظ سلامت دستگاه قضایی بستگی به…………………..دارد، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره ۳۳ ، سال ۱۳۷۹
   6. خامنه ای ، سید محمد ، تجدید نظر در احکام دادگاهها ، مجله نور علم ، س اول ، ش اول
   7. -خسروی، محمد رضا، شبان وادی ایمن، مجله حقوقی دادگستری ، ش۲۳ ، سال ۱۳۷۷
   8. خسروی، محمد رضا، ادب القاضی، مجله حقوقی دادگستری، ش۲۵، سال ۱۳۷۷
   9. هاشمی ، سید حسین ، بررسی فقهی و حقوقی تجدید نظر خواهی و نقض آرای قضایی ، مجله فقه ،ش ۲۷ و ۲۸
   10. صالحی، جواد، مدد کاری اجتماعی و کاهش جرم، مجله اصلاح و تربیت تهران، سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی، شماره ۷۹، سال ۱۳۸۷

1. صالحی ، جواد و محمد صمدی، علل حدوث تعارض ادله کیفری، پیام آموزش، ش ۴۴، خرداد و تیرماه ۱۳۸۹
2. فتحی، حجت الله ، نقد و بررسی شوراهای حل اختلاف، فصل نامه تخصصی فقه و حقوق، پژوهش گاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، شماره ۴ سال ۱۳۸۴
3. کشوری، عیسی، حجیّت علم قاضی، مجله حقوقی و دادگستری ، شماره ۲۲ ، سال ۱۳۷۷
4. موسوی ، گرگانی، سید محسن، پژوهش در قضاوت زنان ، WWW.hoghoghdanan.com
5. معرفت ، محمد هادی ، تجدید نظر در احکام دادگاهها در فقه اسلامی ، فصلنامه حق ، ش ۴ ، دی و اسفند ۱۳۶۴
6. نوری ، رضا ، سیر تحول قانونی تجدید نظر از احکام دادگاهها ، مجله قضایی و حقوقی دادگستری ، ش ۹ ، ۱۳۷۲
7. هاشمی شاهرودی ، سید محمود ، مقاله بررسی یک استدلال ، WWW.Dadgostary.COM
8. مؤمن ، محمد ، مقاله اعتبار علم قاضی در دعاوی ، WWW.Hoghoghdanan.COM
9. گرجی ، ابوالقاسم ، مقالات حقوقی ، انتشارات وزارت ارشاد ، تهران ، چ اول ، ۱۳۶۵
10. گوانگ سونگ ، مقاله اصلاح مقررات آیین دادرسی کیفری در چین ، ترجمه محمد آشوری

ه : سایر منابع

1. 1. سلماسی ، غلامرضا ، قوانین در ارتباط با بیماری های روانی ، مجله حقوقی و قضایی دادگستری ، ش ۴۳ ، س ۱۳۸۲
   2. سرشار، محمود ، وظایف اخلاقی قضات در امور دادرسی ، مجله حقوقی کانون وکلا، شماره ۳، ۱۳۳۲
   3. شاه حسینی، ناصرالدین، افسانه زندگانی داوری نابکارانه، مجله حقوقی مردم، ش ۵، بی تا
   4. شیری ، عباس ، رفتار کرامت مدار با بزه دیدگان ،فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم ، س ۸۵ و ۸۶
   5. شکراللهی ، مسعود، ظرفیت سازی برای سلامت نظام اداری ، همایش نظام اداری و توسعه سازمان امور استخدامی ، تهران، ۱۳۷۸

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

1. نوربها، رضا، زمینه حقوق جزا، تهران، کانون وکلا، ۱۳۷۴
2. رضایی، مهدی، مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در حقوق ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد ، واحد علوم و تحقیقات اهواز، ۱۳۸۳
3. صاحبی، مهدی، مجموعه تایپی علل اطاله دادرسی و راهکارهای...، بی تا، گردآورنده به وسیله واحد فرهنگی مجمع قضایی شهید بهشتی تهران
4. صمدی، محمد، تعارض بین ادله و آثار آن، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پردیس قم، ۱۳۸۶
5. رونالدهاف و دیگران ، محکوم اما بی گناه، ترجمه نسرین مرتضوی، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره ۳۷، ۱۳۸۰
6. ویلیام بلاک استون، گزارش مربوطه به محکومین بی گناه مربوط به سالهای ۱۹۶۹-۱۹۶۵ میلادی، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره ۳۷ ، ۱۳۸۰
7. وین سنت یانگ، راهکارهای مبارزه با فساد در کشورهای آسیایی، ترجمه آرش فرهودی، روزنامه مأوی ، یکشنبه ۳ شهریور، ۱۳۸۷، شماره ۷۵۲
8. حاجی ده آبادی، محمد علی، تقریرات دروس جرم شناسی و جامعه شناسی
9. اخلاق و تربیت اسلامی، تهیه شده در دفتر تحقیقات و برنامه ریزی، چاپ میخک
10. فرخی، حمید رضا، تحقیق پیرامون تعارضات دادسرا با حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی اراک ۱۳۸۲
11. نیازی ، محمد ، جرم زدایی از قانون ، مجله حقوقی و قضایی دادگستری ، ش ۴۱ ، س ۱۳۸۱
12. رستگار ده بیدی ، صمد ، بررسی تجدید نظر از دیدگاه فقه و حقوق در حقوق جزای ایران ( پایان نامه کارشناسی ارشد ) ، دانشگاه شهید بهشتی ،۱۳۸۰
13. ریاضی ، علی اکبر ،اعتبار امر مختوم جزایی دررسیدگی جزایی ( رساله دکتری ) ، دانشگاه تهران ، ۱۳۶۱
14. بخنوه ، کریم ، بررسی فقهی و حقوقی تجدید نظر و …… ( رساله دکتری ) ، تربیت مدرس ،۱۳۷۹

اساس و مبنای تصمیم ­گیری مدیران و سازمان ها در سطح خرد و کلان اطلاعاتی است که غالباً با بهره گرفتن از علم آمار و تحلیل داده­ ها در اختیار تصمیم­ گیران قرار می­گیرد. به طور کلی داده ها نمایانگری از واقعیت­ها و مفاهیم هستند. چنانچه داده ها بصورت واژه و نه به صورت ارقام به توصیف واقعیت ها بپردازد آنها را داده های کیفی می گویند. اینگونه داده ها از طریق مشاهده، مصاحبه، است خراج از اسناد و مدارک و امثال آن گردآوری می شوند. تحلیل اطلاعات شامل عملیات متعددی است و شامل شرح و آماده سازی داده های لازم برای آزمون فرضیه ها و سپس تحلیل روابط میان متغیرها و بالاخره مقایسه نتایج مشاهده شده می باشد. در واقع هدف نهایی هر پروژه تحقیقاتی تحقیق می باشد. در این فصل در بخش اول به تجزیه و تحلیل توصیفی داده ها و در بخش دوم به آزمون آماری فرضیات پرداخته خواهد شد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

۴-۲ – بررسی توصیفی ویژگی های جمعیت شناختی

در این قسمت به ارائه آمار توصیفی، نمودارها و جداول ویژگی های جمعیت شناختی نمونه پرداخته می­ شود. ارائه آمار توصیفی از آن جهت مهم است که باعث شناخت بهتر از جامعه و ویژگی های عمومی آن و همچنین تحلیل بهتر ارتباط بین متغیرها می شود. در این تحقیق جنسیت، تحصیلات، سن، نوع تخصص و سابقه کار به عنوان سؤالات عمومی پژوهش در نظر گرفته شده اند، چرا که با بهره گرفتن از هر یک این سؤالات می توان به برخی از اختلافات در دیدگاه ها در میان جامعه پژوهش پی برد.

۴-۲-۱) جنسیت

پاسخی را که افراد در مورد جنسیت به پرسشنامه داده اند به صورت جدول ۴-۱ ارائه گردیده است. چنانچه ملاحظه می شود پرسشنامه حاضر در بین ۸۹ نفر مرد و ۳ نفر زن توزیع گردیده است.

جدول ۴-۱: توزیع فراوانی جنسیت پاسخگویان

 

 

 

 

 

 

 

 

جنسیت	فراوانی	درصد
زن	۳	۳/۳
مرد	۸۹	۷/۹۶
جمع	۹۲	۱۰۰

منبع : محاسبات محقق

در شکل زیر توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب جنسیت نشان داده شده است.

شکل ۴-۱: نمودارتوزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت

چنانچه شکل ۴-۱ نشان می دهد مردان با ۷/۹۶ درصد، بیشتر ین درصد پاسخگو را به خود اختصاص داده اند.

۴-۲-۲- میزان تحصیلات

با توجه به داده های جمع آوری شده، پاسخ افراد در مورد مدرک تحصیلی آنها به صورت جدول ۴-۲ ارائه گردیده است. چنانچه در جدول ۴ -۲ مشاهده می شود، ۶۰ نفر پاسخ دهندگان معادل ۱/۵۴دارای مدرک تحصیلی دیپلم می باشند.

جدول ۴-۲: توزیع فراوانی رشته تحصیلی پاسخگویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تحصیلات	فراوانی	درصد
زیردیپلم	۷	۶/۷
دیپلم	۴۳	۷/۴۶
فوق دیپلم	۲۴	۱/۲۶
لیسانس	۱۷	۵/۱۸
فوق لیسانس	۱	۱/۱
جمع	۹۲	۱۰۰

منبع : محاسبات محقق

در شکل زیر توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب مدرک تحصیلی نشان داده شده است.

شکل ۴-۲: نمودارتوزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب رشته تحصیلی

چنانچه شکل ۴-۲ نشان می دهد۷/۴۶ درصد از افراد جامعه آماری دارای مدرک تحصیلی دیپلم بودند.

۴-۲-۳- رده سازمانی

با توجه با داده های جمع آوری شده، پاسخی را که افراد در مورد نوع رده سازمانی خود به پرسشنامه داده اند به صورت جدول ۴-۳ ارائه گردیده است. چنانچه در جدول ۴-۳ ملاحظه می شود، بیشترین درصد مربوط به رده سازمانی کارمند می باشد.

جدول ۴-۳: توزیع فراوانی نوع رده سازمانی پاسخگویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

رده سازمانی	فراوانی	درصد
کارمند	۷۹	۹/۸۵
کارشناس	۰	۰
مسئول بخش	۶	۵/۶
رئیس واحد	۷	۶/۷
مجموع	۹۲	۱۰۰

منبع : محاسبات محقق

در شکل زیر توزیع فراوانی تحصیلات پاسخگویان نشان داده شده است.

مکان نقش بسیار مهم و انکار ناشدنی در وقوع یا پیشگیری از وقوع جرایم ایفا می کند. مجرمان، بیشتر مناطقی را برای ارتکاب جرم بر می گزینند، که وقوع جرم در آنها راحت تر بوده و امکان مشاهده و دستگیری آنان در آن مناطق کمتر باشد. پدیده سرقت، امروزه امنیت اجتماعی اقتصادی شهروندان را تهدید و به نوعی با نظم و امنیت کشور در ارتباط است و لذا باعث ایجاد ناامنی در جامعه می گردد و لطمات روحی و جسمی که شهروندان به اصطلاح مال باختگان از این رهگذر متحمل می شوند حتی بعد از کشف سرقت و دستگیری سارق یا سارقین تا مدت های مدیدی مرتفع نخواهد شد. پیشگیری از وقوع سرقت و دیگر جرائم از وظایف اساسی و عمده نیروی انتظامی میباشد و انتظارات مردم در زمینه ی پیشگیری از جرائم خصوصاً سرقت منازل در سطح وسیعی است و مردم عملکرد و میزان تلاش نیروی انتظامی را در برقراری امنیت و جلوگیری از جرائم و به ویژه سرقت منازل ارزیابی می نمایند.
از دیرباز شناسایی عوامل بروز جرم و سعی در از بین بردن این عوامل و یا کاهش اثرات آن، مهمترین راهکار پیشگیری از وقوع ناهنجاری ها شناخته شده است. از آنجا که تمامی ناهنجاری های اجتماعی که تحت عنوان جرم تعریف می شود به هر نحو که از انسان سر بزند دارای بستر زمانی و مکانی است و به دیگر سخن اعمال مجرمانه در ظرف زمانی و مکانی خاص شکل می گیرد، این رفتارها را از یکدیگر متمایز می سازد. از این رو تفاوت در ساختار مکانی، خصوصیات رفتاری در کنار عامل زمان موجب می شود تا توزیع زمانی فضایی جرایم در محدوده شهرها یکسان نباشد. بررسی ها نشان می دهد برخی ساخت و ساز های شهری به دلیل ویژگی های کالبدی حاکم بر آن و به همراه خصیصه های اجتماعی و اقتصادی ویژه ای که ساکنین و استفاده کنندگان از این فضاها از آن برخوردارند باعث می شود تا نرخ بزه کاری در این محدوده ها بیشتر باشد به عکس تعدادی از فضا های شهری با ویژگی های کالبدی خاص، مانع و بازدارنده ارتکاب جرائم هستند. از طرفی این نکته به اثبات رسیده است که مجرمین در ارتکاب جرم اغلب دست به انتخاب های کاملاً منطقی می زنند و به دنبال ساده ترین، کم خطرترین و مناسب ترین فرصت ها و شرایط برای ارتکاب جرم هستند، لذا در محدوده شهرها مناسب ترین محل را برای انجام عمل مجرمانه خود بر می گزینند. بدین ترتیب در سطح شهرها کانون هایی شکل می گیرد که دارای تعداد فرصت ها و اهداف مجرمانه بیشتر و به تبع آن تعداد جرائم بسیار بالاتری است که اصطلاحاً تحت عنوان « کانون های جرم خیز» شناخته می شوند (کردلو، ۱۳۸۴، ۴) شناسایی کانون های جرم خیز و تحلیل مشکلات کالبدی، خصوصیات فرهنگی و اجتماعی ساکنین و استفاده کنندگان از این محل ها از جهات مختلف حائز اهمیت بسیار می باشد از جمله جهات، اهمیت شناسایی کانون های جرم خیز شهری می توان به موارد زیر اشاره نمود :
الف – سیاست گذاران و دست اندرکاران شهری بهتر می توانند محدوده های آلوده شهری را تحت کنترل درآورده، نیرو، توان، امکانات و تجهیزات خود را در آن محدوده ها متمرکز کنند. (مثلاً تعداد گشت ها را بیشتر کنند)
ب– نسبت به بررسی و مطالعه دلایل و عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و کالبدی موثر در وقوع بزه در این محل ها را شناسایی نموده و اقدام به برنامه ریزی جهت از بین بردن یا کاهش اثرات این عوامل در سطح شهر نمایند. (مثلاً نورپردازی معابر این محدوده ها را بهتر نمایند).
ج- برخی محدوده های مستعد جرم خیز شهری در آینده را پیش بینی نمایند.
د- زمانها و مکان های بحرانی برای وقوع بزه های خاص را با توجه به محل های مناسب وقوع آنها پیش بینی نمایند.
ه – در جهت دستگیری بزه کاران حرفه ای یا با سابقه بهتر عمل نمایند.
بنابراین چنانچه بتوان از نقطه نظر مکانی فضای امکان ارتکاب جرم و فرصت های کجروی را از مرتکب آن گرفت و یا این فرصت ها را کاهش داده و به حداقل رسانید، جامعه سریع تر راه سلامت را پیموده و نرخ تبهکاری در شهر به طور قابل ملاحظه های کاهش خواهد یافت. (کلانتری، ۱۳۸۰، ۴۰).
از آن جا که بیشتر ناهنجاری ها در حوزه های شهری اتفاق می افتد، برنامه ریزی شهری به عنوان علم هدایت نحوه رشد شهرها و ساماندهی محیط فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی شهرها نقش بسیار مهمی در بهبود شرایط زندگی و افزایش ایمنی و سلامت اجتماعی داشته و می تواند در زمینه کاهش ناهنجاری های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین ضرورت دارد متخصین جرم شناسی و مسئولین قضایی و انتظامی در راستای سیاست های پیشگیرانه برای کنترل بزه کاری از دستاورد های علمی برنامه ریزان شهری استفاده نمایند و عوامل مکانی و فضایی موثر در وقوع بزه کاری را شناسایی کرده و سپس با بهره گرفتن از شیوه های نوین پیشگیری منجمله پیشگیری مکانی (طراحی محیطی) برای هر مکان از وقوع جرائم و ناهنجاری های واقع در آن با ارائه راهکار های مناسب برنامه ریزی از وقوع جرائم پیشگیری کند. به طور قطع این مهم تنها با تعامل بین متخصین برنامه ریزی شهری و دست اندرکاران قضایی و انتظامی امکان پذیر می گردد. (به نقل از ابرند
آبادی ، ۱۹۷۳، ۱۳۲) همچنین در شهر مکان هایی وجود دارد که شرایط بالقوه ای برای ارتکاب جرائم ایجاد می نمایند و در نهایت موجب افزایش نرخ بزه کاری در این نقاط می شود. تحقیقات در سایر کشورها نشان می دهد عواملی مثل اندازه شهر، تراکم جمعیت و تراکم کاربریها در شهر، روابط بین کاربری های مختلف در شهر، نوع وشکل کاربری های مختلف، سیستم حمل ونقل شهری و..در وقوع جرائم نقش بسزایی دارد. (انگل، ۱۹۶۸، ۱۰۲).
با عنایت به موارد فوق الذکر سرقت منازل در شهرستان شهرکرد بالاترین نرخ وقوع جرم را در بین سایر سرقت ها دارد و هر ساله نیز این روند رو به رشد است و از آن جهت که حرز خانوادگی افراد را تهدید می کند لذا از مصادیق بارز ناامنی محسوب می گردد. بنا به آمار موجود در پلیس آگاهی و مرفوک[۱] شهرستان شهرکرد در طول سال ۱۳۸۳ تا سال ۱۳۹۳ تعداد ۲۱۵۰ فقره سرقت منزل به وقوع پیوسته است.(مرکز پایش آماری پلیس پیشگیری استان، ۱۳۹۴)
بنابراین در پیشگیری وضعی جرائم با مد نظر قرار دادن بزه کار و بزه دیده تمرکز بر روی برنامه هایی که با اصلاح محیط فیزیکی و رفتار های اجتماعی و شخصی است سعی می شود با طرح محیط فیزیکی جدید وتغییر در رفتار های اجتماعی و شخصی فرصت ارتکاب جرم از مجرمان گرفته شود. بدیهی است این امر بدون بهره برداری از اصول علمی و اساسی پیشگیری از وقوع جرائم به ویژه سرقت منازل امکان پذیر نمی باشد.(گل محمدی خامنه، ۱۳۸۵، ۱۴۷) با توجه به اینکه تحقیق حاضر بررسی عوامل موثر در انتخاب مکان جرم از سوی سارقین منازل در شهرستان شهرکرد پردازد رویکرد تحقیق مذکور پیشگیری وضعی از جرم (پیشگیری مکانی) می باشد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

-۳-۱ اهمیت و ضرورت تحقیق

بی شک پیشگیری از جرائم و جنایت تنها با تکیه بر سیاست های قضایی و کیفری نمی تواند مثمر ثمر شود. تمامی اندیشمندان بر این نکته تاکید دارند که جهت کاهش و جلوگیری از وقوع بزه کاری بایستی با عوامل بروز آن مقابله شود و بدین ترتیب معلول آنها یعنی ناهنجاری های اجتماعی خود به خود رخ نخواهد داد.(کردلو، ۱۳۸۴، ۷)
در طی چند دهه اخیر محققین به شناخت عوامل محیطی موثر بر وقوع جرم تاکید بیشتر نموده اند تا با شناسایی و حذف این عوامل از بروز ناهنجاری ها جلوگیری نمایند. از آنجا که تصمیم مجرمین برای ارتکاب جرم نوعی تصمیم اقتصادی و در نوع خود عاقلانه محسوب می گردد و به تعبیری مجرمین در تلاشند سهل ترین و کم هزینه ترین راه را برای ارتکاب جرم انتخاب نمایند لذا ضرورت دارد برای شناسایی این عوامل و نقش آنها در وقوع جرم و بزه کاری اقدام شود تا ضمن حذف برخی از این شرایط، برنامه کنترلی مناسب تری در حوزه ماموریتی تهیه گردد به نحوی که نظارت و کنترل پلیس بر مجرمین آسان تر و شرایط اجتماعی برای ارتکاب جرم دشوارتر گردد. (توکلی، ۱۳۸۴، ۹).
تحقیق حاضر نیز در راستای تحقق بخشیدن به این هدف انجام گرفته است تا بتواند با ارائه راهکار های مناسب نرخ ارتکاب جرم سرقت از منازل را به عنوان یکی از نارهنجاری های اجتماعی کاهش دهد. ضرورت انجام این تحقیق از چند جنبه قابل تامل است از جنبه نظری این تحقیق به پیشرفت تخصصی درزمینه پیشگیری از جرم و جنایت از طریق پیشگیری مکانی و طراحی محیطی کمک می کند. از آنجا که تحقیق حاضر با تکیه بر مبانی نظری موجود در جهان بینی پیشگیری از جرم از طریق طراحی محیطی و برنامه ریزی انجام می گیرد به نوبه خود باعث توسعه مبانی نظری موضوع فوق می گردد موضوعی که در ادبیات برنامه ریزی شهری کشور کمتر بدان پرداخته شده است.
ارزش عملی و روش شناسی این تحقیق در ارائه الگوها و روش هایی است که جهت برخورد با جرائم شهری به ویژه جرم سرقت منازل و چگونگی پیشگیری از آن جرم در مناطق مختلف شهرها از طریق آشنایی با شرایط محیطی (ویژگی های شهرسازی و معماری) و شناخت الگو های رفتار مکانی سارقین به لحاظ ویژگی های فردی مورد استفاده قرار داده است لذا این تحقیق گامی نو در جهت کاهش انحرافات اجتماعی در شهرهاست.

-۴-۱ اهداف تحقیق

تاثیرات نابهنجار وقوع سرقت منازل در جامعه و نارضایتی شهروندان و مسئولین امنیتی و انتظامی شهرستان شهرکرد در پی جویی این جرم انگیز ه ای شد تا مهم ترین عوامل موثر بر انتخاب مکان ارتکاب جرم از سوی مجرمان (سارقین منازل) در شهرستان شهرکرد در سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۳ که از نرخ جرم قابل توجهی نسبت به سایر جرایم برخوردار است مورد بررسی علمی قرار گیرد تا بستر و زمینه ی لازم را در جهت ارتقاء عملکرد ناجا دراین خصوص فراهم آورده و با توجه به خلاء مطالعاتی که در زمینه های فوق وجود دارد، بتواند منجر به مستند سازی تجارب و رویه های مطلوب درکشف سرقت منازل ونیزارائه الگوی رفتار ومکانی مجرمان برای مسئولین انتظامی علی الخصوص کارآگاهان گردد. پدیده سرقت منزل یکی از معضلات عمده اجتماع می باشد برای پیشگیری از وقوع آن باید عوامل آن را مطالعه و شناسایی کرد زیرا بدون تشخیص و شناسایی مشکلات و موانع پیشگیری نمی توان برای جلوگیری ازسرقت برنامه ریزی کرده و راهکارهایی ارائه داد.

1. شناخت و تبیین عوامل موثر بر انتخاب مکان ارتکاب جرم ازسوی سارقین منازل، در بین سال های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۳ هدف اصلی این تحقیق می باشد.

۴- مداخله ها شامل چهار مفهوم هستند: محصول، قیمت، مکان و تبلیغ.
۵- تحقیق بازار برای طراحی، پیش آزمایی و ارزیابی برنامه های مداخله ضروری است.
۶- بازارها دقیق تقسیم بندی شده اند.
۷- رقابت همواره تشخیص داده می شود.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۲-۲-۶-۷- چه کسانی بازاریابی اجتماعی را به کار می گیرند؟
اصول و تکنیک های بازاریابی اجتماعی، بیشتر توسط نهاد هایی به کار گرفته می شود که در خط مقدم ارتقای سلانت عمومی، پیشگیری و کاهش آسیب های اجتماعی، حفاظت از محیط زیست و فقر زدایی قرار دارند. البته، در بسیاری از موارد، از عنوان بازاریابی اجتماعی استفاده نمی شود. بسیاری از سازمانهای بین المللی، مانند بانک جهانی و برخی از واحد های سازمان ملل، از قبیل یونسکو و سازمان بهداشت جهانی، درگیر بازاریابی اجتماعی هستند. در بیشتر موارد مؤ سساتی که برنامه های بازاریابی اجتماعی را به اجرا می گذارند، وابسته به دولت هستند. سازمانهای غیره دولتی و غیره انتفاعی و بنیادهای خیریه نیز فراخور مأ موریتی که برای خود تعریف کرده اند، به ترویج رفتار های مطلوب اجتماعی می پردازند(نیازی و منتظری،۱۳۹۱).

2-2-6-8- تفاوت بازاریابی تجاری و بازاریابی اجتماعی
۱- بازاریابی تجاری و اجتماعی در اصول و فنون مشابه ولی در هدف متفاوت هستند، لذا لازم است به تعدادی از تفاوت های این دو اشاره کنیم:( خیلاو رضویان ، ۱۳۸۷).
۲- برای بازاریابی تجاری به دست آوردن پول و دستیابی به فروش بیشتر اهمیت دارد، در حالی که هدف بازاریابی اجتماعی انجام کارهای خوب و یا ترویج یک ایده اجتماعی مفید است.
۳- بازاریابی تجاری از طرف سرمایه گذاران خصوصی پشتیبانی می شود ولی برنامه های بازاریابی اجتماعی با حمایت مالی دولت، بنیادها و موسسات عام المنفعه اجرا می شوند.
۴- مسئولیت برنامه ها در بازاریابی تجاری با بخش خصوصی است ولی در بازاریابی اجتماعی این مسئولیت با بخش عمومی است.
۵- در بازاریابی تجاری عملکردها بر اساس سود حاصله و سهم بازار سنجیده می شود ولی سنجش عملکرد در بازاریابی اجتماعی سخت است.
۶- در بازاریابی تجاری اهداف رفتاری کوتاه مدت مدنظر است ولی در بازاریابی اجتماعی اهداف رفتاری بلندمدت.
۷- در بازاریابی تجاری به طور مشخص محصول و خدماتی تولید می شود که بحث برانگیز نباشند ولی رفتارهای گروه هدف در بازاریابی اجتماعی اغلب محل مناقشه است.
۸- در بازاریابی تجاری معمولا مخاطبین در دسترس مدنظر قرار می گیرند ولی در بازاریابی تجاری گروه های مخاطب پرخطر مورد توجه هستند.
۹- بازاریابی تجاری با مدیران خطر پذیر سروکار دارد ولی مدیران بازاریابی اجتماعی از خطرات دوری می کنند.
۱۰- تصمیم گیری در بازاریابی تجاری سلسله مراتبی است و در بازاریابی اجتماعی مشارکتی.
۱۱- در بازاریابی تجاری روابط براساس رقابت است ولی در بازاریابی اجتماعی این روابط بر اساس اعتماد شکل گرفته است.
۱۲- بازاریابی تجاری،گروه مخاطب به استفاده از کالایی خاص ترغیب و برای خرید آن متقاعد می شوند، در حالی که بازاریابی اجتماعی سعی دارد تا از طرق مختلف آنان را برای در پیش گرفتن رفتاری که برای آنها مفید است برانگیزاند.
۱۳- در بازاریابی تجاری نفع تولید کنندگان بیشتر از مصرف کنندگان مدنظر است ولی در بازاریابی اجتماعی تولید کنندگان کالا یا خدمت صادقانه در فکر منفعت مردم هستند تاوضعیت جامعه بهبود یابد.

جدول ۲-۳- تفاوت بازاریابی تجاری و بازاریابی اجتماعی مآ خذ (آندریسین،۲۰۰۰)

 

مهمترین مرحله در هر نوع مطالعه و پژوهش مرحله بحث و نتیجه گیری است. بدیهی است که پژوهش در هر زمینه ای که انجام شود، دارای هدف و انگیزه ای خاص است لیکن آنچه مهم است نتایج و دستاوردهای حاصل از آن است که در صورت کاربردی بودن تحقیق می تواند کاربرد پیدا کند و به ظهور برسد در این فصل به ترتیب خلاصه تحقیق؛ بحث و نتیجه گیری؛ پیشنهادات برای تحقیقات بعدی و پیشنهادات برخاسته از تحقیق را بیان می گردد.
۵-۲- خلاصه نتایج تحقیق
امروزه کانون اصلی اندیشه و عمل بازاریابی نوین، به جای جستجوی مشتری برای محصولات تولید شده، تأمین رضایت و ایجاد ارزش برای مشتری است تا به سمت محصول تولید شده یا خدمت قابل ارائه جلب گردد. (کاتلر و آرمسترانگ، ۱۳۷۹)[۵۸]. کاتلر (۱۹۷۱) بازار یابی اجتماعی را طراحی، مداخله و کنترل برنامه های برای افزایش قابلیت پذیرش یک ایده یا عمل اجتماعی در یک گروه مخاطب تعریف می کند(خیلا، ۱۳۸۷).
هدف در بازار یابی اجتماعی آن است که با کمک اصول و فنون بازار یابی تجاری، به نیاز ها و خواسته های گروه مخاطب توجه و با کاهش موانع و ترغیب آنان برای انجام یک رفتار اجتماعی، رفتار مورد نظر در بین آنها رایج گردد. به عبارت ساده تر بازاریابی اجتماعی کار برد فنون بازاریابی در مسائل اجتماعی است تا در افراد انگیزه انجام عمل یا رفتاری را که در نهایت برایشان سود مند است ایجاد نماید(شمس و رشیدیان، ۱۳۸۵). در رویکرد بازار یابی اجتماعی، استراتژی بازاریابی باید طوری تنظیم شود که خوشبختی مصرف کننده و اجتماع را فراهم کرده یا آن را بهبود بخشد.وتعادلی بین سه موضوع اصلی برقرار کند: منفعت شرکت، خواسته های مشتری و مصلحت جامعه(کاتلر و آرمسترانگ،۱۳۸۹). امروزه بسیاری از مشکلات اجتماعی کشور ها از جمله آموزش، تامین اشتغال کوچک، ازدواج جوانان، توسعه روستاها توسعه بهداشت و توسعه گردشگری از طریق اعتبارات خرد قابل رفع خواهد بود در کشور ما اعتبارت خرد در قالب قرض الحسنه تبلور یافته است که در این راستا بانک قرض الحسنه مهر ایران با قصد خیر و با نیت تأمین نقدینگی و رفع نیازهای ضروری اشخاص حقیقی و حمایت از نیازمندان و پرداخت تسهیلات به اشخاص حقوقی که در امور خیریه فعالیت دارند ایجاد و یکی از نهادهای پولی و مالی کشور است که در راستای حرکت به سوی عملیات بانکداری اسلامی تشکیل شده است و با توجه به این که یکی از مهم ترین چالش های هر بانک افزایش میزان وفاداری مشتریان خود می باشد و همچنین افزایش قدرت انتخاب مشتریان به دلیل وجود تعدادی زیاد بانک ها اعم از دولتی و خصوصی و رقابت شدید بین آنها وفاداری مشتریان در بانک ها امری ضروری، مهم و اجتناب ناپذر است و با پذیرش این واقعیت که رسالت اصلی بازاریابی اجتماعی تاثیر گذاری بر رفتارهای اجتماعی و انسانی است و کسب سود و منافع شخصی اولویت اصلی به شمار نمی رود. بنابراین بانک قرض الحسنه مهر ایران با وارد شدن در عرصه های اجتماعی و انسانی با جذب مشتریان و حفظ و تبدیل آنها به مشتریان وفادار، توسعه بانکداری اجتماعی و عدالت محور می تواند مسئو لیت اجتماعی خود را به نحو احسن به نمایش بگذارد.
۵-۳- نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها
در بخش تحلیل استنباطی به توصیف و بررسی نتایج استنباطی روابط بین متغیر های تحقیق با بهره گرفتن از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره و نتایج آزمون فرضیه های پژوهش ارائه می شود:
نتایج آزمون فرضیه اصلی:
نتایج بدست آمده نشان می دهد که بازاریابی اجتماعی با وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل همبستگی معنی داری دارد، چرا که سطح معنی داری بدست آمده (۰۰۱/۰) کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰) می باشد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی ( مستقیم) بوده یعنی هر دو توأمان افزایش ویا کاهش می یابند، میزان همبستگی بین دو متغیر برابر با ۳۸/۰ می باشد. پس نتیجه کلی این است که هر چه قدر به ابعاد بازار یابی اجتماعی ( رفتار مطلوب اجتماعی کارکنان، توجه به مخاطب، ماهیت خدمات و آمیزه بازاریابی اجتماعی ) در بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل بیشتر توجه شود وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل بیشتر تحت تأثیر قرار می گیرد و به طرف مثبت سیر می کند بنابراین فرضیه اصلی تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.
آزمون فرضیه اول: نتایج
نتایج بدست آمده نشان می دهد که رفتار اجتماعی کارکنان با وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل همبستگی معنی داری دارد، چرا که سطح معنی داری بدست آمده (۰۰۱/۰) کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰) می باشد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی (مستقیم) بوده یعنی هر دو توأمان افزایش و یا کاهش می یابند، میزان همبستگی بین دو متغیر برابر با ۲۸۹/۰ می باشد. در نتیجه می توان گفت که رفتار مطلوب اجتماعی کارکنان بانک وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان ار دبیل تحت تأثیر قرار می دهد و از دیدگاه مشتریان اگر ( برخورد مؤدبانه، محترمانه و دوستانه، همدردی و نودوستی با مشتریان، اهمیت دادن به پرسشها و مشکلات مشتریان با صبر و حوصله و شنونده خوب بودن، خدمت صادقانه و پرهیز از هرگونه تبعیض و بی عدالتی و ترویج فرهنگ خداپسندانه قرض الحسنه) توسط کارکنان بیشتر مورد توجه قرار گیرد وفاداری مشتریان به طرف مثبت سیر می کند. بنابراین فرضیه فرعی اول تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.
آزمون فرضیه دوم: نتایج
نتایج بدست آمده نشان می دهد که مشتری مداری با وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل همبستگی معنی داری دارد، چرا که سطح معنی داری بدست آمده (۰۰۱/۰) کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰) می باشد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی ( مستقیم ) بوده یعنی هر دو توأمان افزایش و یا کاهش می یابند، میزان همبستگی بین دو متغیر برابر با ۲۲۲/۰ می باشد. در نتیجه می توان گفت که توجه به مخاطب ( مشتری مداری) در بانک وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان ار دبیل تحت تأثیر قرار می دهد و از دیدگاه مشتریان اگر ( اقدام طبق وعده های قبلی داده شده به مشتریان، درک نیازهای مشتریان و حل صادقانه مشکلات آنها، استقبال از دیدگاه و نظرات مشتریان و ایجاد باشگاه مشتریان) توسط بانک مورد توجه قرار گیرد وفاداری مشتریان به طرف مثبت سیر می کند. بنابراین فرضیه فرعی دوم تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.

آزمون فرضیه سوم: نتایج
نتایج بدست آمده نشان می دهد که ماهیت خدمات با وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل همبستگی معنی داری دارد، چرا که سطح معنی داری بدست آمده (۰۰۱/۰) کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰) می باشد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی ( مستقیم ) بوده یعنی هر دو توأمان افزایش و یا کاهش می یابند، میزان همبستگی بین دو متغیر برابر با ۲۰۵/۰ می باشد. در نتیجه می توان گفت که ماهیت خدمات وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل تحت تأثیر قرار می دهد و از دیدگاه مشتریان هرچه رفع نیازهای ضروری اقشار کم درآمد و برقراری عدالت اجتماعی در جامعه، ترویج سنت پسندیده قرض الحسنه و بانکداری اسلامی و پرداخت تسهیلات به اشخاص حقوقی که در امور خیریه فعالیت دارند توسط بانک بیشتر مورد توجه قرار گیرد وفاداری مشتریان به طرف مثبت سیر می کند. بنابراین فرضیه فرعی سوم تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.
نتایج آزمون فرضیه چهارم:
نتایج بدست آمده نشان می دهد که آمیزه بازاریابی اجتماعی با وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل همبستگی معنی داری دارد، چرا که سطح معنی داری بدست آمده (۰۰۱/۰) کمتر از آلفای تحقیق (۰۵/۰) می باشد. نوع همبستگی بین دو متغیر مذکور خطی ( مستقیم) بوده یعنی هر دو توأمان افزایش و یا کاهش می یابند، میزان همبستگی بین دو متغیر برابر با ۳۶۶/۰ می باشد. در نتیجه می توان گفت که آمیزه بازار یابی اجتماعی وفاداری مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل تحت تأثیر قرار می دهد و از دیدگاه مشتریان هرچه پرداخت تسهیلات قرض الحسنه ( ازدواج، تأ مین مسکن، جوانان، درمان بیماران، بنگاه های اشتغالزا و کار آفرین، تعویض خود روهای فرسوده، واحد های صنعتی که اصول زیست محیطی را رعایت می کنند)، صدور کارتهای اعتبار قرض الحسنه برای اقشار کم درآمد جامعه، مشارکت در آزادی زندانیان مالی، ساخت مساجد، مدرسه و بیمارستان در مناطق محروم، ارائه سریع خدمات بانکی و کاهش تشریفات زاید اداری، نرخ پایین کارمزد خدمات بانکی برای افراد تحت پوشش سازمانهای حمایتی و مؤسسات خیریه و با کیفیت بودن خدمات بانکداری الکترونیک و … بیشتر از سوی بانک مورد توجه قرار گیرد وفاداری مشتریان به طرف مثبت سیر می کند. بنابراین فرضیه فرعی چهارم تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.

5-4- نتایج تحلیل رگرسیون چند متغییره
نتایج تحلیل رگرسیون همزمان رفتار اجتماعی کارکنان، توجه به مخاطب، ماهیت خدمات و آمیزه بازاریابی اجتماعی با وفادار مشتریان بانک قرض الحسنه مهر ایران در شعب استان اردبیل در جدول۴-۲۲- ارائه شده است.
همانگونه که نتایج جداول ۴-۲۲ و۴-۲۴- نشان می دهد ، رفتار مطلوب اجتماعی کارکنان، مشتری مداری، ماهیت خدمات و آمیزه بازاریابی اجتماعی توانسته اند به طور مجموع ۱۵/۰ درصد واریانس وفاداری مشتریان را بطور معنی داری (۰۰۱/۰) تبیین کنند. بقیه واریانس ها توسط سایر عوامل خارجی و ناشناخته که در این تحقیق نیامده است، قابل تبیین است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

Christopher, M, S., Neuser, N, J., Michael, P, G., & Baitmangalkar, A. (2012). Exploring The Psychometric Properties Of The Five Fact Mindfulness Questionnaire. Mindfulness,3,124- 131.
Chu BC, Harrison TL. Disorder-specific Effects of CBT for Anxious and Depressed. Youth: A Meta-analysis of Candidate Mediators of Change. Springer Science Business Media. 2007; 10(6): 352-372.
Clark, D .A., Beck . A .t., & Alford , B . A. (1999). Scientific foundations of cognitive theory and therapy of depression. NEW YORK: John Wiley & sons.
Coelho, H. F., Canter, P. H., & Ernst, E. (2007). Mindfulness-based cognitive therapy: Evaluating current evidence and informing future research. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 75(6), 1000–۱۰۰۵٫
Coffey, K, A., Hartman, M., & Fredrick Son, B, L. (2010). Deconstracting Mindfulness and Constructing Mental Health: Understanding Mindfulness and Its Mechanisms Of Action. Mindfulness, 1, 235- 253.
Coles, M, E & Heimberg, R. (2005). Thought Control Strategies Is Generalized Anxiety Disorder. Cognitive Therapy And Research, 29, 47- 56.
Covin, R؛ Quimet, A. J؛ Seeds, P. M؛ & Dozis, D. J. A. (2008). A meta analysis of CBT of pathological worry among clients with GAD. A journal of anxiety disorders, 22, 108-116.
Coyne, J. C; Gotlib, I. H. (1983). The role of cognition in depression: A critical appraisql. Journal Psychological Bulletin. 94, 472-505.
Craighead, W.E., Miklowitz, D.J., & Craighead, L.W. (2008). Psychopathology, History, Diagnosis, and Empirical Foundations.Printed in the USA. Published by John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, 616.89075-dc22.
Cramp F, Daniel J. Exercise for the management of cancer-related fatigue in adults. Published Online: 21 JAN 2009. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14651858.CD006145.pub2/abstract
Crane, R. (2009). Mindfulness- based cognitive therapy. New York. Routledge press.
Crombie IK, Oakley Davies HT.(1999). Requirements for epidemiological studies. In: Crombie IK, Croft PR, Linton SJ, LeResche L, Von Korff M, Editors. Epidemiology of Pain. Seattle: IASP Press; p. 17-24.
Cruz M, Hui D, Parsons HA. Placebo and nocebo effects in randomized double-blind clinical trials of agents for the therapy for fatigue in patients with advanced cancer. 2010; 116(3): 766-774.
Daches, S., Mor, N., Winquist, J., & Gilboa Schechtman, E. (2010). Brooding And Attentional Control In Processing Self Encoded Information: Evidence From A Modified Garner Task. Journal Cognitive And Emotion, 24, 876- 885.
Das munshi, J؛ Goldberg, D، Paul, E. Bebbington, A., Dinesh, K. Bhugra, Traolach, S. Brugha, Michael, E,. Dewey, Jenkins. R؛ Stewart.H & Prince. (2008).Public health significance of mixed anxiety and depression: beyond current classificassion. BJP, 192, 171-177.
Davey, G,C,L؛ Wells,A. (2006). Worry and its psychological disorders teory, assisment and treatment, 26(2), 21-41.
Davison, G. C. & Neale, J. M. (2001). Abnormal psychology. New York: Gohn Wiley & Sons. Davidson, R. J., Kabat-Zinn, J., Schumacher, J., Rosenkranz, M., Muller, D., Santorelli, S. F., et al.
De jong- meyer, R., Beck, B & Riede, R. (2009). Relationships Between Rumination, Worry Intolerance Of Uncertainty And Meta cognitive Beliefs. Personal Individ Differ, 46, 547- 549.
Debra LB, Heshan L, Shaker RD, Breanna ML, Jeff AS, et al. Phase III evaluation of American ginseng (panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: NCCTG trial N07C2. J Clin Oncol ۲۰۱۲; ۳۰(۱): ۷۵-۸۱٫
DeBruin, E, J., Topper, M., Muskens, Y, G, A, M., Bogels, S, M., & Kamphuis, J, H. (2012). Psychometric Proprties Of Meditating and Non-Meditating Sample. Assessment,19,187-197.
Delgado, L, C., Pearo, G., Perakakis, P., Vera, M, N., Depaso, G, R., & Vila, Y.(2010). Trating Chronic Worry: Psychological and Psychological effects Of A Training Programme Based Of Mindfulness. Behaviour Research and Therapy,48,873-882.
Desrosiers, A., Donalds, R., Anderson, M., Itzoe, M., & Britton,W. (2010). School Based Mindfulness Training May Offer Clinical Benefits. Poster Presented at The World Congress Of Behaioral and Cognitive Therapy (WCBCT), Boston,M A.
Desrosiers, A., Klemanski, D., Nolen-Hoeksema, S. (2013). Mapping Mindfulness Facts On To Demensions Of Anxiety and Depression. Journal Behaviour theraphy, 44, 373- 384.
Devine EC. Meta-Analysis of the Effect of Psychoeducational Interventions on Pain in Adults With Cancer. DEVINE 2003; 30(1): 75-89.
Dewitt, M, R., Knight, J, B., Hicks, J, L & Ball, B, H. (2012). The Effects Of Prior Knowledge On The Encoding Of Episodic Contextual Detials. Psychonomic Bulletin And Review, 19 (2): 251- 252.
Dickson, K S؛ Ciesla, J A & Reilly l. (2012). Rumination, Worry, Cognitive Avoidance Examination Of Temporal Effects, Journal Behavior Therapy. 43, 629-640.
Dimeo F, Schwartz S, Wesel N, Voigt A, Thiel E. endurance and resistance exercise program on persistent cancer-related fatigue after treatment. Annals of Oncology ۲۰۰۸; ۱۹(۸): ۱۴۹۵-۱۴۹۹٫
Dimeo FC. Effects of exercise on cancer-related fatigue. Cancer ۲۰۰۱;۹۲(۶):۱۶۸۹-۱۶۹۳٫
Dimidjian, S., & Davis, K. J. (2009). Newer Variations of Cognitive-Behavioral Therapy: Behavioral Activation and Mindfulness-based Cognitive Therapy. Current Psychiatry Reports, 11, 453–۴۵۸٫
Dimidjian, S., & Linhan, M, M. (2003).Mindfulness Practice In W. DDonhuse, Fsher, J, E., & Hages, S, C. (EDS).Empirically Supported Technian Of Cognitive Behaviour Theraphy: A Step-By- Step Guide For Clinicians. New York: Jhon Wiley.
Diodona, F. (2009). Clinical Handbook of mindfulness. New York. willy press.
Downie RS, Tannahill C, Tannahill A. Health promotion: models and values (۲nd ed.). Norwich: Oxford University Press 1996.
Dugas, M,J., Marchand, A & Ladoucer, R. (2005). Further Validiation Of A Cognitive Model Of Generalized Anxiety Disorder: Diagnostic And Symptom Specifity. Journal Of Anxiety Disorder, 19, 329- 340.
Dunitz, N. (2002). Anxiety disorder comorbid with depression, panic disorder and agrophobia.londan: the livery House.
Echebur ua, E., Salaberr la, K., & Corral ,p. D., Cenea, R. (2006). Treatment Of Mixed Anxiety Depression Disorder, log term outcome ]ELECTRONIC VERSION[. Behavioural and Cognitive Psychothrapy, 34, 95-101.
Economou, M., Madianos, M., Peppou, L, E., Patelakis, A & Stefanis, C, N. (2013). Major Depression In The Era Of Economic Crisis: A Replication Of A Cross- Sectional Study Across Greece. Journal Of Affective Disorders, 145, 308- 314.
Eisendrath, S؛ Chartier, M & Mclane, M. (2012). Adapting Mindfulness Based Cognitive Therapy For Treatment, Resistant Depression ]electronic version[. Cognitive and Behavioral Practice, 18, 362-370.
Eisendrath, S؛ Chartier, M & Mclane, M. (2012). Adapting Mindfulness Based Cognitive Therapy For Treatment, Resistant Depression ]electronic version[. Cognitive and Behavioral Practice,
Elkin, I., Shea, T., Watkins, J. T. et al. (1989). National Institute of Mental Health Treatment of Depression Collaborative Research Program: general effectiveness of treatments. Archives of General Psychiatry, 46, 971–۹۸۲٫
Escalante CP. Treatment of cancer-related fatigue: an update. Support Care Cancer 2003; 11(2): 79-83.
Fagundes CP, Glaser R, Alfano CN, Bennett A, Jeanette N, Povoski DSP, et al. Fatigue and herpesvirus latency in women newly diagnosed with breast cancer Brain, Behavior, and immunity 2012; 26(3): 394-400.
Falvo, D. (2005). Medical and psychosocial aspects of chronic illness and disability. Jones and Batlett publishers.
Farb, N. A. S., Segal, Z. V., Mayberg, H. M., Bean, J., McKeon, D., Fatima, Z., & Anderson, A. K. (2007). Attending to the present: mindfulness reveals distinct neural modes of self-reference. Social Cognitive and Affective Neuroscience, 2(4), 313–۳۲۲٫
Farooqi Y, Chaudhry, N. (2012). Depression and Anxiety Reported by Patients with
Cancer of Breast and Uterus. International Journal of Humanities and Social Science 2012; 8(2): 188-193.
Ferguson RJ, McDonald BC, Rocque MA, Furstenberg CT, Horrigan S, Ahles TA, Saykin AJ, Development of CBt for chemotherapy-related cognitive change: results of a waitlist control trial. Psychooncology 2010; 21(2): 176-86.
Fernandez, A, C., Wood, M, D., Stein, L, A, R., & Rossi, J, S, R. (2010). Measuring Mindfulness and Examining Its Relationship With Alchol Use and Negative Conseqces. Psychology Of Addictive Behaviour, 24, 608-616.
Finucane, A., Mercer, S. W. (2006). An exploratory mixed methoods study of the acceptability and effectiveness of mindfulness – based cognitive therapy for patients with active depression and anxiety in primary care ]ELECTRONIC VERSION[. BMC Psychiatry, 6, 1-14.
First, M. B., Spitzer, R. L., Gibbon, M., & Williams, B. W. (1996). Structural clinical inter view for DSM-IV-TR axis I disorder, clinical version, patient edition. (SCID-CV). Washington (DC), American Psychiatric Press.
Fisak, B, & VonLene, A, C. (2012).The Relation Between The Five Facts Of Mindfulness and Worry In A Non-Clinical Sample. Journal Of Mindfulness,3,15-21.
Fossa SD, Dahl AA, Loge JH. Fatigue, Anxiety, and Depression in Long-Term Survivors of Testicular Cancer . Journal of Clinical Oncology 2003; 21(7): 1249-1254.
Fresco, D., Segal, Z., Buis, T., & Kennedy, S. (2007). Relationship of posttreatment decentering and cognitive reactivity to relapse in major depression. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 75(3), 447–۴۵۵٫
Gabbard , G. (2000). Mood disorders: psychodynamic aspects. In: J. B. Sadock & V. J. Sadock (Eds). Kaplan & sadock comprehensive textbook of psychiatry. Baltimore: Lippincott Williams Williams.
Gahr, M., Schonfeldt- Lecuona, C., Kolle, M, A., Pfenninger, E & Freudenmann, R, W. (2013). Electroconvulsive Therapy In Patients With Diagnoses Other Than Major Depression And/Or Difficult Characteristics: A Combined Psychiatric- Anesthesiological Approach Based On A Retrospective Chart Analysis. Journal Of Psychiatry Research, 210, 159- 165.

جدول ۱-۳ حجم نمونه گروه های آزمایش

 

 

 

 

 

 

الگوهای مداخلاتی	گروه مشاوره ی آدلری	گروه باز سازی شناختی	گروه لیست انتظار
تعداد نمونه	N=15	N=15	N=15

ابزاراهای پژوهش :
برای جمع آوری داده ها در این پژوهش از ابزارهای زیر استفاده شده است :
پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی
پرسشنامه ای محقق ساخته به منظور گرفتن اطلاعات جمعیت شناختی اعضا . از قبیل : سن ، استان محل زندگی ، رتبه کنکور ، معدل تحصیلی تا کنون ، رشته تحصیلی ، شغل و تحصیلات پدر ، فرزند چندم در بین فرزندان خانواده .

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

2. مقیاس GHQ-28 [۳۴۳]

پرسشنامه سلامت عمومی نخستین بار توسط گلدبرگ (۱۹۷۲) به منظور اندازه گیری اختلالات روان پزشکی در جمعیت های غیر بالینی ساخته شد و امروزه به دلیل سهولت اجرا، اختصار و مقبولیت نزد کاربران یکی از گسترده ترین ابزارهای مورد استفاده است . از این مقیاس نسخه های متعددی در دامنه ۱۲ تا ۶۰ سوالی ساخته شده است . فرم ۲۸ ماده ای پرسشنامه دارای این مزیت است که برای تمامی افراد جامعه طراحی شده است و دارای چهار خرده مقیاس است :
علائم جسمانی : شامل موادی درباره احساس افراد نسبت به وضع سلامت خود و احساس خستگی آنهاست و نشانه های بدنی را در بر می گیرد و دریافتهای حسی بدنی را که اغلب با برانگیختگی های هیجانی همراهند ارزشیابی می کند مواد این پرسشنامه با حرف A در ۷ سوال اول مقیاس مشخص شده اند .
اضطراب و اختلال خواب : شامل موادی است که با اضطراب و بی خوابی مرتبط اند . که با حرف B در ۷ سوال دوم مقیاس مشخص شده اند .
اختلال در عملکرد اجتماعی : گستره توانایی افراد را در مقابله با خواسته های حرفه ای و مسایل زندگی روزمره می سنجد و احساسات آنان را درباره چگونگی کنار آمدن با موفقیت های متداول زندگی آشکار می کند که با حرف ‍C در ۷ سوال سوم مقیاس مشخص شده اند .
افسردگی وخیم : دربرگیرنده موادی است که با افسردگی وخیم و گرایش مشخص به خودکشی مرتبط اند و با حروف D در ۷ سوال آخر مقیاس مشخص شده اند .
به هر پاسخ از راست به چپ نمره صفر ، یک ، دو یا سه تعلق می گیرد . نمرات هر آزمون در هر یک از زیر مقیاس ها با هم جمع و نمره کلی سلامت روانی بدست می آید ( استورا، ترجمه ی دادستان ،۱۳۸۶ ).
در مطالعه ای که چونگ و اسپرز (۱۹۹۴) این پرسشنامه را روی ۲۲۳ نفر از بزرگسالان انجام دادند ضریب پایائی به شیوه باز آزمایی برابر ۵۵صدم و ضریب آلفا برای کل مقیاس برابر با ۸۸صدم بدست آمده است . همچنین پرسشنامه توسط مولوی (۲۰۰۲) در مورد دانشجویان ایرانی اجرا شد و آلفای کرونباخ محاسبه شده ۹۱صدم بدست آمد . این مقیاس به ۳۸ زبان ترجمه و دامنه گستره ای از جمعیت ها و فرهنگ های مختلف را مورد مطالعه قرار داده است و تا سال ۲۰۰۰ حدود ۷۰۰ مقاله درباره آن به چاپ رسیده است.و در ایران نیز موضوع بسیاری ازپژوهش ها و مطالعات بالینی و پیمایشی قرار گرفته است (نوربالا و همکاران ۲۰۰۴) .

2. مقیاس تاب آوری CD_ RIS

ابزار سنجش تاب آوری پژوهش حاضر ، مقیاس تاب آوری کانر و دیوید سون ( ۲۰۰۳ ) می باشد ، بررسی ویژگی های روان سنجی این مقیاس در ۶ گروه از جمله جمعیت عمومی انجام شده است و تهیه کنندگان این مقیاس بر این عقیده اند که پرسشنامه به خوبی قادر به تفکیک افراد تاب آور از غیر تاب آور در گروه های بالینی و غیر بالینی است و می تواند در موقعیت های پژوهشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرد .
این پرسشنامه ۲۵ گویه دارد و در یک مقیاس لیکرتی بین صفر ( کاملا نادرست ) و پنج ( همیشه درست ) نمره گذاری می شود که توسط محمدی (۱۳۸۴) هنجاریابی شده و ضریب پایایی ان با بهره گرفتن از الفای کرونباخ برابر ۸۹صدم گزارش شده است .
۳- مقیاس امیدواری
برای سنجش امیدواری در پژوهش حاضرازآزمون میلر (۱۹۸۸) استفاده شده است که نوعی ازآزمون های تشخیصی است این آزمون شامل ۴۹ گزاره از حالت های امیدواری و درماندگی می باشد که ماده های قید شده در آن بر مبنای تظاهرات آشکار یا نهان رفتاری در افراد امیدوار یا نا امید انتخاب شده اند . در آزمون میلر دامنه امتیازات کسب شده از ۴۰ تا ۲۴۰ متغیر می باشد و چنانچه فردی امتیاز ۴۰ را کسب کند کاملا درمانده و نمره ۲۴۰ حداکثر امیدواری را نشان می دهد .
آزمایش مقدماتی این معیار در آمریکا روی ۷۵ نفراز دانشجویان اجرا شد این آزمایش ماده های امید را به طور روشن از نظر سطح آمادگی ، ویژگی اعتبار تحت بررسی قرار داد . ضریب پایایی ۹۵% و اعتبار ( تست مجدد بافاصله ی دو هفته ۸۷ % و میانگین امیدواری ۶/۱۷۵ بر آورده شده است .
این ازمون برای اولین بار در ایران توسط سمیعی (۱۳۶۸) بر روی ۳۰ نفر از دانشجویان پسر رشته پرستاری اجرا شد و به منظور تعیین پایایی[۳۴۴] آن از روش ازمون مجدد[۳۴۵] با فاصله یک هفته استفاده شد .ضریب همستگی پیرسون بین دوسری از نمرات ازمون ۷۵% R= بر اورده شد .و میانگین ۳/۱۵۱ بوده است .
به منظور اطمینان از پایایی آزمون این پرسشنامه توسط محقق بر روی تعداد بیشتری (۱۵۲ نفر) از دانشجویان دختر و پسر مراکز تربیت معلم تهران اجرا گردید که ضریب آلفای کرونباخ ۵/۹۱% به دست آمد و میانگین به دست آمده ۱۹۶ بود.گزینه های آزمون در یک مقیاس ۵ درجه ای از بسیار مخالف۱ تا بسیار موافق ۵ نمره گذاری می شود اما ۱۲ شماره از پرسشنامه میلر از ماده های منفی تشکیل شده که در نمره گذاری این شماره ها بر عکس نمره می گیرند و عبارتند از :
(۱۱_۱۳_ ۱۶_۱۸ _ ۲۵ _ ۲۷ _ ۲۸ _ ۳۱ _ ۳۳_ ۳۴ _ ۳۸ _ ۳۹ ) و سوالهای شماره ۴۱ تا ۴۸ مخصوص بیماران مزمن است . سوال ۴۹ : ‹‹ میزان امیدواری خود را در حال حاضر با انتخاب یکی از شماره های زیر مشخص کنید ›› آزمودنی بایستی مقدار امیدواری خود را با انتخاب یکی از اعداد ۱ تا ۱۰ مشخص کند .که در آن ۱ حداقل امیدواری و ۱۰ حداکثر امیدواری را نشان می دهد .
روش تجزیه و تحلیل داده ها:
۱-روش های توصیفی مانند فراوانی ودرصد ،محاسبه میانگین ،انحراف معیار همچنین از نمودارهای آماری برای نمایش برخی از ویژگیهای گروه های مورد مطالعه استفاده شد.
۲-تحلیل کوواریانس پس آزمون با برداشتن اثر پیش آزمون با رعایت مفروضه ها (همگنی ضرایب رگرسیون، خطی بودن ، توزیع نرمال ویژگی مورد بررسی، مستقل بودن متغیر همراه از متغیر وابسته، همگنی واریانسها، مستقل بودن خطا، مستقل بودن متغیرها). سپس آزمون تعقیبی بن فرونی استفاده شد.
۳- استفاده از تحلیل واریانس یکطرفه در مواردی که مفروضات تحلیل کوواریانس بر قرار نبود
روش اجرا ، مراحل انجام پژوهش و جمع آوری داده ها :
– آماده سازی پروتکل های (طرح ها) درمانی:
این پژوهش به بررسی اثر بخشی دو شیوه مداخلاتی :
الف ) مشاوره آدلری ب) باز سازی شناختی مبتنی بر تمثیل ، به شیوه گروهی پرداخته است به این منظور ابتدا لازم بود برای هریک از شیوه های فوق پروتکل اجرایی مدونی تنظیم گردد . پس از انجام مطالعات وسیع در منابع خارجی و داخلی درباره رویکرد آدلری و رویکرد شناختی ، پروتکل های مداخلاتی نهایی تدوین شد که شرح مفصل جلسات در پیوست رساله ارائه شده است.
( در تدوین نهایی طرح با توجه به این که مخاطبین در اواخر سنین نو جوانی قرار دارند ، سطح یادگیری آنان مد نظر قرار گرفت و تا حد ممکن مفاهیم و آموزش ها برای سنین نوجوانی متناسب سازی گردیده است) .

امروزه این حق بصورت یک حق مستقل و بوسیله ی اوراقی که شبیه اوراق سهام هستند و در بورس قابل دادوسند هستند تنظیم شده است. انتقال این حق همانند انتقال سهم انجام می شود و قیمت آن تابع وضعیت بازار و رونق شرکت است.
حقوق غیر مالی :
حقوق غیر مالی به شخصیت صاحب آن بستگی دارد و قابل نرخ گذاری نیست و ا صل کلی در این نوع حقوق غیر قابل انتقال بودن این حقوق است . یکی از این حقوق غیر مالی ناشی از مالکیت سهم، حق شرکت در مجمع عمومی(عادی یا فوق العاده) و دادن رأی در این مجمع ها است. می دانیم که اعطای نمایندگی در این خصوص از طرف سهامدار به شخص دیگر طبق ماده ۱۰۲ ل.ا.ق.ت صحیح است.
یکی دیگر از این نوع حقوق،حق اطلاع است. حق اطلاع سهامداران از وضعیت شرکت، وسیله ای برای اجرای درست حق رأی است. هر سهامدار می تواند ۱۵ روز قبل از برگزاری مجمع عمومی در مرکز شرکت به صورت حسابها مراجعه کند و از تراز نامه صورتهای مالی رونوشت بگیرد.حق نامزد شدن برای سمتهای موجود در شرکت از جمله، عضو هیأت مدیره شدن، نیز از دیگر حقوق غیرمادی متصور برای سهامداران است.
البته واگذاری این نوع حقوق (غیر مالی) بصورت موقت صرفاً و برای چند بار محدود محل اختلاف و بحث نیست آنچه محل بحث و سوال است انتقال بخشی از این حقوق بصورت دائمی و همیشگی و سلب آن از دارنده و مالک اصلی آن به واسطه این انتقال دائمی است.
در حقوق ایران تکلیف مشخص نشده است. عده ای از حقوقدانان بنا به دلایلی با این نوع انتقال مخالف هستند و آنرا باطل می دانند از جمله دلایل مخالفان عبارت است از: الف: انتقال حقوق غیر مالی و از جمله حق رای بطور دائم باعث می شود دارندگان این حق جزو سهامداران نباشند و بالطبع این اشخاص دارای حق وابستگی چندانی به شرکت و منافع آن ندارند و این امر به ضرر شرکت تمام می شود.
ب: فلسفه شرکت و سهامداری اشخاص در آن حقوق مساوی برای سهامداران است که انتقال این حقوق این تساوی و همکاری را برهم می زند .
ج: حق رأی شخص در شرکت وابسته به آزادی شخص و محدود نمودن آن بطور دائم مخالف اخلاق حسنه است پس صحیح نیست از مجموعه آنچه گفته شد و اینکه حقوق غیر مالی به تنهایی فاقد ارزش مالی است می توان معتقد به عدم جواز این نوع انتقال بود.
مبحث سوم- شرایط اختصاصی انتقال و واگذاری سهام
شرایطی برای انتقال سهام باید رعایت گردد که در صورت عدم رعایت آنها ممکن است انتقال در مقابل شرکت و اشخاص ثالث قابل استناد نباشد. در این مبحث این شرایط را احصاء نموده و بررسی می نماییم.
گفتار اول: قبض اوراق سهام بی نام
در مورد اسناد در وجه حامل و از جمله در مورد سهام بی نام دارنده سند مالک آن شناخته می شود مگر اینکه خلاف آن با دلایل متقن ثابت شود. در مورد بعضی از عقود هم قبض شرط صحت و تحقق کامل عقد است و با قبض است که تملک کامل می شود. عده ای از حقوقدانان در مورد سهام هم اعتقاد به شرط دانستن قبض در ایجاد تملک کامل در انتقال سهم دارند.[۵۰]
عده ای دیگر چنین اعتقادی ندارند و صرف حصول توافق برای انتقال را شرط تملک و تکمیل مالیکت سهم دانسته اند و الزام به تسلیم و قبض را جزو تعهدات تبعی ناشی از عقد و انتقال دانسته اند.
بنظر می رسد که نظر گروه دوم که صرف حصول توافق و نه تسلیم و قبض را شرط وقوع و تکمیل مالیکت برای منتقل الیه می دانند با روح قانون و از جمله ماده ۳۹ ل.ا.ق.ت سازگارتر می باشد و با حصول توافق و ایجاب وقبول مالکیت بر سهام حاصل می شود و اثر قبض قابلیت استناد و تسهیل در جنبه اثباتی مالیکت است در مقابل اشخاص ثالث نه جنبه ثبوتی مالکیت.
پس هر گاه اوراق سهم هنوز تسلیم منتقل الیه نگریده ممکن است طلبکاران انتقال دهنده اوراق سهم را به تصور مالیکت او و اینکه اسناد در تصرف اوست توقیف کنند ولی منتقل الیه با ارائه مدارک انتقال و اثبات مالکیت خود می تواند خلاف اماره فوق الذکر را ثابت نماید و عدم قبض و تسلیم به او مانع از اثبات این امر نیست.
گفتار دوم: ثبت انتقال سهام با نام در دفتر ثبت سهام شرکت
در مورد سهام با نام هر نوع توافق بین طرفین صحیح و لازم الاتباع برای طرفین است ولی برای قابل استناد بودن این توافق و قرراداد در برابر شرکت و اشخاص ثالث ، انتقال باید در دفتر ثبت سهام شرکت هم به ثبت برسد و نام و مشخصات منتقل الیه بایستی در دفتر مزبور به ثبت برسد. بنابراین برای استفاده از حقوق و تعهدات سهامدار چنین سهامی در شرکت نامش باید بعنوان مالک سهام در دفتر مزبور ثبت شود البته انتقال دهنده هم باید مراتب انتقال را در دفتر مزبور امضاء و تأیید نماید.(ماده ۴۰ ل.ا.ق.ت)
در حقوق انگلیس هم شرکتها ملزم به داشتن دفاتری برای ثبت مشخصات سهامداران می باشند البته لزومی به ثبت مشخصات سهامدارانی که شرکت نامه را امضاء نموده اند و همچنین مشخصات سهامداران سهم بی نام نیست.[۵۱]
الف: تشریفات و نحوه ی ثبت انتقال
در قانون تجارت ایران اشاره شده است که در هنگام انتقال سهام با نام که کلیه مبلغ اسمی آن پرداخت شده است فقط لازم است انتقال دهنده دفتر ثبت سهام شرکت را امضاء کند اما اگر تمام مبلغ اسمی سهام پرداخت نشده باشد علاوه بر انتقال دهنده. منتقل الیه هم باید دفتر را امضاء و مشخصات او همراه آدرس در دفتر درج شود. البته اساسنامه نیز در هر شرکت نحوه و تشریفات ثبت انتقال را بیان می نماید.
دفتر ثبت سهام شرکت جزو دفاتر پلمپ شده شرکت نیست و شرکتها بنا به سفارش خود اقدام به تهیه آن می نمایند.
در حقوق انگلیس دفتر ثبت سهامداران وجود دارد و نام کلیه سهامداران در آن درج می شود. هنگام انتقال سهام اوراق ضمیمه انتقال تنظیم می شود که تسلیم شرکت می شود و با بهره گرفتن از آنها در دفتر ثبت سهامداران مذکور مشخصات انتقال دهنده حذف و مشخصات سهامدار جدید در دفتر ثبت می گردد. برخلاف حقوق ایران امضاء طرفین انتقال در دفتر ثبت سهامداران لازم نیست. ترتیب ثبت مشخصات سهامداران جدید در شرکتهای سهامی که سهام آنها در بورس عرضه می شود درحقوق انگلیس متفاوت از حالات فوق الذکر است و این امر توسط موسسات خاصی که در این امور به شرکتهای بورس مساعدت می رسانند انجام می شود هر نوع تقصیر آنها همانند قصور کارکنان شرکت محسوب می شود.
البته تشریفات و نحوه ثبت انتقال با توجه به اینکه سهام در بورس عرضه می شود یا در خارج بورس و یا انتقال بصورت قراردادی است یا قهری متفاوت است.
در انتقال در بورس، انتقال دهنده اوراق درخواست فروش و وکالتنامه ای (ضمیمه ج) با نام کارگزار تنظیم می کند و به او با حق توکیل به غیر وکالت می دهد تا حق امضاء اوراق و دفاتر مربوطه را داشته باشد.
غالباً کارگزاران هم پس از فروش سهام باظهر نویسی وکالتنامه به نماینده و واسطه شرکت در بورس وکالت در امضاء اوراق و دفاتر شرکت می دهند.
در بورس های انگلیس و از جمله بورس لندن شرکتها موظفند ظرف موعدی خاص پس از دریافت اسناد انتقال مشخصات منتقل الیه را در دفتر ثبت سهامداران ثبت نمایند که البته از سال ۱۹۹۳ به بعد این امر با رایانه انجام می شود و این امر توسط کارگزاران شرکت و بر اساس اسناد انتقال تنظیمی انجام می گیرد.
در حالتی که سهام در بورس قابلیت عرضه ندارد مثلاً سهام شرکت های سهامی خاص یا شرکت های سهامی عام که در بورس پذیرفته نشده اند، نحوه ثبت انتقال متفاوت است.
همانگونه که قبلاً گفته شد اگر تمام مبلغ اسمی سهام پرداخت شده باشد تنها امضاء انتقال دهنده، در دفتر نسبت سهم شرکت کافی است ولی اگر تمام مبلغ اسمی سهم پرداخت نشده باشد امضاء انتقال دهنده و منتقل الیه در دفتر مزبور لازم است و حتی باید مشخصات و آدرس منتقل الیه در دفتر مزبور ثبت شود.
البته در حقوق انگلیس تنها امضاء اوراق انتقال توسط متعاملین کافی است و با تسلیم این اوراق به دفتر ثبت سهامداران کافی برای ثبت انتقال در دفتر مزبور است. این روش به لحاظ عدم لزوم حضورمتعاملین در دفتر شرکت به تسریع و سهولت امر ثبت انتقال کمک می کند و استفاده از این شیوه در حقوق ایران مناسب به نظر می رسد و می توان از همین شیوه در حقوق ایران استفاده نمود زیرا امضاء متعاملین طریقیت دارد نه موضوعیت و این امضا و تأیید طرفین معامله به هر نحو که برای شرکت مسجل شود کافی برای ثبت انتقال در دفتر شرکت خواهد بود.
شرکتها می توانند این شیوه را در اساسنامه پیش بینی نمایند و این امر به شیوه فوق الذکر جنبه قانونی بیشتری می دهد و با هدف مقنن هیچ تعارضی ندارد. لازم به ذکر است که اعتقاد به لزوم حضور متعاملین در دفتر شرکت مستلزم مشکلات زیادی از جمله مراجعات مکرر مراجعین به شرکت و صرف هزینه های بسیاری است و با رایانه ای شدن ثبت امور شرکت بایستی پذیرفت صرف امضاء اوراق انتقال و ارائه آنها به شرکت و امور رایانه شرکت کافی برای ثبت انتقالات سهام شرکت می باشد.
البته گاهی تمامی سهام مندرج در ورقه سهم انتقال نمی یابد و انتقال دهنده بخشی از سهام مندرج در ورقه سهم را منتقل می نماید در این حالت مخصوصاً در حالتی که تنها امضاء اوراق انتقال را کافی برای ثبت انتقال در دفاتر شرکت بدانیم مشکلاتی از جمله عدم اعتماد طرفین معامله به تسلیم اوراق سهم یا پرداخت کل مبلغ معامله بدون تحویل گرفتن اوراق سهم مواجه می شویم که راه حلهای چندی در اینخصوص پیشی بینی شده است.
در حالتی که انتقال سهام بدون توافق و بصورت قهری انجام می شود تشریفات ثبت انتقال مقداری متفاوت است. انتقال قهری سهام در حالتهایی چند پیش می آید مثلاً در اثر فوت سهامدار و انتقال به ورثه…..
در اثر ورشکستگی سهامدار- مصادره سهام یا توقیف و فروش سهام در اثر اجرای احکام قضایی و…
در مورد فوت سهامدار ارائه گواهی انحصار وراثت و مفاصاحساب مالیاتی کافی برای ثبت نام ورثه در دفتر ثبت سهام شرکت است. در مورد اجرای احکام قضایی ارائه احکام قضایی از مرجع صلاحیتدار کافی برای ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام است
در موارد ملی کردن شرکتها هم صرف تسلیم تصمیم مرجع صلاحیتدار برای ملی کردن، جهت این امر کافی به نظر می رسد.
ب- اثر حقوقی ثبت
از نظر شرکت کسی سهامدار تلقی می شود که نام او به عنوان سهامدار در دفتر ثبت سهام شرکت به ثبت رسیده باشد و این شخص است که از حقوق و مزایای مالی و غیر مالی ناشی از سهم برخوردار خواهد بود.
همچنین هرگاه شرکت بخواهد تعهدات باقیمانده سهامدار از جمله پرداخت مابقی مبلغ اسمی سهام که پرداخت نشده است را مطالبه کند نیازمند شناسایی صاحب چنین سهمی است تا از این طریق مابقی مبلغ اسمی سهام را مطالبه نماید. به همین خاطر است که امضاء اوراق انتقال و تسلیم همراه با ورقه سهم به منتقل الیه کافی برای استناد در برابر شرکت شناخته نشده است و تنها پس از ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام است که دارنده جدید سهم می تواند در برابر شرکت مدعی داشتن حقوق ومزایا باشد مثلاً حق تقدم خرید سهام جدید را مدعی شود. هر چند انتقال بدون ثبت در دفتر هم صحیح و در روابط بین متعاملین سهام قابل استناد است ولی همانگونه که گفته شد در مقابل شرکت و اشخاص ثالث قابل استناد نمی باشد.
در حقوق انگلیس این قابلیت استناد و تفاوت بین آنها را تحت دو عنوان مالکیت از هم تفکیک می کنند: مالکیت انصافی سهام[۵۲] و مالکیت قانونی[۵۳]. البته لازم به ذکر است که انتقال سهم باید قانونی و بر اساس یک قرارداد صحیح انجام شود و صرف ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام شرکت کافی جهت ایجاد مالکیت صحیح قانونی برای منتقل الیه نیست و پس از ظاهر شدن بطلان انتقال می توان درخواست حذف نام منتقل الیه به عقد باطل از دفتر ثبت سهام را نمود.
هرگاه بعد از ثبت انتقال سهم در دفتر سهام، انتقال دهنده بصورت متقلبانه و مثلاً با تحصیل اوراق سهم المثنی اقدام به انتقال مجدد سهم نماید این انتقال فاقد اعتبار می باشد و شرکت کسی را مالک می شناسد که نامش زودتر در دفتر ثبت سهام شرکت به ثبت رسیده باشد.
در حقوق انگلیس هم هرکس زودتر اقدام به ثبت انتقال در دفتر ثبت سهامداران شرکت نماید مالک سهام شناخته می شود و هر نوع تأخیر در ثبت انتقال می تواند برای منتقل الیه خطرناک باشد و اماره قانونی مذکور را از دست می دهد . البته همانگونه که گفته شده ثبت انتقال در دفتر ثبت شرکت یک اماره قانونی است و با هر دلیل دیگری می توان خلاف آنرا ثابت کرد و هر نوع ثبت انتقال متقلبانه با دلایل قانونی قابل بطلان است. همچنین است در مورد هر نوع ثبت برخلاف مقررات قانونی و مخالف اساسنامه شرکت که در صورت اثبات در دادگاه صالح ، اصلاح این ثبت غیر قانونی و حذف نام منتقل الیه غیر قانونی از دفتر ثبت شرکت مقدور خواهد بود. البته در حقوق انگلیس اشتباهات قلمی در دفتر مزبور رأساً توسط شرکت قابل اصلاح است.
همانگونه که گفته شده ثبت انتقال در دفتر ثبت شرکت علاوه بر شرکت در مقابل ثالث هم انتقال را قابل استناد می سازد و سهام را از توقیف توسط طلبکاران انتقال دهنده محفوظ می دارد و در صورت عدم ثبت انتقال، انتقال دهنده نمی تواند به بهانه انتقال سهام طلبکاران را از توقیف سهام بابت طلب خود باز دارد. بنابراین همواره منتقل الیه برای احتراز از این خطرات بایستی سعی کند هر چه سریعتر نسبت به ثبت انتقال در دفتر ثبت سهام اقدام کند.
گفتار سوم- شرایط واگذاری ونقل و انتقال سهام در بورس اوراق بهادار
بورس اوراق بهادر تشکیلاتی است جهت عرضه سهام شرکتها و مشارکت بخش خصوصی در سرمایه گذاریهای تولیدی و … همچنین جذب سرمایه ها و نقدینگی سرگردان جامعه که در پی یافتن محلی برای سرمایه گذاری مطمئن و بدون ریسک و یا حداقل کم خطر هستند تا با کمترین خطر، مناسب ترین و بادوام ترین سود را در پی داشته باشد همچنین بورس محلی است که دولتها می توانند از آن طریق بهترین کنترل را بر بازار سرمایه داشته باشند وسرمایه گذاریها را در یک مسیر مشخص هدایت نمود. امروزه در سطح جهان رونق در بازارهای بورس نشانه پویایی اقتصادی و کسادی بازار بورس بیانگر بیماریهای اقتصادی شمرده می شود. از زمان پیدایش سیستم بورس در جهان هرگاه رکود اقتصادی جهان را فرا گرفته است این رکود و تنزل در بازارهای بورس به شدیدترین شکل نمودار شده است. رکود اقتصادی دهه ۴۰ میلادی همچنین رکود اقتصادی اخیر (سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹ میلادی) ابتدا در اقتصاد آمریکا و سپس در سرتاسر جهان به تمامی بازارهای بورس کشیده شده و سقوط شاخصها در تمامی بورسهای جهان به بی سابقه ترین شکل ممکن ظاهر گردید.
پس بورس اوراق بهادار یکی از نهادهای اقتصاد در جهان شناخته می شود و بورس پر رونق و فعال نشانه ی اقتصاد سالم و پویاست و دولتها همواه سعی در ایجاد قوانین و مقرراتی در جهت ساماندهی این بازار به بهترین نحو ممکن می نمایند. در قانون جدید بورس ایران صحبت از تشکیل کمیته ای به نام کمیته ریسک شده است.با توجه به اینکه مسئولیت کمیته ریسک بررسی و اطلاعات رسانی در مورد شرکت ها و یا صنایعی است که رشد غیر منطقی قیمت آنها می تواند حباب گونه باشد، اما در نحوه سیاست گذاری های سازمان در رابطه با فعالیت این کمیته دو نکته اساسی وجود دارد : اول اینکه نحوه برخورد با مواردی که از نظر کمیته ریسک قابل تذکر بوده اند بسیار جنجالی بوده و در واقع اخطار مسئولان این کمیته در جایی بازتاب داده می شود که کسانی که قصد بالا بردن قیمت سهام را داشته اند سود خود را بدست آورده اند و دست کم بخش عمده ای از سهام خود را به سرمایه گذاران غیر حرفه ای واگذار نموده اند. در این زمان با انتشار نظرات کارشناسان کمیته در مورد قیمت سهام، روند نزولی قیمت سهم آغاز شده و برخلاف رسالت کمیته ریسک این سهامداران جزء هستند که به واسطه خریدهایی که در قیمت های بالا داشته اند بیش از همه دچار زیان می شوند.
دومین نکته ای که در مورد فعالیت این کمیته وجود دارد به یکسو نگری سازمان بورس در رابطه با قیمت ها مروبط می شود، در واقع چرا اظهار نظرهای کمیته تنها در زمان رشد قیمت به اطلاع بازار میرسد؟
سازمان بعنوان یک عضو بی طرف همانگونه که نگرانی های خود را در مورد رشد بی رویه قیمت اعمال می کند باید در مورد کاهش بی منطق قیمتها نیز همین شیوه را انجام می دهد زیرا اگر رشد بی رویه قیمت باعث زیان عده ای از سرمایه گذاران در کوتاه مدت شود کاهش بی منطق قیمت ها نه تنها باعث زیان عده ای دیگر می شود بلکه اثرات مخرب در جلب اعتماد سهامداران تا چندین دهه خواهد داشت.
بنابراین قوانین بازار بورس و اوراق بهادار ضوابطی برای ساماندهی این بازار و حداکثر حمایت از حقوق و دارایی های سرمایه گذاران در این عرصه و نحوه پذیرش شرکتها در بورس را در بر می گیرد و یا شرایط سهام شرکت پذیرفته شده در بورس و…. را بیان می نماید. اینک دو دسته از شرایط را بررسی می کنیم.
الف) شرایط شرکت عرضه کننده سهام
هر نوع سهامی قابل عرضه و دادوستد در بورس نیست بلکه ضوابط و مقرراتی توسط دولتها تنظیم می شود که بر اساس این مقررات شرکتها می توانند با تطببیق خود با ضوابط صلاحیت حضور در بورس را تحصیل نمایند.

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

 

• نسبت سود خالص به فروش (حاشیه سود خالص)[۷۶]:

 

حاشیه سود خالص، سودآوری درآمدها را نشان می دهد که میار مهمی برای ارزیابی عملکرد عملیاتی می باشد. این نسبت از تقسیم سود خالص بر فروش خالص به دست می آید (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۲).
لزوماً یک نسبت سودخالص به فروش پایین، نشانه نامطلوب بودن وضعیت سودآوری شرکت نمی‎باشد. زیرا ممکن است نرخ پایین سود خالص به فروش با گردش سریع دارایی‎ها و حجم فروش زیاد، سود زیادی را برای شرکت ایجاد کند (اسماعیل پور، ۱۳۷۷، ص ۱۶۵-۱۶۴).

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

1. نسبت سود عملیاتی به فروش[۷۷]:

نسبت سود عملیاتی به فروش یا نسبت سود عملیاتی، سودآوری فروش را قبل از کسر بهره و مالیات نشان می‎دهد و منظور از آن کارآیی مدیریت در کنترل هزینه‎های عملیات شرکت است. این نسبت از تقسیم سود عملیاتی برخالص فروش محاسبه می‎شود (اسماعیل پور، ۱۳۷۷، ص ۱۶۴-۱۶۳).

1. نسبت بازده کل دارایی ها[۷۸]: (ROA)

بازده کل دارایی‎ها، نحوه به کارگیری از منابع شرکت در جهت تحصیل سود از سوی مدیریت را مورد سنجش و ارزیابی قرار می‎دهد. هر چه این بازده بالاتر باشد، کارایی شرکت در به کارگیری از دارایی‎ها و منابع بهتر خواهد بود. این نسبت از تقسیم سود خالص بر متوسط دارایی های شرکت بدست می آید (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۳).
۵٫ نسبت بازده حقوق صاحبان سهام[۷۹]: (ROE)
نرخ بازده حقوق صاحبان سهام را نرخ بازده ارزش ویژه نیز می‎نامند. با بهره گرفتن از این نسبت سود شرکت در ازاء هر یک ریال حقوق صاحبان سهام محاسبه می‎شود. این نسبت از تقسیم سود پس از کسر مالیات بر متوسط حقوق صاحبان سهام به دست می آید (پی نوو، ۱۳۸۲، ص ۵۳).
برای صاحبان سهام این نسبت از سایر نسبت‎ها مهم‎تر می‎باشد. زیرا که نتایج حاصل از سرمایه‎گذاری هایشان را نشان می‎دهد (اکبری، ۱۳۷۱، ص ۴۵).
۶٫ نسبت نرخ بازده سرمایه‎گذاری[۸۰]: (ROI)
در چند دهه قبل شرکت دوپونت، روشی را برای تفکیک و ارتباط صورت های مالی با یکدیگر ارائه داد که اصطلاحاً به «سیستم دوپونت» معروف شد. هدف اصلی این سیستم ارائه معیاری جهت سنجش عملکرد مدیریت از طریق محاسبه بازده سرمایه‎گذاری می‎باشد. این نسبت از حاصلضرب گردش سرمایه در نسبت سود خالص به فروش به دست می آید. گردش سرمایه نیز از تقسیم فروش خالص بر سرمایه به کار گرفته شده بدست می آید، که منظور از سرمایه به کار گرفته شده، مجموع سرمایه در گردش خالص و دارایی‎های ثابت یا جمع کل دارایی‎ها است.
اگر مجموع سرمایه در گردش خالص و دارایی‎های ثابت را بپذیریم، در آن صورت « ROI» در واقع همان نرخ بازده سرمایه بکار گرفته شده یا «ROCE» می‎باشد و اگر جمع کل دارایی‎ها را پذیرفتیم، «ROI» در واقع همان نرخ بازده کل دارایی‎ها یا «ROA» می‎باشد و در نتیجه گردش سرمایه همان گردش کل دارایی‎هاست (قدرتیان، ۱۳۸۱، ص ۵۷).
۲-۳-۳-۱-۳-۵- نسبت‎های مالی مربوط به سرمایه‎گذاری سهامداران (ارزش بازار):
گردش سرمایه
آخرین گروه از نسبت‎ها، نسبت‎های مالی مربوط به سرمایه‎گذاری سهامداران می‎باشد. این نسبت ها معیارهایی هستند که بین قیمت بازار و ارزش دفتری هر سهم و سود ارتباط برقرار می کنند (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۵). مهمترین این نسبت‎ها عبارتند از:

1. نسبت سود هر سهم[۸۱]: (EPS)

نشان‎دهنده مبلغ سود به دست آمده به ازاء هر سهم می‎باشد. چنانچه در ساختار سرمایه شرکت، سهام ممتاز وجود داشته باشد، برای تعیین مبلغی که به سهام عادی تخصیص می‎یابد، ابتدا باید سود سهام ممتاز را از سود خالص کسر نمود. برای محاسبه این نسبت ابتدا سود سهام ممتاز را از سود خالص (سود پس از کسر مالیات) کسر نموده و آنرا بر تعداد سهام منتشره تقسیم می کنیم. تعداد سهام عادی در دست سهامداران از کسر سهام منتشره از سهام خزانه به دست می آید (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۵).

1. نسبت سود تقسیمی هر سهم[۸۲]: (DPS)

این نسبت نشان دهنده مبلغ سودی است که شرکت بابت هر سهم پرداخت می‎کند. برای محاسبه این نسبت، رقم متعلق به سود تقسیمی سهام را بر تعداد سهام عادی منتشره که در دست سهامداران است تقسیم می‎شود.
اگر در یک سال در تعداد سهامی که در دست سهامداران بود تغییرات فاحشی رخ دهد، برای محاسبه نسبت‎های مالی مربوط به هر سهم باید از میانگین تعداد سهامی که در دست مردم است استفاده کرد (پی نوو، ۱۳۸۲، ص ۴۹).

1. نسبت قیمت به سود (P/E):

نسبت قیمت به سود به منظور ارزیابی ارتباط بین ارزش بازار سهام و سود هر سهم می‎تواند مورد استفاده قرار گیرد. در واقع این نسبت نظر سهامداران را نسبت به شرکت ارزیابی می کند. این نسبت از تقسیم قیمت روز هر سهم بر سود هر سهم به دست می آید.
هرچه این نسبت بالاتر باشد نشانه مطلوبتر بودن این نسبت می باشد، چرا که شرکت در نظر عموم سرمایه گذاران دارای آینده روشنی می باشد (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۵).

1. نسبت سود پرداختنی[۸۳] (درصد سود پرداختنی):

نسبت سود پرداختنی، سود نقدی را که به سهامداران پرداخت می شود را، به صورت درصدی از سود هر سهم بیان می‎کند. این نسبت از حاصل تقسیم سود تقسیمی هر سهم بر سود هر سهم به دست می آید (پی نوو، ۱۳۸۲، ص ۵۰).

1. نسبت پوشش سود سهام:

پوشش سود سهام به تعداد دفعاتی که سود سهام واقعی که از طریق سودها و منافع جاری شرکت قابل پرداخت خواهد بود، اطلاق می‎شود. این نسبت با تقسیم حداکثر سود سهامی که از منافع جاری قابل پرداخت می‎باشد بر سود سهام واقعی برای سهامداران عادی محاسبه می گردد.
بالا بودن این نسبت، نشان دهنده این است که بخش زیادی از سودها و منافع حاصله شرکت در خود شرکت موجود است و اینکه شرکت در حال سرمایه‎گذاری بر روی آن، جهت نیل به رشد درآمدی مناسب در آینده است.
البته منظور از صورت کسر، مجموع سود فعالیت‎های عادی بعد از مالیات و سود (زیان) غیر مترقبه‎ای است که در طول دوره حسابداری تحقق می‎یابد. در محاسبه EPS، سود بعد از مالیات کفایت کرده ولیکن در محاسبه پوشش سود سهام و DPS سود و زیان غیرمترقبه مؤثر می باشد ( انواری رستمی، ۱۳۷۸، ص ۲۶۵-۲۶۴).

1. نسبت بازده سود سهام:

بازده سود سهام از معیارهای سنجش سهامداران از میزان بازده سرمایه‎گذاری بر روی سهام عادی طی یک دوره مالی می‎باشد. این نسبت با تقسیم سود سهام پرداختی به هر سهم بر متوسط قیمت بازار هر سهم محاسبه می شود (مدرس و عبداله زاده، ۱۳۸۴، ص ۳۶).

1. نسبت ارزش دفتری هر سهم:

ارزش دفتری هر سهم عادی، از تقسیم خالص دارایی های متعلق به سهامداران عادی(مجموع حقوق صاحبان سهام پس از کسر حقوق سهامداران ممتاز) بر تعداد سهام عادی منتشره محاسبه می شود. (پیشین، ۱۳۸۴، ص ۳۶).

1. نسبت ارزش بازاری به ارزش دفتری هر سهم:

نسبت ارزش بازاری به ارزش دفتری هر سهم یا نسبت  از محاسبه قیمت بازار بر قیمت دفتری هر سهم محاسبه می گردد (قدرتیان، ۱۳۸۱، ص ۶۲).

مخدر و حتی خوگری و نیز استعمال تفننی بدان، تاریخی طولانی دارد. لیکن از قرن نوزدهم به بعد است که به سبب تأثیر فراوان بر جنبه های متفاوت زندگی اجتماعی انسانها، توجه بسیاری را به خود جلب کرده است.
تحقیقات تاریخی و مردم شناختی نشان داده است که استفاده از مواد مخدر در گذشته صرفاً به بزرگسالان محدودبود و نوجوانان و جوانان به آن روی نمی آوردند. مصرف مواد مخدر به طور پراکنده در مراسم اعتقادی و مذهبی منحصراً توسط گروه های خاصی در شرایط معینی صورت می گرفت. اما بعدها هنگامی که مرفین، هروئین و کوکائین به بازار آمد، مواردی از اعتیاد جوانان نیز مشاهده شد. در دهه ۱۹۶۰ تعداد معتادان به این پدیده آنقدر اندک بود که توجه اجتماعی را در مقایسه وسیع به خود جلب نمی کرد، اما در اوایل دهه ۱۹۷۰ استفاده از مواد مخدر ناگهان در میان جوانان و نوجوانان شایع شد و به صورت مسأله ای جهانی در آمد و ابعاد همه گیر آن به صورت یک موج از قاره ای به قاره دیگر گسترش یافت و در دنیای هیپیگری ماری جوانا[۱] برای تفریح اشتراکی و گروهی شد و همراه با موسیقی و عشق به عنوان سه رکن اساسی فرهنگ هیپی ها متجلی گردید. [۲] مشکل این آفت ویرانگر در دهه مذکور به چند کشور صنعتی ثروتمند جهان محدود می شد، اما اینک به یک معضل جهانی تبدیل شده و آثار تخریبی آن بیشتر متوجه کشورهای توسعه نیافته شده است که اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش احساس می شود.
اهداف پژوهش
هدفهای اصلی

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

1. 1. شناسایی علل اجتماعی که در اعتیاد به مواد مخدر مؤثر هستند.

1. شناسایی علل عاطفی که موج اعتیاد به مواد مخدر شده اند.
2. شناخت عوامل تحصیلی که منجر به اعتیاد شده اند.

هدفهای فرعی

1. 1. تعیین رابطه بین وضعیت اقتصادی و اعتیاد به مواد مخدر

1. تعیین رابطه بین میزان تحصیلات و اعتیاد به مواد مخدر
2. تعیین رابطه بین سن جنسیت و اعتیاد به مواد مخدر
3. شناخت مواد مخدری که بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد.

پرسش فرضیه های پژوهش :
پرسشهای پژوهش

1. آیا کنترل خانواده بر اعتیاد جوانان مؤثر است؟
2. آیا وضعیت اقتصادی در اعتیاد جوانان تأثیر گذار است؟
3. آیا مذهب در اعتیاد تأثیرگذار است؟
4. آیا میزان تحصیلات در اعتیاد به مواد مخدر مؤثر است؟
5. آیا پرخاشگری در کودکی بر اعتیاد در جوانی مؤثر است؟

فرضیه های پژوهش

1. میزان تأثیر کنترل خانواده بر بروز اعتیاد
2. میزان تأثیر وضعیت اقتصادی بر بروز اعتیاد
3. میزان تأثیر مذهب بر بروز اعتیاد
4. میزان تأثیر تحصیلات بر بروز اعتیاد
5. میزان تأثیر پرخاشگری بر بروز اعتیاد

تعاریف نظری و عملیاتی
اعتیاد : اعتیاد را به عادت کردن[۳]، خو گرفتن، خوگر شدن، و خود را وقف عادتی نکوهیده کردن معنی کرده اند. به عبارت دیگر، ابتلای اسارت آمیز به ماده مخدر که از نظر جسمی یا اجتماعی زیان آور شمرده شود اعتیاد نام دارد.
اصطلاح اعتیاد به سهولت قابل تعریف نیست، اما عواقب آن به صورتهای مختلف نظیر کم شدن تحمل[۴]و وابستگی بدنی[۵] هویدا می شود.
در طب جدید به جای کلمه اعتیاد، وابستگی به دارو [۶] به کار می رود که دارای همان مفهوم دقیق تر و صحیح تر است. مفهوم این کلمه آن است که انسان بر اثر کاربرد نوعی ماده شیمیایی از نظر جسمی و روانی به آن وابستگی پیدا می کند، به طوری که که بر اثر دستیابی و مصرف دارو، احساس آرامش و لذت به او دست می دهد؛ در حالی که نرسیدن دارو به خماری، دردهای جسمانی و احساس ناراحتی و عدم تأمین دچار می شود (فدائی و سجادی، ۱۳۶۵، ۱۹) .
معتاد : معتاد کسی است که در اثر مصرف مکرر و مداوم، متکی به مواد مخدر یا دارو شده باشد، یا به عبارت دیگر قربانی هر نوع وابستگی دارویی یا روانی به مواد مخدر معتاد شناخته می شود (برژره، ۱۳۶۸: ۵)
بنابراین، معتاد به کسی گفته می شود که در نتیجه استعمال متمادی دارو در بدن وی حالت مقاومت اکتسابی ایجاد شده به شیوه ای که استعمال مکرر آن موجب کاسته شدن تدریجی اثرات آن می گردد. از این رو، پس از مدتی شخص مقادیر بیشتری از دارو را می تواند بدون بروز ناراحتی تحمل کند و در صورتی که دارو به بدن وی نرسد، اختلالات روانی وفیزیکی موسوم به سندرم محرومیت (عوارض و تظاهرات جسمانی و روانی در موقع نرسیدن مواد مخدر به بدن) در او ایجاد می شود. (اورنگ، ۱۳۶۷: ۵) .
دارو مخدر : از نظر آسیب شناسی که پس از آن مصرف چنان تغییراتی را در انسان به وجود آورد که از نظر اجتماعی قابل قبول و پذیرش نباشد و اجتماع نسبت به آن حساسیت و واکنش نشان دهد.
آن دارو مخدر است (ستوده ۱۳۸۲ ص ۱۹۲) هر ماده ای که با تأثیر روی وظایف سیستم مرکزی اعصاب قادر به ایجاد تغییرات روانی، رفتاری و جسمانی در انسان باشد ماده مخدر نامیده می شود. (پروانه مجد۱۳۸۲)
همسالان : افراد متعلق به این گروه ها از موقعیت و وضعیت نسبتاً مساوی و روابط نزدیک برخوردارند و کاملاً حول محور منافع و علایق اعضا قرار دارد. (ستوده ، ۱۳۸۱، ص ۴۴)
جرم : هر عملی که در خور مجازات باشد جرم است (دورکیم)، جرم عملی است که برخلاف یکی از موارد قانون مجازات عمومی هر کشور باشد و مجرم کسی است که در زمان معینی عمل او برخلاف مقررات قانون رسمی کشور باشد (صناعی ۱۳۴۱)
خانواده : خانواده، اساسی ترین نهاد جامعه پذیر کردن کودکان، بویژه در سالهای حساس اولیه زندگی است. خانواده تحت شرایط صحیح کودکان را آماده می سازد تا توانایی های بالقوه خود را شناسایی کنند و به عنوان افراد بالغ نقشهای سودمندی را در جامعه برعهده گیرند. کودکان در فرایند جامعه پذیری در خانواده، امر و نهی والدین، تقلید و همانند سازی را که از مهمترین شیوه های انتقال ارزشها، هنجارها و سنتهای اجتماعی است، یاد می گیرند. در حقیقت در خانواده است که کودکان می آموزند که چه چیزی درست و چه چیزی غلط است و چه چیزی خوب و چه چیزی بد. (ستوده ، ۱۳۸۲، ص ۴۰)
وسایل ارتباط جمعی : به ابزاری گفته می شود که در یک جامعه از آن برای ابلاغ پیامها و بیان افکار و انتقال مفاهیم به دیگران استفاده می شود.
مدرسه : نخستین محیطی که کودک بعد از خانواده وارد آن می گردد مدرسه است. مدرسه به خاطر تدوین وظایف و حقوق افراد و انتقال ارزشهای اجتماعی با وسایل مؤثری که برای کنترل اجتماعی در اختیار دارد یکی از مراکز مهم اجتماعی کردن فرد تلقی می گردد.
معرفی متغیرهای مستقل و وابسته :
تأثیر علل و عوامل اجتماعی و عاطفی در گرایش به اعتیاد
متغیر مستقل متغیر وابسته
فصل دوم
بررسی پیشینه پژوهش
تاریخچه اعتیاد :
مصرف مواد مخدر شاید بهتر از دیگر انواع انحرافات نشان میدهد که تا چه خدی هر جامعه ای، بر حسب زمان، مکان، جنس، سن، قوم، قبیله، طبقه مسائل جامعوی را تعریف، تجدید و باشکال متفاوت تعبیر و ارزش گذاری میکند. کاربرد «مواد مخدر» بعنوان آرام بخش یا «نوشدارو» و نیز بعنوان «مکیف» و «نشعه و خلسه آور» از ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد برای سومبریان، بابلیان و مصریان … شناخته شده بود تا بدان حد که در برخی از ادیان و در میان بعضی از اقوام مصرف اندک آن جنبه آئینی و قداست داشته است بطوری که در دین زرتشت گرد دانه درخت هوم را در شیر حل کرده در پاره ای از مراسم دینی میخوردند؛ آرتک ها در جریان تقدیم قلب تپان قربانی انسان به خورشید خداجوانی را مخدر میساختند و در مسیحیت، شراب بعنوان محملی برای گردهمائی و تجدید مودت و نمادی از خون مسیح هم بوده باشد، در اکثر اعیاد و مراسم دینی نوشیده میشود. کاربرد توتون و تنباکو در میان سرخ پوستان نیز بیشتر جنبه آئینی و تشریفاتی داشته بویژه «هم چپقی» برای برقراری و دوام صلح، بصورت نمادین، از اهمیت وافری برخوردار بوده است. توتون و تنباکو تنها در دست سفید پوستان سوداگر اروپائی بماده مصرف روزانه تبدیل شدند و گرنه سرخپوستان استفاده آن ها را به اعیاد و آئین ها، بوسلیه افراد برجسته، محدود کرده بودند.
کاربرد حشیش در تاریخ ایران زمین نقش حساسی داشته است :
بطوری که فرقه اسماعیلیه را «حشاشیون» نیز مینامند. برخی از واژه شناسان اروپائی معتقدند که واژه assassin فرانسه بمعنای «قاتل» تحریف شده واژه «حشاشیون» میباشد که بعدها اسم مصدری بصورت assassina یا «آدم کشی» نیز از آن ساخته اند.

هم سو بودن و مطابقت با اهداف و چشم اندازهای سازمانBSCتوانایی در ارزیابی جنبه های غیر مالی سازمانEFQM, BSCقابلیت تغییر و انعطاف پذیری با توجه به تغییر اهداف و چشم اندازها و استراتژی هاBSCقابلیت بکارگیری در واحد های مختلف سازمانEFQM, BSCدارا بودن قابلیت کاربرد آسانBSCمیزان مشارکت کارکنان در پیاده سازی مدلBSCقابلیت ایجاد بازخور سریع در مورد فعالیت های حیاتی و اساسی سازمانEFQMتوانایی در ایجاد بهبود مستمر در فعالیت های اصلی سازمانEFQM

با توجه به نتایج بدست آمده از دیدگاه های کارشناسان و خبرگان که در جدول ۳-۲ ذکر شد به نظر می رسد مدل ارزیابی متوازن یا BSC برای ارزیابی دقیق تر و بهتر عملکرد شرکت آب و فاضلاب جنوبشرقی استان تهران مناسب تر است
۱۴-۲- تاریخچه و پیشینه تحقیق :
در طی قرن بیستم مدلهای گوناگون ارزیابی عملکرد سازمانها توسط متخصصان امر ارائه گردیده است که اولین آنها ارزیابی عملکرد سازمان بر اساس شاخص های مالی بوده و جدید ترین آن مدل کارت امتیازی متوازن و [۲۹]EFQM میباشد که علاوه بر شاخص های مالی به عوامل دیگری چون رضایت مشتری و بهبود فرایندها نیز توجه دارند. مطالعه سازمانها و ارائه الگوی مناسب ارزیابی عملکرد برای آنها و پیاده سازی این مدلها همواره مورد توجه مدیران و پژوهشگران مدیریت بوده است .برای مثال مدل ارزیابی عملکرد بر اساس کارت امتیازی متوازن که اولین بار توسط ۲ تن از محققان دانشگاه هاروارد در سال ۱۹۹۲ ارائه شد، در چندین شرکت آمریکایی پیاره سازی شد که نتایج قابل توجهی در بر داشت .همچنین در داخل کشور نیز تحقیقات فراوانی در این خصوص صورت گرفته است که به ۲ مورد آن در ذیل اشاره مینماییم.
۱-۱۴-۲- تحقیقات داخلی
از جمله تحقیقات در زمینه ارزیابی عملکرد، تحقیقاتی است که در زیر به آن اشاره شده است. این تحقیقات در زمینه ارزیابی عملکرد، شاخص ها و ویژگی شاخص ها صورت پذیرفته اند. ابتدا به صورت خلاصه وار به آنها اشاره می کنیم و سپس، استنباط خود را از مجموع این تحقیقات در قالب الگوی نظری تحقیق بیان خواهیم کرد.
– طراحی و تحلیل سیستم ارزیابی عملکرد واحدهای توزیع برق، هاشم عمرانی، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد، راهنما: دکتر محمدعلی آزاده، دانشکده فنی دانشگاه تهران، مهندسی
صنایع، ۱۳۸۵٫
این پژوهش، برای ارزیابی عملکرد، شاخص های بهره وری، کارآیی، مقادیر مازاد، کمبودها در ورودی و خروجی ها در شرکتهای توزیع برق، مناسب به شمار آمده است. از جمله ویژگیهای مفید این تحقیق، می توان به روش آن اشاره کرد که در آن از روش های تحلیلی ویژه ای برای استنباط و آزمون فرضیات و یا سوال ها استفاده کرده است. این تحلیل ها، عبارتند از:
استفاده از روش تحلیل پوشش داده ها ،حداقل مربعات معمولی تصحیح شده و تحلیل مولفه های اصلی از جمله یافته های تحقیق و پیشنهادات آن می توان به ارائه مدلی یکپارچه و جامع برای ارزیابی عملکرد شرکت های توزیع برق اشاره کرد که به دلیل دولتی بودن شرکت مورد بررسی، از این تحقیق جهت تحلیل جامعه آماری پژوهش خود، استفاده کردیم.
– سیستم ارزیابی عملکرد مراکز تحقیقاتی با بهره گرفتن از کارت امتیازی متوازن، موردکاوی مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، آرمان ساجدی نژاد، به راهنمایی دکتر سیدکمال چهارسوقی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده فنی دانشگاه تربیت مدرس، مهندسی صنایع، ۱۳۸۵٫
این پژوهش از نظر جامعه آماری آن که شرکتی دولتی به شمار می رود، الگوی خوبی برای پژوهش ما به شمار می رود. هم چنین به دلیل گرایش این تحقیق، به الگوی کارت امتیازی متوازن، تشابه این تحقیق، مفید واقع گردید. روش تحقیق از نوع مطالعه کتابخانه ای و مصاحبه به شمار می رود.
یافته های تحقیق شامل طراحی نقشه استراتژیک سازمان و پیاده سازی مدل BSC و طراحی شاخص های ارزیابی عملکرد برای پروژ ه های تحقیقاتی هستند.
– طراحی و تبیین مدل ارزیابی عملکرد شعب بیمه دانا با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ها، مریم دانشور، به راهمایی دکتر عادل آذر، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس – رشته مدیریت صنعتی، ۱۳۸۵٫
تحقیق نامبرده از نوع کاربردی است و جامعه آماری آن شامل کلیه شعب بیمه دانا به جز شعب تهران می باشد. داده ها به روش مصاحبه، نظرسنجی و مطالعات کتابخانه ای گردآوری شده اند. مولفه های ورودی و خروجی مورد ارزیابی قرار گرفتند. از مولفه های ورودی، هزینه های عمومی و اداری، مهارت نیروی انسانی، تعداد نمایندگی، موقعیت جغرافیایی و از مولفه های خروجی، تعداد بیمه نامه های صادره، مبلغ بیمه نامه های صادره، تعداد خسارتهای پرداختی، مبلغ خسارتهای پرداختی بودند که مورد ارزیابی قرار گرفتند.
– بررسی دیدگاه مدیران نسبت به شیوه های ارزیابی عملکرد در سطح شرکت آب و فاضلاب استان خراسان، عباس شیرمحمدی، استاد راهنما دکتر حسینعلی کوهستانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، مجتمع عالی آموزش و پژوهش صنعت آب و برق، ۱۳۸۰٫
جامعه آماری این تحقیق معاونین و مدیران شاغل در ستاد شرکت آب و فاضلاب استان خراسان و مدیران ادارات آب و فاضلاب دیگر شهرهای استان خراسان بودند.
سوالات تحقیق مطرح شده به این قرار بودند:

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

• نگرش مدیران مورد پژوهش نسبت به تأثیر ارزشیابی شیوه های موجود بر بهینه شدن عملکرد آنان چگونه است؟
• نگرش مدیران فوق نسبت به تأثیر سایر شیوه های ارزشیابی بر بهینه شدن عملکرد آنان چگونه است؟

آنچه از این تحقیقات بدست آمد این بود که نگرش مدیران ستادی در مورد شیوه های موجود ارزشیابی منفی است ولی اکثر مدیران صفی در این مورد نگرش مثبت داشتند. همچنین همه مدیران ارزشیابی به روش مصاحبه را بسیار مفید تشخیص داده اند. همچنین دخالت دادن نظرات یک رده بالاتر را در ارزشیابی خود تائید می نمایند.

بشر در طول قرن ها به گیاهان به عنوان منبعی از کربوهیدرات، پروتئین و چربی وابستگی کامل داشته است. عمدتاً یکسری از واکنش های شیمیایی که واسطه آنزیمی دارند، در گیاه زنده به عنوان متابولیسم شناخته می شوند. این واکنش های شیمیایی با هم هماهنگ شده تا مسیرهای متابولیکی که در آنها سنتز مولکولهایی مثل قندها، اسیدهای آمینه، اسیدهای چرب عمده، نوکلئوتیدها و پلیمرهای حاصل از آنها (DNA RNA,) انجام می شود، به دست آیند. این تجمع به عنوان متابولیسم اولیه در نظر گرفته می شود و ترکیبات تولید شده که برای زنده ماندن و سالم ماندن گیاه لازم هستند متابولیت اولیه نامیده می شوند. همچنین در گیاهان، مسیرهای متابولیکی دیگری نیز وجود دارد که محصول این مسیرها برای گیاه کاملاً مشخص نیست که به این ترکیبات متابولیت های ثانویه اطلاق می گردد و به مسیر تولید آنها متابولیسم ثانویه می- گویند.
متابولیت های اولیه در بین تمام گیاهان مشترک هستند ولی نوع و میزان متابولیت های ثانویه از یک گونه گیاهی به گونه ای دیگر ممکن است متفاوت باشد. متابولیت های ثانویه گیاهی براساس نحوه بیوسنتز به ترپن ها، فنولیک ها و ترکیبات ازت دار تقسیم می شوند [Taiz [Zeiger, 2002.

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

۱-۱-نقش دفاعی متابولیت های ثانویه در شرایط تنش

با توجه به این که امروزه نقش دفاعی متابولیت های ثانویه برای همه تقریباً پذیرفته شده است، اما هنوز بررسی سازوکار تأثیر تنش های محیطی بر تولید این مواد تصویر پیچیده و مبهمی پیش روی ما می گذارد.
به طور کلی می توان گفت گیاهان، طیف وسیعی از تنش های محیطی را که نهایتاً منجر به بروز
تنش اکسیداتیو در گیاه می شود، درک می کنند. مکانیسم مقاومت در برخی از تنش ها، به صورت یک ارتباط درونی و نتیجه یک برنامه ریزی هماهنگ و پیچیده است .
متابولیت های ثانویه گیاهان از جمله فنل و فلاونوئید کل با پتانسیل قوی برای پاکسازی رادیکالهای آزاد در تمام قسمت های مختلف گیاهان مانند برگ، میوه، دانه، ریشه و پوست وجود دارند.

۱-۲-رادیکال های آزاد و اثرات سوء آن بر گیاه

دکتر دنهام هارمون اولین کسی بود که رادیکال های آزاد را کشف و به ارتباط بین رادیکال های آزاد و فرایند پیری در انسان اشاره کرد. وی زمانی نظریه ی خود را ارائه کرد که توانست با دادن مواد ضداکسایشی مختلف به برخی پستانداران، به طول عمر آنها اضافه کند[Leduc, 2002].
تولید رادیکال های آزاد مسئله ای طبیعی است و در طی عمل تنفس به وجود می آید. رادیکال
های آزاد مولکول هایی با یک الکترون آزاد آماده واکنش هستند و در حین واکنش اکسیژن با برخی مولکولهای دیگر تولید می شوند. اگر به طور ناگهانی تعداد زیادی از آنها در گیاه تولید شود با بعضی قسمت های سلول مانندDNA و غشای سلول واکنش نشان داده و باعث تخریب عمل سلول یا حتی مرگ آنها می شود. البته در حالت عادی، سیستم دفاعی گیاه این رادیکال های آزاد را خنثی و بی ضرر می کند[Huang, 1992; Suhaj, 2004].
از جمله رادیکال های آزاد تولید شده در گیاهان می توان به گونه های فعال اکسیژن (ROS) اشاره کرد که شامل رادیکال سوپر اکسید (O2)[1]، رادیکال هیدروکسیل (OH)[2]، اکسیژن منفرد (O2)[3] و پراکسید هیدروژن (H2O2)[4] می باشند.
آسیب به غشاء فسفولیپیدی سلول، موجب پراکسیداسیون لیپیدهای غشاء و سخت شدن دیواره-ی سلولها می شود. در این صورت سلول نمی تواند بصورت متناسب مواد غذایی مورد نیاز و نیز سیگنال هایی که از دیگر سلولها برای اجرای یک عمل صادر می شود (نظیر تکانه های عصبی) را دریافت کند و بدین ترتیب بسیاری از فعالیت های سلول تحت تاثیر قرار می گیرد[Leduc, [2002.
ناتوانی گیاه در شرایط تنش زا برای مهار انواع اکسیژن فعال (ROS) در نهایت باعث بروز علائم ناشی از صدمات اکسیداتیو می شود که برای کاهش اثرات سمی تنش اکسیداتیو، مکانیسم های متنوع دفاعی در گیاه باید فعال شود ]کافی و همکاران، ۱۳۸۲٫[
با فعال شدن مکانیسم های دفاعی میزان آنتی اکسیدانها افزایش یافته و آنزیم های مهار کننده ROS ها در جهت کاهش اثرات سمی ناشی از تنش اکسیداتیو، افزایش پیدا می کنند ]کافی و همکاران، ۱۳۸۲٫[

۱-۳-مکانیسم های دفاعی گیاهان در برابر گونه های فعال اکسیژن (ROS)ها

در حال حاضر ROS ها مسئول برخی آسیب های جدی القا شده به وسیله ی تنش ها به غشاء سلولی و ماکرومولکول های اساسی شامل رنگیزه های فتوسنتزی، پروتئین ها، اسیدهای هسته- ای و لیپیدها هستند.
گزارشهای مختلفی بیان می کنند که تنش اکسیداتیو افزایشی را در پاسخ سیستم های آنزیمی مربوط به فرایندهای جاروب کردن گونه های فعال اکسیژن تحریک می کند[ Joans [Smirnoff, 2005 Apel Hirt, 2000.
در واقع پاسخ آنتی اکسیدانی، فرآیندی مهم برای محافظت گیاهان در مقابل آسیب های اکسیداتیوی است که در اثر طیف وسیعی از تنش های محیطی شامل شوری، خشکی، فلزات سنگین و سرما و غیره ایجاد می شود.
آنتی اکسیدان ها به موادی گفته می شود که قادر به ایجاد تأخیر، کُندکردن و حتی توقف فرایندهای اکسیداسیون می باشند. این ترکیبات می توانند به نحو مطلوبی از تغییر در رنگ و طعم مواد غذایی در نتیجه واکنش های اکسیداسیون جلوگیری کنند.[ Halliwel et al., [1995.
ترکیبات ضداکسایشی براساس مکانیسم واکنش آنها اغلب به دو گروه عمده طبقه بندی میشوند: گروه اول ضداکساینده های شکننده زنجیر رادیکالها و گروه دوم ضد اکساینده های مهارکننده رادیکالها. ضداکساینده های گروه اول، رادیکال های آزاد واکنش پذیری مثل هیدروکسیل را از طریق واکنش انتقال اتم هیدروژن بین هیدروکسیل و ضداکساینده ها، به مولکولهای پایدار تبدیل می کنند. در نتیجه واکنش های زنجیرهای اتواکسیداسیون بین رادیکال های آزاد و مولکولهای سلولی به اتمام می رسد.
گروه دوم، واکنش مهار اکسیداسیون را هم از طریق تبدیل پیش سازهای واکنش اکسیداسیون به گونه های غیرفعال و هم از طریق مهار ROS ها انجام می دهند .این گروه شامل ضداکساینده-های آنزیمی و غیرآنزیمی می باشد.
سیستم آنزیمی شامل آنزیم های کاتالاز(CAT)، سوپراکسید دیسموتاز(SOD)، دهیدروآسکوربات ردوکتاز(DHAR)، آسکوربیک پراکسیداز(APOX) و گلوتاتیون ردوکتاز (GR)می باشد. سیستم غیرآنزیمی شامل آسکوربیک اسید(ASA)، آلفاتوکوفرول)ویتامین(E ، گلوتاتیون(GS)، کاروتنوئیدها و ترکیبات فنلی می باشد.[Yordanova, 2003 ]

۱-۴-اهمیت آنتی اکسیدان های گیاهی

مواد اکسید کننده و رادیکالها به عنوان عوامل واسطه بیماری ها در انسان شناخته شده اند اما عموماً توسط آنتی اکسیدانها در اشخاص سالم، خنثی می شوند.
آنتی اکسیدانها از لحاظ بیولوژیکی ترکیباتی فعال محسوب می شوند و از دیدگاه سلامت شغلی نیز دارای اهمیت هستند چون بدن را در برابر آسیب های ناشی از گونه های فعال اکسیژن(ROS)، گونه-های فعال نیتروژن (RNS)و گونه های فعال کلر(RCS) که منجر به بروز بیماریها می شوند محافظت می نمایند. از طرفی مطالعات اپیدمیولوژیکی حکایت از آن دارد که جذب آنتی اکسیدان ها از منابع غذایی رژیمی در پیشگیری و درمان بسیاری از بیماریها مرتبط است .[ Hamad et al., 2010 ]گزارشات اخیر نیز دلالت بر وجود یک ارتباط معکوس بین رژیم های غذایی شامل غذاهای غنی از ضداکساینده و بروز بیماریهای انسانی دارد، به همین جهت بدن نیاز به دریافت آنتی اکسیدانها از منابع خارجی دارد که ازطریق منابع غذایی تأمین می شود .
شواهد بسیار زیادی وجود دارد که سمی بودن و اثرات سوء تغذیه ای آنتی اکسیدانهای ساختگی اضافه شده به مواد غذایی مانند بوتیل هیدروکسی آنیزول(BHA)، بوتیل هیدروکسی تولوئن (BHT) و ترت بتا هیدروکسی کینون (TBHQ)را تأیید می کند. علاوه بر این آثار سوء، خطرات آسیب کبدی و ایجاد سرطان در حیوانات آزمایشگاهی از معایب استفاده از آنتی- اکسیدانهای ساختگی می باشد. بنابراین نیاز به آنتی اکسیدانهای قوی با سمیت کمتر و اثر بخشی بیشتر یک ضرورت اجتناب ناپذیر است[Frankel, 1999 ].
پس گیاهانی که غنی از ترکیبات آنتی اکسیدان بوده می توانند باعث حفاظت سلولها از آسیبهای اکسیداتیو شوند، که این درجه فعالیت آنتی-اکسیدانی و میزان افزایش آنتی اکسیدانهای گیاهی به گونه ی گیاه، مرحله ی نموی، شرایط متابولیک، طول مدت و شدت تنش بستگی دارد.

۱-۵-ویژگی های آنتی اکسیدانی ترکیبات فنلی

این ترکیبات گروه بزرگی از مواد طبیعی گیاهی شامل فلاونوئیدها، تانن ها، آنتوسیانین ها و غیره می باشند که معمولا در میوه جات، سبزیجات، برگ ها، دانه، ریشه و در سایر قسمت های گیاه دیده می شوند. این مواد منافع قابل توجهی در زمینه صنایع غذایی، داروسازی و پزشکی با توجه به طیف گسترده ای از اثرات مطلوب زیستی از جمله خواص آنتی اکسیدانی، دارند.
ترکیبات فنلی با داشتن خاصیت آنتی اکسیدانی و آنتی رادیکالی می توانند نقش مهمی در حفظ سلامتی انسان ایفا نمایند[Shariatifar, 2011 ]. چون اثرات سلامتی بخش و مفید مصرف مواد غذایی گیاهی تا حدودی به حضور مواد فنلی نسبت داده می شود که با خطرات ناشی از بیماری های قلبی-عروقی، سرطان، آب مروارید و بیماری های مختلف در تقابل هستند. این اثرات از طریق جلوگیری از اکسیداسیون چربی ها، جهش DNA و در مراحل بعدی آسیب بافتی حاصل می شوند[Pekkarinen et al., 2004].
ترکیبات فنلی از توانایی جاروب کردن رادیکال های آزاد از قبیل گونه های فعال اکسیژن برخوردارند که این توانایی توسط قابلیت آنها به عنوان عوامل دهنده ی هیدروژن یا الکترون شکل گرفته است.[Fernandez-Pachon et al., 2006 ] بنابراین با توجه به شیوع بالای بیماریهای مزمن و فرسایشی منطقی است که برای تأمین آنتی اکسیدانهای مورد نیاز بدن از گیاهان استفاده شود و به خصوص گیاهانی که فنل و فلاونوئید کل بالایی داشته باشند.
در نهایت تثبیت دوباره تعادل بین مواد اکسید کننده و آنتی اکسیدان به سلول ها اجازه می دهد تا عمل فیزیولوژیک نرمال خود را مجددا بدست آورند[Schieber et al., 2001 ].

۱-۶-مبحث اسانس

 

۱-۶-۱-روغن های اسانسی

طبق یک تعریف زیست شناختی روغن های اسانسی مخلوط پیچیده ای از بو ها و ترکیبات فرار با بخار هستند که از اندام های مختلف یک گیاه قابل استخراج می باشند کوشک آبادی، ۱۳۵۹ [. به طور کلی اسانس ها با آب قابل امتزاج نیستند ولی بویشان در آب ماندگار است. حلال اصلی آنها الکل، اتر و سایر حلال های آلی می باشد.
روغن های اسانسی در هنگام استخراج معمولا بیرنگ هستند ولی پس از مدتی در مجاورت هوا اکسید شده و تیره می شوند و یا اینکه بصورت رزین در می آیند. بنابراین برای جلوگیری از تغییر رنگ باید آنها را در محل های تاریک و خشک با درپوش های مطمئن نگاهداری کرد.

۱-۶-۲-مصارف و کاربرد روغن های اسانسی

تعداد زیادی از گیاهان معطر به علت داشتن اسانس مورد استفاده قرار می گیرند. مهمترین کاربرد گیاهان معطر و اسانس های حاصل از آنها، معطر ساختن مواد غذایی می باشد. در اکثر مواقع اسانسهای استخراج شده از گیاهان به عنوان دارو بکار می روند. اسانس ها علاوه بر مصارف دارویی، در صنایع غذایی، بهداشتی و آرایشی بکار می روند. اسانس ها ممکن است دارای خاصیت دورکنندگی حشرات باشند و بدین وسیله از خراب شدن گلها و برگها جلوگیری می کنند و یا ممکن است به عنوان جلب کننده حشرات، عمل گرده افشانی را تسهیل نماید.
مشخص شده است که اغلب اسانس های گیاهی استخراج شده از گیاهان دارای خواص حشره کشی، ضد قارچی، ضد انگل، ضد باکتری، ضد ویروس، آنتی اکسیدانی و سیتوتوکسیک می- باشند.
بنابراین اسانس های گیاهی در زمینه های فارماکولوژیکی، داروشناسی گیاهی، میکروبیولوژی پزشکی، کلینیکی و فیتوپاتولوژی شدیداً غربالگری شده و مورد استفاده قرارگرفته-اند.

۱-۶-۳-روش های استخراج روغن های اسانسی

به دلیل کاربرد اسانس های اکثر گیاهان معطر در صنایع مختلف، یافتن بهترین روش استخراج برای بهبود کیفیت اسانس ها در راستای رسیدن به مناسب ترین ترکیب شیمیایی مورد نظر ضروری است. عمده ترین روش های تولید روغن های اسانسی بدین ترتیب می باشد:
الف) روش تقطیر که شامل تقطیر با آب، تقطیر با بخار آب، تقطیر با آب و بخار آب، تقطیر در خلاء و تقطیرمولکولی می باشد.
ب) روش عصاره گیری که شامل فشردن، استفاده از حلال های آلی فرار، استفاده از حلال های غیر فرار در دمای محیط و استفاده از حلال های غیر فرار طی حرارت می باشد.
ج) روش کاربرد گاز CO2

۱-۶-۴-روش های جداسازی ترکیبات روغن های اسانسی

روغن های اسانسی معمولا مخلوط پیچیده ای از ترکیبات شیمیایی می باشند. بیشتر روغن ها از یک یا چند ترکیب اصلی و در کنار این ترکیب های اصلی، ترکیباتی دیگر با اهمیت کمتر تشکیل شده اند. بدلیل تنوع زیاد در میزان ترکیبات مختلف موجود در روغنها، مشکلات زیادی نیز ممکن است در جداسازی آنها بوجود آید. برای جداسازی ترکیبات روغن های اسانسی از روش های زیر استفاده می شود:
الف) تقطیر جزء به جزء
ب) کروماتوگرافی ستون مایع
ج) کروماتوگرافی لایه نازک
د) کروماتوگرافی گازی
ه) کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا
و) کروماتوگرافی جریان متقاطع قطره ای
ز) کروماتوگرافی جریان متقاطع محفظه ای چرخشی

۱-۶-۴-۱-روش کروماتوگرافی گازی(GC)[5]

کروماتوگرافی گازی که امروزه کاربرد گسترده ای دارد روشی برای جداسازی و اندازه گیری اجزای فرار یک مخلوط در حداقل زمان بدون تجزیه شدن آنها می باشد.
قسمت های گوناگون دستگاه GC عبارت است از:
۱- سیلندر گاز حامل(Carrier Gas Tank or Cylinder )
(Flow & Pressure Regulators) ادوات تنظیم فشار و جریان ۲-
(Sample Injection Chamber) محل تزریق نمونه ۳-
(Column) ستون ۴-
(Detector) آشکارساز ۵-
(Oven) محفظه های گرمکن ۶-
(Recorder, Data System & Displayer) ثبات، داده پرداز و نمایشگر ۷-
در کروماتوگرافی گازی فاز متحرک یک گاز بی اثر( هلیوم، نیتروژن، آرگون یا دی اکسید کربن) می باشد که معمولاً گاز حامل (Carrier Gas) نامیده میشود و در سیلندرهای گاز ذخیره می گردد. گاز حامل برای ورود به دستگاه GC باید فشار و سرعت جریان (Flow) ثابتی که توسط کنترل کننده های فشار دائماً تنظیم می گردند، داشته باشد. نمونه های مورد آنالیز توسط سیستم تزریق(Injector) به درون ستون وارد می گردند. عمل جداسازی اجزاء توسط ستون انجام می گیرد و سپس این اجزاء شسته شده(elute) و توسط آشکارساز (Detector) تشخیص داده می شوند .خروجی آشکارساز توسط یک آمپلی فایر تقویت شده و سپس به یک سیستم ثبات فرستاده می شود. علایم خروجی از آشکارساز که به صورت میلی ولت بر حسب زمان ترسیم می شود یک کروماتوگرام (Chromatogram) نامیده می گردد .امروزه سیستم-های ثبات به صورت کامپیوتری و با نرم افزارهای مجهز نظیر Galaxy،Stare ،Azur و Maitre امکان تجزیه و تحلیل کروماتوگرام را در حالت های مختلف فراهم نموده است. یک کروماتوگرام، شامل یک سری از پیک هاست که با اجزاء موجود در نمونه مطابقت دارند و در یک جهت روی یک خط پایه(Base. Line) قرار می گیرند. شناسایی پیک ها یا آنالیز کیفی (Qualitative Analysis) بر اساس زمان بازداری یعنی زمانی که طول می کشد تا ترکیب از محل تزریق شسته شود و در نهایت از ستون خارج شود، استوار است و آنالیز کمی بر اساس اندازه یا سطح زیر پیک (area) به دست می آید.

۱-۶-۵-بررسی تکنیک کروماتوگرافی گازی-طیف سنج جرمی (GC/MS) [۶]

این تکنیک یکی از مؤثرترین تکنیک ها برای جداسازی، آشکارسازی و تعیین ساختار ترکیبهای مخلوط های آلی پیچیده می باشد. در این دستگاه مولکول های گازی باردار بر اساس جرم آنها دسته بندی می شوند. دستگاه GC/MS از دو قسمت GC (گاز کروماتوگرافی) و Mass (طیف سنجی جرمی) تشکیل شده است. این دستگاه مشابه دستگاه GC است، تنها تفاوت آن با GC معمولی این است که در این دستگاه آشکارساز مربوطه، آشکارساز Mass است.
در این دستگاه GC و Mass از هم جدا نمی­ باشند و وارد کردن نمونه به دستگاه Mass از طریق GC می­ باشد. در این روش، اجزاء مختلف اسانس یا نمونه­ های فرار با نقطه­ی جوش پایین جداسازی می­ شوند. طیف­ سنجی جرمی به عنوان آشکارساز امکان شناسایی پیک­ های کروماتوگرام گازی را میسر می­ سازد. از مقایسه ­ی الگوهای شکست پیوندها و طیف جرمی اسانس با طیف جرمی موجود در کتابخانه­ ی دستگاه، ساختار ترکیب مجهول را می­ توان تعیین نمود.

۱-۷-مبحث آللوپاتی

علفهای هرز گیاهان خودرویی هستند که در محلهای نامناسب روییده و رقیبی برای گیاهان کشت شده می باشند و از لحاظ قدرت زندگی و مقاومت در شرایط نامساعد بر گیاهان اصلاح شده زراعی برتری دارند] سپاسگذاریان، ۱۳۵۷ [. علفهای هرز از طریق راه های مختلف، رشد گیاهان اصلی کشت را تحت تأثیر قرار می دهند و به طور کلی از تمام عواملی که در رشد و مقدار محصول گیاهان زراعی مؤثر است استفاده کرده و عرصه را برای رشد و نمو و تولید محصولات گیاهان زراعی تنگ می کنند ] عصاره و همکاران، ۱۳۸۶[. استفاده از علف کشهایی که منشأ بیولوژیک دارند به دلیل نداشتن اثرات آلوده کننده برای محیط زیست از اهمیت خاصی برخوردارند. امروزه پژوهش های گسترده ای در رابطه با بهره گرفتن از مواد شیمیایی مختلف سنتز شده توسط گیاهان، جهت کنترل علفهای هرز در جریان است.
در سال ۱۹۹۸جامعه آللوپاتیک هر گونه فرآیندی که از طریق تولید متابولیتهای ثانویه تولید شده توسط گیاه، جلبک، باکتری و ویروس بر رشد و نمو سیستم های بیولوژیک و کشاورزی تأثیر بگذارد را دگرآسیبی (آللوپاتی) خواند. در نتیجه این تعریف مکانیسم های در برگیرنده گیاه-گیاه، گیاه-میکروارگانیزم، گیاه-ویروس، گیاه-حشره و بر هم کنش گیاه-خاک-گیاه را نیز شامل می شود[Gniazowska, 2005 ].
اگر چه تعریف دگرآسیبی هم جنبه های مثبت و هم منفی عمل ترکیبات شیمیایی را در بر می گیرد اما بیشتر مشاهدات جنبه منفی این ترکیبات را تأیید می کند[Gniazowska, [2005.
ترکیبات آللوشیمیایی تقریبا در تمامی قسمت های گیاه از جمله برگ ها، گل، میوه، ساقه، ریزوم و دانه وجود دارد[ Dulce, 1985 ].
تحقیقات نشان داده است که اسانس های روغنی و عصاره های استخراج شده از اندام های مختلف گیاهان دارای اثر آللوپاتیک می باشند[Duke, 1985 ].
مواد آللوشیمیایی می توانند به روش های مختلفی نظیر تراوش از ریشه، نشت کردن و تجزیه بقایای گیاه از بافت های گیاهی آزاد شوند.[Duke, 1985 ] همچنین مواد شیمیایی متنوعی می تواند از بخش های هوایی گیاه به وسیله باران یا قطرات شبنم نشت کنند[Cook, 1921].
از میان این ترکیبات می توان اسیدهای آلی، قندها، اسیدهای آمینه، ترکیبات پکتیک، اسیدجیبرلیک، ترپنوئیدها و ترکیبات فنلی را نام برد[ Dulce, 1985 ].
طیف وسیعی از مواد آللوشیمیایی قادرند با تغییر در مقدار کلروفیل در فرایند فتوسنتز گیاهان تحت تیمار، اثر بگذارند. کاهش در مقدار کلروفیل می تواند در اثر افزایش فرایندهای متابولیسمی مربوط به سنتز رنگدانه های فتوسنتزی جدید باشد. علاوه بر این، علت کاهش کلروفیل ممکن است مربوط به آسیب هایی باشد که به سیستم های فتوسنتزی وارد آمده است.
در بیشتر گزارش های مربوط به دگر آسیبی، مهار رشد با کاهش کلروفیل همراه است که ممکن است نسبت به خسارت های دیگر سلولی یک اثر ثانویه ناشی از عملکرد مواد آللوشیمیایی ویژه-ای باشد.
یکی از توضیحات پیشنهادی در مورد توقف رشد و نمو دانه رستها طی تنش آللوپاتیک تغییر نرخ تنفس میتوکندریایی است که باعث کاهش تولیدATP می شود. دیده شده است که کوماریل موجود در عصاره اکالیپتوس نرخ تنفس میتوکندریایی را در پیاز کاهش داده است .
کاهش تولید ATP می تواند باعث تغییر در سایر فرآیندهای سلولی از جمله جذب یونها و رشد که مراحل پر مصرفی از نظر انرژی هستند، شود. کاهش رشد گیاه در حضور ترکیبات آللوپاتیک با توقف شدید میتوز در سلولهای مریستمی ریشه چه و ساقه چه همراه می شود و در نتیجه طول ریشه چه و ساقه چه کاهش می یابد.
طبق گزارش Pandy و همکارانش افزایش غلظت عصاره اکالیپتوس نرخ تنفس، فعالیت آنزیم های کاتالاز و آمیلاز را کاهش می دهد. آنها نتیجه گرفتند که این امر باعث تغییر در ماکرومولکولها، پروتئینها و نوکلئیک ها اسید می شود.
افزایش محتوای رنگدانه های کاروتنوئیدی و فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدان می تواند از واکنشهای گیاه برای غلبه بر تنش های آللوپاتیکی باشد.
در نهایت می توان نتیجه گرفت که متابولیت های ثانویه گیاهی به عنوان آللوکمیکال ها، فقط بر یک عمل فیزیولوژیکی مؤثر نبوده و بر اعمال متعددی از جمله جوانه زنی دانه، تقسیم سلولی، طویل شدن سلولی، نفوذپذیری غشاء، جذب یون و فعالیت سیستم های آنتی اکسیدان اثرگذار می باشند.

۱-۸-خصوصیات کلی تیره برگ بو

گیاهان این تیره به صور مختلف درخت یا درختچه ای (به ندرت علفی) همیشه سبز و ناخزان می باشند. گیاهان تیره برگ بو دارای سلول های اسانس دار (غده های تک سلولی)، پراکنده در بخش های مختلف و سلول های موسیلاژدار، مخصوصاً در ناحیه پوست می باشند. از مشخصات آنها این است که عموما برگهایی متناوب یا متقابل، ساده، بدون استیپول و غالباً چرمی دارند. همچنین گلهایی منظم و مجتمع بصورت خوشه یا گرزن متراکم دارند. پوشش گل آنها شامل دو ردیف ۳ تایی و نافه گل آنها مرکب از ۴ردیف ۳ تایی از پرچم هاست. داخلی ترین ردیف پرچم-ها نیز حالت غیر زایا (استامینود) دارد. مادگی گلهای آنها مرکب از یک برچه و میوه آنها شفت و محتوی دانه بدون آلبومین ولی با جنین حجیم و لپه های روغن دار است] زرگری، ۱۳۶۹[.

۱-۹-خصوصیات گیاه شناسی گیاه برگ بو

برگ بو با نام علمی Laurus nobilis و نام های عمومی انگلیسیlaurel tree sweet bay گیاهی از تیرهLauraceae است. این تیره دارای ۱۰۰۰ نوع گیاه است که در متجاوز از ۴۰ جنس جای دارند. از جنس های مهم آن Cinnamomum (دارای ۱۰۰ گونه)، Nectandra (۱۰۰ گونه)، Persea (۱۰ گونه) و Laurus (۲ گونه) می باشد] زرگری، ۱۳۶۹[.
این درختِ دو پایه یا پلی گام، برگهای معطر، منفرد، کامل ولی با کناره موجدار، دندانه دار، نوک تیز، بطول ۸ تا ۱۴ و به عرض ۵/۲ تا ۵/۴ سانتیمتر، به رنگ سبز تیره، شفاف در سطح فوقانی پهنک ولی کمرنگتر در سطح تحتانی، بی کرک و چرمی دارد. بوی معطر برگهای آن نیز بر اثر مالش دادن، قوی تر می شود. طعم آنها کمی تلخ ولی بسیار معطر است. برگ بو، گلهایی به صورت دستجات چهارتایی، محصور در یک انولوکر دارد.
میوه اش بصورت سته، بیضوی، به رنگ مایل به آبی و محتوی یک دانه با لپه های گوشت دار و روغنی است. سطح خارجی میوه آن پس از رسیدن به رنگ بنفش در می آید و پس از خشک شدن نیز ظاهر چین دار پیدا می کند. در اینحالت، میوه ها به سهولت به صورت گَرد در می آید. از گَرد میوه های خشک شده آن، تحت اثر بخار آب و فشارهای متوالی، روغنی به رنگ سبز و بسیار معطر تهیه میگردد که به Huile de Laurier موسوم می باشد. قسمت مورد استفاده این درخت، برگ و میوه آنست.
برگ این درخت دارای تانن، یک ماده تلخ، مواد رزینی، پکتینی و اسانسی با رنگ زرد مایل به سبز با بوی مطبوعی می باشد] زرگری، ۱۳۶۹[.

۱-۱۰-خصوصیات اکولوژیکی گیاه برگ بو

گیاهان این تیره مخصوص نواحی حاره کره زمین می باشند. گیاه برگ بو، بومی نواحی مختلف اروپای جنوبی و منطقه مدیترانه است. به علت برگ های بادوام و ظاهر زیبایی که دارد، پرورش آن در ایران معمول گشته بطوری که امروزه در منطقه وسیعی از نواحی شمالی ایران و اماکن دیگر یافت می شود ]زرگری، ۱۳۶۹[.

۱-۱۱-خواص درمانی گیاه برگ بو

اسانس سلولهای این تیره نیز با توجه به گونه مورد نظر دارای بوی معطر و یا نامطبوع می باشد. از نظر درمانی، خواص عده ای از این گیاهان مربوط به وجود همین اسانس ها در بخش های مختلف گیاه می باشد. بطور مثال اسانس برگِ گیاه برگ بو در پیچ خوردگی مفاصل، بواسیر و دردهای روماتیسمی، به صورت مالش دادن بر روی عضو استفاده می شود.
از برگ و میوه برگ بو سابقاً نوعی پماد به نام روغن لوریه (P.de Laurier) تهیه می کردند که برای دامپزشکی کاربرد دارد] زرگری، ۱۳۶۹[.
از روغن میوه برگ بو برای انواع ناراحتی های مفاصل، اعصاب، معده، شکم، رحم، انواعی از تشنجهای عضلانی، گرفتگی عضلات یا سیخ شدن عضلات، انواع دردها، بی حسی در هر نقطه از بدن به صورت سنتی استفاده می شده است ]میر حیدر، ۱۳۷۲؛ [ Martindale 1996.
از اسانس برگ بو برای درمان بیماری سرخک نیز استفاده می شود، ضد شوره سر.
برگ بو جزء گیاهان معطر و دارویی می باشد و اسانس موجود در برگهای آن دارای خواص ضدمیکروبی و ضدباکتریایی می باشد Kivcak et al., 2001 ] ؛. له شده تازه برگ بو برای درمان بواسیر و زخم معده استفاده می شود .

۱-۱۲-سایرکاربردهای گیاه برگ بو

چوب بعضی از گونه های این تیره در صنعت اهمیت فراوان دارد و در نجاری و منبت کاری مورد توجه قرار می گیرد] زرگری، ۱۳۶۹[.
از اسانس برگِ گیاه برگ بو در صنایع غذایی، ادویه، چاشنی، صنایع آرایشی و عطر استفاده می-شود.
از برگ بو در قدیم به عنوان چاشنی غذا و ماده معطر استفاده می شد ولی در حال حاضر در صنعت داروسازی و فرمولاسیون دارو مورد استفاده قرار می گیرد[ Santos et al., 2004 ].
برگ بو در صنعت صابون سازی برای معطر کردن صابون ها و خواص ضد شوره سر و ضد جوش-های پوستی استفاده می شود[ Hafizoglu & Reunanen, 1993 ].
فصل دوم
مروری بر پژوهش های پیشین

۲-۱-پژوهش های انجام شده در زمینه ی اندازه گیری فعالیت آنتی اکسیدانی گیاهان

در پژوهشی با بهره گرفتن از عصاره هیدروالکلی اندازه گیری ظرفیت آنتی اکسیدانی برگهای گیاه برگ بو ) ( Laurus nobilis L.در شهرستان گرگان با بهره گرفتن از روش DPPH [۷]، صورت گرفت. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که درصد مهار رادیکالهای آزاد DPPH در بازه زمانی مشخص شده در غلظت g/ml 100 حدود ۹/۸۶ % و مقدار IC50 در حدود g/ml 5/29 بوده است. این پژوهش نشان داد که از برگهای گیاه برگ بو می توان به عنوان منبعی غنی از آنتی اکسیدان های طبیعی در صنعت داروسازی استفاده کرد] پهلوانی و همکاران، ۱۳۹۰ [.
فعالیت آنتی اکسیدانی عصاره های Laurus nobilis (bay leaves), Rosimarinus officinalis (rosemary), Salvia officinalis (sage), Origanum marjorana (marjoram), Origanum valgare (oregano), Cinnamonum zeylanicum (cinnamon), Petroselium crispum (parsley), Ocium basilicum (sweet basil), Mentha peperita (mint) با بهره گرفتن از تعدادی از روش های تحلیلی از قبیل روش خاصیت جاروب کنندگی رادیکال پایدار دی فنیل پیکریل هیدرازیل مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل از ظرفیت جاروب کنندگی رادیکال DPPH بین ۵/۴۷ % تا ۹۲ % متغیر بوده است.
بالاترین مقدار TAC DPPH [۸] برای عصاره cinnamon و کمترین مقدار برای عصاره parsley بوده است. در این بین ظرفیت آنتی اکسیدانی کل برای عصاره Laurus nobilis ، ۱/۹۱ % گزارش شد [Muchuweti et al., 2007 [.
­فعالیت آنتی اکسیدانی عصاره های Petroselinum crispum ، Ocimum basilicum، Laurus nobilis ،Zingiber officinalis ،Elettaria cardamomum ، Juniperus communis، Carum carvi ،Faeniculum vulgare ،Pimpinella anisum با بهره گرفتن از آزمایشات احیا آهن (Ш)[۹] ، ممانعت از پراکسیداسیون لینولئیک اسید[۱۰] ، کیلات آهن (П)[۱۱] ، پتانسیل جاروب کنندگی رادیکال DPPH مورد ارزیابی قرار گرفته است. بر طبق این پژوهش عصاره های Laurus nobilis و Ocimum basilicum دارای بالاترین فعالیت آنتی اکسیدانی به استثنای کیلات کردن آهن بوده اند و عصاره Petroselinum crispum بهترین عملکرد را در آزمایش کیلات کردن آهن نشان داده، اما در کند کردن پراکسیداسیون لینولئیک اسید به میزان کمتری موثر بوده است[ Hinneburg et al., 2006].
در پژوهشی دیگر ظرفیت آنتی اکسیدانی کل عصاره های آبی ۳۰ گیاه دارویی با بهره گرفتن از روش- های DPPH ، SOD [۱۲] ، ORAC [۱۳] و ABTS [۱۴] مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطالعه ظرفیت جاروب کنندگی رادیکال برای عصاره آبی برگ گیاه Laurus nobilis در آزمون DPPH به میزان ۲۰/۱ ۹۳/۱۸ % ، در آزمون SOD به میزان ۰۲۳/۰ ۸۸/۱۷ % ، در آزمون ORAC به میزان mol trolox/g dw 35 2963 و در آزمون ABTS به میزان ۴۴/۰ ۶۱/۱۸ % گزارش شد.

۲-۲-پژوهش های انجام شده در زمینه ی اندازه ­گیری میزان ترکیبات فنلی گیاهان

طی تحقیقی محتوی ترکیبات فنلی کل[۱۵] و محتوی فلاونوئیدی کل[۱۶] عصاره هیدروالکلی برگهای گیاه برگ بوL. ) ( Laurus nobilisدر شهرستان گرگان مورد بررسی قرار گرفت. میزان ترکیبات فنلی کل با بهره گرفتن از معرفFolin-Ciocalteu در حدود ۴۸/۰ ۳۷/۵ میلی گرم گالیک اسید بر گرم نمونه خشک (dry sample GAE/g mg ) و میزان فلاونوئیدهای کل عصاره هیدروالکلی برگهای این گیاه با بهره گرفتن از معرف کلرید آلومینیم در حدود ۰۷/۱ ۷/۲۷ میلی گرم کوئرستین بر گرم نمونه خشک ( QE/g dry sample mg) گزارش شد] پهلوانی و همکاران، ۱۳۹۰ [.
بررسی میزان ترکیبات فنلی کل عصاره های Laurus nobilis (bay leaves), Rosimarinus officinalis (rosemary), Salvia officinalis (sage), Origanum marjorana (marjoram), Origanum valgare (oregano), Cinnamonum zeylanicum (cinnamon), Petroselium crispum (parsley), Ocium basilicum (sweet basil), Mentha peperita (mint) با بهره گرفتن از روش Folin-Ciocalteu نشان داد که مقدار کل ترکیبات فنلی این گیاهان از ( mg GAE g-1 Extract 90/6 ) تا ( mg GAE g-1 Extract 83/15 ) متغیر بوده است. نتایج بدست آمده به صورت Oregano > cinnamon > sweet basil > bay leaves > mint > sago > rosemary > parsley > marjoram گزارش شد. طی این تحقیق مقدار کل ترکیبات فنلی برای عصاره Laurus nobilis ، mg GAE g-1 Extract 12 بررسی شد [Muchuweti et al., 2007 ].
ترکیبات فنلی می توانند مسئول فعالیت آنتی اکسیدانی گیاهان باشند. در پژوهشی مقدار کل ترکیبات فنلی عصاره های Petroselinum crispum ، Ocimum basilicum، Laurus nobilis ،Zingiber officinalis ،Elettaria cardamomum ، Juniperus communis، Carum carvi ،Faeniculum vulgare ،Pimpinella anisum توسط روش Folin-Ciocalteu بررسی شده است. مقدار ترکیبات فنلی کل به صورت میلی گرم گالیک اسید بر گرم عصاره بیان شده و نتایج بدست آمده به صورت Laurus nobilis > Carum carvi > Foeniculum vulgare> Ocimum basilicum است. Juniperus communi دارای پایین ترین مقدار کل ترکیباتی بوده است. ترکیبات فنلی ارتباط خوبی با اکثر سنجش های فعالیت آنتی اکسیدانی از قبیل احیاء آهن، ممانعت از پراکسیداسیون لیپید نشان داده است[ Hinneburg et al., 2006].
در پژوهشی دیگر ترکیبات فنلی کل عصاره های آبی ۳۰ گیاه دارویی با بهره گرفتن از روش Folin-Ciocalteu نشان داد که مقدار کل ترکیبات فنلی این گیاهان از ( mg GAE g-1 Extract 11/0 86/6 ) تا ( mg GAE g-1 Extract 05/0 03/397 ) متغیر بوده است. طی این پژوهش میزان ترکیبات فنلی کل برای عصاره آبی برگ گیاه Laurus nobilis به میزان mg GAE g-1 Extract 23/0 85/59 تعیین شد.

۲-۳-پژوهش های انجام شده در زمینه ی شناسایی ترکیبات موجود در اسانس گیاهان

در پژوهشی اسانس برگ گیاه برگ بو در فرانسه به روش تقطیر با آب استخراج و مورد بررسی قرار گرفته است. بازده اسانس پس از ۲ ساعت اسانس گیری ۵۷/۰ % (W/W) و درصد برخی از عمده ترین ترکیب های آن همچون ۱,۸-Cineole ، -Terpinyl acetate و Sabinene به ترتیب برابر ۱/۳۹%، ۲/۱۸ % و ۴/۴ % گزارش شده استFiorini et al., 1997 ] [.
در تحقیقی دیگر، برگ های گیاه برگ بو از مناطق مختلف در ترکیه جمع آوری شده و ترکیب-های موجود در اسانس آن مورد بررسی قرار گرفته است. طبق نتایج حاصل از این پژوهش ترکیبات ۱,۸-Cineole ، -Terpinyl acetate و Sabinene بیشترین حجم کل اسانس را به خود اختصاص داده بودند.
طی پژوهشی اسانس برگ گیاه Laurus nobilis L. پس از جمع آوری در فصل گلدهی به روش تقطیر با آب ( به مدت ۳ ساعت ) استخراج گردید. بازده اسانس ۱/۲ % (W/W) با اجزاء اصلی ۱,۸-Cineole (8/55%)، -Terpinyl acetate (1/15%)، Terpinene-4-ol (3/5%)، -Pinene (2/5%)، b-Pinene (4%)، p-Cymene (7/2%) گزارش شده است.[Verdian-Rizi, 2009 ]
در تحقیقی دیگر، ترکیب های موجود در اسانس برگ، ساقه و میوه برگ بو مورد مطالعه قرار داده شدند. نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که ۱,۸-Cineole (2/58 %) ، -Terpinyl acetate (0/10 %)، Sabinene (2/7 %) در اسانس برگ، ۱,۸-Cineole (9/42 %) ، -Terpinyl acetate (8/16 %)، Sabinene (7/4 %) در اسانس ساقه و trans–Ocimene (8/20 %)، ۱,۸-Cineole (4/14 %)، Germacrene B (8/7 %)، -Terpinyl acetate (5/8 %)، -Pinene (6/6 %)، Germacrene D (6 %)، Sabinene (4/5 %) و b-Pinene (1/5 %) در اسانس میوه اجزای اصلی اسانس های هر قسمت بوده اند] نادری حاجی باقر کندی و همکاران، ۱۳۹۰[.
طی پژوهشی دیگر، در ایتالیا اسانس برگ گیاه برگ بو با روش سیال فوق بحرانی استخراج شده است. این روش استخراج در مقایسه با روش تقطیر با آب اختلاف معنی داری از خود نشان نداده و مشخص شده که ۱,۸-Cineole (8/22 %)، Linalool (5/12 %)، -Terpinyl acetate (4/11%) و Methyl eugenol (1/8%) ترکیب های اصلی اسانس استخراج شده می-باشند.
نتایج بدست آمده از آزمایشی تحت عنوان بررسی اسانس موجود در برگ های گیاه برگ بو در مراحل مختلف رشد( رویشی، ابتدای گلدهی، گلدهی و بذر)، نشان داد که بیشترین مقدار اسانس در مرحله گلدهی بدست می آید] [ Verdian-rizi, 2008.
طبق مطالعه ای که بر روی اسانس شاخه، برگ، ساقه و گل برگ بو در Montenegro صورت گرفت، اختلاف معنی داری بین بازده اسانس شاخه، برگ و ساقه مشاهده نشده است. در این تحقیق ترکیباتی نظیر ۱,۸-Cineole ، -Terpinyl acetate، Sabinene ، -Pinene، -Pinene ، Linalool و Methyl eugenol به عنوان ترکیبات اصلی اسانسها گزارش شده-اند .

۲-۴-پژوهش های انجام شده در زمینه ی اندازه گیری فعالیت آللوپاتی گیاهان

در پژوهشی اثر آللوپاتیک غلظت های مختلف اسانس برگ گیاه برگ بو ( L. Laurus nobilis ) بر جوانه زنی، طول نهالها، تعداد برگها، سطح برگها و بیوماس نهالها در دو گیاه velvetleaf (Abutilon theophrastii) و field bindweed (Convolvulus arvensis) بصورت کار گلخانه ای و آزمایشگاهی بررسی گردید. در این پژوهش از غلظت های صفر، ۱۰۰، ۲۰۰، ۳۰۰ و ppm400 اسانس گیاه ( L. Laurus nobilis ) در ظروف پتری- دیش استفاده شد.
نتایج حاصل از این پژوهش نشان دادند با افزایش غلظت بیش از ppm200 اسانس، تمامی فاکتورهای بررسی شده در هر دو گیاه کاهش چشمگیری یافتند. در نتیجه می توان بیان کرد که اسانس برگ گیاه برگ بو ( L. Laurus nobilis ) پتانسیل این را دارد که در برابر دو گیاه velvetleaf (Abutilon theophrastii) و field bindweed (Convolvulus arvensis) به عنوان یک جایگزین مناسب علف کش های تجاری استفاده شود[ Bahram .
پژوهشی به صورت میدانی و آزمایشگاهی به منظور بررسی اثرات آللوپاتی دو گونه ی بومی جنگلهای laurel در جزایر Canary انجام شد. در این پژوهش عصاره ی برگ Laurus azorica و عصاره ی میوه ی Persea indica بر روی طول ریشه چه و ساقه چه ی دو گونه گیاهی یک ساله Lepidium sativum L. (cress) و Lactuca sativa L. (lettuce) مورد ارزیابی قرار گرفت.
در این پژوهش عصاره ی برگ Laurus azorica کاهش معنی داری را هم در طول ساقه چه و هم در طول ریشه چه Lepidium sativum L. (cress) و Lactuca sativa L. (lettuce) نشان داد. عصاره ی میوه ی Persea indica نیز کاهش چشمگیری را در طول ریشه چه ی هر دو گونه مورد بررسی نشان داد.
پس طبق نتایج بدست آمده می توان این گونه عنوان کرد که phytotoxin ها می توانند بطور غیرمستقیم اثرات منفی روی رشد گیاه داشته باشند و در نتیجه ساختار جامعه گیاهی را تغییر دهند[Miamaria, 2005 ].
طی تحقیق دیگری به صورت مجزا اثرات آللوپاتیک اسانس گیاه برگ بو ( L. Laurus nobilis) و دو ترکیب ۱,۸-Cineole و -Pinene که از جمله ترکیبات موجود در اسانس برگ این گیاه معطر می باشند، بر روی ۴ گونه علف هرز Amaranthus retroflexus ، Rumex crispus L. ، Glycyrrhiza glabra L.، Physalis angulata L. و ۳ گونه گیاه زراعی Gossypium hirsitum L. ، Triticum aestivum L. و Zea mays L. در غلظت های مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. این تحقیق نشان داد که اسانس گیاه برگ بو و ترکیبات ۱,۸-Cineole و -Pinene بر روی جوانه زنی بذر علفهای هرز موثر بودند. در مورد گیاهان زراعی نیز با افزایش غلظت ترکیب ۱,۸-Cineole و اسانس گیاه برگ بو، افزایش مهار در جوانه رنی مشاهده شد. با این وجود ترکیب -Pinene در تمام غلظت ها هیچ اثری بر روی جوانه زنی بذر Triticum aestivum L. و Zea mays L. نداشته است. طبق نتایج این تحقیق میتوان چنین برآورد کرد که استفاده از اسانس گیاه برگ بو می تواند راه حل مناسبی برای کنترل علفهای هرز در زمین های کشاورزی باشد.

اهداف پژوهش

با توجه به اهمیت آنتی اکسیدانها و ترکیبات فنلی و از آنجائیکه گیاه برگ بو در طب سنتی همواره مورد استفاده بوده است و امروزه نیز در صنایع دارویی، آرایشی و غذایی کاربرد گسترده-ای دارد، در پژوهش حاضر گیاه برگ بو از جنبه های ذیل مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است:

1. تعیین پتانسیل آنتی اکسیدانی عصاره متانولی برگ گیاه برگ بو( Laurus nobilis ) طی مراحل مختلف رشد با بهره گرفتن از ماده ی DPPH
2. تعیین درصد مهار رادیکال های آزاد توسط عصاره متانولی برگ گیاه برگ بو
3. اندازه گیری میزان ترکیبات فنلی عصاره متانولی برگ گیاه برگ بو با بهره گرفتن از معرف Folin-ciocalteu
4. استخراج و آنالیز اسانس برگ گیاه برگ بو با بهره گرفتن از دستگاه GC/MS
5. اثر عصاره ی آبی برگ گیاه برگ بو بر میزان کلروفیل، کاروتنوئید و فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز برگ گیاهچه های گندم و شاهی

فصل سوم
مواد و روش ها

۳-۱-جمع آوری و آماده سازی برگهای گیاه برگ بو

شاخه های گیاه برگ بو (Laurus nobilis L.) در مهر ماه ۱۳۹۲ از باغ گیاه شناسی ارم واقع در شیراز جمع آوری شدند. طبق شکل ( ۳-۱ ) این شاخه ها در بالاترین قسمت دارای غنچه و در قسمت میانه دارای میوه بودند. بدین ترتیب در پژوهش حاضر، شاخه های جدا شده از تنه ی اصلی گیاه را طبق داشتن یا نداشتن غنچه و میوه به ۳ قسمت تقسیم کرده ایم ( شکل۳-۲ ).
برگهای جدا شده از قسمت بالای شاخه که دارای غنچه بود را برگهای شاخه غنچه دار، برگهای جدا شده از قسمت میانه شاخه که دارای میوه بود را برگهای شاخه میوه دار و برگهای جدا شده از قسمت پایین شاخه که نه غنچه و نه میوه داشت را برگهای شاخه بدون غنچه و میوه نامیدیم. همانطور که واضح است بالاترین قسمت شاخه، جوان ترین برگها را داشته است.
برگها پس از جداسازی و شستشو، در دمای اتاق به دور از نور مستقیم خورشید به مدت ۵ روز خشک شدند. برگهای این گیاه بعد از خشک شدن، توسط آسیاب برقی به صورت پودر درآورده شد تا برای استخراج بهتر عصاره، سطح تماس آنها با حلال بیشتر شود.

شکل ۳-۱-شاخه گیاه برگ بو

 

 

 

 

 

الف	ب	ج
شکل ۳-۲-قسمت های مختلف شاخه برگ بو، شاخه غنچه دار(الف)، شاخه میوه دار(ب)، شاخه بدون غنچه و میوه(ج).

۳-۲-عصاره گیری

 

۳-۲-۱-تهیه عصاره متانولی

مقدار یک گرم برگ آسیاب شده وزن و به درون ارلن فویل پیچ شده ریخته شد. سپس با اضافه کردن متانول ۱۰۰ درصد حجم محلول به ۳۰ میلی لیتر رسانده شد. درب ارلن بوسیله ی فویل بسته شد و به مدت ۲۴ ساعت در دمای اتاق بر روی shaker قرار داده شد. پس از آن عصاره توسط کاغذ صافی واتمن شماره ی ۱ صاف شد. برای بررسی پتانسیل آنتی اکسیدانی، غلظتهای مختلفی از این استوک (stock) اصلی تهیه گردید.

۳-۲-۲-تهیه عصاره آبی

مقدار یک گرم برگ آسیاب شده وزن و به درون ارلن فویل پیچ شده ریخته شد. سپس با اضافه کردن آب مقطر حجم محلول به ۳۰ میلی لیتر رسانده شد. درب ارلن بوسیله ی فویل بسته شد و به مدت ۲۴ ساعت در دمای اتاق بر روی shaker قرار داده شد. بعد از گذشت ۲۴ ساعت محلول هموژنه بدست آمده با سرعت ۴۰۰۰ دور در دقیقه سانتریفوژ گردید. مایع فوقانی به عنوان استوک (stock) اصلی جدا شد که با افزودن آب مقطر غلظت های مختلفی از آن تهیه گردید.

۳-۳-تعیین پتانسیل آنتی اکسیدانی با بهره گرفتن از روش DPPH

در این روش، آنتی اکسیدان ها با رادیکال آزاد DPPH واکنش داده و آن را کم رنگ یا بی رنگ می کنند که مقدار کاهش رنگ با پتانسیل آنتی اکسیدانی نمونه رابطه ی مستقیمی دارد. تعیین پتانسیل آنتی اکسیدنی با بهره گرفتن از رادیکال آزاد DPPH بر طبق روش توصیف شده توسط Shimada و همکاران (۱۹۹۲) انجام گرفت.

۳-۳-۱-مواد و محلول های مورد نیاز

در این آزمایش از عصاره متانولی برگ گیاه مورد نظر، متانول ۱۰۰ درصد، محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول و محلول استاندارد Trolox استفاده گردید.

۳-۳-۲-روش آزمایش

به منظور اندازه گیری پتانسیل آنتی اکسیدنی عصاره های متانولی برگ گیاهان از محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول استفاده گردید. ابتدا محلول استوک (stock solution) DPPH در متانول بدین صورت تهیه گردید که ۲۴ میلی گرم از پودر رادیکال DPPH توزین و در یک ارلن فویل پیچ شده ریخته شد. سپس ۱۰۰ میلی لیتر متانول ۱۰۰ درصد به آن اضافه گردید. محلول حاصل تا زمان استفاده در دمای C20- نگاهداری شد. برای تهیه محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول، ۱۰ میلی لیتر از محلول استوک را در یک ارلن فویل پیچ شده ریخته و ۴۵ میلی لیتر متانول ۱۰۰ درصد به آن اضافه گردید. محدوده جذب این محلول در طول موجnm 515 می بایست ۰۲/۰ ۱/۱ باشد. در آزمایش-های انجام شده، ۲۸۵۰ میکرولیتر از محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول به درون هر شیشه ریخته شد. سپس ۱۵۰ میکرولیتر از غلظت های مختلف عصاره متانولی برگ گیاه مورد نظر به آن اضافه گردید و به مدت یک ساعت در تاریکی قرار داده شدند. غلظت های مختلف عصاره متانولی با اضافه کردن حجم های مختلف متانول ۱۰۰ درصد به عصاره متانولی اصلی که در قسمت ( ۳-۲-۱ ) توضیح داده شد، تهیه شدند. محلول شاهد (کنترل) فاقد عصاره بود و فقط محتوی ۱۵۰ میکرولیتر متانول ۱۰۰ درصد و ۲۸۵۰ میکرولیتر محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول بود. دستگاه اسپکتروفتومتر توسط متانول۱۰۰ درصد در طول موجnm 515 صفر گردید و پس از آن جذب محلول های شاهد و نمونه ها در طول موج مذکور قرائت شد. در این آزمایش از غلظت های صفر، ۴/۰، ۸/۰، ۲/۱، ۶/۱، ۲، ۴/۲، ۸/۲ و ۲/۳ میلی گرم در میلی لیتر عصاره ی گیاهی استفاده شد. برای هر کدام از غلظت های ذکر شده ۳ تکرار در نظر گرفته شد و میانگین مقادیر جذب خوانده شده در هر غلظت برای رسم منحنی استفاده شد.

۳-۳-۳-تهیه محلول استاندارد

برای تعین پتانسیل آنتی اکسیدانی لازم است منحنی استاندارد رسم گردد. برای این منظور از ترولکس (Trolox) که یک آنتی اکسیدان سنتزی و دارای ساختمانی شبیه به ویتامین E میباشد استفاده گردید. ابتدا محلول استاک (stock solution) 1000 میکرومولار ترولکس در متانول بدین صورت تهیه گردید که ۰۰۱/۰گرم پودر ترولکس در ۴ میلی لیتر متانول ۱۰۰ درصد حل گردید. با اضافه کردن حجم های مختلف متانول۱۰۰ درصد به این محلول غلظت های صفر، ۲۵، ۵۰، ۱۰۰، ۲۰۰، ۳۰۰، ۴۰۰، ۵۰۰، ۶۰۰، ۷۰۰، ۸۰۰ و ۹۰۰میکرومولار ترولکس در متانول تهیه گردید. آنگاه ۱۵۰ میکرولیتر از غلظت های تهیه شده به ۲۸۵۰ میکرولیتر محلول ۰۰۴/۰ درصد DPPH در متانول اضافه گردید. ظرف های شیشه ای حاوی محلول هایی با غلظت های مختلف ترولکس در ۰۰۴/۰ درصدDPPH ، به مدت یک ساعت در تاریکی قرار گرفتند. محلول شاهد (کنترل) فاقد ترولکس بود و فقط محتوی ۱۵۰ میکرولیتر متانول ۱۰۰ درصد و ۲۸۵۰ میکرولیتر محلول ۰۰۴/۰درصد DPPH در متانول بود. پس از صفر کردن دستگاه اسپکتروفتومتر توسط متانول ۱۰۰ درصد در طول موجnm 515، جذب محلول های استاندارد در این طول موج قرائت شد. برای هر کدام از غلظت های ذکر شده ۳ تکرار در نظر گرفته شد و میانگین مقادیر جذب خوانده شده در هر غلظت برای رسم منحنی استاندارد استفاده شد.
با بهره گرفتن از منحنی استاندارد پتانسیل آنتی اکسیدانی برگ گیاه مورد نظر معادل ترولکس برحسب میکرومول ترولکس بازاء گرم وزن خشک تعیین گردید.
به منظور تعیین غلظتی از عصاره متانولی برگ گیاه مورد نظر که ۵۰ درصد رادیکال های DPPH را مهار می کند(IC50)، از نمودارهای مربوط به جذب محلول DPPH در غلظت های مختلف عصاره متانولی هر نمونه گیاهی استفاده گردید.
همچنین درصد مهار رادیکال های DPPH توسط نمونه های گیاهی با بهره گرفتن از فرمول زیر تعیین گردید:
% Inhibition = ( Ablank – Asample ) / Ablank ۱۰۰
Ablank =میزان جذب کنترل
Asample =میزان جذب نمونه

۳-۴-اندازه گیری میزان ترکیبات فنلی کل (Total Phenolics) با بهره گرفتن از معرف Folin-Ciocalteu

بررسی میزان ترکیبات فنلی کل با بهره گرفتن از Folin-Ciocalteu طبق روش Kim و همکاران (۲۰۰۵) از طریق کاربرد عصاره متانولی برگ گیاهان به صورت زیر انجام گرفت:

۳-۴-۱-مواد و محلول های مورد نیاز

در این آزمایش از عصاره های متانولی برگ گیاه مورد نظر، متانول ۱۰۰ درصد، متانول ۵۰ درصد، معرف Folin-Ciocalteu، محلول بی کربنات سدیم ۶ درصد و محلول استاندارد گالیک اسید استفاده گردید.

۳-۴-۲-روش آزمایش

به منظور اندازه گیری میزان ترکیبات فنلی کل در عصاره های متانولی برگ گیاهان، از معرف رقیق شده Folin-Ciocalteu استفاده گردید. بدین صورت که درون یک ظرف فویل پیچ شده ۵ میلی لیتر معرف Folin-Ciocalteu ریخته و ۴۵ میلی لیتر آب مقطر به آن اضافه گردید. در نتیجه معرف Folin-Ciocalteu 10 بار رقیق تر شد. این محلول تا زمان استفاده در یخچال نگاهداری شد. به درون هر شیشه ۱۵۰۰ میکرولیتر معرف رقیق Folin-Ciocalteu ریخته شد. سپس ۲۰۰ میکرولیتر از غلظت های مختلف عصاره متانولی برگ گیاه مورد نظر به آن اضافه گردید و به مدت ۵ دقیقه در دمای محیط قرار گرفتند. غلظت های مختلف عصاره متانولی با اضافه کردن حجم های مختلف متانول ۱۰۰ درصد به عصاره متانولی اصلی که در قسمت ( ۳-۲-۱ ) توضیح داده شد، تهیه شدند. سپس ۱۵۰۰ میکرولیتر محلول ۶ درصد (W:V) بی کربنات سدیم، که از طریق حل نمودن ۶ گرم بی کربنات سدیم در ۱۰۰ میلی لیتر آب مقطر تهیه شده بود، به لوله های آزمایش اضافه گردید. نمونه ها به مدت ۹۰ دقیقه در دمای اتاق قرار داده شدند. محلول شاهد (کنترل) فاقد عصاره بود و فقط محتوی ۲۰۰ میکرولیتر متانول ۱۰۰ درصد، ۱۵۰۰ میکرولیتر معرف رقیق Folin-Ciocalteu و ۱۵۰۰ میکرولیتر محلول ۶ درصد بی کربنات سدیم بود. جذب دستگاه اسپکتروفتومتر توسط محلول شاهد (کنترل) در طول موجnm 750 صفر گردید و پس از آن جذب محلول های تیمار تهیه شده در طول موج مذکور قرائت شد. در این آزمایش از غلظت های صفر، ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹ و ۱۰ میلی گرم در میلی لیتر عصاره-ی گیاهی استفاده شد. برای هر کدام از غلظت های ذکر شده ۳ تکرار در نظر گرفته شد و میانگین مقادیر جذب خوانده شده در هر غلظت برای رسم منحنی استفاده شد.

۳-۴-۳-تهیه محلول استاندارد

برای اندازه گیری میزان ترکیبات فنلی کل لازم است منحنی استاندارد رسم گردد. برای این منظور از گالیک اسید استفاده شد. محلول استوک (stock solution) 200 میکروگرم در میلی لیتر گالیک اسید بدین ترتیب تهیه شد که ۲ میلی گرم گالیک اسید در ۱۰ میلی لیتر متانول ۵۰ درصد حل گردید. با اضافه کردن حجم های مختلف متانول۱۰۰ درصد به این محلول غلظت-های صفر، ۲۰، ۴۰، ۶۰، ۸۰، ۱۰۰، ۱۲۰، ۱۴۰، ۱۶۰ و ۱۸۰میکروگرم در میلی لیتر گالیک اسید تهیه گردید. آنگاه ۲۰۰ میکرولیتر از غلظت های تهیه شده به لوله های آزمایش محتوی ۱۵۰۰ میکرولیتر معرف رقیق Folin-Ciocalteu اضافه گردید. نمونه ها به مدت ۵ دقیقه در دمای محیط قرار گرفتند و پس از آن ۱۵۰۰ میکرولیتر محلول ۶ درصد بی کربنات سدیم به هر لوله آزمایش اضافه گردید. نمونه ها به مدت ۹۰ دقیقه در دمای اتاق قرار داده شدند.
محلول شاهد (کنترل) فاقد گالیک اسید بود و فقط محتوی ۲۰۰ میکرولیتر متانول ۵۰ درصد، ۱۵۰۰ میکرو لیتر معرف رقیق Folin-Ciocalteu و ۱۵۰۰ میکرولیتر محلول ۶ درصد بی-کربنات سدیم بود که توسط آن جذب دستگاه اسپکتروفتومتر در طول موجnm 750 صفر گردید. پس از صفر کردن دستگاه اسپکتروفتومتر جذب محلول های استاندارد در طول موج مذکور قرائت شد. برای هر کدام از غلظت های ذکر شده ۳ تکرار در نظر گرفته شد و میانگین مقادیر جذب خوانده شده در هر غلظت برای رسم منحنی استاندارد استفاده شد.
سپس با بهره گرفتن از منحنی استاندارد میزان ترکیبات فنلی کل موجود در برگ گیاه مورد نظر بر حسب میلی گرم گالیک اسید بر گرم وزن خشک محاسبه گردید.

۳-۵-بررسی ترکیبات اسانس برگ گیاه برگ بو

 

۳-۵-۱-اسانس گیری

به منظور تهیه اسانس مقدار ۱۰۰ گرم برگ خرد شده توزین و در فلاسک دستگاه تقطیر (کلونجر) قرار داده شد. سپس به آن ۱۰۰۰ میلی لیتر آب مقطر اضافه گردید. فلاسک اسانس گیری پس از آماده شدن بر روی گرم کن برقی قرار داده شد. برای جلوگیری از مخلوط شدن آب و اسانس یک میلی لیتر حلال پنتان در مجرای ذخیره اسانس ریخته شد. با گرم شدن دستگاه، اسانس موجود در برگ همراه آب تبخیر شده به مبرد رسیده و در اثر سرد شدن، بخار آب و اسانس هر دو به حالت مایع در آمده که اسانس در حلال پنتان حل شده ولی آب به علت داشتن چگالی بیشتر از پنتان عبور کرده وارد فلاسک می گردد تا چرخه دوباره تکرار شود. مدت زمان اسانس گیری دو ساعت در نظر گرفته شد. اسانس استخراج شده به شیشه های کوچک درب دار منتقل و اطراف هر شیشه با کاغذ آلومینیومی پوشانده شد و تا زمان انجام آزمایش ها در یخچال نگاهداری شد. در این مرحله بازده تولید اسانس، با تقسیم وزن اسانس بر وزن پودر برگ استفاده شده در اسانس گیری تعیین گردید.

۳-۵-۲-آزمایش های مربوط به تعیین ترکیبات موجود در اسانس برگ گیاه برگ بو

از روش کروماتوگرافی گازی- طیف سنج جرمی (GC/MS) جهت شناسایی ترکیبات موجود در اسانس برگ گیاه برگ بو استفاده گردید.

۳-۵-۲-۱-معرفی دستگاه کروماتوگراف گازی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS)

از دستگاه گاز کروماتوگراف متصل به طیف سنج جرمی Agilent Technologies مدل C5975 استفاده شد که ستون آن HP-5MS به طول ۳۰ متر و قطر داخلی ۲۵/ ۰میلی متر و ضخامت لایه فاز ساکن در آن ۲۵/۰میکرومتر بود. از گاز هلیوم با فشار ورودی یک میلی لیتر در دقیقه به عنوان گاز حامل استفاده شد. درجه حرارت ستون بین ۶۰ تا C 210 برنامه ریزی شد و به تدریج در هر دقیقه C3 به حرارت افزوده شد. سپس افزایش دما تاC 240 با سرعتC 20 در دقیقه انجام گرفت و به مدت ۵/۸ دقیقه در دمای نهایی نگه داشته شد. درجه حرارت آشکارساز C280 و دمای محفظه تزریق نیز C 280 بود. انرژی یونیزاسیون برابر۷۰ الکترون ولت بوده است. محدوده جرمی از ۵۰ تا ۴۸۰ بوده است.
پس از تزریق اسانسها به دستگاه گاز کروماتوگراف متصل شده با طیف سنج جرمی (GC/MS) نهایت طیفهای جرمی و کروماتوگرام های مربوطه ترسیم شدند. سپس با بهره گرفتن از زمان بازداری، شاخص بازداری، مقایسه طیف های جرمی با ترکیب های استاندارد و استفاده از اطلاعات موجود، ترکیب های تشکیل دهنده اسانس ها مورد شناسایی کمی و کیفی قرار گرفت.

۳-۶-بررسی پتانسیل آللوپاتی عصاره آبی گیاه برگ بو

 

۳-۶-۱-اثر عصاره آبی برگ گیاه برگ بو بر میزان کلروفیل و کاروتنوئید برگ گیاهچه های گندم و شاهی

 

۳-۶-۱-۱-مواد و محلول های مورد نیاز

در این آزمایش از برگ گیاهچه های ۲۰ روزه، عصاره آبی برگ شاخه غنچه دار گیاه برگ بو، آب مقطر، محلول هیپوکلرید سدیم ۲۰% و استون ۸۰ درصد استفاده گردید.

۳-۶-۱-۲-آماده سازی گیاهان

جهت جلوگیری از رشد قارچ ها ابتدا بذرها در محلول هیپوکلرید سدیم ۲۰% به مدت ۱۵ دقیقه قرار داده شدند. سپس چند بار با آب معمولی و سرانجام با آب مقطر شسته شدند.
از ظروف کشت به ابعاد ۵ × ۱۴× ۱۸ این آزمایش استفاده شد. ابتدا کف ظروف با مقداری پرلیت پر شد. سپس بذرها بطور کاملا یکنواخت روی پرلیت ها پخش شدند و بار دیگر لایه نازکی از پرلیت روی بذرها ریخته شد. آبیاری با آب مقطر بصورت روزانه و در حد نیاز انجام گرفته شد.
غلظت های ۱۰%، ۲۵% و ۵۰% عصاره آبی برگ شاخه غنچه دار گیاه برگ بو با اضافه کردن حجم های مختلف آب مقطر به عصاره آبی اصلی که طرز تهیه آن در قسمت ( ۳-۲-۲ ) توضیح داده شد، تهیه شدند. پس از جوانه زدن بذرها و بزرگ شدن گیاهچه ها، از روز دهم ۵۰ میلی لیتر عصاره با غلظت های تعیین شده برای هر ظرف، به صورت روزانه به پای ریشه گیاهچه ها تزریق شد و در روز بیستم جهت اندازه گیری مقدار کلروفیل و کاروتنوئید جمع آوری شدند. برای ظرف شاهد نیز فقط از آب مقطر استفاده شد. برای هر غلظت ۳ تکرار در نظر گرفته شد و جمع آوری گیاهچه ها جهت اندازه گیری مقدار کلروفیل و کاروتنوئید به صورت طرح کاملا تصادفی صورت پذیرفت.

۳-۶-۱-۳-روش آزمایش

۲۰۰ میلی گرم از بافت تر برگ توزین و در هاون چینی قرار داده شد. پس از افزودن مقداری استون ۸۰ درصد، قطعات برگ کاملا ساییده شدند. محلول حاصل به درون فالکون ریخته شد و حجم آن با استون ۸۰ درصد به ۲۵ میلی لیتر رسانده شد. محلول حاصل با سرعت ۴۰۰۰ دور در دقیقه به مدت ۲۰ دقیقه سانتریفوژ شد. از محلول فوقانی برای اندازه گیری کلروفیل و کاروتنوئید استفاده گردید. بدین ترتیب که جذب محلول تهیه شده، توسط دستگاه اسپکتروفتومتر شیمادزو مدل UV-160A که با استون ۸۰ درصد تنظیم شده بود، در طول موج هایnm ۶۴۵ وnm ۶۶۳ برای کلروفیل[Arnon, 1967] و در طول موج هایnm ۴۱۲، nm431،nm 460 وnm 480 برای کاروتنوئید خوانده شد. میانگین مقادیر جذب بدست آمده طبق طول موج های مربوطه در فرمول های زیر به ترتیب برای محاسبه میزان کلروفیل و کاروتنوئید قرار داده شد:
= ۲۰٫۲ (A645) + 8.02 (A663) × v / f.w. × ۱۰۰۰ (mg/g .f.w) chl.
v =حجم نهایی محلول بر حسب میلی لیتر
f.w. =وزن تر بافت بر حسب میلی گرم
= A جذب اندازه گیری شده در طول موج های نوشته شده
Carotenoids (mg/ml) =
-o.430A ۴۱۲ + ۰٫۲۵۱A ۴۳۱ – ۴٫۳۷۶A ۴۶۰ + ۱۳٫۲۱۶A480

۳-۶-۲-اثر عصاره آبی برگ گیاه برگ بو بر میزان فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز استخراج شده از برگ گیاهچه های گندم و شاهی

 

۳-۶-۲-۱-مواد و محلول های مورد نیاز

در این آزمایش از برگ گیاهچه های ۲۰ روزه، عصاره آبی برگ شاخه غنچه دار گیاه برگ بو، آب مقطر، محلول هیپوکلرید سدیم ۲۰%، محلول ۲/۰ مولار گایاکول، محلول ۰۳/۰مولار H2O2، بافر فسفات ۱/۰ مولار با ۶=pH و کلرید پتاسیم (KCl) جامد استفاده گردید.

۳-۶-۲-۲-آماده سازی گیاهان

گیاهچه ها و غلظت های مختلف عصاره مطابق قسمت ( ۳-۵-۱-۲ ) آماده گردید. در این آزمایش از گیاهچه های ۲۰ روزه جهت استخراج آنزیم گایاکول پراکسیداز استفاده شد.

۳-۶-۲-۳-استخراج آنزیم گایاکول پراکسیداز

ابتدا محلول ۸/۰ مولار کلرید پتاسیم به عنوان بافر استخراج بدین صورت تهیه شد که به ۱۰ میلی لیتر محلول بافر فسفات۱/۰ مولار با ۶=pH ، ۶/۰ گرم کلرید پتاسیم اضافه گردید. سپس یک گرم از بافت تر برگ گیاهچه های ۲۰ روزه را توزین و درون هاون چینی با ۱۰ میلی لیتر از بافر استخراج تهیه شده، هموژنه گردید. محلول هموژنه حاصل درون فالکون ریخته شد و با سرعت ۵۰۰۰ دور در دقیقه توسط دستگاه سانتریفیوژ یخچال دار به مدت ۱۰ دقیقه سانتریفوژ گردید. مایع فوقانی به عنوان عصاره خام حاوی آنزیم گایاکول پراکسیداز مورد استفاده قرار گرفت. این عصاره تا زمان استفاده در یخچال نگاهداری شد. به منظور حفظ فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز، کلیه مراحل ذکر شده در دمایC 4+ (درون ظروف یخ) انجام گرفت.

۳-۶-۲-۴-تعیین فعالیت آنزیم

برای اندازه گیری فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز در گروه های شاهد و تیمار مخلوط واکنش مطابق جدول شماره ( ۳-۱ ) تهیه گردید. تغییرات جذب نور بوسیله دستگاه اسپکتروفتومتر شیمادزو مدل UV-160A در طول موجnm 436 در فواصل زمانی ۱۵ ثانیه ای برای مدت ۵ دقیقه ثبت و با یکدیگر مقایسه گردید. در این آزمایش برای هر کدام از غلظت های ذکر شده ۳ تکرار در نظر گرفته شد و میانگین مقادیر جذب خوانده شده در هر غلظت برای رسم منحنی استفاده شد.

جدول۳-۱- مخلوط واکنش جهت سنجش فعالیت آنزیم گایاکول پراکسیداز

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

	بافر استخراج (ml)	گایاکول (M2/0) (l)	H2O2 (M03/0) (l)	آنزیم (l)	H2O (l)
شاهد(کنترل)	۳	۵۰	۵۰	—	۱۰۰
تیمار	۳	۵۰	۵۰	۱۰۰	—

تجزیه و تحلیل آماری داده ها

کلیه داده ها با بهره گرفتن از برنامه آماری۲۱ SPSS از طریق آزمون چند دامنه ایDuncan و در سطح ۰۵/۰= مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. جهت ترسیم نمودارها و منحنی استاندارد از برنامه Excel 2013 استفاده شد.
فصل چهارم
نتایج

۴-۱-پتانسیل آنتی اکسیدانی برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو با بهره گرفتن از DPPH

شکل ۴-۱ منحنی استاندارد ترولکس بر حسب میکرومول را نشان می دهد. رابطه غلظت های مختلف ترولکس با مقادیر جذب در طول موجnm 515 خطی و R2 برابر ۹۸۱۵/۰ می باشد. از این منحنی به منظور ارزیابی فعالیت آنتی اکسیدانی نمونه ها بر حسب میکرومول ترولکس به ازاء گرم وزن خشک گیاه استفاده گردیده است.
نتایج مربوط به فعالیت آنتی اکسیدانی غلظت های مختلف عصاره متانولی با جذب در طول موجnm 515 در شکل ۴-۲ نشان داده شده است. رابطه (correlation) بین غلظت های مختلف عصاره ی هر قسمت با مقادیر جذب در طول موج فوق خطی و R2 بین ۹۸۴۶/۰الی ۹۹۴۲/۰درصد می باشد.
در جدول ۴-۱ پتانسیل آنتی اکسیدانی عصاره ها بر حسب میکرومول ترولکس بر گرم وزن خشک، مقادیر IC50 برحسب میلی گرم در میلی لیتر و درصد مهار رادیکال های DPPH توسط عصاره متانولی برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو منعکس گردیده است. همان گونه که در جدول ۴-۱ مشخص شده است پتانسیل آنتی اکسیدانی بین ۸۵۶/۱ ± ۶۷/۴۰ تا ۳۳۳/۰ ± ۶۷/۵۹ میکرومول ترولکس بر گرم وزن خشک می باشد. بیشترین پتانسیل آنتی اکسیدانی مربوط به برگهای شاخه غنچه دار برگ بو (µmol g-1 DW 333/0 ± ۶۷/۵۹ ) می باشد و پس از آن به ترتیب برگ های شاخه بدون میوه و غنچه (µmol g-1 DW 882/0 ± ۶۷/۵۴ ) و سپس برگ های شاخه میوه دار (µmol g-1 DW 856/1 ± ۶۷/۴۰) قرار گرفته اند. همان طور که مشخص است کمترین پتانسیل آنتی اکسیدانی مربوط به برگ های شاخه میوه دار می باشد. از نظر آماری در پتانسیل آنتی اکسیدانی برگ قسمتهای مختلف شاخه گیاه برگ بو اختلاف معنی دار در سطح ۰۵/۰ = مشاهده می شود.
طبق جدول ۴-۱ محدوده مقادیر IC50 بین ۰۱۳/۰ ± ۰۱/۲ تا ۰۵۹/۰ ± ۷۲/۲ میلی گرم در میلی لیتر می باشد. کمترین مقدار IC50 مربوط به برگ های شاخه غنچه دار برگ بو می باشد که مسلماً بیشترین پتانسیل آنتی اکسیدانی را نسبت به برگ های دیگر به خود اختصاص داده است. از نظر آماری بین مقادیر IC50 برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو اختلاف معنی داری در سطح ۰۵/۰= مشاهده می شود.
همچنین مقادیر مربوط به درصد مهار رادیکال های DPPH در جدول ۴-۱ از ۴۴۳/۱ ± ۱۳/۳۵ تا ۱۱۶/۰ ± ۲۰/۴۹ می باشد. بالاترین درصد مهار رادیکال های DPPH به برگ های شاخه غنچه دار برگ بو اختصاص دارد و پس از آن برگ های شاخه بدون میوه و غنچه و برگهای شاخه میوه دار به ترتیب در رده های پایین تر قرار می گیرند. مقادیر درصد مهار رادیکالهای DPPH توسط عصاره متانولی برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو اختلاف معنی داری را در سطح ۰۵/۰ = نشان می دهد.

شکل ۴-۱- منحنی استاندارد ترولکس بر حسب میکرومول

 

الف

ب

ج

شکل ۴-۲-اثر غلظت های مختلف (mg ml-1 ) عصاره متانولی برگ های شاخه غنچه دار(الف)، برگ های شاخه میوه دار(ب) و برگ های شاخه بدون میوه و غنچه(ج) بر جذب محلول DPPH.

جدول ۴-۱ پتانسیل آنتی اکسیدانی بر حسب میکرومول ترولکس بر گرم وزن خشک، مقادیر IC50 بر حسب میلی گرم در میلی لیتر و درصد مهار رادیکالهای آزاد DPPH توسط عصاره ی برگ های شاخه.

 

برگ های قسمت های مختلف شاخه Trolox equivalents (µmol g-1 DW) IC50(mg ml-1) % Inhibition of DPPH غنچه دار ۵۹٫۶۷ ± ۰٫۳۳۳ a ۲٫۰۱ ± ۰٫۰۱۳ a ۴۹٫۲۰ ± ۰٫۱۱۶ a میوه دار ۴۰٫۶۷ ± ۱٫۸۵۶ b ۲٫۷۲ ± ۰٫۰۵۹ b ۳۵٫۱۳ ± ۱٫۴۴۳ b بدون میوه و غنچه ۵۴٫۶۷ ± ۰٫۸۸۲ c ۲٫۲۳ ± ۰٫۰۴۵ c ۴۴٫۸۷ ± ۰٫۷۵۴ c

* حروف متفاوت در هر ستون براساس آزمون دانکن دارای اختلاف معنی دار ( ۰۵/۰= ) می باشند. هر عدد میانگین سه تکرار ± (standard error ) می باشد. DW: وزن خشک.

۴-۲- میزان ترکیبات فنلی کل (Total Phenolics) با بهره گرفتن از معرف Folin-Ciocalteu

منحنی استاندارد گالیک اسید بر حسب میکروگرم در میلی لیتر در شکل ۴-۳ نشان داده شده است. رابطه غلظت های مختلف گالیک اسید با مقادیر جذب در طول موجnm 750 خطی و R2 برابر ۹۹۶۸/۰ می باشد. از این منحنی برای اندازه گیری میزان ترکیبات فنلی نمونه ها بر حسب میلی گرم گالیک اسید به ازاء گرم وزن خشک استفاده گردیده است.
نتایج مربوط به رابطه ی غلظت های مختلف عصاره متانولی برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو برحسب میلی گرم بر میلی لیتر با جذب در طول موج nm 750 در شکل ۴-۴ نشان داده شده است. رابطه (correlation) بین غلظت های مختلف عصاره ی هر قسمت با مقادیر جذب در طول موج فوق خطی و R2 بین ۹۹۵۰/۰ الی ۹۹۷۴/۰ می باشد.
در جدول ۴-۲ میزان ترکیبات فنلی کل در عصاره ها بر حسب میلی گرم گالیک اسید بر گرم وزن خشک نشان داده شده است. میزان ترکیبات فنلی کل در عصاره ها بین ۰۴۵/۰ ± ۵۶/۵ تا ۱۳۹/۰ ± ۲۲/۱۲ میلی گرم گالیک اسید بر گرم وزن خشک می باشد. بیشترین میزان ترکیبات فنلی کل مربوط به برگهای شاخه بدون میوه و غنچه برگ بو ( mg GAE g-1 DW139/0 ± ۲۲/۱۲ ) می باشد و پس از آن به ترتیب برگهای شاخه غنچه دار ( mg GAE g-1 DW012/0 ± ۷۶/۵) و سپس برگ های شاخه میوه دار ( mg GAE g-1 DW045/0 ± ۵۶/۶ ) قرار گرفته اند. همان طور که مشخص است کمترین میزان ترکیبات فنلی کل مربوط به برگهای شاخه میوه دار می-باشد. مقادیر ترکیبات فنلی کل در برگهای قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو دارای اختلاف معنی دار در سطح ۰۵/۰ = میباشد.

شکل ۴-۳- منحنی استاندارد گالیک اسید برحسب میکروگرم درمیلی لیتر

الف

ب

ج

شکل ۴-۴-میزان جذب معرف Folin-Ciocalteu در غلظت های مختلف(mg ml-1 ) عصاره متانولی برگهای شاخه غنچه دار(الف)، برگ های شاخه میوه دار(ب) و برگ های شاخه بدون میوه و غنچه(ج).

جدول ۴-۲ میزان ترکیبات فنلی کل عصاره ی متانولی برگ های شاخه بر حسب میلی گرم گالیک اسید بر گرم وزن خشک.

 

برگ های قسمت های مختلف شاخه Total Phenols (mg GAE g-1 DW) غنچه دار ۵٫۷۶ ± ۰٫۰۱۲ a میوه دار ۵٫۵۶ ± ۰٫۰۴۵ a بدون میوه و غنچه ۱۲٫۲۲ ± ۰٫۱۳۹ b

* حروف متفاوت در هر ستون براساس آزمون دانکن دارای اختلاف معنی دار ( ۰۵/۰= ) می باشند. هر عدد میانگین سه تکرار ± ( standard error ) می باشد. :GAE گالیک اسید؛ DW: وزن خشک.

۴-۳-مقایسه بازده اسانس برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو

اسانس گیری از برگ ها با بهره گرفتن از دستگاه کلونجر صورت گرفت. همانطور که جدول ۴-۳ نشان می دهد برگ های شاخه غنچه دار برگ بو با ۵۳/۱درصد (۵۳/۱ گرم بازاء ۱۰۰ گرم وزن خشک برگ) بیشترین بازده را دارا بوده است.

جدول ۴-۳- بازده اسانس برگ های قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو

 

 

 

 

 

بازده اسانس ( % ) (W/W)	برگ های قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو
۵۳/۱	غنچه دار
۴۰/۱	بدون غنچه و میوه
۳۰/۱	میوه دار

۴-۴-شناسایی ترکیبات موجود در اسانس برگ گیاه برگ بو

با بهره گرفتن از روش GC/MS شناسایی ترکیبات اسانس برگ قسمت های مختلف شاخه گیاه برگ بو صورت پذیرفت.

۴-۴-۱-شناسایی ترکیبات موجود در اسانس برگ های شاخه غنچه دار گیاه برگ بو

در اسانس برگ های شاخه غنچه دار گیاه برگ بو ۵۴ ترکیب شناسایی شد که جمعا ۲۶/۹۹ درصد از حجم اسانس را تشکیل می دهند( جدول ۴-۴ ). ترکیبات ۱,۸-Cineole با ۹۹/۲۶ درصد، -Terpinyl acetate با ۷۷/۱۷ درصد و Sabinene با ۴۲/۸ درصد در مجموع ۱۸/۵۳ درصد از کل ترکیبات اسانس را تشکیل می دهند. ترکیبات Tricyclene با ۰۳/۰درصد، (Z)–Ocimene با ۰۲/۰درصد و (E)–Ocimene با ۰۲/۰ درصد نسبت به سایر ترکیبات مقدار کمتری از حجم اسانس را تشکیل می دهند. ترکیبات متشکله اسانس به همراه درصد و شاخص بازداری در جدول ۴-۴ و کروماتوگرام اسانس نیز در شکل ۴-۵ نشان داده شده است.

۴-۴-۲-شناسایی ترکیبات موجود در اسانس برگ های شاخه میوه دار گیاه برگ بو

در اسانس برگ های شاخه میوه دار گیاه برگ بو ۵۴ ترکیب شناسایی شد که جمعا ۵۱/۹۹ درصد ازحجم اسانس را

خریدار و مصرف کننده

تحقیقات بازاریابی

کسب سود از طریق ارضای نیاز خریداران

شکل ۲-۱ مفهوم قدیم (فروش) وجدید بازاریابی (۱)

منبع : روستا – احمد،ونوس – داور، ابراهیمی – عبدالحمید ،بازاریابی و مدیریت بازاریابی ،
تهران – (انتشارات سمت ،۱۳۷۵ ،ص ۱۸ )
پایه های گرایش چهار عامل است:
الف) خریدار گرایی: علت وجودی سازمان، ارضاء کردن خواسته های مشتریان هدف است.
ب) نگرش سیستمی: سازمان باید به تصمیم گیری با نظر سیستمی بنگرد.
ج) هدف گرایی: سازمان باید در جستجوی بازده رضایت بخش برای سرمایه گذاری های صاحبان شرکت باشد.
د) بازاریابی همگانی: سازمان باید دارای بینش وسیعی باشد.

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

۲-۳-۵ گرایش بازاریابی اجتماعی

برخی از صاحبنظران اعتقاد دارند که گرایش بازاریابی بر خواسته های مشتریان منتخب بیش از حد تاکید می کند و رفاه اجتماعی را به حساب نمی آورد. این افراد طرفدار وسیع تر کردن فلسفه بازاریابی جهت منطبق کردن آن با فلسفه مسئولیت اجتماعی شرکت ها هستند. فلسفه بازاریابی اجتماعی مستلزم این است که بازاریابان نه تنها خواسته های مشتریان را به حساب آورند، بلکه خواسته های مردم دیگر را که رفاهشان به عملیات شرکت بستگی دارد، را نیز در نظر بگیرند. لازمه این امر این است که بازاریابان مسئولیت اجتماعی خود را قبول کنند و متوجه باشند که در داخل یک سیستم اجتماعی بزرگتر فعالیت می کنند و نسبت به غیر مشتریان نیز متعهد باشند.

۲-۴ ماهیت و اهمیت ترفیعات و تشویقات

هنگام بررسی سیستمی از شرکت ها باید فعالیت های ترفیعی به عنوان سیستم های فرعی درون سیستم کل بازاریابی شناسایی شود. این عمل یعنی هماهنگ کردن فعالیت های نیروی فروش، برنامه های تبلیغاتی، و دیگر فعالیت های تشویقی.
متأسفانه در بسیاری از شرکت ها و سازمانهای امروزی این فعالیت ها به صورت جداگانه و انفرادیهنگام بررسی سیستمی از شرکت ها باید همه فعالیت های ترفیعی به عنوان سیستم های فرعی درون صورت می گیرد. به عنوان مثال بین مدیریت تبلیغات و مدیریت فروش رقابت و برخوردهای غیر منطقی دیده می شود. از لحاظ تئوریک اقتصادی، هدف اصلی ترفیعات عبارتست از تغییر محل و مشکل منحنی های تقاضا و درآمد برای محصولات شرکت. به طور اساسی ترفیعات یا ارتقاء عبارتست از مجموعه فعالیت های اطلاع رسانی، ترغیب و اثر گذاری که این سه کاملاً با هم مرتبط اند. (کاتلر، فیلیپ، ۲۰۰۴)

۲-۵ روش های ترفیع:

مهمترین روش به کار گرفته شده برای ترفیع عبارت است از: فروش حضوری، روابط عمومی، تبلیغات و پیشبرد فروش که منظور از پیشبرد فروش هماهنگ کردن و فراهم آوردن فعالیت های فروش حضوری و تبلیغات است که خود فعالیت هایی مانند استقرار ویترین ها در فروشگاه ها، برگزاری نمایشگاه های تجاری، استفاده از نمونه ها و جوایز را برمی گیرد. بعلاوه گروهی از راهبردهای بازاریابی نظیر تقسیم بازار و محصولات متمایز مربوط به همین گروه است.

۲-۶ تعیین ترکیب فعالیت های تشویقی:

یکی دیگر از وظایف مهم در مدیریت بازاریابی، تعیین موثرترین ترکیب ترفیعی است. در این مورد از وسایل متعددی می توان استفاده کرد. مشکل این است که مدیریت از میزان دقیق اثر بخشی و کارائی تبلیغات، آگهی ها، فروش شخصی و وسایل ترفیعی دیگر برای دستیابی به اهداف و برنامه های فروش اطلاع ندارد و نمی تواند که تا چه حد باید برای فعالیت های ترفیعی خرج کند.

۲-۷ عوامل موثر بر ترکیب ترفیع:

چهار عامل در تصمیمات مدیریت راجع به ترکیب ترفیع تاثیر دارند که عبارت است از:
– میزان پول در دسترس: این عامل تعیین کننده حقیقی ترکیب ترفیع است و در واقع نحوه استفاده موثر و برتری هر کدام از وسایل ترفیعی را مشخص می سازد برای مثال دادن آگهی در روزنامه ها، رادیو و تلویزیون یا برتری فروش حضوری بر آگهی ها.
– چگونگی و ماهیت بازار: این عامل در برگیرنده حوزه جغرافیایی بازار، میزان تمرکز بازار و نوع مشتریان است که باید جزئیات هر کدام بررسی شود.
– ماهیت محصول:برای عرضه محصولات مصرفی و صنعتی از روش های مختلفی استفاده می شود. برای مثال در مورد محصولات مصرفی ترکیب ترفیع ممکن است تحت تاثیر نکاتی از قبیل رفاه نحوه خرید کردن و اختصاصی بودن محصول قرار گیرد و فروش حضوری و ویترینهای نمایش در آن نقش بسیار کمی داشته باشد. اما در مورد محصولات صنعتی بیشتر بر فروش حضوری و شخصی تاکید می شود.
– چرخه عمر محصول: از آنجا که هر محصول دارای منحنی عمر خاصی است و معمولاً مراحلی از قبیل، رشد، بلوغ و اشباع و افول را می گذراند، تصمیمات مربوط به روش ترکیب ترفیع با توجه به مرحله ای که محصول در آن قرار دارد، اتخاذ می شود. برای مثال در مورد محصولاتی که در مرحله معرفی قرار دارند، مشتری از امتیازات آن آگاهی ندارد ترکیب ترفیع باید برآگاهی دادن به مشتریان و آموزش آنان برای رفع نیازها و برآوردن خواسته هایشان باشد. معمولاً تاکید زیاد بر فروش شخصی و حضوری برای عرضه محصول جدید یا ورود به بازار جدید لازم به نظر می رسد. در مورد محصولات صنعتی ممکن است فعالیت های ترفیعی به صورت ایجاد نمایشگاه های مخصوص باشد.

۲-۸ اجزای آمیخته ترفیع و تشویق عبارتند از:

الف) آگهی: ارائه غیر شخصی محصولات و خدمات و ایده ها به وسیله مسئول شناخته شده.
ب) پیشبرد فروش: محرکهای کوتاه مدت برای تشویق فروش یا خرید محصولات و خدمات.
ج) روابط عمومی: ایجاد تقاضا با ارائه اخبار شایان توجه در رسانه ها بدون پرداخت هزینه.
د) فروش تخصصی: ارائه اطلاعات بطور حضوری به دیگران (خریداران بالقوه) برای فروش محصولات یا خدمات.[۳]

شکل ۲-۲ : جایگاه تبلیغات در بازاریابی و مراحل یک برنامه تبلیغاتی

منبع : محمدیان ، محمود، مدیریت تبلیغات ، از دید بازاریابی ، انتشارات حروفیه، تهران ۱۳۷۹، چاپ اول

۲-۹ انواع بازاریابی

بازاریابی دارای دامنه بسیار گسترده ای است که تمام امور زندگی بشر را در بر می گیرد، زیرا طبق تعریفی که از محصول داشتیم محصول هر چیزی است که به نحوی نیاز یا خواسته ای را برآورده سازد. با این تعریف می توان شخص، سازمان، ایده ، مکان، خدمت و هر نوع کسب و کار تجاری یا غیرتجاری را محصول قلمداد کرد؛ در نتیجه هر کدام از آنها نیاز به بازاریابی با مفهوم کامل و ابعاد گسترده آن دارد.

۲-۹-۱ بازاریابی خود (شخصی)

بازاریاب موفق کسی است که پیش از هر نوع فعالیت بازاریابی برای محصول یا سازمان بتواند توانایی های خود را بدرستی بشناساند. بازاریابی شخصی یعنی تمام فعالیت هایی که برای ایجاد، حفظ یا تغییر طرز فکر و برداشت رقبا و دیگران نسبت به فرد انجام می گیرد. این نوع بازاریابی اگر چه در مورد شخصیتهای سیاسی، ورزشی، هنری، ادبی و علمی مطرح است می تواند برای هر کس در هر جا از استخدام تا ازدواج و دیگر امور زندگی موثر و مفید باشد. بازاریابی باید حد اعتدال را در نظر بگیریم و با ترفندها، فنون و شیوه های اجرای آن آشنا باشیم. بازاریابی شخصی یعنی شناساندن و عرضه قابلیت ها و توانایی های خود به افرادی که خواهان و نیازمند آن هستند. چه بسیار افرادی که دارای استعدادها و تخصصها و ایده های بسیار ارزنده ای بوده، می توانسته اند پاسخگوی نیازهای فردی و اجتماعی بسیاری باشند، اما به علت عدم توانایی در بازاریابی خود، در حوزه هایی محدود فعال بوده، یا منزوی و مأیوس مانده اند.

۲-۹-۲ بازاریابی سازمان

سازمانها نیز باید خود را به درستی به مردم معرفی کنند. بازاریابی سازمان یعنی تمام فعالیت هایی که باعث ایجاد، تغییر یا حفظ طرز تلقی، رفتار و برداشت مخاطبان نسبت به سازمان می شود. مسولان روابط عمومی سازمانها بازاریابانی هستند که می توانند سازمان را در جامعه به درستی بشناسانند و تصویری مثبت از آن ارائه دهند یا اینکه آن را تضعیف یا بی اعتبار کنند. بازاریابی جدید بر این باور است که همه کارکنان شرکت با روحیه بازارگرایی همگانی، بازاریابی سازمان هستند و در ایجاد ذهنیت و تصویری مثبت از سازمان در جامعه نقش مهمی دارند. در بازاریابی سازمان باید تجسم و تصور مردم را نسبت به سازمان بدقت ارزیابی کرد و آن را بهبود بخشید.

۲-۹-۳ بازاریابی مکان

یکی از مهمترین منابع درآمد بسیاری از کشورها یا شهرها جذب توریست یا «گردشگر» است. توانایی در بازاریابی مکانها، بناها، ساختمان های تاریخی و تفریحگاه ها، نیازمند آشنایی با فعالیت های بازاریابی ویژه ای است که افراد خاصی می طلبد. بازاریابی مکان یعنی تمام فعالیت های مربوط به آگاه کردن، جلب نظر مردم و جذب آنها و تغییر طرز تلقی آنها از مکانها و امکانات یک شهر، منطقه یا کشور. بازاریابی مکان و تحقیق، برنامه ریزی، آموزش، تسهیلات و امکانات گوناگون نیاز دارد. این نوع بازاریابی برای جامعه بسیار سازنده و مفید است.

۲-۹-۴ بازاریابی ایده

– نظارت بر فرایند مشارکت (ازکیا غفاری۱۳۸۳،ص۲۹۲).
یونسکو نیز مشارکت را فرایندی برای خود آموزی اجتماعی و مدنی؛ حق بشر و پیش شرط توسعه ” می داند و معتقد است توسعه باید از مردم و از آنچه می خواهد و از آنچه می اندیشند و باور دارند آغاز شود (اکبری،۳۰:۱۳۸۳).
تعدد و گستردگی سازمان های محلی و غیر دولتی در یک جامعه، شاخص و بیانگر وجود مشارکت اجتماعی در آن جامعه است؛ تا جائی که جامعه ی مدنی به واسطه ی بسط و گسترش مشارکتهای اجتماعی و نهادهای مدنی تعریف می شود. نهادهای مدنی، تشکلهایی مردمی و غیر دولتی هستند که در حد فاصل توده های مردم با دولت وجود می آیند و بخشی از مردم را برای دست یابی به هدفی مشخص، و در یکی از حوزه های اجتماعی سازماندهی می کنند «دامنه فعالیت این نهادها که به منظور مشارکت سازمان یافته ی مردم تشکیل می گردند بسیار گسترده است. اتحادیه های صنفی، احزاب سیاسی، بنگاه های اقتصادی خصوصی، شرکتهای تعاونی، گروه های هنری، مطبوعات، موسسات خیریه و حتی اجتماعات محلی مشتمل بر ساکنان یک خیابان و محله می توانند مثال هایی از نهادهای مدنی باشند» (ازکیا، غفاری ۲۹۲:۱۳۸۳).
بنابراین مشارکت اجتماعی را می توان فرایند سازمان یافته ای دانست که از سوی افراد جامعه به صورت آگاهانه، داوطلبانه و جمعی با در نظر داشتن هدف های معین و مشخص به منظور سهیم شدن در منابع قدرت انجام می گیرد. شهود چنین مشارکتی، وجود نهادهای مشارکتی چون انجمن ها، گروه ها، سازمان های محلی و غیر دولتی است .( ازکیا، غفاری ۲۹۳:۱۳۸۳).
دو مثال برای درک اهمیت و معنی سرمایه ی اجتماعی :
الف) فرض کنید گروهی از قاچاقچیان حرفه‎ای تصمیم گرفته‎اند برای انجام یک قاچاق بزرگ مثل وارد کردن خودرو یا گوشتهای آلوده با هم همکاری کنند اینها علاوه بر داشتن دانش و تجربه کافی برای انجام این کار تمامی تجهیزات و لوازم مورد نیاز را نیز فراهم کرده باشند. یعنی سرمایه انسانی و سرمایه فیزیکی فراهم است حال آیا با وجود این دو دسته شرایط قاچاق بزرگ انجام خواهد شد. جواب مسلماً منفی است تا زمانی که گروه قاچاقچیان در میان خودشان اعتماد متقابلی نداشته باشندو تازمانی که قواعد جدی و آهنینی برای همکاری برقرار نباشد و حق و یا سهم هر یک از افراد پیشاپیش مشخص نباشد اقدام مشترک برای قاچاق آغاز نخواهد شد.
این اعتماد متقابل میان دزدان و پایبندی به قواعد مورد توافق محیط همکاری یا سرمایه اجتماعی سازمان قاچاقچیان محسوب می‎شود پس وقتی برای موفقیت دسته‎جمعی در انجام امور غیرقانونی، قانونمندی و قانونمداری شرط است و برای کامیابی غیرمنطقی منطق لازم است و برای موفقیت غیر قابل اعتمادترین گروه ها اعتماد لازم است بی‎گمان جامعه صالحان نیز برای رشد و توسعه و دستیابی به اهداف بزرگ بیش‎ترین نیاز را به سرمایه اجتماعی دارد.
بی‎سرمایه اجتماعی هیچ اجتماعی به هیچ سرمایه‎ای نمی‎رسد. در سازمانها و بنگاه ها و جوامع امروزی سرمایه اقتصادی از نظر درجه اهمیت پایین‎ترین مرتبه را دارد. در بازارهای امروزی میلیاردها دلار معامله صرفاً براساس اعتماد و توافق دوجانبه صورت می‎گیرد به خصوص در بازارهای بورس و بازار آتی‎ها که گاه محصولی که در چند ماه آینده تولید می‎شود از امروز مورد معامله قرار می‎گیرند.در بازار نفتی میلیون ها بشکه صرفاً بر اساس یک توافق ظاهری معامله می شود.
ب) مثال بارزتر سرمایه اجتماعی تیم فوتبال است که در آن زمین چمن و تجهیزات ورزشگاه سرمایه مادی و اقتصادی و بازیکنان و مربیان تکنیکی سرمایه انسانی و داوران بی‎طرف و قواعد تعریف شده و روشن بازی و رفتار اخلاقی بازیکنان در مجموع سرمایه اجتماعی بازی را شکل می‎دهند اگر چه این سه دسته سرمایه مکمل یکدیگرند اما ترتیب اهمیت آنها قابل شناسایی است. حال ببینیم اگر تک‎تک این سه سرمایه را حذف کنیم چه اتفاقی رخ خواهد داد. اگر عده‎ای فوتبالیست داشته باشیم و یک ورزشگاه اما هیچکدام از بازیکنان حاضر نباشند به قواعد بازی تن در دهند و یا هیچ کس را بعنوان داور قبول نداشته باشند هرگز بازی صورت نمی‎گیرد لذا در صورت فقدان سرمایه اجتماعی اصلاً بازی فوتبال صورت نمی‎گیرد اما اگر بازیکنان باتجربه و تکنیکی نباشند یعنی سرمایه انسانی موجود نباشد بازی صورت می‎گیرد اما بسیار بی‎رونق و ناپخته و بدون جذابیت بگونه‎ای که هیچ تماشاگری را جذب نمی‎کند پس در این حالت بازی آغاز می‎شود ولی در دستیابی به اهداف خود موفق نیست حال اگر بازیکنان تکنیکی، باتجربه حضور داشته باشند و داور بی‎طرف نیز قواعد تعریف شده را اعمال و نظارت نماید اما ورزشگاه وجود نداشته باشد می‎توان بازی جالب و جدی و پرحرارتی را در یک زمین ساده انجام داد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۲-۹- اهمیت و مزایای سرمایه اجتماعی

مزایای متعدد و زیادی را می توان برای سرمایه اجتماعی برشمرد؛ مزیت اصلی و عمده سرمایه اجتماعی دراختیار گذاشتن اطلاعات زیادی با هزینه پایین و زمان اندک برای بازیگرانی است که نقش اصلی را درسرمایه اجتماعی ایفا می کنند. سرمایه اجتماعی علاوه بر در اختیار قرار دادن سرمایه زمینه های تحلیل و ارزیابی آن را نیز فراهم می نماید. بعنوان مثال، کلمن نشان داد که پیوندهای موجود در شبکه ، محور تئوری سرمایه اجتماعی، امکان ارزیابی اطلاعات مربوط به فرصتهای شغلی را به اعضای می دهد و آنها را در انتخاب شغل مورد نظر کمک می کند.
شبکه های میان سازمانی که حاصل کار سرمایه اجتماعی است مزایای مختلفی برای سازمان دارد که از جمله کسب مهارتها و دانش جدید از سوی اعضای شبکه های مزیتی است که می تواند در سازمان های چند بخش کاربرد داشته باشد. تحقیقات دیگری نشان داد که شرکت های چند ملیتی برای تبادل اطلاعات و تسریع در جریان ارتباطات می توانند از این تئوری استفاده برند.
کسب قدرت و نفوذ از مزایای دیگر سرمایه اجتماعی است. کلمن در نوشته های خود اشاره به واژه “کلوپ نمایندگان مجلس” دارد که در واقع منظور بحث “قدرت” است برخی نمایندگان قدرت بیشتری نسبت به نمایندگان دیگر دارند چرا که آنها تعهدات متفاوت با سایر نمایندگان برای خود ایجاد کرده اند و ا ز اعتبار تعهدات برای مشروعیت بخشیدن به رفتار خود استفاده می کنند. یک چنین قدرتی به بازیگر اصلی ( در سرمایه اجتماعی ) اجازه می دهد تا به اهداف خود دست یابد.
مزیت دیگر سرمایه اجتماعی ایجاد “یکپارچگی” در نیان اعضا است. هنجارها و باورهای محکم موجب ایجاد شبکه اجتماعی قوی می شود که در بر گیرنده آداب و رسوم و قوانین خاصی است و این هنجار جایگزینی کنترلهای رسمی می شود. در این رابطه اُچی (۱۹۸۰) چنین استدلال می کند که سازمان های قبیله ای با هنجارهای مشترک قوی از هزینه های اندک نظارت بهرمند بوده و تعهد بالایی را در اختیار دارند که در واقع همان سرمایه اجتماعی است (آلدر و ووکون، ۱۹۹۹ به نقل از الوانی، ۱۳۸۰،ص۶).
علاوه بر مزایایی فوق بکار گیری سرمایه اجتماعی در سطح سازمان دارای مزایایی مانند ایجاد سازمان کاری و تیمهای منعطف، ارائه ساز و کارهای برای بهبود مدیریت عملکرد گروهی، زمینه سازی برای توسعه سرمایه های غیر مادی در سازمان و افزایش تعهد اعضا و کارکنان سازمان نسبت به مصلحت عامه است (لیانا و برن، ۱۹۹۹ به نقل از الوانی، ۱۳۸۰،ص۶).

۲-۱۰- ابعاد سرمایه اجتماعی براساس مدل ناهاپیت و گوشال

ناهاپیت و گوشال با رویکردی سازمانی جنبه های مختلف سرمایه اجتماعی را در سه طبقه جای می دهند :
ساختاری، رابطه ای (مشتری) و شناختی

۲-۱۰-۱- بعد ساختاری

بعد ساختاری سرمایه اجتماعی اشاره به الگوی کلی تماسهای بین افراد دارد یعنی شما به چه کسانی و چگونه دسترسی دارید.. مهمترین جنبه های این عنصر عبارت است از روابط شبکه ای بین افراد ، پیکربندی شبکه ای، و سازمان مناسب.

۲-۱۰-۱-۱- روابط شبکه ای

پیشنهاد اصلی تئوری سرمایه اجتماعی این است که روابط شبکه ای امکان دسترسی به منابع (مثل دانش) را فراهم می سازند. روابط اجتماعی، ایجاد کننده کانالهای اطلاعاتی هستند که میزان زمان و سرمایه گذاری مورد نیاز برای گردآوری اطلاعات را کاهش می دهند .

۲-۱۰-۱-۲-پیکربندی روابط شبکه ای

پیکربندی کلی روابط شبکه ای یک جنبه مهم سرمایه اجتماعی را شکل می دهد که می تواند بر توسعه سرمایه فکری تاثیر بگذارد. برای مثال سه میژگی ساختار شبکه : تراکم، پیوند و سلسله مراتب همگی از طریق تاثیر بر میزان تماس یا قابلیت دسترسی اعضا شبکه باعث انعطاف پذیری و سهولت تبادل اطلاعات می شوند.برای مثال برت بحث می کند که شبکه پراکنده با تعداد تماسهای بسیار کم فراهم کننده مزایای اطلاعاتی بیشتری است. شبکه متراکم از این جهت که فراهم کننده اطلاعات متنوع کمتر با همان هزینه شبکه پراکنده است، شبکه ای ناکارا است. همچنین هانس پی برده است که پیوندهای ضعیف مانع انتقال دانش می شوند.

۲-۱۰-۱-۳- سازمان مناسب

سرمایه اجتماعی ایجاد شده از جمله روابط و پیوندها ، هنجارها و اعتماد در یک محیط خاص، اغلب می تواند از یک محیط اجتماعی به محیط اجتماعی دیگر انتقال داده شود و بدین ترتیب بر الگوی تبادل اجتماعی تاثیر گذارد.سازمان های اجتماعی مناسب می توانند یک شبکه بالقوه به افراد و منابع شان از جمله اطلاعات و دانش را فراهم کنند و از طریق ابعاد شناختی و رابطه ای سرمایه اجتماعی ممکن است انگیزش و قابلیت را برای تبادل تضمین کنند.

۲-۱۰-۲- بعد شناختی

این عنصر اشاره به منابعی دارد که فراهم کننده مظاهر، تعبیرها و تفسیرها و سیستم های معانی مشترک در میان گروه ها است.مهمترین جنبه های این بعد عبارتند از زبان و کدهای مشترک و حکایات مشترک

۲-۱۰-۲-۱-زبان و کدهای مشترک

به دلایل مختلفی زبان مشترک بر شرایط ترکیب و تبادل دانش تاثیر می گذارد. اول اینکه، زبان کارکرد مستقیم و مهمی در روابط اجتماعی دارد، چرا که ابزاری است که افراد از طریق آن با یکدیگر بحث می کنند ، اطلاعات را مبادله می کنند ، از یکدیگر سوال می پرسند و در جامعه امور تجاری انجام می دهند. دوم اینکه ، زبان بر ادراکات مان تاثیر می گذارد. کدها همچنین یک چارچوب مرجع برای مشاهده و تفسیرمان از محیط فراهم می کنند. سوم اینکه ، زبان مشترک قابلیت ترکیب اطلاعات را افزایش می دهد.

۲-۱۰-۲-۲- حکایات مشترک

اسطوره ها، داستان ها و استعاره ها ابزارهای قدرتمندی در اجتماعات برای ایجاد، تبادل و نگهداری مجموعه های معانی فراهم می کند. ظهور حکایت های مشترک در یک اجتماع باعث خلق و انتقال تفسیرهای جدیدی از رویدادها شده و ترکیب اشکال مختلف دانش ، که عموما به صورت پنهان هستند را تسهیل می کند.

۲-۱۰-۳- بعد رابطه ای

این عنصر توصیف کننده نوعی روابط شخصی است که افراد با یکدیگر به خاطر سابقه تعاملاتشان برقرار می کنند.مهمترین جی این بعد از سرمایه اجتماعی عبارتند از : اعتماد، هنجارها، الزامات و انتظارات، هویت.

۲-۱۰-۳-۱-اعتماد

تحقیقات نشان می دهد در جایی که روابط مبتنی بر اعتماد در سطح بالایی وجود دارد افراد تمایل زیادی برای تبادل اجتماعی و تعامل همکارانه دارند. میسزتال اظهار می دارد «اعتماد تامین کننده ارتباطات و گفتمان است». بویسوت نیز بر اهمیت اعتماد بین افراد برای ایجاد دانش در شرایط ابهام و عدم اطمینان زیاد تاکید دارد.

۲-۱۰-۳-۲- هنجارها

هنجارهای همکاری می توانند پایه ای قوی برای ایجاد سرمایه فکری بوجود آورند. برای مثال استارباک اهمیت هنجارهای اجتماعی صداقت و کار تیمی را به عنوان ویژگی های کلیدی شرکت های دانش محور یادآور می شود. هنجارهای تعاملی که اهمیت آنها در ایجاد سرمایه فکری نشان داده شده اند عبارتند از : تمایل به ارزش گذاری و پاسخ به تنوع، روحیه انتقادی و تحمل شکست.

۲-۱۰-۳-۳-الزامات و انتظارات

الزامات نشان دهنده یک تعهد یا وظیفه برای انجام فعالیتی در آینده است. کلمن الزامات را از هنجارهای عمومی شده متمایز می سازد و آن را به عنوان انتظارات ایجاد شده در درون روابط شخصی خاص در نظر می گیرد.ناهاپیت و گوشال در زمینه ایجاد سرمایه فکری اظهار می دارند که الزامات و انتظارات احتمالا بر دسترسی و انگیزش افراد و گروه ها برای تبادل و ترکیب دانش می گذارند..

۲-۱۰-۳-۴- هویت

هویت فرایندی است که در آن افراد احمی کنند با فرادی یا گروهی از افراد دیگر عضو یک گروه واحد هستند. کرامر و همکارانش دریافتند که احساس همانندی کردن با یک گروه یا جمع، نگرانی درباره فرایندها و نتایج جمعی را افزایش می دهد و بدین ترتیب احتمال فرصت تبادل اطلاعات افزایش می یابد. لویسکی و بیونک در تحقیق شان نشان می دهند که هویت گروهی چشمگیر نه تنها ممکن است فرصت های تبادل اطلاعات را افزایش دهد، بلکه هم چنین ممکن است فراوانی واقعی همکاری را بین اعضا افزایش دهد.در مقابل، جایی که گروه ها دارای هویت متمایز و مغایر هم هستند ، ممکن است موانع عمده ای را در برابر تسهیم اطلاعات، یادگیری و ایجاد دانش بوجود آورند.

۲-۱۱- اهمیت سرمایه اجتماعی در بحث های شرکت ها و عملکرد بازار

از دوران گذشته، توجه به شرکت ها به عنوان بازیگران اجتماعی و نیز دقت صاحب نظران به نیازها و مسائل مرتبط با شرکت، زمینه مساعدی را برای گسترش مفهوم سرمایه اجتماعی در حیطه سازمان ایجاد نموده است.
سرمایه اجتماعی از یک منظر، پدیده ای مدیریتی است و برای آن ویژگی های گوناگونی تعریف شده که شامل اعتماد (هنجار) ارزش ها و رفتارهای مشترک، ارتباطات، همکاری، تعهد متقابل ، شناخت متقابل و شبکه ها می باشد (ویلانو و آجوسا،۲۰۰۳ به نقل از اندیشمند،۱۳۸۸،ص۲۲).
سازمان هایی که دارای سطوح بالاتر سرمایه اجتماعی هستند، احتمال دارد تا نسبت به رقبایشان که دارای سرمایه اجتماعی کم تری هستند، موفق تر باشند (ناهاپیت و گوشال، ۱۹۹۸،ص۲۵۰).
سرمایه اجتماعی سازمانی، یک دارایی است که هم برای سازمان (از طریق ایجاد ارزش بریا ذینفعان) و هم برای اعضای سازمان (از طریق ارتقای مهارت کارکنان ) مفید و سودمند است (لینا و ون برن، ۱۹۹۹ به نقل از اندیشمند،۱۳۸۸،ص۲۱).

بخش دوم:

 

عملکرد بازار

 

۲-۲- مفهوم عملکرد بازار

مهر المثل؛ اگر در حین عقد مهر تعیین نشود یا عدم آن شرط شود یا مهرالمسّمی باطل شود و آمیزش هم واقع شده باشد زن مستحق مهرالمثل خواهد شد یعنی مهرمطابق زنان همتای او تعیین خواهد شد(همان: ۱۹۶).
مهر المتعه؛ هرگاه در حین عقد، مهر تعیین نشده باشد یا عدم آن شرط شود و مرد بخواهد قبل از نزدیکی، همسر خود را طلاق بدهد؛ می باید مبلغی را به عنوان مهر المتعه به او بپردازد. در تعیین مهرالمتعه، وضع مالی و توان اقتصادی مرد را ملاک قرار می دهند نه شأن زن (همان: ۱۹۷).
مهرالسّنته؛ مقدار مهری که پیامبر اکرم (ص) برای همسران و دختران خویش تعیین می کردند مهرالسنته گفته می شود. مقدار مهرالسنته پانصد درهم است و مهر زنان مسلمان نیز به همین مقدار باشد(همان).
۲-۴-۴- شرایط مهریه
چیزی که به عنوان مهر تعیین می شود باید شرایط عمومی مورد نظر در معامله را داشته باشد قرارداد زوجین راجع به تعیین مهر، قراردادی تبعی است یعنی قراردادی است راجع به مال، که جدا از اصل نکاح تابع عقد مزبور است و بدین جهت شرایط اساسی صحت معامله در مورد قرارداد مهر نیز لازم الرعایه است. بنابراین موضوع مهر باید واجد شرایط عمومی مورد معامله باشد که عبارت اند از:

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

1. مالیت داشتن؛ مهر باید دارای ارزش اقتصادی باشد بنابراین یک حبّه گندم و مانند آن نمی تواند مهر قرار گیرد؛

۲٫قابل تملک بودن؛ مهر باید برای زن قابل تملک باشد بنابراین اموال عمومی مانند معادن و صحراها یا عضوی از بدن فرد یا موقوفات نمی توانند مهر قرار گیرند؛
۳٫منفعت عقلایی ومشروع داشتن؛ اشیایی مانند مشروبات الکلی، مواد مخدر یا گوشت خوک به دلیل عدم مشروعیت معامله وعدم وجود منفعت عقلی وشرعی در آن ها نمی توانند به عنوان مهرقرار گیرند؛
۴٫معین ومعلوم بودن؛ این ویژگی مربوط به مهرالمسمی است به این معنی که مهرالمسمی نمی تواند یک خانه نامعلوم یا انگشتر نامعین ومانند آن باشد (مطهری،۱۳۷۴: ۲۴۰ – ۲۴۳).
۲-۴-۵- تعیین مهریه
مهریه بایستی با توافق طرفین– زوج و زوجه- معین شود و شخص دیگری اعم از والدین و فامیل حق تعیین مهریه را ندارند مگر اینکه از طرف زوجین اجازه داشته باشند. امام باقر فرمودند: “مهر چیزی است که زوجین بر آن توافق می نمایند، کم باشد یا زیاد” گاهی نیز تعیین مهر به دو صورت زیر اتفاق می افتد:

1. تفویض مهر: هرگاه اختیار تعیین مهر با توافق زوجین به یکی از آن دو یا شخص ثالث واگذار شود، مهر صحیح بوده و از زنی که بدین گونه ازدواج نماید، «مفوضه ی المهر» یعنی کسی که مهرش را تفویض نموده نام برده خواهد داشت.
2. تفویض بضع: هرگاه در ازدواج دائم، ذکری از مهر نشده ویا اینکه شرط شود مهری وجود نداشته باشد، این عمل را «تفویض بُضع» می گویند و زن را «مفوَّضه ی البضع» یعنی کسی که بهره گیری از خود را واگذار می کند، می نامند. در ازدواج موقت تعیین مهر لازم است اما در ازدواج دائم تعیین مهر ضرورتی ندارد ودر صورت عدم تعیین «مهر المثل» مقرّر خواهد شد)پولادی،۱۳۸۸: ۸۲).

۲-۴-۶- مقدارمهریه
در مورد مقدار مهریه در فقه امامیه دو نظریه وجود دارد: برخی معتقدند که مقدار مهر نباید بیش از «مهرالسنه» باشد. امّا مشهور فقها معتقدند مقدار مهر از نظر کمی و زیادی هیچ محدودیتی ندارد ولی رعایت مهر السنه مستحب و زیاد از آن مکروه است. هر چند که برای حداکثر مهر میزانی مقرر نیست، لکن حداقل آن باید چیزی باشد که مالیت داشته و بتوان برای آن ارزشی قایل شد والا اگر مقدار مهر به اندازه ای کم باشد که آن را از مالیت خارج کند، همانطور که ماده ی ۱۰۷۸ قانون مدنی مقرر می دارد، مهر مزبور باطل است. حتی بعضی معتقدند که، “اولی این است که مقدار مالی که به عنوان مهر قرار داده می شود، باید به اندازه ای باشد که نصف آن هم دارای ارزش باشد. زیرا اگر زن قبل از دخول، طلاق داده شود، مستحق نصف مهر است و قانون مدنی هم در ماده ی ۱۰۹۲ به این موضوع اشاره دارد، پس برای تامین نظر مقنن، چاره ای نیست، جز آنکه نصف مقدار مهر نیز که به زن داده می شود مالیت داشته باشد”(همان:۵۶).
بعضی مانند سید مرتضی، صدوق و اسکافی، معتقدند که مهر نباید از “مهر السنه” تجاوز نماید، و چنانچه بیش از آن مقرر شود، به همین مقدار برگشت خواهد خورد. مقدار مهر السنه، پانصد درهم، معادل پنجاه دینار است. این قول، قول مشهور فقهای امامیه است که مقدار مهر از لحاظ کمی و زیادی محدودیتی ندارد، تنها از نظر کمی، بایستی چیزی باشد که مالیت داشته و قابل تملک نیز باشد، و هر چه تعیین شد، پرداخت آن به عنوان مهر، بر مرد واجب می شود. اکثریت فقهای امامیه، با جمع روایت مورد استناد سید مرتضی و آیه ی شریفه، اضافه کرده اند که اگر مقدار مهر، بیشتر از مهر السنه باشد، مکروه و ناپسند است. برخی نیز عدم تجاوز از مهر السنه را امری مستحب شمرده اند(همان:۵۷).
قانون مدنی نیز در خصوص، از قول مشهور فقهای امامیه پیروی کرده، و برای مهر، از نظر مقدار، حداقل و حداکثری معین نکرده است. ماده ی ۱۰۸۰ قانون مدنی، در این زمینه مقرر می دارد:”تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است”.قانون مدنی، مقدار مهر را به اختیار زوجین گذاشته است؛ ولی باید اضافه نمود که از ظاهر ماده چنین استنباط نمی شود که تعیین حداقل مهر نیز به نظر زوجین باشد، بلکه باید شرط مالیت و ارزش اقتصادی داشتن، رعایت شود(همان:۵۸).
۲-۴-۷- عوامل استقرار مهریه
مجموعه ای از عوامل موجب می شوند که زن حق دریافت مهریه را به دست آورد، عبارت اند از:

1. همبستر شدن با زوجه از جمله این عوامل است. نوع و میزان رابطه جنسی تاثیری بر مهریه ندارد. ۲-فوت زوج یا زوجه؛ فقهای پیشین معتقد بودند چنانچه زوج یا زوجه قبل از نزدیکی بمیرند، تمامی مهر المسمّی به نفع زوجه مستقر می شود امّا فقهای معاصر چنین اعتقادی ندارند. ۳ –ارتداد زوج؛ هرگاه زوج قبل از نزدیکی مرتد شود، زوجه باید بلافاصله از وی جدا شود و در این صورت تمام مهر را نیز مالک می شود. ۴- حق حبس؛ در صورتی که مهریه مدت دار نباشد، زوجه می تواند بلافاصله پس از عقد آن را مطالبه نماید و مرد موظف است آن را پرداخت نماید. چنانچه مرد از پرداخت مهرخودداری کند، زن می تواند تا وقتی که مهر را دریافت نکرده است از تمکین (اطاعت وآمیزش جنسی) امتناع نماید[۲۲](باباخانی،۱۳۷۷: ۷۵).

۲-۴-۸- مواد قانونی مرتبط با مهریه
در سنت ایرانی مهریه به گونه های مختلف مورد نظر قرار گرفته و بیان شده، در کنار سنت، قانون نیز به مهریه پرداخته و در ماده های مختلف بیان نموده است که در ذیل به مواردی از آن اشاره می شود:
ماده ۱۰۷۸ ـ هر چیزی را که مالیت داشته باشد و قابل تملک نیز باشد می توان مهر قرار داد.
ماده ۱۰۸۰ ـ تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است.
ماده ۱۰۸۱ ـ اگر در عقد نکاح شرط شود که در صورت عدم تأدیه مهر در مدت معین نکاح باطل خواهد بود نکاح و مهر صحیح ولی شرط باطل است.
ماده ۱۰۸۲ ـ به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید. تبصره ـ چنانچه مهریه وجه رایج باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می شود، محاسبه و پرداخت خواهد شد مگر اینکه زوجین در حین اجرای عقد به نحو دیگری تراضی کرده باشند.
ماده ۱۰۸۳ ـ برای تأدیه تمام یا قسمتی از مهر می توان مدت یا اقساطی قرار داد.
ماده ۱۰۸۴ ـ هرگاه مهر، عین معین باشد و معلوم شود قبل از عقد معیوب بوده و یا بعد از عقد و قبل از تسلیم معیوب و یا تلف شود شوهر ضامن عیب و تلف است.
ماده ۱۰۸۵ ـ زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظائفی که در مقابل شوهر دارد، امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.
ماده ۱۰۸۶ ـ اگر زن قبل از اخذ مهر به اختیار خود به ایفای وظائفی که درمقابل شوهر دارد قیام نمود دیگر نمی تواند از حکم ماده ی قبل استفاده کند معذلک حقی که برای مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد.
ماده ۱۰۸۷ ـ اگر در نکاح دائم مهر ذکر نشده یا عدم مهر شرط شده باشد نکاح صحیح است و طرفین می توانند بعد از عقد مهر را به تراضی معیّن کنند و اگر قبل از تراضی بر مهر معیّن، بین آن ها نزدیکی واقع شود زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود.
ماده ۱۰۸۸ ـ در مورد ماده ی قبل اگر یکی از زوجین قبل از تعیین مهر و قبل از نزدیکی بمیرد زن مستحق هیچگونه مهری نیست.
ماده ۱۰۸۹ ـ ممکن است اختیار تعیین مهر به شوهر یا شخص ثالث داده شود در این صورت شوهر یا شخص ثالث میتواند مهر را هر قدر بخواهد معین کند.
ماده ۱۰۹۰ ـ اگر اختیار تعیین مهر به زن داده شود زن نمی تواند بیشتر ازمهرالمثل معیّن نماید.
ماده ۱۰۹۱ ـ برای تعیین مهرالمثل باید حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات و وضعیت او نسبت به اماثل و اقران واقارب و همچنین معمول محل و غیره در نظر گرفته شود.
ماده ۱۰۹۲ ـ هرگاه شوهر قبل از نزدیکی، زن خود را طلاق دهد زن مستحق نصف مهر خواهدبود واگر شوهر بیش از نصف مهر را قبلا داده باشد حق دارد مازاد از نصف را عینا یا مثلا یا قیمتا استرداد کند.
ماده ۱۰۹۳ ـ هرگاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر زن خود را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه است و اگربعد از آن طلاق دهد مستحق مهرالمثل خواهد بود.
ماده ۱۰۹۴ ـ برای تعیین مهرالمتعه حال مرد از حیث غنا و فقر ملاحظه شود.
ماده ۱۰۹۵ ـ در نکاح منقطع عدم مهر در عقد موجب بطلان است.
ماده ۱۰۹۶ ـ در نکاح منقطع موت زن در اثنای مدت موجب سقوط مهر نمی شود و همچنین است اگر شوهر تا آخر مدت با او نزدیکی نکند.
ماده ۱۰۹۷ ـ در نکاح منقطع هرگاه شوهر قبل از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد باید نصف مهر را بدهد.
ماده ۱۰۹۸ ـ در صورتی که عقد نکاح اعم از دائم یا منقطع باطل بوده و نزدیکی واقع نشده زن حق مهر ندارد و اگر مهر را گرفته شوهرمی تواند آن را استرداد نماید.
ماده ۱۰۹۹ ـ در صورت جهل زن به فساد نکاح و وقوع نزدیکی، زن مستحق مهرالمثل است.
ماده ۱۱۰۰ ـ در صورتی که مهرالمسمی مجهول باشد یا مالیت نداشته باشد یا ملک غیر باشد در صورت اول و دوم زن مستحق مهرالمثل خواهد بود و در صورت سوم مستحق مثل یا قیمت آن خواهد بود مگر اینکه صاحب مال اجازه نماید.
ماده ۱۱۰۱ ـ هرگاه عقد نکاح قبل از نزدیکی به جهتی فسخ شود زن حق مهر ندارد مگر در صورتی که موجب فسخ، عنن باشد که در این صورت با وجود فسخ نکاح، زن مستحق نصف مهر است.
در تبصره ی ماده ۲۳ لایحه حمایت از خانواده می بینیم: “در صورت تعدد ازدواج چنانچه مهریه حال باشد و همسر اول آن را مطالبه نماید، اجازه ثبت ازدواج مجدد منوط به پرداخت مهریه زن اول است”. در این جا قدرت زن را میزان مهریه او تعیین می کند و دوباره مسئله ی بین دو انسان به موضوعی اقتصادی تبدیل می شود. نظر خود زن نمی تواند مانع ازدواج مجدد شوهرش شود، ولی میزان مهر او اگر زیاد باشد و شوهرش قادر به پرداخت آن نباشد، نمی تواند ازدواج کند. اما این موضوع نیز در جای دیگر این لایحه محدود شده است؛ چنانچه در ماده ۲۵ می خوانیم: “وزارت امور اقتصاد و دارایی موظف است از مهریه های بالاتر از حد متعارف و غیر منطقی با توجه به وضعیت زوجین و مسایل اقتصادی کشور متناسب با افزایش میزان مهریه به صورت تصاعدی در هنگام ثبت ازدواج مالیات وصول نماید.
۲-۴-۹- مهر در صورت فوت یکی از زوجین
با توجه به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به مجرد عقد، زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی را که بخواهد در آن بنماید، فوت زوج پس از وقوع عقد تاثیری در مالکیت زن بر مهر ندارد و زن می تواند کل مهر را از ماترک شوهر استیفاء نماید و در صورت فوت زن، حق مذکور به ورثه او منتقل می شود (عرفانی، ۱۳۸۷: ۲۷۴). گروهی بر این عقیده اند که
چون در قانون مدنی تنصیف مهریه قبل از عمل زناشوئی طبق ماده ۱۰۹۲ صرفا در طلاق بوده و ذکری از فوت یکی از زوجین نشده است، لذا کل مهر به زوجه یا وراث تعلق خواهد گرفت. با توجه به آن که بسیاری از علما معتقدند که نصف مهریه باید پرداخت شود به نظر می رسد که این حکم نیاز به اندیشه و دقت بیشتر دارد. قید نموده اند که مرگ یکی از زوجین تاثیری بر مهر ندارد و تنصیف مهریه را صرفا در طلاق بصورت یک قاعده استثنائی دانسته و با اشاره به نظر بعضی از علمای سابق در تعلق نصف مهر در فوت زوج بیان نموده اند.
با توجه به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی «به مجرد عقد، زن مالک مهر مى‏شود و مى‏تواند هر نوع تصرفى که بخواهد در آن بنماید» کلمه “کل مهر” قید نشده است و در واقع اشاره ای به میزان آن صورت نگرفته و اگر افرادی استنباط کل از آن داشته باشند، خواهیم دید که در مغایرت صریح با متن قرآن کریم بوده و حتی طبق قانون، بحث تنصیف مهریه در طلاق بدون نزدیکی و سایر موارد زیر سوال خواهد رفت. نکته قابل توجه اینکه اگر به مجرد عقد مالکیت کل مهر از آن زن شود، پس بر پایه چه منطقی در طلاقی که به اختیار و خواست زوج و نه زوجه در قبل از نزدیکی کامل صورت می گیرد، نصف مهر خارج از اختیار و خواست زوجه کسر می شود. – نکته واضح دیگر اینکه هر دو کلمه طلاق و مرگ از ریشه جدایی بوده در صورتی که آنچه باعث تعلق کل مهر خواهد شد از ریشه مقاربت و نزدیکی است. لازم به تاکید است که در اینجا قیاس بین جدائی و نزدیکی است و نه فوت و طلاق (امامی و صفایی، ۱۳۷۰: ۱۶۷).
۲-۴-۱۰- ماهیت مهر

تئوری وی متمرکز بر نتایج پروسه شکل گیری هویت است که آن را دارای فرد در زمینه مهارتهای ویژه باورها و نگرشها می داند . او این دارائی ها را به عنوان منابعی در نظر می گیرد که افراد می توانند برای ارتباط و عضویت های اجتماعی از آن استفاده کنند منابع محسوس شامل دارائی های مالی ، عضویت کلوپها و . . . می باشد در حالی که منابع نامحسوس دلالت بر اسناد شخصی از توانایی های خود برای تغییر دارائی های اجتماعی از طریق دیگران و موسسات اجتماعی نظیر مدرسه ، کلوپها و . . . دارد ( شواتز ۲۰۰۱ ) .
در بیشتر تحقیقات مربوط به هویت معمولا محتوای هویت بر اساس یک تعریف عملیاتی در حوزه هایی نظیر مذهب ، شغل ، نقشهای جنسیتی و غیره به وسیله پرسشنامه و یا مصاحبه سنجیده می شود . هویت نوجوانان درون ابعاد محتوایی مشابه نیز ممکن است تاکید بر عناصر متفاوت داشته باشد به طور مثال درون حوزه مذهب بعضی از نوجوانان شاید تاکید بر عناصر متفاوت داشته باشد به طور مثال درون حوزه مذهب ، بعضی از نوجوانان شاید تاکید بر انتظارات مذهبی والدین و اعضای خانواده خود داشته و بعضی دیگر تاکید بر باورهای شخصی و احساسات معنوی و عده ای متمرکز موقعیت ها و پرستیژهای اجتماعی که از برنامه های مذهبی عمومی و باورها و ادعا هایشان به دست می آورند داشته باشند آنچه که آلپورت[۱۴۰] ۱۹۵۰ به عنوان مذهب بیرونی از آن نام می برد ( برزونسکی و همکاران ۲۰۰۳ ) .
یک دیدگاه دیگر از محتوی هویت تاکید بر طبیعت اسنادها یا عناصر در مفهومی از آنچه که هویت فرد بر آن اساس تعریف شده است دارد به طور مثال چیک و بریگز[۱۴۱] ۱۹۸۲ تاکید بر سه محتوای هویت دانشجو که شامل : اجتماعی ، شخصی و جمعی می باشد هویت اجتمایی ریشه در عناصر شخصی عمومی مانند اعتبار آبروی شخص وجهه عمومی و تاثیر داشتن بر عقاید دیگران دارد هویت شخصی یک اسناد شخصی شامل ارزشها ، اهداف دانش شخص و یک موقعیت روانی منحصر به فرد می باشد هویت جمعی متمرکز بر انتظارات و استانداردهای هنجار افراد مهم گروه های مرجع ؛ جامعه ، کشور و مذهب می باشد .
در مطالعه مارکستروم[۱۴۲] ـ آدافر و اسمیت ۱۹۹۶ به نقل از آدمنر[۱۴۳] ۱۹۹۸ بر روی آزمودنیهای مورمون و غیر مورمون نشان داده شد که نمرات نوجوانان با جهت گیری مذهبی بیرونی به طور معناداری در وضعیت نامتمایز بالاتر و با جهت گیری مذهبی درونی به طور معناداری در این وضعیت پایین تر بود . هر دو گروه بی تفاوت و مذهب بیرونی به طور معناداری نمرات بالاتری از گروه مذهب درونی در وضعیت تعویض اختیار به دست آوردند .
همچنین مارکستروم ، آدافر هوفستارا[۱۴۴] و دوگهر[۱۴۵] ۱۹۹۴ به نقل از آدافر ۱۹۹۸ .
ارتباط بین شکل گیری هویت و مذهب را در نوجوانان مورمون و غیر مورمون بررسی کردند آنها کشف کردند که آزمودنیهای مورمون به طور معنادار نمرات بالاتری از نمونه نوجوانان غیر مورمون در مقیاس ایدئولوژیک و بین فردی وضعیت تفویض اختیار داشتند زمانی که حضور در کلیسا نیز به عنوان یک متغیر مورد توجه قرار گرفت نتایج نشان دادند که افرادی که به صورت هفتگی به کلیسا می رفتند نمرات بالاتری از لحاظ هویت بین فردی در وضعیت تفویض اختیار و از لحاظ هویت ایدئولوژیکی در وضعیت کسب شده به دست آوردند .
همچنین این افراد نمرات پایینی از لحاظ هویت ایدئولوژیکی در وضعیتهای نامتمایز و مهلت خواه داشتند در حالی که برای غیر مورمون ها حضور کمتر در کلیسا با هویت کسب شده رابطه بالایی داشت .
دانشمندان معتقدند که مذهب یک منبع حمایتی برای افراد است که در رویارویی با مشکلات کمتر آسیب ببیند بنابراین مقابله های مذهبی نظیر دعا و نیایش ، توسل و توکل به خداوند و . . . که متکی بر باورها و فعالیتهایی مذهبی است در سلامت روانی جوانان و نوجوانان کمک می کند ( رابرت[۱۴۶] ۱۹۹۲ به نقل از احمدیان ۱۳۸۲ ).
۴ ـ ۳ ـ ۱ نظریه استانلی هال[۱۴۷]:
به عقیده مال رشد و تکامل آدمی از تغییرات عوامل فیزیولوژیکی متاثر می شود این روانشناس مرحله نوجوانی را به عنوان چهارمین دوره رشد و تکامل طبقه بندی نمود که از ۱۳ سالگی تا حدود ۲۲ تا ۲۵ سالگی را شامل می شود و آن را دوران فشار و طوفان و نیز دوران توانایی فوق العاده جسمانی ، عقلی و عاطفی می دانست و آن را تولدی تازه می خواند .
۵ ـ ۳ ـ ۱ ـ نظریه اتورانک[۱۴۸]:
به نظر رانک در نوجوانی اراده شخصی استقلال و قدرت بیشتری می یابد و آن قدر نفوذ پیدا می کند که با هر قدرت دیگری که خلاف آن عمل کند مخالفت می ورزد رانک نوجوانی را مهمترین مرحله آزادی از فشارهای بیرونی و درونی می داند و به ضرورت رعایت این خاصیت روان شناختی در دوره نوجوانی تاکید می ورزد .
۶ ـ ۳ ـ ۱ نظریه بلوزا[۱۴۹] :
تبیین او در مورد فرایند ثانویه فردیت به نظریات ماهلر متکی است که فرآیندهای جدایی و تفرد نوزاد را تشریح کرده بود و بلوغ نوجوانی را به عنوان تجربه ثابت فردیت در نظر گرفت وی نوجوانی را به صورت زمانی می بیند که صرف تجزیه و تحلیل آن چیزی می شود که به عنوان خود ( درون فکنی های والدین ) در نظر گرفته شده است به این منظور که سازماندهی دیگری ایجاد شود او افکار و اعمال بازگشتی لازم برای رشد بیشتر را پدیده شایع همراه با از دست دادن من کودکی می داند .
۷ ـ ۳ ـ ۱ نظریه والون[۱۵۰] :
به نظر والون در دوره نوجوانی دوباره انتظارات و شخصیت و نیازهای من در درجه اول اهمیت قرار می گیرند اما رفتارهای متضاد نیز امکان بروز دارند کلیه تعارض

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

ها ، ابهام ها و دگرگونی ها منشا پیشرفتهای تکوینی اند و در نهایت هسته و خمیر مایه وحدت شخص را مهیا می کند والون در توضیح این معنا می گوید : با گذشت سالها و از میان تمامی تغییر شکلها او همان موجود واحد است با اینکه وحدت او از تعارضها و تضادها شکل گرفته است با این حال این امر مانع رشد وحدت تازگی و بدیع بودن آن نخواهد شد ( احدی و محسنی ۱۳۷۸ ) ص ۱۱۳ ) .
۸ ـ ۳ ـ ۱ ـ نظریه اشبرانگر[۱۵۱] :
از دیدگاه او نوجوانی تنها یک انتقال ساده از کودکی به بزرگسالی نیست بلکه مهمتر از ان شکل گیری ترکیب ذهنی ساخت روانی و کمال رشد است این روان شناسی ملاک بلوغ و اثبات نسبی هماهنگ را خود پذیری و وحدت شخصیت می داند از نظر او نوجوان خود را یک واحد جامع در حال رشد می نگرد که تجارب در او جذب می شود و جزئی از واحد کل وجود منحصر به فرد او می گردد نوجوان فعالانه می کوشد تا در نتیجه هویت شکوفا و شخصیت شکل یافته و استقلال جوی فردی نظامی از ارزشهای شخصی را درباره زیبایی ، دین ، عشق ، حقیقت ، قدرت و ثروت به دست آورد .
۹ ـ ۳ ـ ۱ نظریه مارسیا[۱۵۲] :
رویکرد مارسیا ۱۹۶۶ کوششی برای ایجاد روایی سازه برای بحران مرحله ۵ رشد روانی ـ اجتماعی اریکسون بود . او با کار کردن بر روی نوشته های در تحلیل خود اریکسون دو بعد کاوش[۱۵۳] و تعهد[۱۵۴] را در فرایند شکل گیری و هویت تعیین کرد و بر پایه این دو بعد پایگاه هویت را مشتق کرد که هر یک هم کناری سطوحی از کاوش و تعهد را نشان میدهد .
مارسیا ۱۹۹۳ ، با تحقیق بر روی ۳۰۰ دانشجو در سنین قبل از ۲۵ سالگی و با انجام مصاحبه های نیمه سازمان یافته و مطالعه آن وجود ۴ پایگاه هویت را در جریان هویت یابی نوجوانان تایید نمود . بدنه گسترده ای از ادبیات تحقیق وجود دارد که اعتبار افتراقی پایگاه های هویت مارسیا اثبات می کند ( مارسیا واترمن ، آرچر[۱۵۵] و اورلوفسکی[۱۵۶] ۱۹۹۳ موس[۱۵۷] ۱۹۹۶ ) .
در نظریه مارسیا کاوش شامل تاملات فعال روی راه حل های ممکن عناصر هویت برای یک احساس کاملتر شدن خود است و تعهد نزدیک شدن به مجموعه ای اختصاصی از اهداف ارزشها و عقاید است .
چه خود انگیخته و چه برگرفته از دیگران باشد ) کاوش در نظریه مارسیا با بحران در نظریه اریکسون مساوی است ) بر پایه این دو بعد ( تعهد و کاوش ) مارسیا ۴ پایگاه هویت را به شرح زیر مجزا کرد :
۱ ـ دستیابی به هویت ( هویت موفق )
۲ ـ هویت مهلت خواه ( وقفه هویت یابی )
۳ ـ هویت زود هنگام ( ضبط هویت )
۴ ـ هویت سردرگم ( پخش هویت )
۱۰ ـ ۳ ـ ۱ نظریه اریکسون :
اریکسون در سال ۱۹۶۸ در کتاب هویت جوانی و بحران یک چارچوب نظری در زمینه شکل گیری هویت و سنجش آن ارائه نمود ( آدافر ۱۹۹۹ ) .
او نوجوانی را مرحله ای از رشد می بیند که در آن احساس هویت به دست می آید به نظر وی ، نوجوانی خلائی بین کودکی و بزرگسالی است وقفه روانی لازمی است که زمان و انرژی را به نوجوان برای آزمایش نقش و تصور آن میدهد . افرادی که با احساس هویت خود نیرومندی از این مرحله بیرون می آیند برای رو به رو شدن با بزرگسالی به اطمینان و قطعیت مجهز هستند و آنهایی که در رسیدن به هویت منسجم ناکامی مانند دچار سردرگمی نقش می شوند .
از دیدگاه اریکسون هویت وحدتی است که بین سه سیستم زیستی ، اجتماعی و روانی به وجود می آید و بدان وسیله نوجوان می داند که کیست چه می خواهد و به جه جامعه و فرهنگی تعلق دارد اهداف آینده اش را به خوبی می شناسد در صورتی که چنین وحدتی حاصل نشود نوجوان دچار پریشانی می گردد و به اختلالات رفتاری و روانی گوناگون گرفتار می آید .
اریکسون به اهمیت متن اجتماعی به خاطر ارائه چیزی برای جستجو و چیزی که می تواند حقیقت باشد تاکید می کند و نسل والدین را مسئول ارائه یک چارچوب ایدئولوژیک به نوجوانان می داند حتی اگر این ارائه فقط به منظور فراهم ساختن در برابر نوجوانان باشد که از آن سرپیچی کنند و به ارزشهای خود ساخته روی آورند ( کروگر[۱۵۸] ۱۹۹۶ ) .
اریسکون (۱۹۶۸)اصطلاح بحران هویت را برای فرایند فعال توصیف خود به کار برد و از نظر او بحران یک مرحله تغییر یک لحظه قطعی در هنگامی است که رشد باید از یک راه یا راهی دیگر پیش برود یکپارچگی منابع رشد برای بهبود و تمایز بخشی بیشتر است .
اریکسون معتقد است شکل گیری موفقیت آمیز هویت به خصوصیت وفاداری منجر می شود که عبارت از توانایی زیستن بر طبق وظیفه شناسی و ثبات قدم است علی رغم تضادهایی که ناگزیر در بین ارزشها اتفاق خواهد افتاد ( کاروروشی ببر ۱۹۹۶ ، به نقل از شیخ روحانی ۱۳۸۱ ) .
طبق نظر اریکسون ۱۹۶۸ رشد احساس هویت حداقل ۲ معنا در پی دارد :
۱ ـ ما یک معنا بنیادی از اینکه چه کسی هستیم داریم که در طول زمان نسبتا ثابت است .
۲ ـ بین دیدگاه ما از خودمان و نظر دیگران راجع به ما تقریبا همخوانی وجود دارد (مردیها،۱۳۸۲).
مروری بر پیشینه تحقیق
شیخاوندی[۱۵۹] در مقاله ای به عنوان تأخیر در تکوین هویت ایرانی در جریان تجدد “پس از طرح مسئله و مروری گذرا به مختصات هویت” و مرجع های مادی، جسمی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی- جامعوی به خاستگاه هویت های دهشی(محول)[۱۶۰]، خونی، خاکی و فرهنگی بطور عام می پردازد و سرانجام در بخش یکم روی “هویت ایرانی” به عنوان “هویت ملی” یا جامعتی تأکید می کند. در بخش دوم، مسئله تحول هویت های ایلی-قبیله ای در جریان گذارد و اجتماعات فرد قوی- محلی به جامعه مدرن ملی و در نتیجه تکوین تدریجی ملت و همبستگی ملی، به عنوان یک پدیده تاریخی سیاسی جامعوی مطرح می شود که
طی آن به مولفه های تکون ابعاد سرزمینی-زبانی، نهادهای دینی، دولتی، ارتباطات، اقتصاد کلان و ایران شمول و تأمین یکپارچگی سیاسی- جامعتی و اشتراکات نسخه های زمانی، زبانی، عادی و … اشاره دارد. بخش سوم شامل تجزیه و تحلیلی است از متن (شناسنامه) به عنوان یک سند(جامعوی) دو لنزه که حاوی هویت های ذهنی و کنشی (محول و محقق) پیدا و پنهان است. در بخش چهارم علل تأخر در تکون “هویت ایرانی” یا ” کشور روند” مطرح می شود که نویسنده آن را ناشی از تأخیرتاریخی- سیاسی در تشکیل نهادهای مدرن ملی از یک سو و ترویج و تعمیم رسانه های فرهنگی- آموزشی و پیوند “پیرامون” به مراکز از سوی دیگر می داند در پایان پیشنهادهایی را برای تربیت حس همبستگی ایرانی و تقویت و درونی کردن آن ارائه می دهد. ( شیخاوندی، ۱۳۷۹)
ترلسلی[۱۶۱] وقایعی، در پژوهشی با عنوان “هویت های جمعی و جهانی شدن” به تحلیل یکی از مباحث مربوط به گفتمان هویت های جمعی فرد و مکان و ارتباط آن با جهانی شدن پرداخته و با بررسی دیدگاه های کلاسیک جامعه شناسی و گفتمان پست مدرنیسم و نیز نظریه اندیشمندان متاخر به نقایص نظری و روش شناختی کار اشاره کرده.
ارشد خرگردی در پایان نامه کارشناسی ارشد خود تحت عنوان “عوامل اجتماعی موثر در بحران هویت در بین دانشجویان کارشناس دانشگاه تبریز” بحران هویت را موضوعی می داند که مورد توجه روانشناسان و جامعه شناسان بحران هویت را در حالت گذرا از جامعه سنتی به صنعتی ریشه یابی می نماید، در این تحقیق توجه اصلی به متغیرهای اجتماعی موثر بر بحران هویت بوده لذا برخی فاکتورها همچون ضعف ارزشهای فرهنگی، ضعف ارزشهای مذهبی-ضعف ارزشهای مذهبی و ضعف عزت نفس شناسایی گردید و برای تبیین رابطه منطقی بین متغیرهای فوق و بحران هویت از نظریه های گوناگون استفاده شده است که عبارتند از نظریات جرج هربرت مید، چارلز هورتن کولی، تالکوت پارسوتر، ابن خلدون و پیتر بورک در آخر این پژوهش نتیجه می گیرد که برخی از عوامل تأثیر گذار در بحران هویت عوامل اجتماعی می باشد. (ارشد خرگردی[۱۶۲] ۱۳۸۱)
باقری[۱۶۳] در تحقیقی با عنوان “عناصر تشکیل دهندۀ هویت در بین دانشجویان دانشگاه تبریز” در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد. چنین بیان می دارد که هویت یک ماهیت ترکیبی دارد و نمی توان تعریفی جامع و مانع از آن ارائه کرد؛ هویت یک مفهومی است که هم زمینه های فردی و هم زمینه های روانی- اجتماعی دارد و دارای ابعاد مختلفی است که نسبت به زمان و مکان و شرایط اجتماعی-اقتصادی و سیاسی تغییر می کند. او ایران را به عنوان یک جامعه در حال گذرا دارای سه عنصر عمده هویتی دینی ( بعد اعتقادی، شناختی؛ مناسکی، پیامدی و تجربی)، هویت ملی (تاریخ مشترک، زبان مشترک، سرزمین و زادگاه مشترک، ساختار سیاسی مشترک و منافع مشترک) و هویت مدرن(با ابعاد مدرنیته حقوقی-سیاسی، مدرنیته تکنیکی-اقتصادی و مدرنیته روحی روانی) می داند. این مطالعه در بین دانشجویان کارشناسی دانشگاه تبریز با روش پیمایش و بهره گیری از تکنیک مصاحبه و پرسشنامه صورت گرفته. روش نمونه گیری طبقه بندی به تفکیک دانشکده و جنسیت پاسخگویان بوده و در تجزیه و تحلیل داده ها از روش تحلیل عاملی استفاده شده است. و نتایج ذیل بدست آمده است.

1. هرقدر جامعه به سمت مدرنیته حرکت می کند، هویت مدرن جای هویت ملی و دینی را می گیرد.
2. میزان عناصر هویت (ملی، دینی و مدرن) در میان هرکدام از دانشجویان دانشگاه تبریز متفاوت است. میزان هویت مدرن دانشجویان ۲۷/۸۵ نسبت به هویت ملی ۵۴/۷۵ و هویت دینی با ۹۷/۷۳ بیشتر است.

نتیجه کل تحقیق چنین است که بین هویت مدرن و مشخصات فردی دانشجویان رابطه معناداری وجود ندارد چراکه دانشجویان به سمت هویت مدرن و مدرنیته حرکت می کنند. (باقری ،۱۳۸۲).
آلمادر تحقیقی در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد با عنوان “بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان سال سوم دبیرستان منطقه ۵ آموزش و پرورش تهران” اینگونه نتیجه می گیرد که:

1. خانواده و مدرسه بیش از سایر عوامل جامعه پذیری در شکل گیری هویت فرهنگی دانش آموزان مؤثر است.

تقابل [۱]

یک منبع بسیار اهمیت رضایتمندی در ازدواج عبارت است از پاداش هایی که طرفین به یکدیگر می دهند. زن و شوهرهای شادکام در عوض پاداش هایی که از یک دیگر می گیرند به همدیگر پاداش می دهند، اما رفتارهای تنبیه کننده طرف مقابل را نادیده می گیرند. آن ها در مورد رفتار خوب تقابل دارند اما رفتار ناخوشایند طرف مقابل را تلافی نمی کنند. بر عکس زوج های ناراضی رفتار پاداش دهنده یکدیگر را نادیده می گیرند اما دائما با تنبیه کردن رفتار نامطلوب طرف مقابل، دست به مقابله می زنند (ساپینگتون[۲]، ترجمه حسن شاهی برواتی، ۱۳۸۲)، به عبارت دیگر تعامل ها در زوج های گرفتار، اغلب با رفتار منفی متقابل مشخص می شود. اگر یکی از طرفین، رفتار منفی از خود نشان دهد طرف دیگر نیز پاسخی شبیه آن می دهد و بدین ترتیب، زنجیره تعامل منفی پیش رونده آغاز می شود( اشمالینگ [۳]و دیگران، ترجمه      قاسم زاده، ۱۳۸۳).

۲ – مهارت های حل مساله

به عقیده گلدفرید[۴] (۱۹۹۰ بود یا نبود تعارض نیست که کیفیت ازدواج را تعیین می کند بلکه روش اداره موقعیت های تعارض آمیزاست که کیفیت رابطه زناشویی را تعیین می کند بنابراین، مهارت کلیدی در روابط متعهدانه درازمدت، مدیرت تعارض است ( شفیع نیا، ۱۳۸۱).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

فقدان مهارت در حل تعارض باعث می شود که نزاع ها و تعارض های حل نشده که در میان ارتباط و مشکل گرفته اند روی هم انباشته شوند. سابقه چنین تعارض های حل نشده ای همچنین ممکن است به انتظارات منفی درباره تعارض های آینده منجر شود و امکان حل مساله در رابطه زوج ها را حتی کمتر گرداند( هالفورد، ۲۰۰۱، ترجمه تبریزی و همکاران، ۱۳۸۴). در بسیاری از مواقع رفتار حل مساله ضعیف می تواند به افزایش اختلالات زناشویی منجر گردد. غالبا حل مشکل نیازمند حل تعارض موثر به ویژه هر موقعیت های پر استرس می باشد. اگر زوجین بتوانند مهارت های حل مساله موثر را به هنگام برقراری ارتباط فرا گیرند، ممکن است به نحو مطلوب تری از میان چرخه های گوناگون زندگی عبور نمایند (جکمن، دابسون و مارتین، ۲۰۰۶).

احمدی و فاتحی زاده (۱۳۸۴) در پژوهشی اثر بخش شیوه حل مساله بر کاهش تعارضات زوجین را نشان داده و نتیجه گرفتند که اغلب مشکلات زناشویی از نداشتن یا به کار نبستن مهارت های ارتباطی ناشی     می شوند و مهارت های حل مساله می تواند مشکلات رابطه ای همسران را کاهش دهد.

• عوامل شناختی به مشکلات زناشویی

ادراک تحریف شده و تفکر غیر منطقی را علت اصلی ایجاد اختلال و مشکلات زناشویی می داند. بر اساس مدل های شناختی طرحواره ها یا آن چه که باورهای کلیدی خانواده است، دی ایجاد مسایل و مشکلات نقش دارند. فرض بر این است که هریک از زوجین باورهای اصلی (طرحواره های ارتباطی) درباره خود و روابط صمیمی دارند که با خود به رابطه زناشویی می آورند. طرحواره ها شامل فرضیاتی است درباره همسر و رابطه زناشویی آن گونه که هستند و معیارهایی درباره این که چگونه باید باشند (اپتین و باکوم[۵]، ۱۹۹۳، ترجمه شفیعی نیا و حسینیان، ۱۳۸۶) این طرحواره ها که ممکن است هشیارانه و یا فراتر از آگاهی فرد باشند، در طی تجربیات گذشته و بر اساس ارتباط با خانواده اصلی شکل می گیرند. رفتار همسر طرحواره زیربنای همسرش را که مرتبط با آن وضعیت است، فعال می کند، افکار خودکار وی را بر می انگیزد و در نهایت، پاسخ های رفتاری و هیجانی همسر را به دنبال دارد. ا فکار خودکار به طور عهده استنباط هایی را که ممکن است دلبخواهی و نادرست باشند، در بر می گیرد (داتیلیو[۶]، ۱۹۹۳، شفیعی نیا و حسینیان، ۱۳۸۶).

• هیجان و مهارت مندی هیجانی

کترال (۲۰۰۷) معتقد است زیربنای اکثر تعارضات در روابط صمیمانه احساس رنجش یکی از زوجین است و زبان بدن در انعکاس و بروز عواطف زیربنایی در تعارضات نقش اساسی دارد. به همین دلیل توجه کمتر به محتوای تعارض و توجه بیشتر به نحوه بیان تعارض از اهمیت زیادی برخوردار است. آن چه در ارتباط است جریحه دار می شود احساس مثبت فرد نسبت به خودش یا دیگری است. زمانی که احساسات مربوط به خود جریحه دار می شود، غرور کاهش یافته، شرم فعال شده و عزت نفس فرد تهدید می شود و زمانی که احساس درباره دیگری جریحه دار می شود، اعتماد کاهش یافته، بی اعتمادی فعال و دلبستگی تهدید می شود. در چنین شرایطی با تهدید عزت نفس و دلبستگی، امنیت هیجانی در فرد کاهش می یابد فقدان احساس هیجانی خود را به دو شکل در فرد نشان می دهد : یکی افزایش عکس العمل نسبت به زوج مقابل که خود به تعارضات مکرر و حل نشدنی منجر می شود و دوم استمرار حالت جدایی که به رابطه سرد سطحی و نارضایت گونه منجر می شود. (کترال[۷]، ۲۰۰۷، ترجمه حکیمی تهرانی، فاتحی زاده، باغبان، ۱۳۹۱).

• صمیمیت و خود افشا سازی [۸]

نتایج پژوهش اسد بیگی و سپاه منصور (۱۳۸۵) در زمینه رابطه میان عناصر سبک های عشق (صمیمیت، شهوت و تعهد) و رضایت زناشویی زنان نشان دهنده رابطه معنا دار میان عنصر صمیمیت و رضایت زناشویی بود. اگرچه همسران مایلند دیدگاه های مشابهی در مورد صمیمیت و خود افشاسازی در رابطه زناشویی داشته باشند، لیکن معلوم گردیده است که میان زنان و مردان در صمیمیت و رضایت زناشویی تفاوت وجود دارد (گریف و مالهرب[۹]، ۲۰۰۱، ترجمه عطوفی سلمانی ۱۳۹۱).

به عبارت دیگر تجربه صمیمیت در میان زنان و مردان متفاوت است. زنان خود افشایی در زمینه احساسات را به عنوان صمیمیت زیاد می دانند و مردان داشتن فعالیت های مشترک با همسر را نشانه صمیمیت می دانند    ( مارکمن و کرافت[۱۰]، ۱۹۸۹ به نقل از هالفورد، ترجمه تبریزی، ۱۳۸۴)

[۱] Reciprocity

[۲] Sapingtun

[۳] Eshmaling

[۴] Gold Freed

[۵] Epstein & baucom

[۶] Datilio

[۷] catherall

[۸] Self – disclosure

[۹] Malherbe

[۱۰] Krafte

:
در دنیای امروز محققان و اندیشمندان علوم مختلف در تحقیقات خود همواره در پی روش های کارآمدی در راستای بهبود سطح و بقای زندگی بشر هستند . پیشرفت های اخیر فناوری همگی موید این امر هستند که هر قدر تکنولوژی به نحوه زندگی انسان نزدیک تر شود ، تاثیر آن در بهبود کیفیت زندگی بیشتر خواهد بود . این واقعیت به کاربرد هر چه بیشتر سیستم ها و ساختارهای الهام گرفته شده از طبیعت منتهی شده است. البته محققان در پیاده سازی این مفاهیم نادقیق زندگی روزمره انسان در قالب عبارات خشک و دقیق و یا همان ریاضیات کلاسیک باشد . در این راستا نظریه مجموعه های فازی توسط پروفسور لطفی زاده مطرح شد.
این نظریه قادر است بسیاری از مفاهیم ، متغیرها و سیستم هایی که نادقیق و مبهم هستند (همان طور که در عالم واقع نیز اکثراً چنین است) صورتبندی ریاضی کرده و زمینه را برای استدلال ، استنتاج ، کنترل و تصمیم گیری در شرایط عدم اطمینان فراهم می کند .
منطق فازی ، تکنولوژی جدیدی است که شیوه های مرسوم برای طراحی و مدلسازی یک سیستم را که نیازمند ریاضیات پیشرفته و نسبتاً پیچیده است ، با بهره گرفتن از مقادیر و شرایط زبانی و یا به بیانی دیگر دانش فرد خبره و با هدف ساده سازی و کارآمدتر شدن طراحی سیستم جایگزین و یا تا حدودی زیادی تکمیل می کند (بیدآباد ، محمدی و نورسته ،بی تا ،صفحه۴-۳).
۳-۲-مراحل انجام تحقیق
در فصل اول کلیات تحقیق مطرح شد و در فصل دوم به مبانی نظری و پیشینه تحقیق عنوان شد . و در این فصل به بیان روش انجام تحقیق پرداخته می شود و در پایان پس از ارائه اولویت بندی مدلها و ارائه مدل بهینه ، پیشنهادهای اجرایی در این حوزه مطرح می شود .
۳-۳-جامعه آماری
در این تحقیق برای محاسبه امتیاز زیرمعیارها از آمارهای بانک مرکزی در طی سالهای ۱۳۸۶-۱۳۷۶ استفاده شده است و برای مواردی که داده های عددی موجود نبود ، تنها از مصاحبه با پنج نفر از مدیران و کارشناسان بانک توسعه صادرات ایران استفاده شده است.
در بخش تشکیل ماتریس مقایسه زوجی هر یک از زیرمعیارها و مدلها نیز برای تعیین امتیازها به دو طریق عمل شده است ؛
برای متغیرهای بدهیهای خارجی ، تولید ناخالص داخلی ، رشد تولید ناخالص داخلی ، درآمدهای دولت و هزینه های دولت از داده های بانک جهانی استفاده شد . آمار کشورهای آمریکا ، ترکیه ، تایلند ، فیلیپین (کشورهایی که از مدل اگزیم بانک استفاده می نمایند) ، انگلستان ، فرانسه ، آلمان (از مدل اروپایی استفاده می کنند) ، هند ، چین ، ژاپن ، هندوراس ، مالزی و کره جنوبی (کشورهایی که از مدل ترکیبی استفاده می کنند)[۱۵] در بازه زمانی ۲۰۱۰-۱۹۹۰[۱۶]استخراج و با تحلیل این داده ها و ترکیب نتایج تحلیل با نتایج حاصل از مصاحبه به کارشناسان ضرایب مشخص شده است .
برای سایر زیرمعیارها با توجه به آنکه داده های معتبری برای کشورهای مختلف موجود نبود ، تنها با بهره گرفتن از مصاحبه با پنج نفر از کارشناسان ضرایب مشخص گردیده است.
۳-۴-نحوه گردآوری اطلاعات
برای تعیین امتیاز و رتبه هر یک از معیارها و زیرمعیارها در ماتریس مقایسه زوجی معیارها و زیرمعیارها ، از آمار بانک مرکزی از سال ۱۳۷۶ الی ۱۳۸۶استفاده شده است . با توجه به میزان تطابق رشد هر یک از زیرمعیارها با رشد صادرات امتیاز تعلق گرفته است. در خصوص ریسک تجاری و سیاسی با توجه عدم وجود اطلاعات آماری در این حوزه ، از نظر کارشناسان بانکی جهت تعیین امتیاز استفاده شده است. (در خصوص ریسک تجاری نتایج حاصل از نوسانات نرخ ارز با نظرات کارشناسان ترکیب و در نهایت امتیاز مربوطه تخصیص یافته است).
تعیین امتیاز در تشکیل ماتریس مقایسه زوجی بین زیرمعیارها و مدلها با بهره جستن از داده های بانک جهانی صورت گرفته است . امتیاز زیرمعیارهای درآمد دولت ، GDP ، GGDP ، بدهیهای خارجی ، هزینه های دولت از این طریق استفاده شده است . این داده ها برای کشورهای منتخب هر مدل در بازه زمانی ۲۰۱۰-۱۹۹۰ استخراج گردیده است ؛
مدل اگزیم بانک (مدل آمریکایی) : آمریکا ، ترکیه ، تایلند ، فیلبپین .
مدل اروپایی (مدل موسسات بیمه و تضمین صادرات) : انگلستان ، فرانسه و آلمان .
مدل ترکیبی (آمریکایی – اروپایی) : مالزی ، ژاپن ، هند، چین ، هندوراس ، کره
نتایج حاصل با نظرات کارشناسان بانکی تلفیق و بدین ترتیب امتیازات مربوطه مشخص گردیده است .
امتیاز سایر زیرمعیارها با توجه به نظر پنج نفر از کارشناسان بانکی تعیین گردیده است .
۳-۵-اهداف تحقیق
افزایش صادرات در هر کشور تضمین کننده توسعه اقتصادی وافزایش درآمد و رفاه عمومی است . از این رو دولتها همواره به دنبال راهکارهایی جهت حمایت و ارتقا صادرات می باشند . تاسیس اگزیم بانک ، موسسات بیمه و تضمین صادرات در کشورهای مختلف بیانگر این موضوع می باشد. این تحقیق در پی آن است که با توجه به شرایط اقتصادی ایران مدل بهینه ای برای اگزیم بانک ارائه دهد تا از این طریق به توسعه صادرات در کشور کمک کند .
نظر به آنکه قطعاً استفاده از هر مدل مستلزم مراحل اداری و قانونی فراوانی می باشد و در ای

ن راستا دولت ممکن است با محدودی
تهایی مواجه باشد ، این تحقیق با بهره گرفتن از روش سلسله مراتبی فازی با توجه به شرایط اقتصادی کشور ، مدلهای مطروحه را اولویت بندی می کند .
۳-۶- فرضیه تحقیق

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

>فرضیه این تحقیق عبارتست از :

حدود ۶۰ درصدحدود ۱۰ درصدعللعوامل ژنتیکی
بیماریهای عفونی
مثل سرخچه
مسمومیت
سوخت و ساز ناقص
فقدان
کمبوداکسیژننرسیدن اکسیژن کافی
ضربه یا ضربات وارده به سر
استفاده از وسایل زایمان
مثل فورسپس
استفاده از ماماهای محلیآسیب های شدید به سر
بیماریهای عفونی مانند:التهاب مغز(آنسفالیت)
التهاب پرده های مغز(مننژیت)

۲-۲-۳ فلج مغزی در کودکان متولد شده بسیار زودرس[۵۰]
سن و وزن در هنگام زایمان سهم جداگانه ای یا حتی گمان می رود که که آن ها اغلب با یکدیگر در به وجود آمدن فلج مغزی نقش دارند. معمولا” تولد کمتر از ۳۲ هفته بارداری قوی ترین پیش بینی کننده بعدی فلج مغزی می باشد. کاهش سن بارداری[۵۱]، افزایش خطر شیوع نوزادان مبتلا به فلج مغزی را ۳۰ برابر نسبت به کسانی که در سن بارداری طبیعی به دنیا می آیند افزایش می دهد (۷۴). سه مسیر ممکن به وسیله استانلی و همکاران (۲۰۰۰) پیشنهاد شده شده است: اول این که برخی از عوامل مربوط به قبل از تولد می تواند منجر به تولد زودرس و فلج مغزی شود، برای مثال یک عفونت باکتریایی. دوم این که کودکان زودرس ممکن است نسبت به اختلالات فیزیولوژیکی چون کاهش اکسیژن[۵۲] و اسیدوز (دیابت)[۵۳] مستعد و آسیب پذیرتر باشند. سوم این که آسیب اولیه به کورتکس مغز به ویژه ماده سفید [۵۴]می تواند منجر به تولد زودرس و فلج مغزی می شود (۸۴).
۲-۲-۴ فلج مغزی در کودکان متولد شده با وزن پایین[۵۵]
۲-۲-۴-۱ محدودیت های نمو داخل رحمی[۵۶]
خطر مبتلا به فلج مغزی با کاهش وزن تولد افزایش می یابد. این سنجش همچنین با سن بارداری در زمان تولد ترکیب می شود. به دلیل این که وزن تولد را به طور دقیق تر می توان تعریف کرد، اغلب به عنوان یک نشانگر خوب محسوب می شود. این مساله زمانی پیچیده تر می شود که نرخ زنده ماندن کودکان با وزن بسیار پایین تولد[۵۷] افزایش می یابد، اما این زنده ماندن انواع مختلفی از مشکلات مانند فلج مغزی را افزایش می دهد. (۷۴). نرخ زنده ماندن کودکان با وزن کمتر از ۱۵۰۰ گرم از سال ۱۹۷۰ به این طرف به طور ثابت افزایش یافته است. استانلی و همکاران[۵۸] (۲۰۰۰) در استرالیای غربی یک روند تغییر از زنده ماندن ۳۰۰ فرد در ۱۰۰۰ تولد زنده در سال ۱۹۷۰ تا بیش از ۸۰۰ در ۱۰۰۰ تولد در سال ۱۹۹۴را گزارش کردند که با این افزایش، خطر مبتلا به فلج مغزی بالاتر رفته است.(۸۴) . اسکوبرا (۱۹۹۱) در یک متا آنالیز یک رقم در حدود %۸ فلج مغزی را در کودکان با وزن تولد کمتر از ۱۵۰۰ گرم گزارش کرده اند. کودکانی که برای سن بارداری کوچک هستند در خطر مبتلا به فلج مغزی قرار دارند. استانلی و همکاران (۲۰۰۰) احتمال چگونگی ایجاد این عوامل را اعلام کردند: اول شامل نمو ضعیف و فلج مغزی، دوم محدودیت های نمو بدون توجه به علت که با علت های های مرتبط با فلج مغزی مرتبط می باشد، سوم محدودیت های نمو به دلیل وضعیت هایی مانند کاهش قند خون[۵۹] که مسئول آسیب به مخ باشد، چهارم ویژگی های با محدودیت های نمو که نسبت به دیگر عوامل بیشتر به مغز آسیب می رسانند مانند آسفکسیای تولد و آخر این که آسیب های جنینی که باعث نمو ضعیف می شود می تواند علت های فلج مغزی باشد (۸۴). تولدهای دو قلویی اغلب با وزن کم نوزاد همراه است و نوزادان را برای فلج مغزی آماده میکند. به علاوه گرایش به وزن پائین در هنگام تولد در دوقلوها مخصوصاً دوقلوهای مونوزیگوت نشانه های زیادی از ناهنجاری های مادرزادی و مربوط به ارتباط عروق جفت را نشان میدهند. مرگ یکی از دو قلوها در داخل رحم باعث میشود که دو قلوی باقی مانده در معرض خطرهای عصبی و دیگر مشکلات قرار گیرد. (۸۵).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۲-۲-۵ نواحی آسیب پذیر مغز در افراد مبتلا به فلج مغزی

این آسیب توانایی مغز را برای کنترل عضله های بدن به تاخیر می اندازد. مغز به عضله ها دستور حرکت و تولید نیرو می دهد. کودک بدون پیام های صحیح ارسالی از مغز قادر به یادگیری مهارت های حرکتی پایه مثل خزیدن، بلند شدن یا راه رفتن نیست. با وجود این که در فلج مغزی آسیب مغزی وجود دارد ولی تشخیص آن توسط پزشکان در اوایل کودکی مشکل است، به همین دلیل ممکن است تشخیص به تاخیر بیافتد (۸۶). فلج مغزی بر اثر صدمه وارده به مغز به وجود می آید و با انواع ناتوانی های عصبی – عضلانی آشکار می شود. این ناتوانی ها با کنترل ناقص بر روی حرکات ارادی همراه است. ضایعه ای که از صدمه وارده به مغز ناشی می شود در نرون های حرکتی فوقانی مغز و پایه مغز پدیدار می شود و بر کار دستگاه عصبی مرکزی اثر می گذارد (۸۱). بنابراین چند قسمت مغز برای آسیب نسبت به بقیه مستعدتر است. برای مثال تغییرات در ذخیره خون و نیازمندیهای متابولیک منحصر به فرد در چندین قسمت مغز، هایپوکسیا، عفونت ویروسی و باکتریایی جنین، عفونت مادر را افزایش میدهد.”آسیبپذیری انتخابی” سیستم بطن دوم (راه عصبی که از سیستم لیمبیک و مغز قدامی تا ساقه مغز کشیده شده است) بین ۲۶ تا ۳۴ هفتگی اتفاق میافتد. بنابراین آسیب های جنینی که در طول زمان اتفاق میافتد میتواند زخم در سیستم بطن دوم با فلج یک سویۀ اسپاستیک را ایجاد کند (۸۷). آسیب اعصاب حرکتی بالایی، ورودی قشری را برای منطقۀ شبکهای و قشری- نخاعی کاهش میدهد که در تغییر کنترل حرکتی مؤثر است. این عوامل تعداد واحدهای حرکتی مؤثر را کاهش داده و کنترل عضله ای نابهنجار را تولید میکنند. همزمان با آن، از دست دادن کمبود ورودی بازداری از طریق منطقه شبکهای سیستم های دیگر تحریک اعصاب گاما و آلفا را افزایش میدهد و فلج اسپاستیک را ایجاد میکند (۸۸).

۲-۲-۶ طبقه بندی فلج مغزی

 

۲-۲-۶-۱ اسپاستیک

اسپاستیسیتی نتیجه آسیب مغزی است و به عنوان شایعترین نوع فلج مغزی حدود ۸۰% درصد از نمونه های فلج مغزی را شامل می شود است (۸۴). cp اسپاستیک به وسیله فعال- سازی دایمی عضلات مشخص شده و گروه های عضلانی مشخص (معمولا” عضلات آگونیست مثل چهارسر و دوسر) را شامل می شود که باعث حالت سفتی در عضله ها می شود. عضلات اسپاستیک احساس سخت یا سفتی دارند و در برابر کشش مقاومت می کنند که این کار باعث کندی و محدودیت در حرکت می شود (۸۶). لین و همکاران (۲۰۰۴) یک لیستی از ویژگی های اسپاستی را ارائه کرده اند که شامل کنترل غیرطبیعی حرکات ارادی با هم انقباضی عضلات آنتاگونیست / آگونیست[۶۶]، افزایش تون عضلانی[۶۷] و رفلکس های کششی[۶۸] مرتبط با حرکت می باشد (۸۹). این رفلکس کششی اغلب به وسیله کشش غیرفعال و اکستنشن گروه های عضلانی هنگامی که آن ها در طول مفصل عبور می کنند مشخص می شود (۹۰). یک تون عضلانی افزایش یافته (هایپرتونوس)[۶۹] با افزایش مقاومت به دنبال رهایی سریع تنش همراه با یک رفلکس کششی مثبت همراه می باشد. این به یک نوع واکنش چاقوی ضامن دار شباهت دارد که ممکن است در آغاز، وسط و یا پایان حرکت رخ دهد (۸۴). هایپرتونسیتی به صورت هموار از طریق بدن توزیع نمی شود و و هیچ یک به صورت ثابت نیست بلکه در همه زمان ها رخ می دهد. یک کودک ممکن است که هایپرتونی در بالا تنه داشته باشد اما هایپرتونی را در عضلات اندام تحتانی نیز نشان دهد. در بعضی از موارد شدیدتر، وضعیت اسپاستیک ممکن است گنجینه های حرکتی کودک را محدود کند (۹۱). فردی که به فلج مغزی اسپاستیک مبتلاست در کنترل حرکت اندام های مبتلا با محدودیت هایی روبرو است. حرکت ارادی معمولاً محدود، همراه با پرش و نامطمئن است و کنترل حرکات به صورتی ناهمگون انجام میشود. در برخی مواقع ممکن است حرکت خیلی آهسته و با ملاحظه یا خیلی ناگهانی باشد. علاوه بر این، فرد مبتلا به اسپاسم مختصرترین انگیزش دیداری، گفتاری و یا لمسی را با واکنش عضلانی پاسخ میدهد. از دیگر ویژگیهای بارز و رایج شخص مبتلا به اسپاستیسیتی واکنش کششی خیلی شدید است. واکنش کششی که از نوع اسپاسم یکطرفه است (از یک پیوندگاه عصب واحد میگذرد) و عاملی برای نگهداری عضلات اسکلتی است. هنگامیکه عضلهای به سرعت کشیده میشود واکنش باعث میشود که عضلههای مخالف منقبض شوند و از آسیب دیدن عضلهای که به سرعت و شدت کشیده شده است جلوگیری کند. این انعکاس توسط دوکهای عضلانی که در سرتاسر عضلههای اسکلتی قرار دارند به وجود میآید. تحریک به موقع این دوکها توسط مراکز حرکتی گوناگون مغز هدایت میشود (۷۴). حالت اسپاستیسیتی در گروه عضله های خم کننده اثر می گذارد و از این رو نگهداری بدن به صورت صحیح و درست خیلی مشکل خواهد بود. علاوه بر این، ممکن است فرد مبتلا به اسپاسم بر اثر آسیب وارد شده دچار مسایل دیگری نیز شده باشد که بر توانایی حرکتی وی اثر می گذارد. اگر اندام های تحتانی (پاها) به اسپاستی سیتی دچار شوند، احتمالاً به سمت داخل می چرخند و مفصل ران خم می شود و ممکن است همزمان با بلند شدن پاشنه ها از روی زمین زانوها خم و به داخل کشیده شوند. این ویژگی ها سبب می شود که هنگام راه رفتن پاها به داخل یکدیگر بروند و حرکت شبیه قیچی شود که گام برداشتن قیچی وار[۷۰] نام دارد. زمانی که اندام های فوقانی به اسپاستی سیتی مبتلا شوند، ممکن است ساعدهای شخص مبتلا به داخل بچرخد و آرنج ها، مچ ها و انگشتان خم شوند. ناتوانی ذهنی اغلب بیشتر در نوع اسپاسمی فلج مغزی دیده می شود تا دیگر انواع آن (۸۱).

۲-۲-۶-۲ دیسکنزیا ( ناتوانی در انجام حرکات ارادی)[۷۱]

دیسکنزیا به دو بخش دیستونیا ( اختلال در تون عضلانی) [۷۲] و آتتوز[۷۳] ( پیدایش حرکت های مکرر و غیر ارادی) تقسیم می شود که با علایم اولیه کمتر نسبت به اسپاستیسیته (تغییرات ممکن در تون عضلانی) با پاسچر غیر طبیعی و آغاز حرکات در حدود ۶ ماه زندگی مشخص می شود (۹۲). این ویژگی ها شامل حرکات غیرارادی اطراف دهان، بازوها و پاها همراه با مشکلاتی در کنترل حرکات ظریف و درشت می باشد. این انقباضات عضلانی غیر ارادی مسلما” به بخش هایی از بدن فشار وارد می کند که باعث حرکات غیرطبیعی و دردناک یا پاسچر غیرطبیعی می شود (۷۴).

۲-۲-۶-۲-۱ دیستونیا

دیستونی اولیه و ثانویه کودک اغلب در اوایل زندگی ایجاد می شود. این حالت در کودکان و نوجوانان با CP منجر به بدشکلی، درد، کاهش مشارکت و کاهش استقلال (وابستگی) می شود. مشکلات عمومی مرتبط با دیستونیا شامل مشکلات در جابجایی، کارکرد بدنی، صحبت کردن و ارتباط ها، بلع، تغذیه، مراقبت روده ای و ادرار، نشستن، وضعیت اندام، الگوهای خواب، نیازهای احساسی و اجتماعی می باشد (۷۴).

۲-۲-۶-۲-۲ آتتوز

آتتوز همانند اسپاسیتسیتی تغییرپذیری در قیافه و بیان افراد را نشان می دهد. ویژگی عمومی آن ها شامل عدم ثبات و نوسان داشتن تون با حرکات بیهوده، بی هدف و غیر معمول می باشد که به نظر می رسد غیر قابل کنترل باشد. در حدود %۲۰ – ۱۰ درصد کودکان با CP در این گروه قرار دارند. این حرکات غیر ارادی شامل حرکات جارویی (رفت و برگشتی)[۷۴]، ضربه ای[۷۵] و حرکات چرخشی هستند که اغلب به دلیل تغییر در تون عضلانی ایجاد می شود. اغلب کودکان به منظور حفظ ثبات وزن روی پاهایشان ناتوان هستند. کودکان اغلب به طور دایم پاهایشان را به سمت بالا می کشند و وزنشان را روی یک پا قرار می دهند، در حالی که پنجه پای دیگر روی زمین قرار دارد. همه این اعمال مشکلاتی را برای کودک در دستیابی به ثبات پاسچری خوب به وجود می آورد. کودکان با آتتوز عموما” کاهش تون عضلانی[۷۶] دارند و در دستیابی به مراحل حرکتی مانند نشستن، غلت زدن[۷۷]، سینه خیز رفتن[۷۸] و حرکات ضعیف و غیرنرمال با تاخیر مواجه هستند (۷۴). علت بروز آتتوز ضایعه ای است که در گلبوس پالیدوس[۷۹] ایجاد می شود. این ناحیه از توده ای بیشمار نورون که در عمق مرکز مغز قرار گرفته اند، تشکیل می شود. این بخش از مغز حرکات ارادی را کنترل می کند. آتتوز از نظر شیوع، دومین نوع فلج مغزی است. ویژگی بارز این حالت حرکات غیر ارادی است که قابل کنترل و پیش بینی نیست و بی هدف انجام می شود. برخی مواقع حرکت ها آرام و موزون است، در حالی که در سایر مواقع سریع و همراه با پرش می باشد. علاوه بر این، فرد مبتلا به آتتوز به مشکلی به نام جریان بیش از حد ( طغیان)[۸۰] دچار می شود، یعنی حرکت های ارادی با حرکات اضافی و نامربوط همراه است که معمولا” عضلات سر و اندام های فوقانی از این حالت تاثیر می پذیرند. آتتوز معمولاً با عقب ماندگی ذهنی همراه نیست (۸۱).

۲-۲-۶-۳ آتاکسی یا ناهماهنگی عضله

همانند دیسکنزیا، آتاکسیا غیر معمول ترین و غیر رایج ترین شکل فلج مغزی است که حدود ۱۰- ۵ درصد جمعیت فلج مغزی را تشکیل می دهد. کودکان با آتاکسیا دارای تون عضلانی پایین هستند که به منظور حفظ تعادل و هماهنگی با مشکلاتی روبرو هستند و این عامل باعث می شود که در ایستادن و راه رفتن دچار مشکل شوند. در هنگام تولد، کودک سست و دارای تون عضلانی کاهش یافته می باشد که این بر خلاف اسپاستی می باشد. این کاهش تون عضلانی[۸۱] یک دامنه حرکتی افزایش یافته در همه مفاصل را تولید می کند. معمولا” کودکان آتاکسی از یک راه رفتن وسیع (گام پهن) به عنوان یک مکانیسم جبرانی[۸۲] استفاده می کنند و از نظر موقعیتی یک لرزش عمدی خفیف تا متوسط را نشان می دهند باشد (۸۴). مخچه[۸۳] در بخش خلفی مغز قرار داشته و یکی از اعمال آن تنظیم تعادل در بدن است. به عبارت دیگر، مخچه فعالیت های بدن را تنظیم می کند و به طور قابل ملاحظه ای روی نظم حرکات عضلات بدن تاثیر دارد (۹۳). آتاکسیا بر اثر ضایعه ای در مخچه (ناحیه ای که در زیر مغز و عقب پایه مغز واقع است) ایجاد می شود. مخچه نقش مکانیزم بازخوردی[۸۴] مغز را به عهده دارد و برای همنواخت کردن کار عضله ها اطلاعات را سازمان می دهد. نشانه های اصلی آتاکسی عبارت است از کاهش حس تعادل که نتیجه آن سقوط های پی در پی است و نیز کاسته شدن حس حرکت[۸۵] که باعث حرکات ناهماهنگ می شود. نمونه های مشکلات ناشی آتاکسی عبارتند از: استوار نبودن پا در هنگام حرکت، خطا کردن هنگام برداشتن شئ، از دست دادن چابکی دست ها و نحوه گام برداری بسیار ناشیانه (۷۴). این نوع فلج مغزی معمولا” مادرزادی نیست و فرد بعدا” به آن دچار می شود.

۲-۲-۶-۴ سختی (عدم انعطاف پذیری یا خشکی عضلات اسکلتی)

سختی شدیدترین نوع فلج مغزی است و ۵ – ۲ درصد از معلولان فلج مغزی را شامل می شود. این حالت با سختی شدید عضلات انقباضی موافق و انبساطی مخالف مشخص می شود که حرکت را بسیار مشکل می کند. به علت فقدان نسبی واکنش کششی، کشش بیش از حد قسمت های مختلف بدن امری معمولی است. عضلات اندام های مبتلا کوچک می شود و در شکل قرار گرفتن بدن نقص هایی به وجود می آید. سختی در نتیجه پراکنده شدن ضایعه ای در مغز ایجاد می شود که غشای حرکتی و پایین ترین ناحیه غده های عصبی را فرا می گیرد. این حالت با عقب ماندگی شدید ذهنی همراه است (۸۱). در این جا نیز همانند حالت اسپاستی عضلات سفت و خشک هستند و به هنگام انجام حرکت، عضلات موافق[۸۶] و مخالف[۸۷] مناسب عمل نمی کنند. بنابراین حرکات با خشکی صورت گرفته و در وضعیت بدن اشکال ایجاد می کند. لازم به ذکر است که عضلات موافق (آگونیست) و عضلات مخالف (آنتاگونیست) باید به گونه ای عمل کنند که همکاری آنها موجب انجام حرکت به شکل روان و راحت شود (۹۳).

۲-۲-۶-۵ فلاسید یا هیپوتن (شلی)

این حالت غالبا” یک مرحله انتقال و موقتی است که به انواع دیگر تبدیل می شود. علایم آن شامل کاهش تون، ضعف عضلانی و افزایش غیرطبیعی دامنه حرکتی مفاصل می باشد. این حالت در ضایعه ناحیه ۴ برودمن، لب خلفی مخچه یا راه هرمی بصل النخاع دیده می شود. شلی باعث کاهش تون عضلانی و افزایش دامنه حرکتی مفاصل می شود. در این نوع فلج مغزی حرکات ارادی به صورت ضعیف می باشد و مفاصل به صورت ناپایدار است که در حالت خوابیده به پشت، دور شدن و چرخش خارجی ران و خم شدن زانو دیده می شود. کشش جاذبه به خاطر استحکام ضعیف مفاصل ممکن است در مفاصل ایجاد ناهنجاری کند (۸۱).
۲-۲-۶-۶ رعشه
رعشه از انواع دیگر فلج مغزی شیوع کمتری دارد. این حالت موجب بروز حرکت های کنترل نشده، غیرارادی و ناموزون می شود. این حالت ممکن است بر اثر وارد آمدن صدمه به مخچه یا هسته های قاعده ای[۸۸] اتفاق بیافتد. اگر ضایعه به مخچه وارد شود، رعشه معمولا” در بازوها وجود دارد. رعشه در حرکت شدت می گیرد و در حالی که حرکت به پایین خود نزدیک می شود رعشه نیز وجود دارد. اگر پایین ترین ناحیه غده ای صدمه ببیند، نشانه های آن شدت کمتری دارد. رعشه ممکن است هنگام خواب یا استراحت از بین برود. در این نوع فلج مغزی عضله های جمجمه و انگشت ها بیشتر از سایر عضله ها به این بیماری دچار می شوند (۸۱).

۲-۲-۶-۷ ترکیبی

هر یکی در نطق می سفتندبا من و او به خلق می گفتندکین همه تعبیه زبهر شماستهر دو باشید؛ شهر شماست

(همان: ۶۲)
این می تواند یکی از بهترین نمونه آرمان شهر عرفانی بعد از سهروردی باشد» (میزانی، همان: ۲۱۸).

۲-۳-۳-۱- اشتراکات آرمان شهر های ادبی

در توصیف کلاسیک آرمان شهرهای ادبی، در همه نمونه های جهانی، مشخّصه های کلّی زیر مشترک است که ساختار غالب این آثار را تشکیل می دهد:
۱ـ سفر: در همه این آثار، مسافر و جستجوگری وجود دارد که یا به دنبال رسیدن به این شهر بوده است و یا بر حسب تصادف، خود را در برابر آن شهر آرمانی می بیند.
۲ـ توصیف: بر خلاف آرمان شهرهای فلسفی که نظام روایی آن ها بر بیان قواعد استوار بود، در آرمان شهرهای ادبی، شیوه روایی آرمان شهر«توصیف» است.
۳ـ راوی: در همه این آثار، یک «راوی» وجود دارد که یا خود، به طور مستقیم، شهر را توصیف می کند و یا شخصیّت اصلی دیگری، با واسطه، از جانب او این توصیف را برعهده دارد.
۴ـ گرایش به رؤیا و خیال: جمله این آثار، ناخودآگاهانه به جانبی می گرایند که فضایی رؤیا گونه و متکی بر خیال و آرزو، و گاه حتّی «افسانه» و «فانتزی» به خود می گیرند.
۵ـ بن مایه های فلسفی، سیاسی، اجتماعی و دینی: باید گفت که در پس زمینه همه این آثار، بن مایه های افکار فلسفی، سیاسی، اجتماعی و دینی وجود دارند؛ اما آنچه به این آثار ادبیّت خاصی می بخشد، ساختار روایی ادبی است.
۶ـ داستان: غالب این آثار به شکل «داستان» روایت می شوند.
۷ـ دور از دسترس بودن: همه این شهرهای آرمانی، در نقاطی بعید، دورافتاده و غیرقابل دسترس جای گرفته اند.
۸ـ مانعیّت مادّی: غالب این آثار داعیه عملی بودن ندارند و به عینی نبودن وجود چنین شهرهایی اعتراف می کنند.
اندیشه های آرمان شهری در آثار معاصر نیز جای خود را دارد که پرداختن به آن در چهارچوب این رساله نمی گنجد و خود مجالی دیگر می طلبد. امّا معروف ترین آثار داستانی معاصر که آرمان شهری ادبی را ترسیم می کند، رمان «مجمع دیوانگان» از صنعتی زاده کرمانی و داستان بلند «ناکجاآباد» جعفر مدرّس صادقی است. آرزوی رسیدن به شهری آرمانی، یکی از بن مایه هایی است که در شعر معاصر فارسی نیز جلوه های رنگارنگی یافته است، که شاید زیباترین نمونه این آثار، شعر «پشت دریاها» ی سهراب سپهری باشد:
پشت دریا شهری است
که در آن پنجره ها رو به تجلی باز است
قایقی خواهم ساخت، خواهم انداخت به آب
درخواهم شد از این خاک غریب،که در آن هیچ کسی نسیت
که در بیشه عشق ،قهرمانان را بیدار کند .
(سپهری، ۱۳۸۳: ۳۶۵-۳۶۴)
پشت دریاها نقطه عطف اندیشه سپهری است ،اوجی است که تمام فراز و فرود جریان فکری شاعر در آن موج می زند و به راحتی می توان نمونه فشرده سیر و سلوک معنوی شاعر را پیدا کرد .
علاوه بر این در این ابیات واقعیت اوضاع اجتماعی سپهری با توجه به فضای اصلی شعر بیان می شود ،واقعیتی برخاسته از درون شاعر و دور از انتظار نخواهد بود اگر بگوییم آرمان شهر سهراب چیزی جزء بازگشت به بدویت نیست .
در جمع بندی کلی انواع آرمان شهر ادبی می توانیم بگوییم: آن چه ادبیّات آرمان شهری را در میان دیگر گونه های آثار ادبی تشخّص می بخشد، جستجوی کمال مطلوب و غلبه ذهن گرایی است که به یاری تخیّل، آرمانی فرامادّی را، بعدی محسوس و عینی می بخشد. این کمال مطلوب، از لحاظ سلبی یا ایجابی بودن، گاه در قلمروی عالم ذهن، آرزوی تحقق جهانی را در سر می پروراند که امکان وجود مادّی آن، فرض محال است (مشابه ناکجاآباد عرفانی که سلبی است) و گاه (متأثر از آرمان گرایی سیاسی و فلسفی و…)، الگوی رسیدن به جهانی را ترسیم می کند که مدّعی است، با تقلید از آن، می توان به نظام مطلوبی در واقعیّت دست یافت .

فصل سوم

 

اندیشه و هنر مولانا

 

۳-۱- مختصری از زندگی مولوی

 

 

پژوهشگری که قصد انجام کار تحقیقاتی مفید دارد پس از انتخاب موضوع می بایست چارچوبی نظری برای کار تحقیقاتی خود برگزیند و پس از آن جستجوی مورچه وار خود را آغاز کند و به دنبال رصد اطلاعات جزئی، ریز و مقطعی و مورد به مورد در خصوص موضوع تحقیقاتی خود بپردازد.
به طور مثال اگر ۱۰۰۰ فیش اطلاعاتی در مورد موضوع منتخب خود جمع آوری کند آنگاه این فیش ها را در سبدهای طراحی شده و پیشنهادی توسط نظریه راهنما جا سازی می کند و در واقع ساماندهی نظری می کند. در حقیقت قطعات جداگانه پازل های اطلاعاتی بر مبنای نقشه راهنمای نظریه پیشنهادی در کنار یکدیگر قرار می گیرند و منظره ای از کار پژوهشی را به نمایش می گذارند.
موضوع سیاست خارجی به خصوص فرایند تصمیم گیری در سیاست خارجی یکی از مهم ترین موضوعات در حوزه روابط بین الملل و سیاست خارجی می باشد. چرا که وجود متغیر های گوناگون و تأثیر گذار بر روند تصمیم گیری باعث گردیده که امکان تعمیم رفتار سیاست خارجی برخی از کشورها امکان پذیر نباشد.
بیش از چهار دهه از عمر تلاش های منسجم اولیه نظریه پردازی در حوزه ی سیاست خارجی می گذرد ولی هنوز موفقیت جامعی در این زمینه به دست نیامده است آنچه هم اکنون در اختیار داریم شامل مجموعه ای از مفاهیم غیر متواتر، مفروضه های جدال انگیز، قضایا و حجت های ناقص از لحاظ متدلوژیک، نا مکفی از لحاظ داده ها، و تصدیق نشده از لحاظ تجربی است. طبیعتاً این نتیجه نا موفق نتوانسته به وجهی قانع کننده به خواست نظریه پردازان و نیاز دست اندر کاران سیاست خارجی پاسخ گوید. در این رابطه جیمز روزنا یکی از برجسته ترین نظریه پردازان این حوزه مطالعاتی در مقاله خود تحت عنوان «نگاهی تازه به پیش تئوری:سیاست جهانی در عصر وابستگی فزاینده» که در سال ۱۹۸۴ به چاپ رساند صریحاً به ناتوانی نسبی اغلب نظریه ها اذعان کرده و حتی باز سازی کلی طرح های پیشین خود را امری لازم و ضروری دانسته است. (۱)
اقدام بازنگرانه روزنا در فعالیت های پیشین خود هشدار به کلیه محققان و نظریه پردازان حوزه مطالعاتی سیاست خارجی است تا ضمن بازنگری عمیق در اقدامات انجام شده به رفع نقایص، تکمیل کمبودها و نهایتاً به ارائه سنتز های جدیدی دست زنند.
نظریه های موجود در سیاست خارجی را می توان به دو دسته تقسیم کرد: گروه اول که شامل نظریه های کلان نظام می شود و عمدتاً به لحاظ جنبه انتزاعی افزونتر و اتکا به قضایای تحلیلی بیشتر دچار ضعف تصدیق تجربی هستند. این نظریه ها به صورت مفروضه ها و غول های انتزاعی و مجردی شده اند که در آن با نشاندن وسیله به جای هدف و به جای مفهوم نمودن سیاست خارجی خود به صورت آنچنان مشکل غامضی در آمده اند که دانش پژوهان باید دقت خود را مصروف درک خود آن نظریه کنند. از طرف دیگر نظریه هایی که در قالب سطح تحلیل خرد جای می گیرند گرچه از ضعف فوق بری هستند ولی آنچنان مشروح و جزیی هستند که اطلاق نظریه به معنای خاص کلمه بر آنان خالی از اشکال نیست. (۲)
چون طرح های نظری اصولاً به دو منظور عام و تجزیه و تحلیل نظام سیاست خارجی و همچنین به منظور خاص هدایت و ارزیابی سیاست خارجی واحدهای تحلیلی بازیگر در صحنه بین المللی تدوین می شوند. بنابراین از لحاظ متدلوژیک هر نظریه سیاست خارجی بایستی آنچنان تعبیه شده باشد که هم به اندازه کافی انتزاعی و تجریری برای تصدیق تئوریک باشد و هم نسبتاً و جزئی برای پاسخگویی به موارد خاص باشد.
بنابراین به طور کلی تلاش های مربوط به نظریه پردازی در سیاست خارجی را می توان از لحاظ متدلوژیک تحت سه رهیافت زیر طبقه بندی کرد:
-رهیافت کلان نظام
-رهیافت خرد نظام
-رهیافت اتصال دو سطح کلان و خرد (۳)
قبل از بیان و بررسی مهم ترین رهیافت های مربوط به تجزیه و تحلیل سیاست خارجی دولت ها لازم است با مفهوم سیاست خارجی بیشتر آشنا شویم. البته به طور قطع ارائه تعریفی واحد از سیاست خارجی کاری دشوار است. به عنوان مثال در کتاب ها و دانشنامه های مختلف علوم سیاسی و روابط بین الملل، تعاریف بسیار متفاوت و گوناگونی از مفهوم سیاست خارجی وجود دارد. که در این مبحث به ارائه مهم ترین آن ها می پردازیم:
۲-۲- مهم ترین تعاریف مربوط به سیاست خارجی:

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

1. سیاست خارجی را می توان تجویزاتی برای مجموعه اقداماتی دانست که در راستای تأمین منافع ملی از سوی بخش های گوناگون دولت یک کشور در رابطه با دولت های دیگر در صحنه بین الملل به اجرا در می آید.
2. سیاست خارجی عبارت است از اقدام های برون مرزی که از سوی تصمیم گیران کشور به منظور دست یابی به هدف های بلند مدت و کوتاه مدت صورت می گیرد. (۴)
3. سیاست خارجی، استراتژی یا یک رشته اعمال از پیش طرح ریزی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی است که مقصود آن دست یابی به اهداف معین در چهارچوب منافع ملی و در محیط بین المللی است. سیاست خارجی همچنین ابتکار عمل یک دولت و یا واکنش آن در قبال کنش دیگر دولت هاست و دیگر اینکه سیاست خارجی در نهایت دنباله سیاست داخلی هر کشوری است. (۵)
4. فن و هنر شناخت امکانات و بهره برداری درست از آن ها برای رسیدن به اهداف یک کشور در ارتباط با محیط خارجی. (۶)

ضریب تعیین (۲R) بیانگر میزانی از تغییرات متغیر وابسته تحقیق می باشد که توسط مجموعه متغیرهای مستقل تبیین گشته اند. هرچه قدر مقدار ضریب تعیین بیشتر باشد، نشانگر آن است که مجموعه متغیرهای مستقل در نظر گرفته توانسته اند میزان بیشتری از تغییرات متغیر وابسته را توضیح دهند.
آزمون F که نمایانگر قابلیت مدل می باشد، به عبارتی، این آزمون گویای آن است که آیا مدل متشکل از مجموعه متغیرهای مستقل و متغیر وابسته از قابلیت و تناسب لازم برخوردار است؟
در مطالعه حاضر، جهت پیش بینی و تعیین میزان تغییرات متغیر وابسته مبلمان شهری، از روش تحلیل رگرسیون چند متغیره استفاده شد که طی آن، ابتدا تأثیر هر متغیر مستقل بر متغیر وابسته با بهره گرفتن از روش همزمان (Enter)، مجموعاً و به یک دفعه مورد آزمون تحلیل رگرسیون چند متغیره قرار گرفتند.
براساس نتایج این تحلیل رگرسیون، متغیرهای آگاهی شهروندی (با ضریب تأثیر ۴۸/۰) وسطح خوانایی (با ضریب تأثیر ۲۲/۰) بیشترین ضریب تأثیر رگرسیون استاندارد شده را بر متغیر وابسته مبلمان شهری داشته اند.
ضمن آنکه، براساس مقدار ضریب همبستگی چندگانه یا R (67/0)، همبستگی آماری بین مجموعه متغیرهای مستقل و متغیر وابسته مبلمان شهری وجود دارد. مقدار ضریب تعیین یا ۲R نیز که برابر با ۳۸/۰ می باشد، نشانگر تبیین ۳۸ درصد از تغییرات متغیر وابسته مبلمان شهری توسط مجموعه متغیرهای مستقل در نظر گرفته شده می باشد.
و مقدار آزمون F (6884/2) نیز نشانگر قابلیت بالا و مناسب مدل و طبیعتاً تبیین تغییرات متغیر وابسته مبلمان شهری توسط مجموعه متغیرهای مستقل می باشد.
۱- اولین متغیر، متغیر آگاهی شهروندی با مجموع ضریب تاثیر ۴۸/۰ بوده است. نتایج نشان از آن دارد که افزایش یک انحراف معیار در متغیر مستقل آگاهی شهروندی، با افزایش ۴۸/۰ انحراف معیار در متغیر وابسته مبلمان شهری همراه می باشد.
۲- دومین متغیری که بیشترین تأثیر رگرسیونی استاندارد شده را بر متغیر وابسته مبلمان شهری داشته است، متغیر سطح خوانایی با ضریب تأثیر ۲۲/۰ بوده است. از این رو، قابل اشاره است که افزایش یک انحراف معیار در متغیر مستقل سطح خوانایی، با افزایش ۲۲/۰ انحراف معیار در متغیر وابسته مبلمان شهری همراه می باشد.
جدول زیرنتایج حاصل از تحلیل رگرسیونی تاثیر آگاهی شهروندی بر مبلمان شهری را نمایش می دهد.
نتایج حاصل از تحلیل رگرسیونی تاثیر آگاهی شهروندی بر مبلمان شهری

 

ی پیدایش این حالت معنوی است.

۲٫۷٫۲٫ عوامل ذکر

مهم ترین مسأله در این فصل، شناخت اسباب و عوامل ذکر و عوامل تداوم آن در زندگی است. آن چه -با الهام از قرآن و احادیث اسلامی- در تبیین این مسأله می توان گفت این است که مهم ترین عوامل یاد خدا و تداوم آن از این قرارند:
۲٫۷٫۲٫۱٫ پیکار با موانع یاد خدا
نخستین اقدام لازم برای تحصیل ذکر و تداوم آن، آفت زدایی از ذکر و مبارزه با موانع یاد خداست. بر پایه رهنمودهای قرآن و احادیث اسلامی هر کاری که قدرت تعقل را در انسان ضعیف و ناکارآمد می کند (مانند دنیا پرستی، شرابخواری، قمار بازی، سرگرمی های نامشروع، آرزوی دراز و پرخوری) موجب سلطه یافتن شیطان بر مجاری ادراکی انسان و مانع از یاد خدا است.
فراموشی خدا و روز جزا غفلت نامیده می شود. در بیانی امام۷ می فرمایند:
وَیْلٌ‏ لِمَنْ‏ غَلَبَتْ‏ عَلَیْهِ‏ الْغَفْلَهُ فَنَسِیَ الرِّحْلَهَ وَ لَمْ یَسْتَعِدَّ[۲۱۰]
وای بر کسی که غفلت بر او غلبه کرده، پس بار بستن (از دنیا) را فراموش کرده و برای آن آماده نشده است.
مولای متقیان امیرالمومنین۷ در خطبه ای می فرمایند:
فَیَا لَهَا حَسْرَهً عَلَى‏ کُلِ‏ ذِی‏ غَفْلَهٍ أَنْ یَکُونَ عُمُرُهُ عَلَیْهِ حُجَّهً وَ أَنْ تُؤَدِّیَهُ أَیَّامُهُ إِلَى الشِّقْوَه[۲۱۱]
پس حسرت و اندوه بر آن غافلى باد که عمرش (در قیامت) بر او حجّت و دلیل باشد (باینکه چرا در دنیا که همه جور وسیله برایت مهیّا بود سعادتمند نگشتى) و ایّام زندگانیش او را به بدبختى رساند (بر اثر نافرمانى در دنیا بعذاب ابدى گرفتار گردد).
۲٫۷٫۲٫۲٫ تقویت خداشناسی
پس از آفت زدایی از ذکر، هر اقدامی که به تقویت بنیه ی خداشناسی انسان بینجامد، به تداوم یاد او کمک می کند؛ زیرا خداوند متعال، کمال و جمال مطلق است و هر چه بر معرفت انسان نسبت به او افزوده شود، محبتش به او افزون می گردد و هر چه او را بیش تر دوست داشته باشد، بیش تر به یاد اوست. عاشق نمی تواند به یاد معشوق خود نباشد. از این رو شیرینی یاد محبوب در کام اهل معرفت شیرین تر از خواب است و چنان که در حدیث قدسی آمده است:
کذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ یحِبُّنِی فَإِذَا جَنَّهُ اللَّیل ُنَامَ عَنِّی أَلَیسَ کلُّ مُحِب ٍّیحِبُّ خَلْوَهَ حَبِیبِه[۲۱۲]
دروغ می گوید کسی که مدعی است مرا دوست دارد اما چون شب می شود می خوابد. مگر نه این است که هر عاشقی دوست دارد با معشوقش خلوت کند؟
۲٫۷٫۲٫۳٫ یاد مرگ
در کنار آفت زدایی از یاد خدا و تقویت بنیه ی خداشناسی، یاد مرگ و پیامدهای آن نیز می تواند در توجه بیش تر انسان به خداوند متعال موثر باشد. امام صادق۷ درباره ی خواص یاد مرگ چنین می فرمایند:
ذِکرُ الْمَوْتِ‏ یُمِیتُ الشَّهَوَاتِ فِی النَّفْسِ وَ یَقْطَعُ مَنَابِتَ الْغَفْلَهِ وَ یُقَوِّی الْقَلْبَ بِمَوَاعِدِ اللَّهِ تَعَالَى وَ یُرِقُّ الطَّبْعَ وَ یَکسِرُ أَعْلَامَ الْهَوَى وَ یُطْفِئُ نَارَ الْحِرْصِ وَ یُحَقِّرُ الدُّنْیَا[۲۱۳]
یاد مرگ، شهوات و تمایلات نفسانى را از قلب آدمى نابود کرده، ریشه‏هاى غفلت را از دل کنده، قلب را به وعده‏هاى الهى تقویت نموده، طبیعت و فطرت انسانى را لطیف و نرم ساخته، نشانه‏هاى هوى و هوس را مى‏شکند، آتش حرص و طمع را خاموش کرده و دنیا و زندگى دنیوى را در نظر انسان کوچک و خوار مى‏گرداند.
همچنین امیرالمؤمنین۷ در نهج البلاغه چنین می فرمایند:
أَمَا وَ اللَّهِ إِنِّی لَیَمْنَعُنِی مِنَ اللَّعِبِ ذِکرُ الْمَوْتِ‏ وَ إِنَّهُ لَیَمْنَعُهُ مِنْ قَوْلِ الْحَقِّ نِسْیَان‏[۲۱۴]
به خدا قسم یاد مرگ مرا از بازى و نسیان آخرت او (عمرو بن عاص) را از گفتن حق باز مى‏دارد.
همچنین می فرمایند:
یَا بُنَیَّ أَکثِرْ مِنْ ذِکرِ الْمَوْتِ وَ ذِکرِ مَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ وَ تُفْضِی بَعْدَ الْمَوْتِ إِلَیْهِ حَتَّى یَأْتِیَک وَ قَدْ أَخَذْتَ مِنْهُ حِذْرَک وَ شَدَدْتَ لَهُ أَزْرَک وَ لَا یَأْتِیَک بَغْتَهً فَیَبْهَرَک‏[۲۱۵]
پسرم! مرگ و موقعیتى که ناگهان در آن مى‏افتى و بعد از مرگ به آن مى‏رسى را زیاد به یاد آر تا وقتى مرگ برسد خود را مهیّا کرده و دامن همت به کمر زده باشى. مبادا که مرگ از راه برسد و تو را مغلوب نماید.
امیرالمؤمنین۷ نتیجه ی کثرت یاد مرگ را چنین بیان می فرمایند:
مَنْ أَکثَرَ مِنْ ذِکرِ الْمَوْتِ‏ رَضِیَ مِنَ الدُّنْیَا بِالْیَسِیر[۲۱۶]
کسى که زیاد یاد مرگ کند از دنیا به کم و اندک راضى گردد.
۲٫۷٫۲٫۴٫ دعا برای الهام شدن ذکر
یکی از مهم ترین عوامل ذکر، الهام است. به تعبیری که در حدیث نبوی آمده، الهام شدن ذکر خدا به دل، بزرگ ترین نعمت الهی است.
ما من الله تعالی علی عباده بمثل ان یلهمهم ذکره
خداوند متعال به بندگانش نعمتی نداده که چون الهام کردن یاد خود به آنان باشد.
یکی از بزرگان اهل معرفت می فرمود:
تلاش کنید که خداوند متعال خود ذکرش را به شما الهام کند. الهامِ ذکر، همه ی لوازم آن و از جمله تداوم

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

ذکر را به همراه دارد.
بر اساس رهنمود های اهل بیت:، دعا یکی از موثرترین تلاش ها برای دستیابی به الهام ذکر و چشیدن حلاوت آن است. لذا پیشوایان اسلام در ضمن دعای مکرر از خداوند متعال می خواهند که ذکر خود را به قلب آن ها الهام نماید، چنان که در روایتی از امیرالمؤمنین، امام علی۷ آمده:
إِلَهِی وَ أَلْهِمْنِی وَلَهاً بِذِکرِک‏ إِلَى‏ ذِکرِک‏[۲۱۷]
خداوندا! با یادت در من شیدایی به یاد خودت را الهام کن.

۲٫۸٫ انس با خدا

انس با خدا همچنان لذت بخش است که اگر برای کسی چنین انسی پیدا شود، از مردم کناره می‏گیرد و در میان مردم نیز احساس تنهایی خواهد کرد، همان طور که در حدیث از امام حسن عسکری۷ منقول است که فرمودند:
مَنْ آنَسَ بِاللَّهِ اسْتَوْحَشَ النَّاسَ و عَلَامَهُ الْأُنْسِ بِاللَّهِ الْوَحْشَهُ مِنَ النَّاسِ[۲۱۸]
کسی که با خدا انس داشته باشد، از مردم وحشت پیدا می کند و نشانه ی انس به خدا احساس تنهایی در میان مردم است.
نمونه بارز کسی که در اثر تربیت نبوی و علوی به چنین جایگاهی دست پیدا کرد، جناب ابوذر غفاری است. آن گونه که در گزارش‏ها از بدرقه ی ابوذر توسط امیرمؤمنان و حسنین: و برخی دیگر آمده است ابوذر غفاری در هنگام ترک مدینه خطاب به موالیان خویش چنین عرضه می‏دارد:
وَ آلَی بِاللَّهِ لَیسَیرُنِی إِلَی بَلْدَهٍ لَا أَرَی فِیهَا أَنِیساً وَ لَا أَسْمَعُ بِهَا حَسِیساً وَ إِنِّی وَ اللَّهِ مَا أُرِیدُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ صَاحِباً وَ مَا لِی مَعَ اللَّهِ وَحْشَهٌ حَسْبِی اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ عَلَیهِ تَوَکلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی سَیدِنَا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیبِین[۲۱۹]
و (عثمان) به خداوند سوگند یاد کرده است که مرا به سرزمینی بفرستد که هیچ انس و هم دمی در آن سرزمین نمی بینم‏و هیچ صدایی، حتی صداهای آهسته و پنهان را نشونم. در حالیکه من، به خدا قسم، جز خداوند عزوجل هم نشینی نمی‏خواهم و به همراه خداوند وحشتی ندارم.
انس با خدا تا آن حد دلنشین و لذت بخش و جبران کننده ی گرفتاری‏ها و بی مهری هاست که در روایتی آمده است: هنگامی که یوسف۷ را از چاه بیرون آوردند و به عنوان غلام به فروختند، شخصی به خریداران یوسف گفت هوای این غریب را داشته باشید و به آنان سفارش خیر کرد. جناب یوسف۷که در آن روزگار در سن هفت یا نه سالگی قرار داشت، به آنان چنین فرمود:
مَنْ کانَ مَعَ اللَّهِ فَلَیْسَ‏ لَهُ‏ غُرْبَه[۲۲۰]
کسی که با خدا باشد، غربتی برای او نیست.

۲٫۹٫ لذت و شادی در دوره ی ظهور امام زمان۷

با توجه به اینکه در دوران ظهور امام زمان۷ بندگی خداوند رسمیت می یابد و آیینی که خداوند به آن راضی است همه جا گسترده می گردد، پیدا است که خداجویان و خدا خواهانی که لذتشان در ذکر خداوند و سرور و شادمانیشان در انس با خداوند متعال است، بسیار شادمان می شوند. تا جایی که بنابر تعبیری که امام صادق۷ در ذیل آیه شریفه سوره روم فرموده اند، این سرور و شادمانی در هنگام قیام امام زمان۷ بروز و نمود خاصی پیدا می کند. خداوند در سوره ی روم چنین فرموده است:
وَ یوْمَئِذٍ یفْرَحُ الْمؤمنونَ بِنَصْر ِاللَّه[۲۲۱]
و در آن روز، مؤمنان به سبب یاری خدا شادمان می شوند.
امام صادق۷ آن روز را به هنگام قیام حضرت ولی عصر۷ تاویل نمودند. همچنین امیرالمومنین۷ در وصف زمان ظهور می فرمایند:
وَ لَوْ قَدْ قَامَ قَائِمُنَا لَأَنْزَلَتِ السَّمَاءُ قَطْرَهَا وَ لَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ نَبَاتَهَا وَ لَذَهَبَتِ الشَّحْنَاءُ مِنْ قُلُوبِ الْعِبَادِ وَ اصْطَلَحَتِ السِّبَاعُ وَ الْبَهَائِمُ حَتَّى تَمْشِی الْمَرْأَهُ بَیْنَ الْعِرَاقِ إِلَى الشَّامِ لَا تَضَعُ قَدَمَیْهَا إِلَّا عَلَى النَّبَاتِ وَ عَلَى رَأْسِهَا زَبِیلُهَا لَا یُهَیِّجُهَا سَبُعٌ وَ لَا تَخَافُهُ[۲۲۲]
اگر قائم ما قیام کند، آسمان باران خود را فرو می ریزد و زمین نباتات خود را بیرون می دهد، و کینه‏ها از دل بندگان خدا زایل مى‏شود، و درندگان و حیوانات با هم ساخته از یک دیگر رم نمى‏کنند، تا جایى که زنى که می خواهد راه عراق و شام را بپیماید همه جا قدم بر روى سبزه و گیاهان مى‏گذارد و زینت هاى خود را بر سردارد- و کسى طمع به آن نمی کند- نه درنده‏اى به او حمله مى‏آورد و نه او از درندگان وحشت دارد.
امام حسن۷ نیز به نقل از پدر گرامی خود، عصر ظهور را اینگونه وصف می کنند:
یَبْعَثُ اللَّهُ رَجُلًا فِی آخِرِ الزَّمَانِ وَ کَلَبٍ مِنَ الدَّهْرِ وَ جَهْلٍ مِنَ النَّاسِ یُؤَیِّدُهُ اللَّهُ بِمَلَائِکَتِهِ وَ یَعْصِمُ أَنْصَارَهُ وَ یَنْصُرُهُ بِآیَاتِهِ وَ یُظْهِرُهُ عَلَى الْأَرْضِ حَتَّى یَدِینُوا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً یَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَ قِسْطاً وَ نُوراً وَ بُرْهَاناً یَدِینُ لَهُ عَرْضُ الْبِلَادِ وَ طُولُهَا لَا یَبْقَى کَافِرٌ إِلَّا آمَنَ وَ لَا طَالِحٌ إِلَّا صَلَحَ وَ تَصْطَلِحُ فِی مُلْکِهِ السِّبَاعُ وَ تُخْرِجُ الْأَرْضُ نَبْتَهَا وَ تُنْزِلُ السَّمَاءُ بَرَکَتَهَا وَ تَظْهَرُ لَهُ الْکُنُوزُ یَمْلِکُ مَا بَیْنَ الْخَافِقَیْنِ أَرْبَعِینَ عَاماً فَطُوبَى لِمَنْ أَدْرَکَ أَیَّامَهُ وَ سَمِعَ کَلَامَهُ[۲۲۳]
خداوند در آخر الزمان و روزگارى سخت در میان جهل و نادانى مردم، مردى را برمى‏انگیزد و او را با فرشتگان خود تأیید می کند و یاران او را حفظ می کند و با آیات و نشانه‏هاى خودش نصرت مى‏دهد و بر کره زمین غالب می گرداند تا آنجا که مردم پاره‏اى از روى میل و گروهى با اجبار به دین خدا می گروند. سپس او زمین را پر از عدل و داد و نور و برهان می کند. تمام مردم جهان در برابر وى خاضع می شوند. هیچ کافرى باقى نمی ماند، جز اینکه مؤمن مى‏شود، و هیچ بدکارى نمی ماند جز اینکه اصلاح می گردد. در دولت او درندگان آزادانه زندگى می کنند و زمین چنان که باید گیاهان خود را بیرون می دهد و آسمان برکات خود را فرو می فرستد. گنجها (و معادن) زمین براى او آشکار مى‏شود و چهل سال در بین مشرق و مغرب عالم سلطنت می کند[۲۲۴] خوش به حال آن ها که روزگار او را درک می کنند و سخنان او را می شنوند.

۲٫۱۰٫ گریه

یکی از لذت بخش ترین عبادات و طاعات برای اهل بندگی خداوند، اشک ریختن و گریستن است. کسانی که این لذت را چشیده اند، کم تر لذتی را با این لذت برابر می دانند و در واقع علامت معینی است برای حال معنوی شخصی که می گرید. گریه ای که در آموزه های دینی مطلوب خداوند است، چند نوع است:
۲٫۱۰٫۱٫ گریه در هنگام یاد اهل بیت:
یکی از گریه هایی که به شدت مطلوب شارع مقدس است، گریه در عزای ائمه ی اطهار: است. در حدیثی از امام صادق۷ آمده است:
من ذَکَرَنا او ذکرْنَا عِنْدَهُ فَفَاضَتْ عَینَاهُ وَ لَوْ مِثْلَ جَنَاحِ الذُّبَابِ غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ کانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْر[۲۲۵]
کسى که از ما یاد کند یا نزد وى از ما یاد شود و از چشمانش به اندازه پر مگسى اشک بیرون آید، خداوند گناهان او را -اگر چه بیش تر از کف دریا باشد- مى‏آمرزد.
در این میان گریه بر سیدالشهداء۷ جایگاه ویژه ای در کلمات نورانی اهل بیت: دارد. آن گونه که در حدیثی از حضرت رضا۷ آمده است:
فَعَلَی مِثْلِ الْحُسَینِ فَلْیبْک الْبَاکونَ فَإِنَّ الْبُکاءَ عَلَیهِ یحُطُّ الذُّنُوبَ الْعِظَام[۲۲۶]
پس بر مانند حسین باید گریست که این گریه، گناهان بزرگ را می ریزد.
معاویه بن وهب از اصحاب امام صادق۷ چنین نقل می کند:
اسْتَأْذَنْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقِیلَ لِی ادْخُلْ فَدَخَلْتُ فَوَجَدْتُهُ فِی مُصَلَّاهُ فِی بَیْتِهِ فَجَلَسْتُ حَتَّى قَضَى صَلَاتَهُ فَسَمِعْتُهُ وَ هُوَ یُنَاجِی رَبَّهُ وَ یَقُولُ: یَا مَنْ خَصَّنَا بِالْکرَامَهِ وَ خَصَّنَا بِالْوَصِیَّهِ وَ وَعَدَنَا الشَّفَاعَهَ وَ أَعْطَانَا عِلْمَ مَا مَضَى وَ مَا بَقِیَ وَ جَعَلَ أَفْئِدَهً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْنَا اغْفِرْ لِی وَ لِإِخْوَانِی وَ لِزُوَّارِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ … فَارْحَمْ تِلْک الْوُجُوهَ الَّتِی قَدْغَیَّرَتْهَا الشَّمْسُ وَ ارْحَمْ تِلْک الْخُدُودَ الَّتِی تَقَلَّبَتْ عَلَى حُفْرَهِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ ارْحَمْ تِلْک الْأَعْیُنَ الَّتِی جَرَتْ دُمُوعُهَا رَحْمَهً لَنَا وَ ارْحَمْ تِلْک الْقُلُوبَ الَّتِی جَزِعَتْ وَ احْتَرَقَتْ لَنَا وَ ارْحَمِ‏ الصَّرْخَهَ الَّتِی کانَتْ لَنَا[۲۲۷]
برای حضور در محضر امام ششم۷ اجازه خواستم، به من گفته شد داخل شو. پس داخل شدم و امام۷ را مشغول نماز یافتم. نشستم تا نماز حضرت تمام شد، شنیدم که حضرت این چنین مناجات می فرمودند: ای کسی که ما را به کرامت و وصیت مخصوص کردی و به ما وعده ی شفاعت دادی و علم گذشته و آینده را به عطا نمودی و قلوب مردم را به سوی ما متمایل گرداندی؛ من و برادرانم و زوار قبر علی بن الحسین۸ را ببخش … رحم کن به آن چهره هایی که آفتاب آن ها را تغییر داده و رحم کن به صورت هایی که بر سر قبر ابی عبدالله۷ دگرگون شده است و رحم کن به آن چشم هایی که اشک هایش از سر رحمت به ما جاری شده است و رحم کن به آن قلب هایی که برای ما جزع کرده و آتش گرفته است و رحم کن بر فریادی که برای ما (بلند شده) است
همچنین در دعای ندبه چنین می خوانیم:
فَعَلَى الْأَطَائِبِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِمَا وَ آلِهِمَا، فَلْیَبْک‏ الْبَاکونَ، وَ إِیَّاهُمْ فَلْیَنْدُبِ النَّادِبُونَ، وَ لِمِثْلِهِمْ فَلْتُدَرَّ الدُّمُوعُ، وَ لْیَصْرُخِ الصَّارِخُونَ، وَ یَضِجَّ الضَّاجُّونَ، وَ یَعِجَّ الْعَاجُّونَ[۲۲۸]
پس باید بر پاکان اهل بیت پیامبر: و امیرالمؤمنین۷ گریه کنند اهل گریه و ندبه کنند اهل ندبه و برای مثل این بزرگواران باید اشک ها جاری شود و باید فریاد بلند بزنند اهل فریاد و ضجه بزنند و شیون کنند.
گریه بر مصائب ائمه ی اطهار:، نه تنها عملی لذت بخش است، بلکه خود باعث پاک شدن گناهان و تقرب به خداوند عز و جل می شود.
۲٫۱۰٫۲٫ گریه از خشیت خداوند
امام باقر۷ در این باره فرموده اند:
مَا مِنْ قَطْرَهٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ قَطْرَهِ دُمُوعٍ فِی سَوَادِ اللَّیلِ مَخَافَهً مِنَ اللَّهِ لَا یرَادُ بِهَا غَیرُهُ [۲۲۹]
هیچ قطره ای نزد خداوند عزوجل محبوب تر از قطره های اشکی نیست که در سیاهی شب به خاطر ترس از خداوند، ریخته شود و جز خدا ترسی، انگیزه ی دیگری برای آن وجود نداشته باشد.
گرچه لذت بخش بودن گریه های معنوی و الهی برای کسی که حتی یک بار آن را تجربه کرده باشد امری وجدانی و واضح است، اما در کلمات نورانی امیرالمؤمنین۷ که به خصوص در نهج البلاغه آمده است، عباراتی به چشم می خورد که توصیف زیبا و ویژه ای از گریستن دارند:
وَ بَقِی رِجَالٌ غَضَّ أَبْصَارَهُمْ ذِکرُ الْمَرْجِعِ، وَ أَرَاقَ دُمُوعَهُمْ خَوْفُ الْمَحْشَر[۲۳۰]
در این میان گروه انگشت شماری هستند که یاد معاد و هنگام بازگشت، چشمانشان را بر همه چیز فرو بسته و هول محشر ریزش اشک هایشان را افزون و افزون تر کرده است.
وَ بِاللَّهِ لَوِ انْمَاثَتْ قُلُوبُکمُ انْمِیاثاً وَ سَالَتْ عُیونُکمْ مِنْ رَغْبَهٍ إِلَیهِ وَ رَهْبَهٍ مِنْهُ دَماً ثُمَّ عُمِّرْتُمْ فِی الدُّنْیا مَا کانَتِ الدُّنْیا بَاقِیهً مَا جَزَتْ أَعْمَالُکمْ وَ لَوْ لَمْ تُبْقُوا شَیئاً مِنْ جُهْدِکمْ لِنِعَمِهِ الْعِظَامِ عَلَیکمْ وَ هُدَاهُ إِیاکمْ إِلَی الْإِیمَان[۲۳۱]
به خداسوگند اگر از عشق یا
ترس او قلب هایتان بگدازد و خونابه ی آن اشک جاری چشمانتان شود و با چنین وضعی اگر به درازای روزگار فرصت زیستن بیابید، این اعمالتان هر چند که تمام تلاش خود را در آن به کار برید، هرگز پاسخگوی شکر نعمت های الهی نخواهد بود. به خصوص این نعمت که شما را به ایمان هدایت کرده است.
إِذَا ذُکرَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ هَمَلَتْ أَعْینُهُمْ حَتَّی تَبُلَّ جُیوبَهُمْ، وَ مَادُوا کمَا یمِیدُ الشَّجَرُ یوْمَ الرِّیحِ الْعَاصِفِ، خَوْفاً مِنَ الْعِقَابِ، وَ رَجَاءَ الثَّوَابِ[۲۳۲].
و هر گاه از خداوند یاد می شد از هول کیفر و امید پاداش چنان می گریستند که گریبانشان را اشک فرو می گرفت و چونان بید در گذر تند باد ها به خود می لرزیدند
إِنَّ الزَّاهِدِینَ فِی الدُّنْیا تَبْکی قُلُوبُهُمْ وَ إِنْ ضَحِکوا وَ یشْتَدُّ حُزْنُهُمْ وَ إِنْ فَرِحُوا وَ یکثُرُ مَقْتُهُمْ أَنْفُسَهُمْ وَ إِنِ اغْتَبَطُوا بِمَا رُزِقُوا[۲۳۳]
بی گمان زاهدان در این جهان از عمق دل می گریند، هر چند ظاهری خندان دارند و به اندوهی سخت دچارند گرچه شاد به نظر آیند؛ و از خود بسیار خشمگین اند گرچه از برای بهره های معنوی فراوان مورد غبطه ی دیگران اند.
۲٫۱۰٫۳٫ عوامل زیاد شدن گریه
۲٫۱۰٫۳٫۱٫ بر طرف کردن موانع
آنگونه که از کلام امیر المؤمنین۷ بر می آید، مهم ترین مانع گریستن قساوت قلب است و مهم ترین عامل قساوت قلب، زیادی گناهان.
مَا جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلَّا لِقَسْوَهِ الْقُلُوبِ وَ مَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلَّا لِکثْرَهِ الذُّنُوبِ[۲۳۴]
اشک ها خشک نمی شود مگر به سبب قساوت دل ها ودل ها قسی نمی شوند جز به خاطر زیادی گناهان.
قساوت، بدترین بیماری قلب است که انسان را به شقاوت ابدی مبتلا می سازد. خداوند متعال در سوره ی زمر چنین می فرماید:
فَوَیْلٌ لِلْقاسِیَهِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ أُولئِکَ فی‏ ضَلالٍ مُبین‏[۲۳۵]
پس واى بر سخت‏دلانى که یاد خدا در دلهاشان راه ندارد، که در گمراهى آشکار هستند.
قساوت قلب باعث می شود که آدمی از لذات معنوی بهره ای نبرد. همانطور که در روایت امام۷ فرموده اند، قساوت قلب موجب خشکی چشم می شود و آدمی از لذت گریه ی از خشیت خداوند و یا گریه در مصائب ائمه: محروم می شود.
برای درمان این بیماری روحی، انسان خطا کار باید به درگاه خداوند متعال توبه و انابه کند و با توسل به ائمه ی طاهرین: درمان این بیماری مهلک را بخواهد.
۲٫۱۰٫۳٫۲٫ بالا بردن معرفت
کسی که معرفت بالایی نسبت به خداوند متعال دارد آنچنان دلش غرق در خشیت خدا می گردد (من عرف الله خاف الله) و نیز آنچنان محبت خدا به دلش می افتد که نمی تواند مانع سرازیر شدن اشک چشمی -که از سر خشیت یا محبت جاری می گردد- بشود و همچنین کسی که معرفت بالایی نسبت به چهارده معصوم: دارد، با شنیدن مصائب آنان و یا حتی با ذکر آنان، برای موالیان خویش خواهد گریست. شایسته است که اشاره کنیم گریستن در فراغ وجود مقدس امام زمان۷ جایگاه ویژه ای در میان گریه های مؤمنین دارد.
یغِیبُ عَنْ أَبْصَارِ النَّاسِ شَخْصُهُ وَ لَا یغِیبُ عَنْ قُلُوبِ الْمؤمنین ذِکرُه [۲۳۶]
حضرت موسی بن جعفر ۷می فرمایند: شخص او (حضرت مهدی۷) از چشمان مردم غایب می گردد اما یاد او از دلهای مؤمنان نمی رود.
۲٫۱۰٫۳٫۳٫ دعا و درخواست از خداوند متعال
گریه، یک نعمت و لذت معنوی بزرگ موهبت الهی است و چه بهتر که با تضرع و توجه، از خداوند متعال درخواست شود. همانگونه که در دعا آمده است:
اعوذ بک اللهم… من عین لا تدمع[۲۳۷]
خداوندا به تو پناه می برم از چشمی که نمی گرید.
تذکر مهم: اگر کسی چشم گریان دارد و از حال معنوی خوبی بهره مند است، نباید تصور کند که –الزاماً- مشکلی در امور معنوی او وجود ندارد و وضعیت آخرتی او مطلوب است و نباید عجب و خود پسندی او را فراگیرد. کسی که چشم گریان دارد باید بداند که ممکن است عاقبت کار، به نحوه ی دیگری باشد و یا به نوعی استدراج معنوی دچار شده باشد. همان طور که در مورد بدعت گزار گفته شد که شیطان گریه و خشوع را بر او القاء می کند. واقعاً ممکن است بر خلاف آن چه بسیاری از عوام می پندارند، کسی با کسب مال حرام به سفر حج یا عمره مشرف شود و در کنار خانه ی خدا نیز بسیار اشک بریزد، اما مهم این است که از او پذیرفته نمی گردد چرا که امام باقر۷ فرموده اند:
خداوند هیچ حج یا عمره ای که با مال حرام انجام شود را نمی پذیرد.
خلاصه باید دانست در مورد حال معنوی و لذت دعا و مناجات و گریه، قانون تغییر ناپذیر قرآن کریم حاکم است و آن این است که “انما یتقبل الله من المتقین” همانا خداوند از فقط پرهیزگاران می پذیرد.

بخش سوم

 

عوامل محرومیت از لذات معنوی

 

فصل اول: قساوت قلب

 

۱٫۱٫ تعریف قساوت

در کتب لغت قساوت به معنای صلابت و غلظت آمده است. لسان العرب می نویسد:
صُلْب. و أَرض‏ قَاسِیَهٌ: لا تُنبت شیئًا[۲۳۸]
صلب. زمین با قساوت: زمینی که چیزی از خود نمی رویاند.
با توجه به معنای کلمه ی قساوت، به دنبال معنای قساوت قلب و قلب قسی می رویم. لسان العرب در ادامه می گوید:
فتأْویل‏ القَسْوَه فی القلب ذَهاب اللِّین و الرحمه و الخشوع منه‏[۲۳۹]
پس تأویل قساوت در قلب، رفتن نرمی، رحمت و خشوع از آن است.
آیت الله ضیاء آبادی در این باره می فرمایند:
«بنا بر معنایی که از لغت به دست آمد، قلب قسی و جان با قساوت، آن دل و آن روحی است که یک نوع صلابت و غلظت و خشونت پیدا کرده و در مقابل عوامل معنوی و مذکرات روحانی، تکانی نمی خورد و به اهتزاز در نمی آید، هیچ گونه لینت و نرمی از خود نشان نمی دهد، گل های تقوا و فضیلت از خود نمی رویاند، حال مجذوبیت نسبت به خدا و حیات ابدی آخرت در او پیدا نمی شود، از اعمال و اخلاق زشت و منفورش، نادم و پشیمان نمی گردد.
مانند زمینی سخت که هرچه قطرات پی در پی باران بر آن می بارد، نه لینتی پیدا می کند و نه گیاهی می رویاند و همچون شب دیجور و فضای ظلمانی است که نه نوری در آن به چشم می خورد و نه راه از چاه تشخیص داده می شود. همچنان یک عمر با کوردلی و سنگین گوشی نسبت به کمالات انسانی و معارف آسمانی که سعادت جاودانی آدمی در گرو آن هاست زندگی کرده و می میرد. وای که چنین آدمی چه بدبختی های دردناکی پشت سر دارد و چه سوز و گدازهای بی پایان به بار می آورد[۲۴۰]…»

۱٫۲٫ قساوت، بیماری مهلک

قساوت، بدترین بیماری قلب است که انسان را به شقاوت ابدی مبتلا می سازد. در وحی الهی ، هشدار بزرگی در این مورد

تجزیه و تحلیل اطلاعات به عنوان بخشی از فرایند روش تحقیق علمی، یکی از پایه های اساسی هر مطالعه و پژوهش است. در این فصل ابتدا آمار و اطلاعات توصیفی جامعه آماری بیان گردیدند و به برخی ویژگی های کلی و مشخصات پاسخ دهندگان از جمله سن، جنس، شغل، میزان تحصیلات، وضعیت تأهل پرداخته شد. در قسمت بعدی یافته های تحقیق در ناحیه مورد مطالعه ارزیابی و در قسمت پایانی فصل به منظور پاسخ گویی به مسأله تدوین شده و تصمیم گیری در مورد رد یا تأیید فرضیات مورد نظر، از روش های مختلف استفاده و به آزمون و تجزیه و تحلیل فرضیه های پژوهش پرداخته شده است.

۴-۱- اطلاعات و آمار توصیفی جامعه آماری

در رابطه با این جامعه آماری، از بین شهروندان منطقه۲ شهرداری شهر کرمانشاه بصورت تصادفی، پرسشنامه ها در اختیار ۳۷۵ نفر از زن و مرد قرار گرفت. در این قسمت از رساله برخی ویژگی های کلی و مشخصات پاسخ دهندگان به سؤالات (متغیرها) اعم از سن، جنس، شغل، میزان تحصیل، وضعیت تأهل و میزان درآمدشان پرداخته می شود.

۴-۱-۲- توزیع پاسخ دهندگان بر حسب سن

طبق جدول شماره (۴-۱) از مجموع ۳۷۵ نفر پاسخ دهنده به سؤالات پرسشنامه ۲۱ درصد گره سنی(۲۵-۲۰) سال، ۱/۲۲ درصد گروه سنی (۳۰-۲۵) سال،۹/۲۲ درصد گروه سنی (۳۵-۳۰) سال، ۶/۱۳ درصد در گروه سنی (۴۰-۳۵)سال و ۲/۲۰درصد نیز در گروه سنی ۴۰ سال و بیشتر قرار داشتند.

جدول شماره (۴-۱) : توزیع پاسخ دهندگان به پرسشنامه برحسب سن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گروه سنی	تعداد	درصد
(۲۵-۲۰) سال	۷۹	۲۱
(۳۰-۲۵) سال	۸۳	۱/۲۲
(۳۵-۳۰)سال	۸۶	۹/۲۲
(۴۰- ۳۵) سال	۵۱	۶/۱۳
۴۰ بیشتر	۷۶	۲/۲۰
کل	۳۷۵	۱۰۰

منبع: مطالعات میدانی ، ۱۳۹۳

۴-۱-۳- توزیع پاسخ دهندگان برحسب جنس

به منظور ارزیابی وضعیت جنسیت، در بین پاسخگویان اقدام به تشکیل جدول شماره(۴-۲)گردید، بر اساس این جدول از کل نمونه تحقیق تعداد ۲۴۵ نفر یا ۳/۶۵ درصد را جنس مذکر، ۱۳۰ نفر یا ۶/۳۴ درصد را جنس مونث تشکیل می دهند.

جدول شماره (۴-۲) : توزیع پاسخ دهندگان به پرسشنامه برحسب جنس

 

 

 

 

 

 

 

 

پاسخگویانجنس	شهروندان منطقه ۲
	فراوانی	درصد
مرد	۲۴۵	۳/۶۵
زن	۱۳۰	۶/۳۴
جمع	۳۷۵	۱۰۰%

منبع: مطالعات میدانی ،۱۳۹۳

شکل شماره (۴-۱): نمودار توزیع پاسخ دهندگان به پرسشنامه بر حسب جنس

۴-۱-۴- توزیع پاسخ دهندگان بر حسب شغل

طبق جدول شماره (۴-۳) از مجموع۳۷۵ نفر پاسخ دهندگان به پرسشنامه مورد نظر، افراد دارای مشاغل دولتی ۴/۳۵ درصد، مشاغل آزاد۳/۳۳ درصد، کارگر۲/۱۵ درصد و۱۶ درصد هم سایرین بودند که مشاغل خاصی را اعلام نکرده بودند.

جدول شماره (۴-۳) : توزیع پاسخ دهندگان به پرسشنامه برحسب شغل

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پاسخگویانشغل	شهروندان منطقه ۲
	فراوانی	درصد
دولتی	۱۳۳	۴/۳۵
آزاد	۱۲۵	۳/۳۳
گارگر	۵۷	۲/۱۵
سایرین	۶۰	۱۶
جمع	۳۷۵	۱۰۰%

منبع: مطالعات میدانی،۱۳۹۳

۴-۱-۵- توزیع پاسخ دهندگان برحسب میزان تحصیلات

طبق جدول شماره (۴-۴) از مجموع پاسخ دهندگان به پرسشنامه، ۲/۳۶درصد دارای مدرک تحصیلی زیر دیپلم و ۹/۲۲ درصد دارای تحصیلات دیپلم، ۸/۱۶درصد فوق دیپلم، ۹/۱۸درصد لیسانس،۵ درصد فوق لیسانس و دکتری بودند.

جدول شماره(۴-۴) : توزیع پاسخ دهندگان به پرسشنامه برحسب تحصیلات

منظور مدارکی است که برای ارتکاب جرائم علیه اموال مورد جعل واقع می شوند . شاخص های این بعد عبارتند از : گذرنامه ، شناسنامه ، گواهینامه ، پایان خدمت ، مدارک شناسایی صنفی
ب ) شیوه جعل سند
منظور از آن ، شیوه هایی است که برای جعل اسناد هویتی بکار می روند و برای اندازه گیری آن از شاخص های زیر استفاده شده است.

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت abisho.ir مراجعه نمایید.

 

• تغییر مشخصات فردی : نوشتجات مربوط به مشخصات دارنده مدرک تغییر می یابد.
• جابجایی عکس : عکس الصاقی بر روی سند تعویض شده و عکس دیگری بجای آن قرار می گیرد .
• دخل و تصرف در امهار روی سند : بعضی از امهار پاک شده و یا اینکه امهار دیگری بر روی آن منقوش می شود .
• ساختن و تولید سند : چاپ و تهیه اسناد هویتی به شکل غیرواقعی و مجعول را شامل می گردد.

ج ) اقدام موثر برای مقابله با بکارگیری سند جعلی
بررسی این بعد ، اقداماتی را که برای مقابله با بکارگیری اسناد جعلی می توان از آنها بهره برداری نمود مشخص می سازد و شاخص های آن به شرح ذیل هستند :

• تجهیز ادارات مرتبط با اسناد هویتی
• ایجاد بانک متمرکز اطلاعات فردی : به نحوی که هر سندی از هر مرجعی صادر شود ، سوابق آن در بانک ذخیره شده و به محض ارائه اسناد ، فقط به سوابق متمرکز توجه شود و احراز هویت فرد با این شیوه صورت گیرد.
• آموزش همگانی : یعنی مردم به ویژگی های خاص اسناد هویتی توجیه شوند .
• تشدید مجازات استفاده کنندگان اسناد جعلی : مجازات های فعلی کافی نمی باشد و باید مجازات شدیدی برای مجرمین در نظر گرفت.

۲-۴- متغیر وابسته : وقوع جرائم علیه اموال
برابر تقسیم بندی جرائم در حقوق جزای اختصاصی ، مجموعه جرائمی را که در آن حقوق مالکانه اشخاص نقض می گردد ، جرائم علیه اموال می گویند و تنها بعد نوع جرم بوقوع پیوسته مورد بررسی قرار می گیرد که بوسیله شاخص های کلاه برداری ، سرقت ، چک پرداخت نشدنی و خیانت در امانت عملیاتی می شود که از تعریف مجدد این شاخص ها خودداری می گردد .
برای آنکه رابطه نظام مند بین سوال اصلی تحقیق ، سوالات ویژه یا فرعی ، فرضیه ها و شاخص ها که در قالب سوالات پرسش نامه قرار گرفته اند ، رعایت شود طبق دستگاه صفحه بعد عمل شده است .
پنجم : روش[۱۱۰] و ابزار[۱۱۱] جمع آوری اطلاعات
در تدوین ادبیات موضوع و مباحث نظری تحقیق ، جمع آوری اطلاعات بصورت کتابخانه ای[۱۱۲] و بررسی اسنادی[۱۱۳] بوده که با مطالعه متون ، مقالات[۱۱۴] ، کتب و منابع مربوط به جعل اسناد هویتی و جرائم علیه اموال اطلاعات مورد نیاز با بهره گرفتن از روش فیش برداری جمع آوری شده و سپس با روش های مصاحبه و پرسش نامه نظریات کارشناسان و اهل خبره جمع آوری گردید که هریک از این روش ها به تفکیک بیان می شود.
الف ) مصاحبه منظم[۱۱۵] حضوری با صاحب نظران با جعل اسناد
مصاحبه ، ابزار مکتوبی است که به عنوان راهنمای طرح سوالات و ثبت اطلاعات از آن استفاده می شود[۱۱۶] .
در این تحقیق برای انجام مصاحبه ، تعدادی سوالات تشریحی و باز[۱۱۷] پیرامون نقش اسناد هویتی مجعول در وقوع جرائم علیه اموال و شاخص ها و محورهای اصلی این نقش طراحی گردیده و بصورت حضوری بوسیله پرسشگر[۱۱۸] ، هر کدام از سوالات به پاسخ دهندگان مطرح و جواب آنها و نظریات کارشناسی ارائه شده ثبت می گردد و برای افزایش روایی مصاحبه ، نه تنها از دیدگاه ها و نظرات متخصصان ذیربط استفاده شده است ، بلکه سوالات در زمان های مختلف بین گروهی کوچک از جامعه آماری طرح گردیده که نتایج حاصله منطبق با نتایج حاصله از کل می باشد که با این شیوه محورهای اصلی بحث شناسایی گردیدند.
ب ) طراحی و توزیع پرسش نامه[۱۱۹]
پرسشنامه ابزاری است بصورت مجموعه سوالات مکتوب که حول متغیرهای یک مساله تحقیق تنظیم شده و پاسخگو به شکل حضوری یا غیرحضوری و مستقیم و غیرمستقیم آن را تکمیل می کند[۱۲۰].
در این تحقیق ، پرسش نامه ابزار اصلی جمع آوری اطلاعات بوده که در دو نوع تهیه شده است : پرسشنامه با شاخص بندی[۱۲۱] : محورهای اصلی موضوع که در مصاحبه با صاحب نظران احصاء شده اند . در این پرسشنامه اهمیت و میزان اثرگذاری هر یک از این شاخص ها ، مورد سوال قرار گرفته که در قالب طیف لیکرت[۱۲۲] سازماندهی گردیده و با پنج گزینه خیلی زیاد ، زیاد ، متوسط ، کم و خیلی کم نظرسنجی می گردد .
قابل ذکر است طیف لیکرت برای سنجش عقیده ، باورداشت ، ارزش ها و نگرش افراد در مسائل مختلف اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی بکار می رود که معیار اساسی برای ساختن آ
ن ایده آل ها و امور مطلوب می باشد[۱۲۳] .
این پرسشنامه حاوی ۳۳ سوال بوده که مشخصات آن به شرح ذیل است .
پرسشنامه جامعه آماری

 

در ابتدای این فصل خلاصه ای از پژوهش ذکر می شود. و سپس بحث تحلیلی نتایج پژوهش و مقایسه آن با سایر پژوهش های مخالف و موافق بیان می گردد. و همچنین در انتهای فصل جمع بندی مطالب و پیشنهادهای کاربردی برگرفته از پژوهش و پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی ارائه می شود.

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

۵-۲ خلاصه پژوهش

هدف از این پژوهش، بررسی رابطه بین فعالیت بدنی با چاقی و وضعیت تغذیه در معلمان زن ابتدایی و متوسطه شهرستان آستانه اشرفیه می باشد. در این مطالعه توصیفی_مقطعی ،۱۵۰نفر از معلمان زن مقطع ابتدایی و ۱۵۰ نفر از معلمان زن مقطع متوسطه با روش نمونه گیری تصادفی و با مراجعه به مدارس دخترانه در شهرستان آستانه اشرفیه مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات فردی نمونه ها توسط پرسشنامه جمع آوری شد. برای ارزیابی میزان فعالیت بدنی از پرسشنامه فعالیت بدنی بک، و وضعیت تغذیه از پرسشنامه تغذیه آدامی کوردرا استفاده شد. وزن نمونه ها با ترازوی عقربه ای استاندارد و قد، دور کمر و دور لگن با بهره گرفتن از متر نواری اندازه گیری شد. برای تعیین چاقی ،شاخص توده بدن (BMI) محاسبه شد. برای تعیین اندازهWHR ، نسبت دور کمر به دور باسن اندازه گیری شد. پس از اثبات نرمال بودن داده ها به روش آزمون کالموگراف اسمیرنف، از روش آماری tمستقل برای بررسی اختلاف بین متغیرها در دو گروه تحقیق استفاده شد. و برای بررسی ارتباط بین متغیر ها از روش آماری ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با بهره گرفتن از نرم افزار SSPS (نسخه۱۹) انجام شد.

یافته ها نشان داد که بین سطح فعالیت بدنی معلمان زن ابتدایی و متوسطه اختلاف معنی داری وجود داشت. بین BMI معلمان زن ابتدایی و متوسطه اختلاف معنی داری وجود داشت. بین WHR معلمان زن ابتدایی و متوسطه اختلاف معنی داری مشاهده شد. بین وضعیت تغذیه معلمان زن ابتدایی و متوسطه اختلاف معنی داری مشاهده شد. بین سطح فعالیت بدنی وBMI و WHRمعلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه منفی معنی داری وجود داشت. بین وضعیت تغذیه وBMI معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه منفی معنی داری وجود داشت. اما بین وضعیت تغذیه و WHR معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه معنی داری مشاهده نشد. بین سن وBMI در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه مثبت معنی داری وجود داشت. همچنین بین سن وWHR در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه معنی داری مشاهده نشد. بین سن و سطح فعالیت بدنی در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه معنی داری وجود نداشت. بین سطح تحصیلات و BMI و WHRدر معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه منفی معنی داری وجود داشت.. بین سطح تحصیلات و وضعیت تغذیه در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه مثبت معنی داری مشاهده شد.

۵-۳ نتایج فرضیه های پژوهش

نتیجه فرضیه اول: معلمان متوسطه سطحWHR کمتر و مناسب تری نسبت به معلمان ابتدایی دارند.

نتیجه فرضیه دوم: معلمان متوسطه سطحBMI کمتر و مناسب تری نسبت به معلمان متوسطه دارند.

نتیجه فرضیه سوم: معلمان متوسطه وضعیت تغذیه مناسب تری نسبت به معلمان ابتدایی دارند.

نتیجه فرضیه چهارم: معلمان متوسطه سطح فعالیت بدنی مناسب تری نسبت به معلمان ابتدایی دارند.

نتیجه فرضیه پنجم: با بالا رفتن میزان فعالیت بدنی معلمان ابتدایی و متوسطه از میزان BMI کاسته می شود.

نتیجه فرضیه ششم: با بالا رفتن میزان فعالیت بدنی معلمان ابتدایی و متوسطه از میزان WHRکاسته می شود.

نتیجه فرضیه هفتم: با بالا رفتن امتیاز وضعیت تغذیه معلمان ابتدایی و متوسطه از میزان BMI کاسته می شود.

نتیجه فرضیه هشتم: بین وضعیت تغذیه معلمان ابتدایی و متوسطه و WHR رابطه معنی داری وجود ندارد، به عبارت دیگر نمی توان گفت که با بهبود وضعیت تغذیه لزوماّ میزان WHR کاهش پیدا می کند یا حتی برعکس، چون رابطه معنی دار نیست.

نتیجه فرضیه نهم: با بالا رفتن سن معلمان ابتدایی و متوسطه، میزان BMIنیز افزایش می یابد.

نتیجه فرضیه دهم: بین سن وWHR در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه معنی داری وجود ندارد. به عبارت دیگر نمی توان گفت که با بالا رفتن سن، میزانWHR کاهش پیدا می کند یا حتی بر عکس، چون رابطه معنی دار نیست.

نتیجه فرضیه یازدهم: بین سن و فعالیت بدنی در معلمان زن ابتدایی و متوسطه رابطه معنی داری وجود ندارد. به عبارتی دیگر نمی توان گفت که با بالا رفتن سن، میزان فعالیت بدنی افزایش پیدا می کند یا برعکس چون رابطه معنی دار نیست.

نتیجه فرضیه دوازدهم: با بالا رفتن میزان سطح تحصیلات معلمان ابتدایی و متوسطه، کاهش قابل ملاحظه ای در میزانBMI پیدا می شود.

نتیجه فرضیه سیزدهم: با بالا رفتن میزان سطح تحصیلات معلمان ابتدایی و متوسطه به شکل قابل ملاحظه ای میزانWHR کاهش پیدا می کند.

نتیجه فرضیه چهاردهم: با بالا رفتن میزان سطح تحصیلات معلمان ابتدایی و متوسطه، وضعیت تغذیه از امتیاز بالاتری برخوردار بوده به عبارتی وضعیت تغذیه مناسب تری داشتند.

۵-۴ بحث و بررسی

۵-۴-۱ بحث و بررسی پیرامون WHR و BMI

به عبارتی معلمان متوسطه سطحWHR و BMI کمتر و مناسب تری نسبت به معلمان ابتدایی دارند. میانگینWHR معلمان ابتدایی در حدود۸۲/۰ اما در متوسطه در حدود۷۹/۰ می باشد، در گروه متوسطه ۸۲ درصد از معلمان دارای WHR نرمال ولی در گروه ابتدایی تقریباّ ۵۹ درصد، دارای WHR نرمال هستند. وهمچنین میانگین BMI معلمان متوسطه کمتر از میانگین BMI ابتدایی می باشد. میانگینBMI ابتدایی در حدود ۹۳۸۵/۲۹ که به چاقی نزدیک تر است، اما در متوسطه در حدود۲۷ می باشد، که در گروه اضافه وزن قرار دارد.

مطالعه ای که توسط موسوی و همکاران (۱۳۹۱)، انجام شد، شیوع چاقی شکمی برحسب نسبت دور کمر به دور لگن (WHR) در مردان و زنان به ترتیب ۵/۱ و ۵۶ درصد گزارش شد، که در زنان بیشتر از مردان بود(۷۲).

در مطالعه ای دیگر که توسط عزیزی و همکاران (۲۰۰۵) انجام شد. شیوع چاقی در مردان ۵/۷۲ و در زنان ۱/۸۲ درصد گزارش شد. در نتیجه زنان دارای درصد چاقی بیشتری بودند(۴۹).

مطالعه ای که توسط نجفی وهمکاران (۱۳۸۷) در خرم آباد انجام شد، میزان WHR در مردان ۷/۲۲ و در زنان ۳/۷۳ درصد گزارش شد(۸۲). تفاوت WHR در مردان نسبت به زنان، در این پژوهش ها را می توان احتمالاّ به دلیل بیشتر بودن فعالیت بدنی مردان نسبت به زنان دانست.

مطالعه ای که توسط آیت الهی و همکاران (۲۰۱۰) در شهر اراک انجام شد، شیوع چاقی بر اساس BMI در زنان و مردان را به ترتیب ۵/۱۰ و۵/۲۲ درصد گزارش کردند(۷۲).

در مطالعه ای که توسط شریفی(۱۳۹۰) در شهر اراک انجام شد. شیوع چاقی و اضافه وزن بر اساس BMI در مردان ۲۰ تا ۷۰ ساله شهر اراک به ترتیب ۰۲/ ۹و ۰۵/۲۱ درصد بود(۷۲).

همچنین در مطالعه دیگری که توسط صدر بافقی و همکاران (۱۳۸۷) در یزد انجام شد. شیوع چاقی در مردان و زنان براساسBMI را ۲/۹ و۲/۲۴ درصد گزارش کردند(۴۷).

تفاوت درصدBMI و چاقی بین زنان و مردان در شهرهای مختلف را می توان، احتمالاّ به دلیل شرایط زندگی آپارتمان نشینی و سبک زندگی کم تحرک و الگوی رژیم غذایی و وضعیت تغذیه ناسالم در شهر ها عنوان کرد. در پژوهش حاضر نیز احتمالاّ معلمان ابتدایی، به دلیل فرسودگی شغلی ناشی از سختی کار بیشتر، از انگیزه فعالیت بدنی کمتری برخوردارند، و همچنین ضعف آگاهی معلمین ابتدایی در مورد تغذیه و ارزش مواد غذایی و توجه کمتر به کنترل وزن و تناسب اندام، به دلیل میزان تحصیلات پایین تر، در نتیجه از درصد توده بدن و چاقی بیشتری نسبت به معلمان متوسطه برخوردارند. تغییرات هورمونی و به خصوص وزن گیری های متعاقب هر زایمان و یا هر دوره شیر دهی و عدم رسیدن به وزن قیلی از دیگر علت های چاقی در زنان است.

۵-۴-۲ بحث و بررسی پیرامون وضعیت تغذیه

به عبارتی معلمان مقطع متوسطه از وضعیت تغذیه ای مناسب تری نسبت به معلمان مقطع ابتدایی برخور دار بودند. که احتمالاّ به علت افزایش آگاهی بیشتر معلمان متوسطه نسبت به فواید تغذیه سالم و خطرات ناشی از مصرف سوء آن و همچنین توجه بیشتر به کنترل وزن و تناسب اندام خود می باشد. در پژوهش حاضر میانگین امتیاز وضعیت تغذیه در معلمان متوسطه بیشتر و مطلوب تر از معلمان ابتدایی است. و از آنجاییکه پدیده چاقی را نتیجه عدم تعادل بین انرژی دریافتی و هزینه انرژی در افراد می دانند. از این رو با توجه به سطح فعالیت بدنی پایین و بالابودن میزان کالری دریافتی در نتیجه سطح

چاقی بیشتر معلمان ابتدایی نسبت به متوسطه، منطقی به نظر می رسد. تحقیقات مشابه ای که کاملاّ همسو با فرضیه حاضر باشد، در زیر آمده است.

لیک[۳۰] وهمکارانش(۲۰۰۹)، ارتباط مثبت و معنی داری بین میزان کالری دریافتی و شاخص های الگوی رژیم غذایی با رفتارهای کم تحرک مشاهده کردند.(۱۱۱)

زارعی(۱۳۹۱)، در طی یک تحقیقاتی، هیچ تفاوت معنی داری بین سطح فعالیت بدنی و میزان کالری دریافتی و مصرف درشت مغذی ها مشاهده نکرد(۳۳).

برخی از مطالعات نیز یافته های متفاوتی با مطالعه حاضر گزارش کردند. چنانچه کیم[۳۱] و همکاران(۲۰۱۰)، میزان انرژی دریافتی نوجوانان گروه فعال را به طور معنی داری نسبت به نوجوانان گروه بی تحرک بالاتر گزارش کردند(۴۱). تفاوت در یافته های مطالعه اخیر با سایر مطالعات ممکن است ناشی از اختلاف در شیوه اندازه گیری، وضعیت اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، عوامل محیطی و تفاوت های فردی شامل سن و ارث و خطا در گزارش دهی باشد.

۵-۴-۳ بحث و بررسی پیرامون فعالیت بدنی

به عبارتی معلمان مقطع متوسطه سطح فعالیت بدنی بیشتری نسبت به معلمان ابتدایی داشتند. در پژوهش حاضر، میانگین امتیاز فعالیت بدنی معلمان متوسطه در حدود۷۳۷۵/۷ و در معلمان ابتدایی در حدود ۰۸۸۰/۷ می باشد که نشان می دهد، معلمان متوسطه فعال تر از معلمان ابتدایی هستند. و از آنجاییکه معلمان متوسطه از سطح تحصیلات و آگاهی بیشتری برخوردارند در نتیجه در مقایسه با معلمان ابتدایی از انگیزه و نشاط بیشتری برخوردارند و تمایل بیشتری برای شرکت در فعالیت های بدنی دارند. تحقیقات مشابهی که با پژوهش حاضر همسو می باشد ،در زیر آمده است.

یافته های مطالعه زارعی(۱۳۹۱)، نشان داد که ارتباط معکوس و معنی داری بین سطح فعالیت بدنی و توده بدنی در نوجوانان پسر ۱۴-۱۳ ساله شهر سبزوار وجود دارد. و سطح فعالیت بدنی درآزمودنی های دچار اضافه وزن و چاق به طور معنی داری نسبت به آزمودنی های لاغر و با وزن طبیعی کمتر است (۳۲). برخی از مطالعات نیز یافته های متفاوتی را گزارش کردند. زالیا و همکارانش[۳۲](۲۰۰۶)، با مقایسه سطح فعالیت بدنی نوجوانان ۱۵-۱۱ ساله مالزیایی در سه گروه لاغر، نرمال، اضافه وزن هیچ گونه اختلاف معنی داری مشاهده نکردند(۳۲).

هاساپیدو و همکارانش[۳۳](۲۰۰۶)، نیز هیچ گونه اختلاف معنی داری در میزان فعالیت بدنی نوجوانان ۱۴-۱۱ ساله شمال یونان در دو گروه نرمال و چاق مشاهده نکردند(۳۲). این دو مطالعه یکی از دلایل عدم مشاهده اختلاف معنی داری در سطح فعالیت بدنی بین گروه های مختلف وزنی را خطا در گزارش دهی و کم گزارش دادن میزان و شدت فعالیت بدنی، به خصوص در آزمودنی های چاق گزارش کردند.

در مطالعه ای توسط جلیلیان و همکاران (۱۳۸۹)، نشان دادند که بالغ بر ۶۵ درصد زنان شاغل تحرک کافی نداشتند.۷/۲۵ درصد از آنان نامنظم ورزش می کردند وتنها ۷/۸ درصد بانوان روزانه و به طور منظم ورزش می کردند(۱۸).

یوسفی و همکاران (۱۳۹۲)، در تحقیقی روی معلمان زن میانسال شهر کرمانشاه نشان دادند که فعالیت های جسمانی از طریق سلامت جسمانی و روانی با رضایت از زندگی ارتباط معنی داری دارد(۸۵).

متفکر (۱۳۸۶)، با مطالعه ای که روی ۱۵۰۰ نفر از مردان و زنان استان یزد انجام دادند به این نتیجه رسیدند که میزان فعالیت بدنی در جمعیت شهری یزد، پایین می باشد. در این مطالعه رابطه منفی بین میزان فعالیت بدنی و چاقی مشاهده شد. اما تفاوت قابل توجهی بین میزان فعالیت بدنی طبقات چاق و دارای اضافه وزن با طبقه نرمال وجود نداشت(۷۶).

آرنیو وهمکاران [۳۴](۲۰۰۲)، در مطالعه خود نتیجه گرفتند که آزمودنی های فعال از نظر جسمانی دارای سلامت عمومی بهتر و روابط اجتماعی مناسب تر ی نسبت به آزمودنی های غیر فعال بودند (۷۲).

در یک مطالعه توسط خوروش(۱۳۸۹)، روی اعضای هیئت علمی زن و مرد دانشگاه آزاد اسلامی منطقه چهار کشور نشان داده شد که میزان فعالیت بدنی آزمودنی های زن در هر سه موقعیت کار _ورزش_اوقات فراغت به رغم تفاوت معنی دار ،کمتر از مردان است(۷۲).

در پژوهشی توسط شریفی (۱۳۹۰)، افرادی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند از سلامت عمومی بهتری برخوردار بودند(۴۱).

شریفی راد و همکاران (۱۳۸۵)، نشان داده اند که فعالیت بدنی با سطح تحصیلات ارتباط معنی دار مثبتی دارد(۴۲).

ملک افضلی و همکاران(۱۳۸۰)، در مطالعه ای که روی زنان و مردان بالای ۲۵ سال قزوین انجام دادند، دریافتند که ۴۵ درصد مردان و ۵۷ درصد زنان در طول هفته فعالیت جسمانی ندارند(۷۸).

در تحقیقی که توسط بریان[۳۵](۲۰۰۴)، در کانادا انجام شد، برای تمام سنین۰۵۷/۰ زنان نسبت به مردان از لحاظ بدنی غیر فعال تر بودند(۸۲).

آقا علی نژاد و همکاران (۱۳۸۴)، بین وضعیت اجتماعی _اقتصادی و میزان فعالیت بدنی رابطه معنی داری گزارش نکردند. اما رابطه بین میزان فعالیت بدنی و سرمایه اقتصادی، منفی و معنی دار بود یعنی هر چه سرمایه اقتصادی خانواده بیشتر بود، میزان فعالیت بدنی کاهش می یافت(۵). در توضیح این یافته ها، که با پژوهش حاضر همسو و همخوانی داشتند. می توان به این نتیجه رسید که انتخاب شیوه زندگی که در آن مصرف مواد غذایی پرکالری و میان وعده ها بالا و همچنین داشتن تحصیلات و آگاهی کم و وضعیت اقتصادی پایین می تواند باعث کم تحرکی شود.و همچنین انتخاب شغلی با فشار روانی بالا مانند معلمی، به خصوص در مقطع ابتدایی موجب کاهش انگیزه برای شرکت در فعالیت بدنی می شود.

۵-۴-۴ بحث و بررسی پیرامون فعالیت بدنی و BMI، WHR

یعنی با افزایش فعالیت بدنی، میزان BMI و WHR کاهش پیدا کرد. پژوهش حاضر را بدین گونه توجیه می توان کرد که فعالیت بدنی و تحرک کم با کاهش سوخت انرژی و فعالیت کمتر عضلات اسکلتی و همچنین کاهش اکسیداسیون چربی در بافت های بدنی همراه است. از آنجایی که شرکت در فعالیت های بدنی نقش بسیار مهمی در سوختن انرژی دریافتی اضافی و ایجاد عادت های غذایی مناسب داشته و همچنین باعث کاهش شاخص توده بدن و چربی بدن و در نتیجه باعث کاهش سطح چاقی می شود.

یحیی آل و همکاران (۲۰۱۲)، با مطالعه روی جوانان دو کشور انگلستان و عربستان، تفاوت معنی داری را بین BMI و فعالیت بدنی آنان مشاهده کردند. بطوریکه جوانان با سطوح بالاتر BMI، تحرک کمتری داشتند(۱۴۲).

در مطالعه زارعی و همکاران(۱۳۹۱)، نشان دادند که مقادیر شاخص توده بدنی آزمودنی ها در گروه با سطح پایین فعالیت بدنی به طور معنی داری نسبت به دو گروه با سطح فعالیت بدنی متوسط و بالا بیشتر می باشد(۳۲).

محمدی و همکاران (۱۳۹۰)، در پژوهش خود، ارتباط منفی معنی داری را بین نمایه توده بدن و تحرک بدنی مشاهده کردند(۶۸).

موسوی(۱۳۹۱)، با مطالعه روی زنان و مردان شهر رشت نشان داد که انتخاب شیوه زندگی که در آن میزان فعالیت بدنی پایین بوده، موجب افزایش وزن و توده بدن می شود(۷۲).

سالوم کروگر و همکاران[۳۶](۲۰۰۲)، با مطالعه روی زنان سیاهپوست افریقایی ارتباط معکوس معنی داری را بین فعالیت بدنی و نمایه توده بدن و دور کمر مشاهده کردند، به طوریکه زنان با درآمد بالاتر و فعالیت بدنی کمتر در بیشترین خطر افزایش چاقی بودند(۱۳۳).

برهانی و همکاران(۱۳۸۷)، طی یک مطالعه ای بین شاخص توده بدن و میزان فعالیت فیزیکی ارتباط معکوسی مشاهده کرد(۷).

نوری و همکاران(۱۳۹۰)، طی یک مطالعه ای به این نتیجه رسیدند که بین چاقی با فعالیت بدنی ارتباط منفی معنی داری وجود دارد(۸۰).

استنفیلد وهمکاران[۳۷](۲۰۰۴)، با عنوان فعالیت بدنی و تغییر محیط کمر مشخص کردند که هر گونه کاهش فعالیت بدنی ،روزانه با افزایش وزن همراه بود همچنین افزایش فعالیت بدنی باعث کاهش وزن می شود(۱۳۱).

عبدالهی و همکاران(۱۳۸۹)، با مطالعه روی ۵۰۰۰مرد و زن استان گلستان، به این نتیجه رسیدند که خطر چاقی در افراد غیر ورزشکار بیش تر از افراد ورزشکار است . بر اساس این مطالعه ۵ تا ۶ ساعت ورزش در هفته میزان خطر ابتلاء به چاقی را کاهش می دهد(۵۰).

در مطالعه حاجیان و همکاران (۲۰۰۵)، رابطه منفی بین فعالیت بدنی و چاقی مشاهده شد. در این مطالعه پایین بودن فعالیت بدنی از دلایل عمده بروز چاقی عمومی و شکمی در مردان و زنان شمال ایران محسوب می شد. در این مطالعه مشاهده شد که افرادی که ۳ تا ۴ ساعت در هفته فعالیت بدنی داشتند نسبت به افرادی که فعالیت بدنی نداشتند، میزان خطر ابتلاء به چاقی در آن ها کاهش معنی دار داشت(۲۰).

در مطالعه ای که لاتی کاسکی [۳۸](۲۰۰۲)، با عنوان رابطه چاقی با فعالیت بدنی، غذاهای دریافتی، مصرف الکل، مصرف سیگار، روی ۴۵۷۷۷ نفر(مرد و زن ) ۲۵ تا ۶۵ ساله را در فنلاند انجام داند، بین فعالیت بدنی و چاقی، رابطه منفی مشاهده شد و افراد فعال افزایش وزن کمتری نسبت به غیر فعال داشتند همچنین افراد غیر فعال، BMI بالاتری نسبت به افراد فعال داشتند(۱۱۲).

در مطالعه گاس وگراس [۳۹](۲۰۰۵)، در آمریکا ، رزند[۴۰] و همکاران(۲۰۰۶) در برزیل نیز با این تحقیق همسو بود.(۷)

البته در مواردی هم این نوع ارتباط مشاهده نشد. این امر می تواند ناشی از انتخاب گروه سنی و جنسی خاص باشد. در مطالعه رنیر و همکاران(۲۰۰۶) نیز چنین رابطه ای مشاهده نشد. که می تواند به دلیل توجه به گروه خاصی از جامعه که دارای مشکلات روحی بوده اند به دست آمده باشد(۷).

عبدالرحیم و همکاران (۲۰۰۳)، در مطالعه خود رابطه منفی معنی داری را بین میزان فعالیت بدنی وWHR در مردان و زنان شهری فلسطین مشاهده کردند(۴۱).

در مطالعه حامدی نیا (۱۳۸۳)، رابطه مثبت معنی داری بین فعالیت بدنی و درصد چربی بدن مشاهده شد(۲۱).

در مطالعه ما و همکاران(۲۰۰۳)، مشاهده شد که بین میزان فعالیت بدنی وWHR رابطه منفی معنی داری وجود داشت(۱۱۳).

گوتیرز و همکاران[۴۱](۲۰۰۲)، در ارزیابی بهداشتی سطح ملی اسپانیا در بزرگسالان ۲۰ تا ۶۰ ساله مشاهده کردند، شاخص توده بدن و WHR افرادی که در اوقات فراغت، فعالیت بدنی نداشتند، در مقایسه با آنهایی که فعالیت بدنی داشتند، بیشتر بود و نسبت شانس چاقی عمومی و شکمی با افزایش سطح فعالیت بدنی در مردان و زنان کاهش یافت(۹۹).

کلیشادی وهمکاران (۲۰۰۷)، با مطالعه ای که روی ۸۹۵۳۲ نفر در استان انجام دادند.گزارش کردند که میزان فعالیت بدنی مردان و زنان دارای اضافه وزن و چاق مورد مطالعه، خیلی پایین تر از مردان و زنان با وزن طبیعی بود(۱۰۶).

۵-۴-۵ بحث و بررسی پیرامون وضعیت تغذیه و BMI

به عبارتی با بالا رفتن امتیاز وضعیت تغذیه معلمان ابتدایی و متوسطه از میزان BMI کاسته می شود. برخی از تحقیقات زیر با پژوهش حاضر همسو و همخوانی دارد.

در تحقیقی که توسط پور قاسم گرگری (۱۳۸۹)، انجام شد، بین نمایه توده بدن و نگرش تغذیه ارتباط معنی داری مشاهده شد. در توضیح این پژوهش می توان گفت که با افزایش سطح تحصیلات، نگرش تغذیه در بین معلمان تغییر مثبتی پیدا کرده و در انتخاب تغذیه سالم تر و کاهش توده بدنی و چاقی بسیار تأثیر گذار است(۱۳).

در مطالعه ای توسط صفریان و همکاران (۱۳۹۲)، که بزرگسالان ۶۰-۳۵ ساله شهر مشهد را مورد مطالعه قرار دادند. دو الگوی غذایی مخلوط و غربی شناسایی شد. افرادی که از الگوی غذایی غربی پیروی می کردند. با افزایش نمایه توده بدن و دور کمر همراه بودند(۴۶).

میر میران و همکاران(۱۳۸۱)، نشان دادند که پیروی از الگوی غذایی غربی (ناسالم)با افزایش وزن وBMI ارتباط دارد(۷۵).

اسماعیل زاده و همکاران(۱۳۸۹)، الگوی غذایی سالم شامل(الگوی غذایی غربی،سنتی و سالم)را در زنان معلم تهرانی شناسایی کردند. یافته های این پژوهش حاکی از ارتباط مثبت معنی داری بین الگوهای غذایی غربیوBMI مشاهده شد(۴).

گلاره کوچک پور و همکاران(۱۳۹۱)، در مطالعه خود گزارش کردند که بین الگوی غذایی ناسالم و نمایه توده بدن، ارتباط معنی داری مشاهده گردید(۶۰).

سالوم کروگر و همکاران(۲۰۰۲)، با مطالعه روی زنان سیاهپوست افریقایی، ارتباط معنی داری را بین کل انرژی دریافتی با BMI مشاهده کردند(۱۳۳).

اسکرودر وهمکاران [۴۲](۲۰۰۴)، گزارش کردند بین چاقی و پیروی از الگوی غذای مدیترانه ای رابطه منفی وجود داشت. افرادی که از الگوی غذایی مدیترانه ای پیروی می کردند، میوه، سبزی، روغن گیاهی و ماهی بیشتری مصرف می کردند. همچنین این افراد تمایل داشتند غذاهای پر چرب و غذاهای آماده ،شیرینی جات و گوشت کمتری استفاده کنند، شیوع چاقی و توده بدنی در این افراد پایین تر بود(۵۲).

در مطالعه ما و همکاران[۴۳](۲۰۰۳)، مشاهده شد که تعداد وعده های غذایی در روز با خطر کمتری از چاقی همراه است .افرادی که در روز ۴ وعده غذایی یا بیشتر داشتند، همچنین افرادی که از خوردن صبحانه صرف نظر می کردند، نسبت به کسانی که به طور منظم صبحانه می خوردند،۵/۴ برابر بیشتر در معرض خطر چاقی و افزایش توده بدنی قرار داشتند(۱۱۳).

پانایوتاکس و همکاران[۴۴](۲۰۰۶)، بین اضافه وزن و چاقی با پیروی از الگوها و عادت های غذایی مدیترانه ای رابطه منفی مشاهده کردند. از مقایسه امتیاز الگوها و عادت های غذایی طبقات مختلف BMI مشخص شد، افراد دارای وزن طبیعی، امتیاز بالاتری نسبت به افراد چاق و دارای اضافه وزن داشتند(۱۲۷). در مجموع یافته ها نشان داد که تغییر سریع در شیوه زندگی از جمله تغیر در الگوی مصرف مواد غذایی، افزایش مصرف مواد غذایی پرکالری، میان وعده ها و قند های ساده و کاهش میزان فعالیت بدنی، روند فزاینده ای برای شیوع چاقی، افزایش توده بدنی وعوامل خطر بیماری های مزمن را دارد.

دمیرچی و مهربانی(۱۳۸۸)، با مطالعه بین رانندگان تاکسی شهر رشت، رابطه معنی داری بین مقادیر شاخص توده بدن و الگوهای غذایی مشاهده نکردند(۲۸). یکی از دلایل عدم مشاهده اختلاف معنی دار ممکن است، خطا در گزارش دهی باشد.

۵-۴-۶ بحث و بررسی پیرامون و ضعیت تغذیه و WHR

به عبارتی با بهبود وضعیت تغذیه، تغییرات زیادی در WHR مشاهده نشد. این عدم رابطه معنی داری احتمالاّ خطا در گزارش دهی وکم گزارش دادن آزمودنی ها می باشد. اما مطالعاتی نیز وجود دارد که ارتباط معنی داری را بین وضعیت تغذیه وWHR نشان می دهد که در تحقیقات زیر آمده است.

محمدیان و همکاران (۱۳۸۹)، با مطالعه روی دختران راهنمایی شهر گرگان مشاهده کردند که ارتباط معنی داری بین الگو های غذایی نا سالم(غربی) با WHRو BMI و میزان فعالیت بدنی مشاهده گردید(۶۹).

آزاد بخت و همکاران (۱۳۸۹)، ارتباط تنوع غذایی را با چاقی شکمی در میان دانشجویان دختر اصفهانی مورد بررسی قرار دادند و ارتباط معکوسی بین تنوع غذایی با چاقی شکمی WHRدر دانشجویان دختر مشاهده کردند(۳).

نیوبای و همکاران (۲۰۰۳)، درمطالعه خود با عنوان الگو های غذایی و تغییرات BMI و محیط کمر نتیجه گرفتند بین الگو های غذایی سالم و افزایش BMI و WHRرابطه منفی وجود دارد(۱۲۴). مصرف بالای میوه و سبزیجات و کاهش غذاهای پرچرب ، گوشت قرمز ، غذاهای آماده و نمک دار منجر به افزایش کمتری در چاقی محیطی و شکمی می شود . مصرف غذاهای با فیبر بالا ، سبزیجات و دسرها و میوه ها ی همراه غذا ، تخلیه معده را کاهش دادند، و به احساس سیری کمک می کنند. همچنین پاسخ انسولین را کاهش داد، و از این طریق در کاهش BMI و WHR تأثیر گذار هستند.

جانسن و همکاران [۴۵](۲۰۰۴)، در مطالعه خود بین اضافه وزن ، چاقی شکمی ، چاقی محیطی و عادات های غذایی رابطه معنی داری مشاهده کردند، افزایش BMI و WHR با مصرف میوه و سبزیجات و

نوشیدنی های سالم رابطه منفی و با مصرف غذاهای آماده چیپس و شیرینی جات رابطه مثبت داشت(۱۰۴).

۵-۴-۷ بحث و بررسی پیرامون سن و BMI

به عبارتی با بالا رفتن سن معلمان ابتدایی و متوسطه، میزان BMIنیز افزایش می یابد.یعنی در سنین بالاتر BMI افزایش و در سنین پایین تر BMI کاهش پیدا می کند. این پژوهش با نتایج پژوهش های دمیرچی و مهربانی، یابانچی، گوتیرز، نجفی و شریفی، همخوانی و همسو می باشد.

دمیر چی و مهربانی (۱۳۸۸)، در مطالعه خود گزارش کردند، شیوع چاقی با افزایش سن، کاهش فعالیت بدنی، سابقه بیماریهای قلب و عروق ، پایین بودن سطح سواد، افزایش در آمد و بیشتر بودن تعداد اعضای خانواده بیشتر می شد(۲۸).

در مطالعات دیگری در ترکیه یابانچی و همکاران [۴۶](۲۰۱۰)، که بر روی ۱۰۶۶ نفر از مردان و زنان ترکیه ای انجام دادند. مشاهده کردند، با افزایش سن، BMI افزایش می یابد و این افزایش تا سن ۶۰ سالگی ادامه دارد(۱۴۳). جهت توجیه این یافته ها می توان چنبن استنباط کرد که افراد سنین بالاتر به دلیل کاهش یافتن توانایی فیزیکی، انگیزه کمتری برای فعالیت بدنی دارند، در نتیجه باعث کاهش سوخت وساز انرژی و کاهش فعالیت عضلات اسکلتی و همچنین کاهش اکسیداسیون چربی در بافت های بدن می شود. در نتیجه توده بدنی افراد، افزایش می یابد.

گوتیرز و همکاران (۱۹۹۵)، در بررسی رابطه عوامل دموگرافیک و اجتماعی _ اقتصادی با چاقی ، مشاهده کردند که رابطه معنی داری بین سن و چاقی وجود دارد. یعنی با افزایش سن ،BMI افزایش پیدا می کند(۹۹).

نجفی و همکاران (۱۹۹۵)، با بررسی اضافه وزن و چاقی در جمعیت ۲۵ تا ۶۴ ساله شهر خرم آباد مشاهده کردند که شیوع چاقی و افزایش BMI با افزایش سن و تأهل نسبت مستقیم دارد(۸۲).

امراله شریفی و همکاران (۱۳۸۴)، در یک مطالعه به این نتیجه رسیدند که بین سن افراد باBMI و درصد چربی بدن ارتباط مستقیم معنی داری وجود داشت(۴۲).

در مطالعه ای توسط شریفی (۱۳۹۱) ، مشاهده شد که گروه سنی ۵۱ تا ۷۰ سال کمترین میزان فعالیت بدنی و بیشترین میزان BMI را داشتند و با بالا رفتن سن و سطح BMI افزایش می یابد(۴۱).

۵-۴-۸ بحث و بررسی پیرامون سن و WHR

به عبارت دیگر نمی توان گفت که با بالا رفتن سن، میزانWHR کاهش پیدا می کند یا حتی بر عکس چون رابطه معنی دار نیست. و همچنین با توجه به محدوده سنی خاص در بین معلمان، WHR بیشتر نزدیک به میانگین بوده است و نمی تواند ارتباط آن ها را باهم به خوبی بسنجد. اما تحقیقاتی وجود دارد که رابطه معنی داری را بین سن و WHR نشان می دهد.

در مطالعه ای توسط موسوی (۱۳۹۱)، رابطه مثبت معنی داری بین سن و شیوع چاقی عمومی و شکمی در مردان و زنان مشاهده شد(۷۲).

در مطالعه ای در ترکیه یابانچی و همکاران(۲۰۱۰)، گزارش کردند که مقادیر چاقی شکمی(WHR) با افزایش سن، افزایش می یابند و این افزایش تا سن ۶۰ سالگی ادامه دارد(۱۴۳).

۵-۴-۹ بحث و بررسی پیرامون سن و فعالیت بدنی

به عبارتی دیگر نمی توان گفت که با بالا رفتن سن، میزان فعالیت بدنی افزایش پیدا می کند یا برعکس چون رابطه معنی دار نیست. بر اساس نتایج این پژوهش به نظر می رسد، احتمالاّ گروه سنی در معلمان از پراکندگی کمی برخوردار بوده وگروه سنی خیلی پایین و خیلی بالا کمتر وجود داشت. و یا امکان خطا در گزارش دهی و کم گزارش دادن میزان و شدت فعالیت بدنی در گروه های سنی مختلف وجود داشته باشد. اما مطالعاتی وجود داشت که رابطه ی معنی داری را بین سن و فعالیت بدنی به اثبات رسانیده است.که در تحقیقات زیر آمده است.

در مطالعه ای توسط موسوی(۱۳۹۱)، رابطه منفی معنی داری بین سن با میزان فعالیت بدنی در دو جنس زن و مرد وجود داشت. یعنی با افزایش سن، میزان فعالیت بدنی کاهش می یافت. بیشترین میزان فعالیت بدنی مربوط به گروه سنی ۲۹-۱۸ سال و کمترین میزان مربوط به گروه سنی ۶۹-۶۰سال بود. به جزءگروه سنی ۲۹-۱۸ سال، در بقیه گروه های سنی میزان فعالیت بدنی مردان بیشتر از زنان بود(۷۲).

نورمن وهمکاران [۴۷](۱۹۹۵)، در مطالعه خود گزارش کردند که با افزایش سن، میزان فعالیت بدنی کاهش می یابد. افراد جوان تر فعالیت بدنی بالاتری نسبت به افراد مسن داشتند(۴۱).

متفکر وهمکاران (۱۳۸۶)، در مطالعه خود، ارتباط منفی بین میزان فعالیت بدنی و افزایش سن مشاهده کردند به طوریکه با افزایش سن یک کاهش تدریجی در میزان فعالیت بدنی دیده می شد(۷۶).

سوری و همکاران (۱۳۸۱)، در مطالعه ای که روی ۱۶۰۰نفر از مردان و زنان شهر اهواز انجام دادند گزارش کردند،فعالیت بدنی با افزایش سن کاهش می یابد. و فعالیت های بدنی مردان نسبت به زنان بالاتر است(۳۹).

گوتیرز وهمکاران[۴۸](۱۹۹۵)، در مطالعه خود مشاهده کردند که با افزایش سن، فعالیت بدنی کاهش می یابد. اگر چه این اختلاف بین گروه های سنی مختلف معنی دار نبود(۹۹).

۵-۴-۱۰ بحث و بررسی پیرامون سطح تحصیلات و BMI ، WHR

به عبارتی می توان گفت با بالا رفتن سطح تحصیلات، کاهش قابل ملاحظه ای در میزان BMI وWHRپیدا می شود. از نتایج بدست آمده چنین برداشت می شود که افراد دارای سطح تحصیلات بالاتر، دارای سطح اجتماعی بالاتری هستند و شیوه زندگی بهتر و سالمتری دارند، و توجه بیشتری در زمینه حفظ سلامتی و کنترل وزن وتناسب اندام دارند که می تواند شاخص توده بدن را در وضع مناسبی قرار دهد. یافته های این پژوهش با پژوهش های موسوی و آزادبخت همسو و مشابه است. و ارتباط شاخص توده بدنی با سطح تحصیلات، در مطالعات زیادی به تأیید رسیده است. ازجمله برزین و همکاران(۱۳۸۸)، با بررسی شیوع چاقی در زنان ۱۸ تا ۲۵ ساله شهر تهران مشاهده کردند، که بین شاخص توده بدن و میزان تحصیلات رابطه منفی معنی داری وجود دارد(۱۲).

امام قلی و همکاران (۲۰۰۶)، در مطالعه خود ارتباط منفی معنی داری را بین سطح تحصیلات و سطح اقتصادی با نمایه توده بدن و چاقی مشاهده کردند (۱۱۰).

حاجیان وهمکاران(۱۳۹۲)، در یک مطالعه بر روی ۱۸۰۰ نفر از زنان ۷۰-۲۰ ساله، ساکن شمال ایران، بین BMI و سطح تحصیلات ارتباط معکوس ومعنی داری را گزارش دادند(۲۰).

پانایوتاکس([۴۹]۲۰۰۶)، گزارش کرد، افراد دارای اضافه وزن و چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی سطح تحصیلات و فعالیت بدنی کمتری داشته و از سن بیشتری برخوردار بودند(۱۲۷).

نجفی و همکاران(۱۳۸۷)، با بررسی اضافه وزن و چاقی در جمعی ۲۵ تا ۶۴ ساله شهر خرم آباد مشاهده کردند که شیوع چاقی باسطح تحصیلات نسبت عکس دارند.تمام این پژوهش ها با پژوهش حاضر کاملاّ همسو بود(۸۲).

البته مطالعاتی نیز وجود دارد که در آن ها چنین ارتباطی مشاهده نشده است. مثلاّ میر میران وهمکاران (۱۳۸۱)، در بررسی رابطه میزان تحصیلات با دریافت های غذایی،چاقی و سایر عوامل خطر ساز بیماری های قلبی عروقی به این نتیجه رسیدند که شاخص توده بدنی مردان در هیچ کدام از سطوح تحصیلی تفاوت معنی دار نداشت(۷۵).

نقاش پور (۱۳۸۹)، در مطالعه خود، بین سطح سواد و سطوح BMI در بین زنان و مردان اختلاف معنی داری را مشاهده نکردند. احتمالاّ در همه این تحقیقات، عدم معنی دار بودن، می تواند ناشی از انتخاب گروه سنی و جنسی خاص و یا اختلاف در روش های مورد استفاده و دقت در اندازه گیری متغیر های مربوطه باشد(۸۳).

در مطالعات دیگری که با یافته های پژوهش حاضر تفاوت دارد .مثلاّ در مطالعه ای توسط شریفی و همکاران (۱۳۸۴)، روی کارکنان مرد دانشگاه اهواز با بالا رفتن سطح تحصیلات، BMI افزایش یافت(۴۱).

در مطالعه ما و همکاران(۲۰۰۳)، رابطه معنی داری بین سطح تحصیلات بالاتر و خطر چاقی مشاهده شد.(۱۱۳). در توجیه تفاوت این یافته ها با پژوهش حاضر می توان چنین استنباط کرد که ممکن است، علت آن ناشی از اختلاف در شیوه زندگی، وضعیت اقتصادی و فرهنگی و یا خطا در گزارش دهی باشد.

آزاد بخت و همکاران(۱۳۸۹)، با مطالعه روی ۹۲۶ نفر از زنان ۶۰-۴۰ ساله به این نتیجه رسیدند که احتمال چاقی شکمی و افزایش WHR در زنان کم تحرک وتحصیلات کم، بیشتر بوده است(۲).

در مطالعه ای توسط موسوی (۱۳۹۱)، با وجود افزایش سطح تحصیلات، کاهش معنی داری در چاقی موضعی WHR مشاهده شد(۷۲).

۵-۴-۱۱ بحث و بررسی پیرامون سطح تحصیلات و وضعیت تغذیه

به عبارتی با بالا رفتن میزان سطح تحصیلات معلمان ابتدایی و متوسطه، وضعیت تغذیه از امتیاز بالاتری برخوردار بوده به عبارتی وضعیت تغذیه مناسب تری داشتند.

بر اساس نتایج این پژوهش به نظر می رسد که تحصیلات بالاتر، احتمالاّ با تأثیر بر شناخت و آگاهی بهتر و انگیزه و عملکرد بیشتر افراد، عامل مهمی در زمینه بهبود وضعیت تغذیه و ارتقاء سطح رفاه در زندگی محسوب شود.

شریفی و همکاران (۱۳۸۴)، با مطالعه روی کارکنان مرد دانشگاه علوم پزشکی اهواز ارتباط معنی داری بین BMI و سطح تحصیلات با مصرف چای و قهوه و مصرف صبحانه مشاهده کردند(۴۱).

میر میران و همکاران(۱۳۸۱) در بررسی رابطه میزان تحصیلات با دریافت های غذایی، چاقی و سایر عوامل خطر ساز بیماری های قلبی_عروقی به این نتیجه رسیدند که شاخص توده بدن مردان در هیچ کدام از سطوح تحصیلی تفاوت معنی داری نداشت(۷۵).

۵-۵ جمع بندی و نتیجه گیری

معلمان از گروه های تأثیر گذار بر سطح سلامت جامعه هستند و از آنجایی که تدریس کار پر دغدغه ای است. بنابر این معلمان سطح بالاتری از فرسودگی شغلی را در مقایسه با دیگر مشاغل در بخش های خدمات انسانی و مشاغل دفتری دارند.

به نظر می آید معلمان ابتدایی به دلیل سطح تحصیلات پایین تر، فرسودگی شغلی، خستگی و استرس ناشی از شرایط محیط کار و تماس روزانه با دانش آموان سنین کوچک تر که هنوز به بلوغ جسمی و عقلی کامل نرسیده اند، انگیزه کمتری برای شرکت در فعالیت بدنی دارند. در نتیجه به نظر می آید جدا از کمبود امکانات رفاهی و ورزشی، انگیزه پایین نیز عاملی برای میزان فعالیت بدنی پایین می باشد. معلمان متوسطه با سطح تحصیلات بالاتر به دلیل مطالعات و پی گیری بیشتر در زمینه های سلامت و فعالیت بدنی و همچنین با نگرش صحیح تری درباره نحوه تغذیه خود، از نمایه توده بدنی مطلوب تر و چربی کمتری برخوردار هستند. بنابراین هر قدر معلمان از انگیزه کاری بالاتری برخوردار باشند به همان میزان می توانند در کلاس از کارایی بیشتری برخوردار گردند و باعث ارتقاء در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شوند. در نتیجه بالا بردن سطح آگاهی معلمان بسیار حائز اهمیت می باشد.

در مجموع یافته ها نشان داد که تغییر در شیوه زندگی، از جمله تغییر در الگوی مصرف مواد غذایی و مصرف زیاد میان وعده، افزایش مصرف چربی، قندهای ساده، کاهش میزان فعالیت بدنی و شرایط محیط کاری نامناسب با فشار روانی بالا، کم بودن سطح آگاهی و فرهنگ غلط تغذیه باعث چاقی در معلمان می شود. با توجه به نتایج بدست آمده، مشاهده شده که معلمان ابتدایی به دلیل فشار کاری بیشتر و سطح آگاهی کمتر از سطح توده بدنی و چربی بیشتر، فعالیت بدنی کمتر و وضعیت تغذیه نامطلوب تری نسبت به معلمان متوسطه برخوردار هستند.

۵-۶ پیشنهاد های پژوهش

۵-۶-۱ پیشنهاد های کاربردی

• از آنجایی که شیوع چاقی با افزایش سن بیشتر می شود افزایش فعالیت بدنی به منظور کنترل وزن و جلوگیری ازچاقی لازم به نظر می رسد.
• باتوجه به نقش آگاهی در بهبود وضعیت تغذیه، سلامت عمومی و فعالیت بدنی معلمان می توان با تشکیل کارگاه ها و دوره های آموزشی و تهیه بروشور و تراکت به افزایش اطلاعات معلمان کمک کرد.
• راه اندازی کانون های ورزشی مخصوص فرهنگیان و اجرای یک برنامه ریزی منظم در جهت ترغیب معلمان به فعالیت بدنی می توان تا حدود زیادی روند پیشرفت چاقی را در این قشر از جامعه کنترل کرد.
• با برگزاری مسابقات ورزشی فرهنگیان، در جهت بالا بردن انگیزه و ایجاد نشاط و شادابی می توان از تحلیل رفتگی شغلی معلمان جلوگیری کرد.
• با افزایش حقوق معلمان می توان به بهبود وضعیت اقتصادی و بالا بردن امکانات رفاهی آنان در جهت بهتر شدن کیفیت تغذیه معلمان و فعالیت بدنی آنان کمک کرد.
• با کاهش ساعات تدریس معلمان ابتدایی می توان موجب کاهش تنش و فرسودگی شغلی ناشی از کار شده و با بالا رفتن انگیزه شرکت در فعالیت بدنی و بهبود وضعیت تغذیه، درجلوگیری از چاقی کمک کرد.

۵-۶-۲ پیشنهادهای پژوهشی

• پیشنهاد می شود تحقیقی مشابه در سایر مشاغل و دیگر سازمان ها انجام شود، تا اطلاعات بیشتری در زمینه چاقی و فعالیت بدنی افراد جامعه بدست آید.
• پیشنهاد می شود تحقیق مشابه ای در سایر مناطق آموزش و پرورش استان گیلان با توجه به تفاوت های جغرافیایی و فرهنگی انجام شود.
• پیشنهاد می شود تحقیقات مشابه ای بین زنان شاغل و زنان خانه دار در شهرستان انجام شود تا موارد تشابه وتفاوت در میزان فعالیت بدنی و الگوها و عادات غذایی تعیین شود. تا بتوان راهنمای مناسبی جهت بهبود سلامت و جلوگیری از افزایش شیوع چاقی در زنان تدوین کرد.
• پیشنهاد می شود تحقیق مشابه ای، برای مقایسه معلمان زن و مرد شهرستان آستانه اشرفیه انجام شود.
• پیشنهاد می شود موضوع نگرش تغذیه را نیز در زنان شاغل و ارتباط آن با فعالیت بدنی و چاقی مورد بررسی قرار گیرد.
• از آنجا که کاهش فعالیت بدنی در زنان یکی از عمده ترین دلایل شیوع چاقی در زنان مورد مطالعه است، پیشنهاد می شود، مطالعه ای به منظور شناخت و رفع مشکلات جامعه در زمینه افزایش فعالیت بدنی انجام شود.

منابع

۱-اصفهانی، محمد مهدی(۱۳۸۳)، ورزش، سلامت و رشد معنوی، مجله ورزش و ارزش، دانشگاه علوم پزشکی ایران، شماره۱۷۲، ص۷

۲- آزاد بخت، لیلا؛ بحریتیان، مریم؛ اسماعیل زاده، احمد(۱۳۹۰)، عوامل مرتبط ایجاد چاقی شکمی در زنان، مجله دانشکده پزشکی اصفهان، سال بیست ونهم، شماره۱۲۵،ص ص: ۱۲-۱

۳-آزاد بخت، لیلا؛ زرباف،فاطمه؛ حقیقت دوست، فهیمه؛ اسماعیل زاده، احمد(۱۳۸۹۳)، ارتباط تنوع غذایی با چاقی و چاقی شکمی در میان دانشجویان دختر اصفهانی، فصلنامه علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال پنجم، شماره ۲(پیاپی۱۷)،۳۴ص ص:۳۴-۲۷

۴-اسماعیل زاده، احمد؛آزاد بخت، لیلا؛ خوش فطرت، محمد رضا؛ کیمیاگر، مسعود(۱۳۸۹)، الگوهای غذایی غالب، چاقی عمومی و چاقی شکمی در زنان معلم تهرانی، فصلنامه تحقیقات نظام سلامت، سال ششم،شماره۴

۵-آقا علی نژاد، حمید،رجبی، حمید، صدیق، سروستانی، رحمت اله، امیر زاده، فرزانه(۱۳۸۴)، ارتباط میزان فعالیت بدنی، آمادگی جسمانی و ترکیب بدنی با وضعیت اجتماعی- اقتصادی دانش آموزان دختر ۱۷-۱۵ سال تهران، نشریه علوم حرکتی و ورزشی، شماره ۶،ص ص:۱۴-۱

۶-ابتهی، میترا؛ جزایری، سید ابوالقاسم؛ اشراقیان ،محمد رضا؛ درستی مطلق، احمد رضا؛ صدر زاده یگانه، هاله؛ پورآرام، حامد(۱۳۸۸)، مقایسه اضافه وزن وچاقی در دختران نوجوان مناطق شمال و جنوب شهر تهران و برخی عوامل اقتصادی، اجتماعی مرتبط با آن، فصلنامه پایش،سال هشتم، شماره دوم، ص ص:۱۲۲-۱۱۸

۷-برهانی، فریبا، عباس زاده ،عباس، کهن،سیمین،گلشن، مرضیه، درتاج رابری، اسحاق،(۱۳۸۷)، بررسی رابطه سبک زندگی و شاخص توده بدنی در جوانان شهر کرمان، مجله پژوهش پرستاری دانشگاه علوم پزشکی کرمان شماره ۶و۷ ص ص:۷۲-۶۵

۸-بیگی، مجید(۱۳۷۵)، بررسی و شناسایی خصوصیات شغلی معلم تربیت بدنی موفق از دیدگاه مدیران مدارس، ،پایا نامه کارشناسی ارشد، واحد خوراسگان اصفهان،ص:۷-۶

۹-بختیار پور، پروین(۱۳۸۲)، بررسی وضعیت بهداشت روانی معلمان استان اصفهان در تحصیلی۸۰-۷۹، مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، انتشارات آموزش وپرورش استان اصفهان، شماره ۱۶، صفحات۷۹-۹

۱۰-بنی هاشمیان، کورش؛ بهرامی، احسان، هادی؛ مؤذن، منصور(۱۳۸۹)، رابطه سلامت عمومی و هوش هیجانی مدیران و رضایت شغلی معلمان، مجله علوم رفتاری،شماره ۱۱،ص ص۵۰- ۴۵

۱۱-بهرامی، فرید(۱۳۹۲)، ترکیبی از سه روش تدریس، مجله آموزش تربیت بدنی، دوره سیزدهم، شماره۴

۱۲-برزین، مریم، میرمیران، پروین، افغان، مرجان، عزیزی، فریدون، (۱۳۸۸)، بررسی شیوع چاقی، چاقی شکمی، الگوی غذایی و فعالیت بدنی در مراجعین دختر ۱۸تا ۲۵ ساله به مرکز مشاوره پیش از ازدواج، مجله پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سال چهاردهم، ۶۵:ص ص۶۸-۵۹

۱۳-پور قاسم گرگری، بهرام، بهزاد، مهدیه حامد، سجادی، ندا، کوشاور، دنیز، کرمی، صفورا،(۱۳۸۹)، ارتباط نمایه توده بدنی، بانگرش تغذیه ای در دانش آموزان دبیرستانی دختر شهر تبریز، مقاله پژوهشی مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز،دوره۳۲، شماره۳ ، ص ص۲۹-۲۴

۱۴-پورسلطانی، حسین(۱۳۸۲)، مقایسه سلامت عمومی جانبازان و معلولین جسمی ورزشکار وغیر ورزشکار ،رساله دکتری، دانشگاه تربیت معلم

۱۵-پر مهریابنده، آسیه؛ نجاتی زاده، عبدالعظیم؛ حمایلی مهربانی، حمیرا؛ دبیری، فاطمه؛ کامجو، آزیتا؛ شاهی، عارفه؛ فوزیت، رفعت(۹۲)، بررسی وضعیت تغذیه و فعالیت بدنی نوجوانان در بندر عباس، مجله پزشکی هرمزگان، سال هفدهم،شماره ششم، صفحات: ۴۶۳-۴۵۵

۱۶-تقی پوراسرمی، امیر(۱۳۸۷)، رابطه کم وزنی واضافه وزن با آمادگی جسمانی و وضعیت اجتماعی –اقتصادی دانش آموزان ،پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان

۱۷-جاسبی، عبدالله(۱۳۷۷)، اصول و مبانی مدیریت، فصلنامه ورزش، سازمان تربیت بدنی، دانشگاه آزاد اسلامی ،چاپ ششم شماره۱۶،ص ۷

۱۸-جلیلیان، فرزاد؛ امدادی، شهره؛ میرزائی علویجه،مهدی؛ براتی، مجید(۱۳۸۹).بررسی وضعیت فعالیت جسمانی زنان شاغل در دانشگاه علوم پزشکی همدان: رابطه بین منافع، موانع، خودکارآمدی وسطوح مراحل تغییر، فصلنامه علمی پژوهشی-دانشکده بهداشت یزد، سال نهم، شماره چهارم(پیاپی۳۰)

۱۹-جعفری راد، سیما؛کشاورز ،سید علی؛ درستی ، احمد رضا(۱۳۸۶)، عوامل مرتیط با وضعیت تغذیه ای بر حسب صدک IMB برای سن در دختران دانش آموز دبیرستان های شهر ساری، مجله علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران، سال دوم شماره ۲، ص ص :۵۶-۵۱

۲۰-حاجیان، کریم اله، حاجیان؛ قلی زاده یاشا، عبدالرحیم؛ بزرگ زاده، شبنم(۱۳۹۲)، رابطه بین چاقی و چاقی مرکزی با خطر بروز سرطان پروستات در زنان قبل و بعد از یائسگی، مجله دانشگاه علوم پزشکی بابل، سال پانزدهم، شماره۳(پیاپی۷۲)

۲۱-حامدی نیا، محمد رضا،رضایی،سعید،(۱۳۸۳)، ارتباط فعالیت بدنی و درصد چربی بدن با برخی از عوامل خطر زای قلبی-عروقی در اعضای هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم سبزه وار، اسرار، مجله دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سبزه وار، شماره ۱۱، ص ص۴۰-۳۴

۲۲-حبیب زاده، سید نسیم؛ رحمانی نیا، فرهاد(۱۳۸۹)، بررسی اثر دوماه ورزش پیاده روی بر لیپید های سرم و شاخص توده بدن دختران چاق، مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، شماره ۲، ص ص: ۱۰۴-۱۰۰

۲۳-حجتی، سید محمد باقر، (۱۳۶۶)، اسلام وتعلیم وتربیت، چاپ دوازدهم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، صفحه ۲۲

۲۴-حصار کوچکی، محمود؛ ملانوروزی،اعظم؛حامدی نیا، محمد رضا؛(۱۳۹۱)،شیوع چاقی و برخی از عوامل مرتبط با آن در زنان ۵۰-۳۰ ساله ی شهر نیشابور با تأکید برفعالیت بدنی،مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران،دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی، دوره چهاردهم، شماره ۵، ص ص۴۷۸-۴۷۲

۲۵-خدادادی، عبدالله، بررسی رابطه بین فعالیت بدنی، آمادگی جسمانی و شیوه های برخورد یا استرس، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان

۲۶-خوشنام، ابراهیم؛ امیر تاش، علی محمد؛ هادوی، فریده(۱۳۸۷)، رابطه بین آمادگی های عمومی بدن، رضایت شغلی و تعهد سازمانی دبیران مرد تربیت بدنی آموزش و پرورش استان فارس، فصلنامه پژوهش در علوم ورزشی، شماره۲۰(علمی-پژوهشی)، ص ص۱۴۲-۱۲۵

۲۷-دوست محمدیان، اعظم؛ کشاورز، سیدعلی؛درستی، احمدرضا؛ محمودی، محمود؛ صدر زاده ،هاله(۱۳۸۴)، بررسی وضعیت تغذیه و ارتباط بین فعالیت بدنی با نمایه توده بدنی برای سن در دختران دبیرستان۱۸-۱۴ ساله شهر سمنان مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی سمنان ۶(۳)،ص ص۱۸۷-۱۹۴

۲۸-دمیرچی، ارسلان، مهربانی، جواد،(۱۳۸۸)، شیوع چاقی، اضافه وزن، پرفشارخون و عوامل خطرزای مرتبط با آنها درمردان بزرگسال، فصلنامه المپیک، سال هفدهم، شماره ۳(پیاپی۴۷)

۲۹- دربانی، حسین رحمانی نیا، فرهاد؛دانشمندی، حسن؛ (۱۳۸۳)، تعیین شیوع چاقی و اضافه وزن در پسران دانش آموز و رابطه آن با سطح فعالیت بدنی، مجله حرکت ،شماره۲۲، ص ص۵۹-۴۷

۳۰-رحیمیان، زیبا؛ عطارزاده حسینی، سید رضا؛ آرین نژاد، جواد(۱۳۸۹)، تأثیر برنامه تمرین هوازی و رژیم غذایی یر عوامل خطرساز قلبی –عروقی و فشار خون زنان مبتلا به اضافه وزن، چاق و فشار خون بالا، مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران، دانشگاه علوم پزشکی وخدمات درمانی شهید بهشتی، دوره دوازدهم ،شماره ۴، صفحه های ۳۸۴-۳۷۶

۳۱-رضازاده، آرزو؛ رشیدخانی، بهرام؛ امیدوار، نسرین(۱۳۸۶)، مجله پژوهش در پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی، دوره۳۳،شماره۴،صفحات۲۴۶-۲۵۷

۳۲-زارعی، مهدی، حامدی نیا، محمدرضا، حقیقی، امیرحسین، یاراحمدی، هادی،(۱۳۹۱)، بررسی ارتباط سطح فعالیت بدنی و رفتارهای کم تحرک با الگوی رژیم غذایی در دانش آموزان پسر ۱۴-۱۲ساله ،مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار

۳۳-زارعی، مهدی؛ حامدی نیا، محمدرضا؛ حقیقی، امیر حسین؛ چمری، مریم؛ بروغنی، مهدی(۱۳۹۰)،همه گیر شناسی چاقی ولاغری و ارتباط آنها با فعالیت بدنی و الگوی رژیم غذایی در نوجوانان پسر ۱۴-۱۲ ساله شهر سبزوار،فصلنامه پایش،سال دهم، شماره دوم بهار، ص ص ۲۵۳-۲۴۳

۳۴-سید امامی، رفعت، افتخار، اردبیلی،حسن، گلستان، بنفشه،(۱۳۸۹) ،تأثیر آموزش در مورد فعالیت بدنی بر آگاهی ،نگرش و رفتار رابطان بهداشتی، مجله دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران (حیات)،۵۵:۱۶-۴۸

۳۵-سپندی، مجتبی، حقیقی زاده، محمد حسین، تقدیر، مریم،(۱۳۹۰)، بررسی ارتباط بین شاخص توده بدنی وعوامل دموگرافیک در زنان ،فصلنامه دانش و تندرستی،دانشگاه علوم پزشکی درمانی شاهرود، دوره۶، شماره۱

۳۶-سید قلعه، ریحانه؛قلی، زهرا؛ صراف بانک، سحر؛ آزاد بخت، لیلا(۱۳۹۰)، ارتباط میوه و سبزی با نمایه توده بدن ودور کمر در دختران جوان دانشجو ،مجله تحقیقات نظام سلامت، سال هفتم، شماره اول

۳۷-سروقدی، فرزانه، رامبد، مهدوی، حسین پناه، فرهاد، هدایتی، مهدی، توحیدی، مریم، فریدون، عزیزی،(۱۳۸۵)، شیوع چاقی در افراد بالای ۵۰ سال شهر تهران ،مرکز تحقیقات چاقی، پژوهشکده غدد درون ریز و متابولیسم ،دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی –درمانی شهید بهشتی۱۰۴:۹-۹۹

۳۸-سروستانی، رحمت ال…..،(۱۳۷۳)، ورزش و پیوستگی اجتماعی، نشریه آموزشی و پژوهشی المپیک،کمیته ملی المپیک، سال دوم ، شماره های ۳-۴، ص:۹۸٫

۳۹-سوری، حمید،(۱۳۸۱)،رابطه فعالیت های بدنی بزرگسالان در اوقات فراغت با بهره گیری از خدمات بهداشتی درمانی در اهواز، مجله علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی همدان،شماره ۴، ص ص:۶۰-۵۶

۴۰-سموات، طاهره، توکلی، حسین،دلاوری، علیرضا،(۱۳۸۳)، برنامه پیشگیری از بیماری های عروق کرونر براساس پیشگیری مقدماتی و اولیه عوامل خطر مؤثر بیماری های غیر واگیر تهران: مرکز مدیریت بیماری ها، معاونت غیر واگیر دار.

۴۱-شریفی، سید حسین، دمیرچی امیر ارسلان،(۱۳۸۹) ،بررسی سطح فعالیت بدنی،الگوها و عادت های غذایی مردان شهر اراک و رابطه آن ها باشیوع جاقی و سلامت عمومی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان

۴۲-شریفی،امراله؛ حمیدی پور ، ندا؛ امانی، رضا، (۱۳۸۴)،بررسی شیوع چاقی و ارتباط آن با شیوه زندگی در کارکنان مرد دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز

۴۳-شعبانی بهار، غلامرضا؛ زمان کونانی، محمد(۱۳۹۱)،رابطه بین فرسودگی شغلی باسلامت عمومی معلمان تربیت بدنی استان لرستان، مجله پژوهش های مدیریت ورزشی و علوم حرکتی،سال دوم، شماره ۳

۴۴-صالحی ،بهمن؛سیف، خاطره؛ جمیلیان، حمیدرضا؛ قبله، فریبا(۱۳۸۸)،مقایسه سطح روانی زنان شاغل در ستاد دانشگاه علوم پزشکی و کادر اداری آموزش وپرورش شهر اراک، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی اراک، سال ۱۲، شماره۳(شماره پیاپی۴۸)،ص ص۸۴-۷۷

۴۵-صالحی قدردی، جواد؛ مداح شورچه؛ راحله، نعمتی، محسن(۱۳۹۰)، مقایسه ساختار انگیزشی و سبک های خوردن در زنان مبتلا به اضافه وزن وچاقی و دارای وزن طبیعی، فصلنامه اصول بهداشت روانی، شماره ۵۰(علمی –پژوهشی)،ص ص۱۸۱-۱۷۰

۴۶-صفریان، محمد؛ شجاعی زاده، مناالسادات؛ غیور مبرهن، مجید؛ اسماعیلی،حبیب الله؛ نعمتی،محسن؛ رضوی ،امیر رضا(۱۳۹۲)، بررسی الگوهای غذایی، نمایه تغذیه سالم و عوامل خطر سنتی بیماریهای قلبی عروقی دربزرگسالان۳۵تا۶۵ ساله شهر مشهد، مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سال ۵۶ ، شماره۴، ص ص۲۲۶-۲۳۵

۴۷-صدربافقی، سیدمحمود، نصیریان، منصوره، نماینده، سیدمهدیه، رفیعی، منصور، پاکسرشت، محمد رضا(۱۳۸۷)، تعیین شیوع چاقی شکمی و ارتباط آن با دیگر عوامل خطر بیماری های قلبی-عروقی جامعه شهر یزد، مجله دانشگاه علوم پزشکی مشهدشماره ۹۹، ص ص: ۶۱-۶۰

۴۸-علیجانی، عیدی(۱۳۸۱)، بررسی رابطه بین فعالیت جسمانی و برخی عوامل خطرساز قلبی و عروقی اعضاء هیئت علمی دانشگا ه شهید چمران، پنجمین همایش ملی تربیت بدنی.

۴۹-عزیزی، فریدون؛ آزادبخت،لیلا؛ میر میران، پروین (۱۳۸۴)، بررسی روند شیوع اضافه وزن ، چاقی و چاقی شکمی در بزرگسالان منطقه ۱۳ تهران در سال های ۸۱-۱۳۷۸:مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران ،دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی،شماره ۲۹،ص ص۱۲۹-۱۲۳

۵۰-عبداللهی، علی اکبر، بهنام پور ،ناصر،وقاری ، غلامرضا، بذر افشان، حمید رضا(۱۳۸۹)، ارتباط چاقی با سن، جنس و تحصیلات در جمعیت شهری استان گلستان، مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران ، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید بهشتی، شماره ۱۲، ص ص۲۸۲-۲۷۶

۵۱-فتاحی، فریبا؛ کشکولی بهروزی، مهوش؛ زراتی، میترا(۱۳۹۰)، بررسی ارتباط بین فشار خون بالا با نمایه توده بدنی، چاقی شکمی و برخی عادت های غذایی، در افراد۶۵-۲۵ ساله تهرانی، مجاه کومش ،جلد ۱۲، شماره۳(پیاپی۳۹).

۵۲-فقیه، شیوا؛ اقتصادی، شهریار(۱۳۸۴)، بررسی شیوع چاقی مرکزی و عمومی در دانشجویان دختر ساکن در خوابگاه ولنجک دانشگاه شهید بهشتی تهران،مجله دیابت و لیپید ایران، دوره ۴، شماره۳، ص ص:۷۳-۶۷

۵۳-قادری، مهبانو؛(۱۳۸۱)، ارتباط درصد چربی بدن و فعالیت بدنی با عوامل خطرزای بیماری های قلبی عروقی در زنان میانسال ، پایان نامه کارشناسی ارشد.

۵۴-قاسمی کهریزسنگی،علی؛(۱۳۸۵)، مقایسه ویژگیهای پیکر سنجی-ترکیب بدنی وآمادگی قلبی-تنفسی دانش آموزان پسر فعال وغیر فعال ۱۲تا۱۵ ساله شهر نجف آباد،پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده تربیت بدنی دانشگاه اصفهان

۵۵-قربانی، اعظم؛ ضیایی، امیر؛صادقی، طاهره؛ آصف زاده، سعید(۱۳۸۹).مقایسه کیفیت زندگی زنان چاق با زنان دارای وزن طبیعی مرکزتحقیقات بیماریهای متابولیک دانشگاه علوم پزشکی قزوین، مجله دانشکده پزشکی سهند، سال پنجاه وپنجم،شماره۳(پیاپی۱۱۷)

۵۶-قره، محمد علی(۱۳۸۳)، بررسی وضعیت ورزش همگانی ایران در مقایسه آن با چند کشور منتخب جهان، رساله دکترای مدیریت و برنامه ریزی در تربیت بدنی، دانشگاه تربیت معلم،ص۱۳

۵۷-قدیمی مقدم، ملک محمد؛حسینی طباطبائی، فوزیه؛ جمعه پور، احمد(۱۳۸۴)، بررسی میزان شیوع فرسودگی شغلی در معلمان مدارس ابتدایی، فصلنامه روانشناسی تحولی،شماره۵، ص ص۵۴-۴۳

۵۸-غلام پور، فرشته؛ باقرنژاد، ام البنین؛ قربانی امیر، حسین علی،بررسی رابطه بین مهارتهای زندگی باسلامت روان و پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان دوره متوسطه شهرستان بابل، دانشگاه علوم پزشکی وخدماتی بهداشتی درمانی تبریز

۵۹-کیمیاگر، مسعود(۱۳۸۴)، چاقی، مجله پژوهشی دانشکده پزشکی ،دانشکده تغذیه و علوم صنایع غذایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، سال ۲۹، شماره ۲، ص ص۱۱۰-۱۰۹

۶۰-کوچک پور ،گلاره ؛ حسینی اصفهانی، فیروزه؛ بهادران، زهرا؛میر میران،پروین؛عزیزی، فریدون(۱۳۹۱)، الگوهای غذایی نوجوانان تهرانی و ارتباط آن با شاخص های تن سنجی و فشار خون:مطالعه قند و لیپید تهران، مجله غدد درون ریز ومتابولیسم ایران، دوره چهاردهم، شماره ۱

۶۱-کریمیان، جهانگیر؛ شکرچی زاده، پریوش(۱۳۸۶)، بررسی نقش فعالیت بدنی در سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی خانواده از دیدگاه اسلام، ویژه نامه اولین همایش بهداشت در آموزه های پیامبر اعظم(ص)، مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، دوره ششم، ص ص:۸۸-۸۵

۶۲-گائینی ، عباسعلی ( ۱۳۸۳ ). ورزش، آمادگی و تندرستی، تهران، چاپ اول، انتشارات اداره کل تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش .

۶۳-منتظری فرد، فرزانه؛ کرجی بانی،منصور؛ داشی پور،علیرضا(۱۳۸۳).شیوع جاقی ولاغری و ارتباط آن با مواد غذایی دریافتی در دختران دانش آموز مدارس راهنمایی شهر زاهدان، مجله طب جنوب

۶۴-محمدیان ،سکینه؛ کاوه، محیا؛خدام، حمیرا (۱۳۸۹)، عوامل مرتبط باچاقی و افزایش وزن در دختران مقطع راهنمایی شهر گرگان ، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، سال دوازدهم ،شماره۳، پیاپی(۳۵)

۶۵-میرهادی، مژگان؛ صدرزاده یگانه، هاله؛ جزایری، ابوالقاسم؛ یاوری، پروانه؛ رحیمی، عباس(۱۳۹۱)، بررسی ارتباط عزت نفس با نمایه توده بدن و برخی از عوامل شیوه زندگی در زنان شاغل، کومش-جلد۱۴، شماره۲(پیاپی ۴۶)

۶۶-محمدی خو، طیبه(۱۳۸۶)، مقایسه تأثیرسه روش تمرینی هوازی،موضعی و هوازی-موضعی بر کاهش چربی موضعی بدن غیر ورزشکار۲۰تا۳۵ سال، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه شهید بهشتی

۶۷-معتمدرضایی، ام البنین؛مودی، میترا؛ میری، محمدرضا؛ خدادادی، مریم؛ هاشمی فرد، مریم(۱۳۹۰)، تأثیر آموزش تغذیه و بهداشت مواد غذایی برآگاهی معلمین زن ابتدایی شهر فردوس، مجله تحقیقات نظام سلامت، سال هفتم، شماره ششم،

۶۸-محمدی، ناهید؛ شیری، فاطمه؛ خیرالهی،اکرم؛ امیدی، افسر(۱۳۹۰)، بررسی فراوانی اضافه وزن وچاقی درزنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی همدان، مجله نسیم دانش، دانشکده پرستاری و مامایی همدان، سال نوزدهم ،شماره ۲(پیاپی۳۶)

۶۹-محمدیان، سکینه، خدام، حمیرا، کاوه، محیا،(۱۳۸۹)، عوامل مرتبط با چاقی وافزایش وزن دختران مقطع راهنمایی شهر گرگان، مجله علمی دانشگاه علوم پزشگی گرگان، سال دوازدهم ،شماره ۳

۷۰-مداح،محسن، شرمی، سیدهاجر،(۲۰۱۰)، بررسی شیوع اضافه وزن و چاقی در زنان(۸۰-۵۰)ساله درمناطق شهری وروستایی گیلان ،مجله بین المللی قلب وعروق،جلد ۱۴۵،شماره۱،ص:۴۴-۴۵

۷۱-محسنی، منوچهر (۱۳۷۶)، جامعه شناسی پزشکی،انتشارات کتابخانه طهوری،۴۳

۷۲-موسوی بقرآباد، سید فاطمه، دمیر چی امیر ار سلان، (۱۳۹۰)، بررسی رابطه بین فعالیت بدنی و وضعیت تغذیه، با چاقی عمومی وموضعی در مردان و زنان بزرگسال، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه گیلان

۷۳-مظفری، سید امیر احمد؛ کاشف، میر محمد؛(۱۳۸۵)، مقایسه سلامت عمومی اعضای هیئت علمی فعال وغیر فعال حرکتی دانشگاه های کشور، نشریه علوم حرکتی و ورزشی، ۴: ۲۳-۱۱

۷۴-مظلوم زاده، سعیده،موسوی، ویری، اکبر،دین محمدی، حسین(۱۳۸۵)، مقایسه سلامت عمومی اعضای هیئت علمی فعال و غیر فعال حرکتی دانشگاه های کشور، نشریه علوم حرکتی و ورزشی،شماره ۴،صص:۲۳-۱۱

۷۵-میرمیران، پروین، محمدی، نصرآبادی، فاطمه،اله وردیان، سیما، عزیزی، فریدون(۱۳۸۱)،رابطه میزان تحصیلات و وضعیت تأهل با در یافت های غذایی، چاقی وسایر عوامل خطر ساز بیماری های قلبی –عروقی، مجله پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی،شماره ۲۶ص ص:۲۸۰-۲۷۱

۷۶-متفکر، مصطفی؛ صدربافقی، سیدمحمود؛ رفیعی، منصور؛ بهادرزاده، لیلا؛ نماینده، سیدمهدی؛ کریمی، مهران؛ عبدلی، علی محمد(۱۳۸۶)، بررسی اپیدمیولوژی میزان فعالیت بدنی در جمعیت شهری استان یزد،مجله دانشگاه علوم پزشکی تهران،۶۴:۸۱-۷۷

۷۷-مرندی، س،عزیزی،ف،جمشیدی،ح،لاریجانی،ب، سلامت در جمهوری اسلامی ایران، مرکز تحقیقات غدد درون ریز و متابولیسم ،دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی –درمانی شهید بهشتی ۱۰۴-۹۹

۷۸-ملک افضلی،حسین؛(۱۳۸۰)، عوامل مؤثر بر بیماری های غیر واگیردار عمده در مناطق شهری قزوین و ابهر، طرح تحقیقاتی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی تهران

۷۹-نوری، محدثه؛(۱۳۸۸)، بررسی شیوع چاقی واضافه وزن در دختران ۱۲-۷ ساله ومقایسه وضعیت تغذیه ومیزان فعالیت بدنی در رده های وزنی مختلف،پایا نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه گیلان

۸۰-نوری، رضا؛ مقدسی ،مهرزاد؛ مروجی، فرهاد(۱۳۹۱)، ارتباط شیوع چاقی و اضافه وزن باشیوه ی زندگی و سطح آمادگی جسمانی در بزرگسالان شهر شیراز، مجله غدد درون ریز و متابولیسم ایران، دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی،دوره چهاردهم،شماره ۳،صفحه های ۲۴۷-۲۴۱

۸۱-نورا، مهدی؛ حسینی، سیدعلی؛ حسن پور ،قباد؛ کیخسروی، فریده؛ آذربایجانی، محمدعلی؛ عباسی، ابوذر؛ فتحی، ایمان،(۱۳۹۰)، بررسی رابطه بین میزان چاقی با عوامل اثر گذار برسلامت قلبی –عروقی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی دانشجویان علوم و تحقیقات فارس، فصلنامه تحقیقات علوم ورزشی، سال اول، شماره۲

۸۲-نجفی، سعید؛ مؤمن نسب، مرضیه؛ طراحی، محمد جواد؛(۱۳۸۷)، بررسی شیوع اضافه وزن و چاقی در جمعیت ۶۴-۲۵ ساله شهر خرم آباد ،سال ۱۳۸۵ ، مجله دیابت و لیپید ایران،شماره ۸،صص۱۷۶-۱۶۷

۸۳-نقاش پور، مهشید، شاکری نژاد، قدرت الله،حقیقی زاد، محمدحسین، حاجی نجف، سعیده، جاروندی، فرزانه(۱۳۹۰)، شیوع چاقی و رابطه آن با شاخص های دمو گرافیک در افراد بیشتر از ۱۸ سال مراجعه کننده به کلینیک دانشگاهی خوزستان، مجله علمی پزشکی، شماره ۱۰،ص ص:۳۵-۲۱

۸۴-نیک پرست، نادر، پور آدینه، مریم، قربانی، آمنه، مجدی، محمد رضا، صابری کریمیان، مریم، وحیدی، محمد(۱۳۸۹)، شیوع چاقی و ارتباط آن با فشار خون بالا در معلمان استان خراسان شمالی، مرکز کاربردی تحقیقات سلامت همگانی وتوسعه پایدار، دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی،بجنورد

۸۵-یوسفی، بهرام؛ احمدی، بهشت؛ تأدیبی، وحید(۱۳۹۱)، تحلیل ارتباط فعالیت جسمانی با کیفت زندگی و رضایت از زندگی معلمان زن میانسال شهر کرمانشاه، پژوهش های مدیریت ورزشی و علوم حرکتی، سال دوم، شماره۳

۸۶-یعقوبی، محسن؛ اسماعیل زاده، هادی؛ یعقوبی، غلامرضا(۱۳۹۱)، بررسی ارتباط بین فعالیت جسمانی و شیوع چاقی و اضافه وزن در معلولین و جانبازان، مجله طب نظامی، دوره ۱۴ ،شماره ۴ ،ص ص:۲۴۸-۲۴۴

۸۷-Astrup A, Hansen D,L, Lundsgard C and Toubto S, (1998, )What do pharmacological approaches to obesity mangeement offer linking pharmacological mechanisms obesity management agenets to clnical practice exp chin, Endocrinal diabetes 106:29-34

۸۸-Adami, GF, R Cordera,( 2003), Association of body mass index, physical activity and eating pattern in adult men, Nutrition Research,23:579-583

۸۹-Amani, R, (2007), Obesity Prevalence and its Nutritional Related Lifestyle Pattern in Jundi-Shapour University Female Staff, Ahvaz, Iran, J Endocrinol Metab;3:135-140

۹۰-Aulikki, N, Ximena, B, Pekka, P,(2001), Community-based noncommunicable disease interventions: Lessons From developed Countries for developing ones , Bulletin of the world Health organization; 79:63-70

۹۱-Bryan,B, and Walsh,P, (2004),Physical Activity and Obesity in Canadian Women, BMC Women’s Health, 4(Suppl 1):S6 doi:10.1186/1472-6874-4-S1-S6Ekelund U,

۹۲-Booth ML, Hunter C, core CJ, et al, (2002), The relationship between body mass index and waist circumference implications for estimates of population prevalence of overweight Int J obs Metab Disord ;24:1058-61. 79

۹۳-Clinical Guideline on the Identification, (1998), Evaluation and treatment of overweight and obesity adults, NIH/National Heart lung and blood institute obesity education initiative. WMJ, 97:20-37.

۹۴-DO,Carmo,I, dos, Santos, O,Camolas, J, Vieira,M, Medina L,Reise L and Galavo-Teles A, (2006), Prevalance of obesity in Portugal, Obesity reviews, 7:233-237.

۹۵-Donald,Rogers(2000).Helping Employees cope With Burn-out Business Management oct PP(3) 96-Darvishi Sh, Hazhir MS, Reshadmanesh N, Shahsavari S. Evaluation of malnutrition prevalence and its related factors in primary school students in Kurdistan Province. SJKU 2009; 14(2): 78-87

۹۷–Elavsky, S., McAuley, E., Motl, R. W., Konopack, J. F., Marquez, D. X., Hu, L. (2005), Physical activity enhances long-term quality of life in older adults: Efficacy esteem and affective influences . Ann Behav Med, 30(2), 138-145. [PubMed: 16173910[

۹۸-Ekelund U, Neovius M, Linné Y, Brage S, Wareham NJ, Rössner S. (2005),Associations between physical activity and fat mass in adolescents: the Stockholm weight development study. American Journal of Clinical Nutrition; 81: 355-60

۹۹-Gutierrez Fisa, J .L, Guallar-Castillon, P, Diez-Ganan, L, Lopez, Garsia, E, Banegas, J.R, Rodrigoez, Artalejo, F,( 2002), Work-related physical activity is not associated with body mass index and obesity, Obes Res, 10:270-276

۱۰۰-Gaime P.C ,Duran A.C,Mori F,Sarti and Lock K, (2011),Investigating Environmental Determinants of Diet, Physical Activity, and Overweight among Adults in Sao Paulo, Brazil; Journal of Urban Health: Bulletin of the New York Academy of Medicine, Vol. 88, No. 3, The New York Academy of Medicine

۱۰۱-Hearty A, McCarthy S, Kearney J , etal,(2007), Relationship between attitudes towards healthy eating and dietary behavior, lifestyle and demographic factors in a representative sample of Irish adults. Appetite; 48(1): 1-11

۱۰۲-Hammond, K.A, Dietary and clinical assessment, In:L Kathleen Mahan LX, Sylvia “Escott-stump” (Editors). Krause ,s Food, nutrition & diet therapy,10th ed,Philadelphia: W.B Saunders Company, Philadelphia:PP:353-379.

۱۰۳-Hartz, A.J, Rupley, D.C, Rimm A.A, (1984), The association of girth measurements with disease in 32, 856 women.Am J Epidemiool, 119:71-80

۱۰۴-Janssen I, Katzmarsyk PT, Boyce W.F, King M.A and Pickett W, (2004), Overweight and Obesity in Canadian Adolescents and their Associations with Dietary Habits and Physical Activity Patterns, Journal of Adolescent Health, 35: 360-367

۱۰۵-Joseph P, Winnikck and Francis X, (2001), Assessing your child health-related physical fitness, The National center on physical activity and disability.

۱۰۶-Kelishadi R, Alikhani S, Delaari Alaedini F, Safaie A and Hojatzadeh E, (2007,)Obesity and associated lifestyle behaviours in Iran:findings from the first National Noncommunicable Disease Risk Factor Surveillance Survey, public Health Nutrition, 11:246-251

۱۰۷-Katherine MF, Margaret DC,Cynthia LO, Lester RC,(2010),Prevalence and Trends in Obesity among US Adults, 1999-2008, American Medical Association, 303:235-241

۱۰۸–kelishadi, R, Pour, M.H, Sarraf-Zadegan,N, Sadry G.H, Ansari,R,Alikassy, H,et,(2007) ,Obesity and aassociated modifiable environmental factors in Iranian adolescents: Isfahan Healthy Heart Prograam-Heart Health Promotion from childhood. Pediatr Int;45:42-435

۱۰۹-Kis,C et al, (2003), Prevalence of obesity in an elderly Hungarian population, Eur J epidemiol;18:7-653

۱۱۰-.I mamoglu,S,Ersoy,C, (2006),Omparision of the obesity risk and related factors in employed and unemploved (housewife) premenopausal urban women orginal Research Article diabetes research and clinical practice,may ,p;190-196

۱۱۱-Lake,Towmshend T,Alvanide S, STAMP E, Adamson Aj,(2009),Diet,Physical activity,Sedentary behavior and Perceptions of the environment in Young Adults, Jhum Nutrition Diet,22(5:54-44)

۱۱۲-Lahti_Koski M, Pietinen P, Heliovara M and Vartiainen E, (2002), Associations of body mass index and obesity with physical activity, food choices, alcohol intake, and smoking in the 1982-1997 FINRISK studies, Am J Clin Nutr, 75:809-817

۱۱۳-Ma Y, Bertone ER, Stanek EJ, Reed GW, Hebert JR, Cohen NL, (2003), Association between eating patterns and obesity in a free –living US adult population, Am J Epidemiol,158:85-92

۱۱۴-Malekzadeh R, Mohamadnejad M, Merat S,et al, (2005), Obesity Pandemic:an Iranian Prespective, Arch Iranian Med, 8:1-7

۱۱۵-Merchant,A .T, Dehghan,M, Behnke-Cook, D, Anada, S.S,( 2007), Diet,physical activity ,and adiposity in children in poor and rich neighborhoods:a cross-sectional comparison, Nutrition Journal;6:1

۱۱۶-Mcauley, Edward, james, F, konopack, Robert, W, Motl, Katherine, S, Morrise, Shawna, E, Doerksen&Karl, (2008), Physical activity and quality of life in older adults: Influence of health status and self –efficacy ,Annals of behavioral Medicine,99-130

۱۱۷-Menzyk, K., Cajdler, A., & Pokorski, M. (2008). Influence of physical activity on psychosomatic health in obese women . Journal of Physiology and Pharmacology, 59,

Suppl 6, 441-448

۱۱۸-.Motl, R.W., McAuley, E., & Snook, E.M. (2007), Physical activity and quality of life in multiple sclerosis: Possible roles of social support, self-efficacy, and functional limitations . Rehabilitation Psychology, 52, 143-151

۱۱۹-Musgrove P. Investing in health: the (1993), World Development Report of the World Bank. Bull Pan Am Health Organ 1993; 27(3): 284-6.

۱۲۰-Miller, WC,Lindindeman, AK, Wallace, J, Niederpruem,M, (1990), Diet composition enrrgy intake,and exercise in relation to body fat in men and women .Am J Clin Nutr;52:426-30

۱۲۱-Mirzazadeh,A, (2009), The Pevalence of obesity in iran in recent decade; a systematic review and meta-analysis study, Iranian J Pub health, 38:1-11.

۱۲۲-NDC3 Prevention and health Promoting physical activity ,(2003), Direct and Indirect Health Benefits 2003 Newby PK, Muller D, Qiao N, Andres R and Tucker K,L, Dietary patterns and changes in body mass index and waist circumference in adults, AM J Clin Nutr, 77:1417-14

۱۲۳-National Association for Health and Fitness (2004). [http://www.Physical fintess.org/] mailto: Info@ physical fitness.org

۱۲۴-Newby, P.K, Muller, D, Hallfrish, J, Qiao, N, Andres, R, and Tucker, K.L, (2003), Dietary patterns and changes in body mass index and waist circumference in adults, AmJ Clin Nutr, 77:1417-1425

۱۲۵-Patrick H, Nicklas TA. (2005),A review of family and social determinants of children’s eating patterns and diet quality. J Am Coll Nutr; 24(2): 83-92

۱۲۶-Popkin, B.M, Doak, Doak, C.M, (1998), The obesity epidemic is a world wide Phenomennon, Nutr Rev:56pp 106-14

۱۲۷-Panagiotakos B.D, Chrysohoou CH, Pitsavos CH and Stefanadis CH, (2005),Association between the prevalence of obesity and adherence to the Mediterranean diet: the Attica study, Nutrition 22:449-456

۱۲۸-Parker, l,( 200), Obesity, Food Insecurity and Federal Child Nutrition programs: understanding the linkages Washington, DC : Food Research and Action Center (FRAC)

۱۲۹-Report of Surgen General, 2002, Physical activity and health adolescents and young adults.

۱۳۰-Pishdad, G.R, (1996), Overweight and obesity in adults aged 20-74 in southern Iran. Int J Obes Relat Metab Disord;20:963-5

۱۳۱-Sternnfeld, B, Wang, H, Quesebberry, P.C, Abrams, B, Everson-Rose, S.A, Greendale,G.A, Matthews, K.A, and Sowers, M.F, (2004), Physical Activity and change hn Weigh and Waist Circumference in Midife Women:Finding From the study of Womens HEALTH Across the Nation, Am J Epidemiol,160:912-922

۱۳۲-Stiven,N, Blair,Yling,(2001),Hs physical activity or physicl fitness more important in defining health benefits? Med. Sci. Sports Exercise, 33:379-399

۱۳۳-Salom kruger,H,venter,C.S,Vorster,H,Margetts,B.M, , May (2002),Physical inactivity is the major determinant of obesity in black women in the north west province,South Africa:the THUSA study ,original research Atricle Nutrition, Volume, IssueP;422-427

۱۳۴-Scott CL. Diagnosis, prevention, and intervention for the metabolic syndrome. Am J Cardiol 2003; 92

۱۳۵-Tanaka, S, Tagoshi, K, Rankinen,T, Perusse,Leon, A,et al, (2002), Is adiposity atnormal body weight relevant for cardiovascular disease risk? Int J Obes relate Metab Disord Febuary, 26:183-176

۱۳۶-World Health Organization, physical status,(1995), The use and interpretation of anthropometricry. Report of a WHO expert committee, Geneva World Health Organization.

۱۳۷-World Bank. A new agenda for women’s health and nutrition. Washington, DC: World Bank Publications; 1994

۱۳۸-Wildman, R.P, GU, D, Reynolds, K, Duan, X, Wu, X, He, J, (2005), Are waist circumference and body mass index independently associated with cardiovascular diseas risk in Chinese adults? Am J Clin Nutr;82(6):1195-202

۱۳۹-World Health Organization, (2000), Obesity: Preventing and Managingthe Global Epidemic. Report of a WHO Consulation on Obesity, Genova, World halth organization.

۱۴۰-Westertrep-plantenga, M,S, fredis,E, W, stiffens, A.B, (2000),Food untake and energy expenditure, CRC CO, Landon, ,150-154

۱۴۱- Wareham, N, 2007, physical activity and obesity prevention, Journal compilation, obesity Review8(suppl.l):109-114.

۱۴۲-Yahya Al,N, Lyons,M, Collins,P, A.ANuaim, , H.A,Hazzaa Michael J. Duncan , and Nevill,A, (2012),Obesity, Physical Activity and Sedentary Behavior Amongst British and Saudi Youth: A Cross-Cultural Study,Int. J. Environ. Res. Public Health, 9

۱۴۳-Yabanci, N,Gocgeldi, E, Simsek, I, Kilic, S,( 2010), Prevalence of obesity, abdominal obesity and the associated factors among a group of Turkish adults. Pak J Med Sci;26(1):21-25.

پیوست

پیوست

پیوست ۱

ضمن تشکر از همکاری شما، پرسشنامه زیر به منظور دستیابی به میزان فعالیت بدنی و وضعیت تغذیه شما تنظیم شده است. لطفاّ با دقت آن را مطالعه و به هر یک از سوالات پرسشنامه پاسخ دهید. پاسخ های شما کاملاّ محرمانه خواهد بود. بنابراین با آزادی کامل و با صداقت تمام به پرسش ها جواب دهید. توجه داشته باشید که یک گزینه را انتخاب و علامت بزنید.

با تشکر صغرا طالب پور دانشجوی کارشناسی ارشد فیزیولوژی ورزشی

 

سن……………سال جنس:زن مرد

وضعیت تأهل: مجرد متأهل جداشدن یا فوت همسر وضعیت مسکن:شخصی استیجاری سازمانی

میزان تحصیلات: دیپلم فوق دیپلم لیسانس دکترا

آیا سابقه بیماری قلبی(دیابت، پرفشار خون، کلسترول و چربی خون بالا) دارید؟ بلی خیر

آیا سابقه بیماری قلبی(دیابت، پرفشار خون، کلسترول و چربی خون بالا) در اعضای خانواده خود دارید؟ بلی خیر

 

 

 

 

 

 

	قد
	وزن
	BMI
	دور کمر
	دور باسن
	WHR

پیوست ۲ بسمه تعالی

پرسشنامه وضعیت تغذیه

۱٫ من جهت کاهش وزن یکی از وعده های روزانه خود را حذف می کنم .

۱). موافقم ۲).مخالفم

۲٫ چند روز در هفته صبحانه می خورید؟

۱).هر روز ۳).۲-۱ بار در هفت

۲)۵-۳ روز در هفته ۴) اصلا

۳٫ من معمولا صبح ها (میان وعده) غذای مختصری می خورم.

۱).موافقم ۲) مخالفم

۴٫ من معمولا عصرها (میان وعده) غذای مختصری می خورم.

۱).موافقم ۲) مخالفم

۵٫ من معمولا بعد از شام غذای مختصری می خورم.

۱).موافقم ۲) مخالفم

۶. من معمولا در وعده ناهار غذای بیشتری نسبت به شام می خورم .

۱)موافقم ۲) مخالفم

۷٫ من معمولا بعد از هر وعده غذایی دسر مصرف می کنم .

۱) موافقم ۲)مخالفم

۸٫ مواد لبنی جزء جدایی ناپذیر برنامه غذایی روزانه من است.

۱) موافقم ۲) مخالفم

۹٫ من معمولا سس وغذاهای جرب می خورم.

۱)موافقم ۲) مخالفم

۱۰٫ من معمولا به بشقاب غذا نمک اضافه می کنم.

۱)موافقم ۲) مخالفم

.۱۱٫ چند وعده در هفته گوشت مصرف می کنید.

۱) هر روز ۳)۵ -۳ بار در هفته

۲)۲ -۱ وعده در هفته ۴) اصلا

۱۲٫چند بار در هفته میوه جات مصرف می کنید.

۱) هر روز ۳) ۲-۱ بار در هفته

۲) ۵-۳ بار در هفته ۴) اصلا

۱۳٫ چند وعده در ماه ماهی مصرف می کنید ؟

۱) ۲-۱ بار در ماه ۳)۹-۶ بار در ماه

۲) ۵-۳ بار درماه ۴) اصلا

۱۴٫ چند بار در هفته سبزیجات مصرف می کنید ؟

۱) هر روز ۳) ۲-۱ بار در هفته

۲)۵-۳ بار در هفته ۴) هیچگاه

۱۵. چند لیوان شیر در هفته می نوشید؟

۱) هر روز ۳) ۲-۱ لیوان در هفته

۲) ۴-۳ لیوان در هفته ۴) اصلا

۱۶٫ آیا شما رزیم غذایی خاصی دارید؟

۱). بله ۲) خیر

۱۷٫ من معمولا مراقب هستم چه چیز وچه مقدار بخورم.

۱) بله ۲) خیر

پیوست ۳

بسمه تعالی

پرسشنامه فعالیت بدنی بک

این پرسشنامه با هدف بررسی میزان فعالیت بدنی لذا خواهشمند است که با کمال دقت و آگاهی نسبت به تکمیل آن اقدام فرمایید و به همه سوالات پاسخ دهید . پیشاپیش از همکاری شما در انجام این پژوهش سپاسگزاریم.

الف) سن: …………. ب: …………….. ج: …………….

۱٫شغل اصلی شما چیست؟………………

۲٫ آیا نشسته کار می کنید؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۳ . آیا ایستاده کار می کنید ؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۴٫ آیا هنگام کار کردن راه می روید ؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۵٫ آیا هنگام کار کردن اجسام یا بار سنگین را حمل می کنید ؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۶٫ آیا پس از اتمام کار احساس خستگی می کنید ؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقاب ه) همیشه

۷٫ آیا هنگام کار کردن به دلیل شدت کار عرق می کنید ؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۸ . تصور می کنید فعالیت بدنی شما در زمان کار در مقایسه با همسالان خود چگونه است ؟

الف) خیلی بیش تر است ب) بیشتر است ج) مشابه است د) کمتر است ه) خیلی کمتر است

۹٫ آیا ورزش می کنید ؟ الف) بلی ب) خیر

اگر جواب بلی است، چه ورزشی انجام می دهید ————–

۹-۱٫ معمولآ با کدام یک از شدت های زیر ورزش می کنید؟

الف) سبک، یعنی تغییری در تنفس عادی شما ایجاد نمی کند

ب)متوسط، یعنی موجب تنفس بیشتر از حد عادی می شود

ج) شدید، یعنی موجب تنفس خیلی شدید تر از حد عادی می شود

۹-۲٫چند ساعت در هفته ورزش می کنید؟

کمتر از یک ساعت ب) ۱ تا ۲ ساعت ج) ۲ تا ۳ ساعت د) ۳ تا ۴ ساعت ه) بیش تر از ۴ ساعت

۹-۳٫چند ماه در سال ورزش می کنید؟

الف) کمتر از یک ساعت ب) ۱ تا ۳ ساعت ج) ۴ تا ۶ ساعت د) ۷ تا ۹ ساعت ه) بیش تر از ۹ساعت

۹-۴٫ آیا ورزش دومی انجام می دهید؟ الف) بلی ب) خیر

اگر جواب بلی است ، نام ورزش دوم خود را بنویسید . —————–

۹-۵ معمولآ با کدام یک از شدت های زیر ورزش می کنید؟

الف) سبک، یعنی تغییری در تنفس عادی شما ایجاد نمی کند

ب) متوسط، یعنی موجب تنفس بیشتر از حد عادی می شود

ج) شدید، یعنی موجب تنفس خیلی شدیدتر از حد عادی می شود

۹-۶، چند ساعت در هفته ورزش می کنید؟

الف) کمتر از ۱ ساعت ب) ۱ تا ۲ ساعت ج) ۲ تا ۳ ساعت د) ۳ تا۴ ساعت ه) بیشتر از ۴ ساعت

۹-۷، چند ماه در سال ورزش می کنید؟

الف) کمتر از یک ساعت ب) ۱ تا ۳ ساعت ج) ۴ تا۶ ساعت د) ۷ تا ۹ ساعت ه)بیشتر از ۹ ساعت

۱۰٫تصور می کنید فعالیت بدنی شما در زمان اوقات فراغت در مقایسه با همسالان خود چگونه است؟

الف) خیلی بیشتر است ب)بیشتر است ج)مشابه است د)کمتر است ه) خیلی کمتر است

۱۱٫آیا زمان فعالیت در اوقات فراغت عرق می کنید؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۱۲٫ آیا زمان اوقات فراغت به فعالیت ورزشی می پردازید؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د) اغلب اوقات ه) همیشه

۱۳٫ آیا زمان اوقات فراغت تلوزیون تماشا می کنید؟

الف) هرگز ب) به ندرت ج) گاهی اوقات د)اغلب اوقات ه) همیشه

۱۴٫ آیا زمان اوقات فراغت پیاده روی می کنید؟

الف)هرگز ب)به ندرت ج)گاهی اوقات د)اغلب اوقات ه)همیشه

۱۵٫ آیا در زمان اوقات فراغت خود دوچرخه سواری می کنید؟

الف)هرگز ب)به ندرت ج)گاهی اوغات د)اغلب اوقات ه)همیشه

۱۶٫ برای رفت وآمد به محل کار، خرید و….. چند دقیقه پیاده روی می کنید؟

الف)کمتر از ۵ دقیقه ب)۵ تا ۱۵ دقیقه ج) ۱۵ تا ۳۰ دقیقه

د) ۳۰ تا ۴۵ دقیقه ه ) بیشتر از ۴۵ دقیقه

Investigate the association between physical activity level obesity and nutrition status in elementary and secondary school teacher femals of Astaneh Aashrafieh city .

Soghra talebpour

 

Abstract

Purpose: This study aims to investigate the association between physical activity level obesity and nutrition status in elementary and secondary school teachers of Astaneh Ashrafieh city.

Research metod: In this cross-sectional study, 150 female teachers of primary school and 150 female teachers of high school in Astaneh Ashrafieh city were selected through stratified-random sampling and were studied by visiting schools. Height weight waist and hip were measured respectively by standard methods and body mass index (BMI)and waist-to-hips ratio(WHR) were calculated. Personal data samples obtained by nutritional status of Adami and cordra Questionaire and Bake physical activity Questionnaire. Independent t test and Pearson correlation coefficient were used to analyze the data and were performed using SPSS-PS(19version) softwore.

Results: The results showed that there were significant differences between the two groups in nutritional status, body activity, WHR and BMI. In the other worda, high scool teachers were had better nutrition status, body activity, WHR and BMI than elementary teachers. And also the negative relationship between physical activity and BMI in the two groups was significant. Between nutritional status and BMI, there was a significant negative correlation, but the relationship between nutritional status and WHR in the two groups was not significant. There was a significant negative correlation between age and BMI, there were no significant relationship between age and WHR as well as age and physical activity. Negative correlation between BMI, WHR and education level was significant. And between education and nutritional status, a significant positive association was observed.

Conclusion: The results showed that elementary teachers have more body mass than high school teachers and that’s maybe because of less physical activities and unhealthy nourishment. Therefore it is necessary to raise awarness amony teachers in the field of health and lifestyle to increase physical activity and improve nutrition.

Keywords: obesity، physicaly activity،nutrition status

1. ۱-Sampling ↑
2. ۱-Bake body activity ↑
3. ۲-Obesity ↑
4. ۳-Body mass index ↑
5. ۴-Adami and Cordera ↑
6. – Physical activity ↑
7. – physical activity pyramid ↑
8. – American College of Sport Medicine ↑
9. – Emotional exhaustion ↑
10. – depersonalization ↑
11. ۳-decreased personal accornplishment ↑
12. ۱-Resting Metabolic Rate ↑
13. – Leak et al ↑
14. – Brown et al ↑
15. – US Departmet of Human Services ↑
16. – Seidell gc and Molarius A ↑
17. – Newby et al ↑
18. – Elvasky ↑
19. – Motly ↑
20. – Marlow, L. and Hierimeil ↑
21. – Malanowski ↑
22. – Brouwers ↑
23. – Ekel ↑
24. – Gaime ↑
25. – Sternnfeld ↑
26. – Salom kruger ↑
27. – Merchant ↑
28. – Popkino ↑
29. – Hearty ↑
30. – Lake et al ↑
31. -Kim et al ↑
32. -Aalilah et al ↑
33. -Hassapidou et al ↑
34. -Arnio et al ↑
35. – Beryan ↑
36. -Salom Kruger ↑
37. – Sternfeld et al ↑
38. – Lati-koski et al ↑
39. – Goss AND Grubbs ↑
40. – Rezende et al ↑
41. – Gutierres et al ↑
42. – Schoroder et al ↑
43. – Ma et al ↑
44. – Panagiotakos et al ↑
45. – Janssen et al ↑
46. – Yabanci et al ↑
47. – Norman et al ↑
48. – Gutierres et al ↑
49. – Panagiotakos et al ↑

در دنیای کنونی امروز شاهد هستیم که خدمات و محصولات درحال فزونی است، بازارها در حال جهانی­شدن و فن­آوری در حال تغییرات اساسی می­باشد. با توجه به این تحولات، یادگیری یکی از دوره­ های رقابتی برای سازمان­های امروزی محسوب می­ شود. به علت سطح عملکرد و پیشرفت سریع در دنیای امروز، یادگیری مورد نیاز سازمان­ها می­باشد. هر چند که در بیشتر سازمان­ها هیچ مسیری برای آن مشخص نشده است. بی­شک اینکه کارکنان چه یاد می­گیرند درآینده سازمان­ها تأثیرگذار خواهد بود .یادگیری در سازمان­ها می ­تواند از طریق انتشار دیدگاه ­ها، دانش و مدل­های ذهنی اعضای سازمان و بر اساس دانش و تجربه گذشته باشد که این مهم بستگی به ساختار هر سازمان دارد. هر چند یادگیری سازمان­ها از طریق افراد و گروه­ها شکل می­گیرد، فرایند یادگیری تحت تأثیر مجموعه گسترده­تری از متغیرها نیز می­باشد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

بخش اول یادگیری سازمانی

 

مفهوم یادگیری

یادگیری در حقیقت مفهوم بسیار گسترده­ای دارد که در قالب­هایی چون نگرش­های نو، حل مسأله، کاربرد معلومات در استدلال، تفکّر و ….. به وجود می­آید. به عبارت دیگر یادگیری فرآیندی است که در آن رفتارها و پندارهای افراد تغییر می­یابد و به گونه­ای دیگر می­اندیشند و عمل می­ کنند. یادگیری را می­توان این گونه تعریف کرد: “هر گونه تغییرات نسبتاً دائم در رفتار که در ا ثر یک تجربه مستقیم یا غیرمستقیم ایجاد می­ شود”. بسیاری از محققان معتقدند یادگیری تغییری است که بر اثر تجربه یا آموزش در رفتار موجود زنده پدید می­آید. ممکن است این رفتار در کوتاه­مدت یا بلند مدت قابل مشاهده باشد. به هر حال، این آموخته­ها در طول زندگی موجب تغییر در رفتار و بینش یادگیرندگان می­شوند.

گرانتهام[۸] اظهار می­دارد که یادگیری باعث توانایی پاسخگویی سریع­تر و مؤثرتر به محیط پیچیده و پویا می­ شود. یادگیری همچنین انتشاراطلاعات، برقراری ارتباط­، آگاهی و کیفیت تصمیم ­گیری در سازمان­ها را افزایش می­دهد( گرانتهام، ۲۰۰۲).

از طرفی تغییر در ادراکات، نحوه تفکّر، به­خاطرسپردن و تشخیص افراد در دایره آثار یادگیری قرار می­گیرد. سازمان یادگیرنده نیز در فراگیری از همین تعریف تبعیت می­ کند، بدین معنی که چنین سازمانی در طول زمان می­آموزد، تغییر می­ کند و عملکردهایش متحول می­ شود. میزان موفّقیت هر جامعه، وابسته به توان یادگیرندگانی دارد که درگیر فرایند یادگیری همیشگی و دائمی هستند.

پس از درک مفهوم یادگیری، موضوعاتی که اساس رویکرد یادگیری را به وجود می­آورند باید مورد توجه قرارگیرند:

• افراد به روش­های مختلف یاد می­گیرند؛
• آگاهانه یا آشکاربودن فرایند یادگیری به فراگیران کمک می­ کند تا کنترل بیشتری بر روی یادگیری خود اعمال کنند؛
• افراد و گروه­ها می­توانند یاد بگیرند که مؤثرتر یاد گیرند؛
• مدیران برای تغییر رفتار خود در جهت حمایت از یادگیری و ترغیب به آن، نیازمند کمک می­باشند؛
• لازم است نقش آموزش و آموزش­دهندگان در قالب سازمان یادگیرنده بازنگری شود(کری[۹]، ۱۹۹۲).

نظریه­ های یادگیری

بحث نظریه­ های یادگیری از میراث غنی و متنوعی برخوردار است. قریب صد سال پیش مبحث یادگیری زیر سلطه نظریه­ های فلسفی قرار داشت، از جمله فلسفه ارسطو و افلاطون. با نخستین بررسی­های آزمایشی که توسط ابینگهاوس و پاولف[۱۰] به عمل آمد، روش­های تحقیق در علوم طبیعی در مسائل یادگیری نیز مورد استفاده قرار گرفت. بر مبنای انبوه مدارک علمی که حاصل کار آزمایشگاه­های روان­شناسی در نقاط مختلف جهان بود، نظریه­ های جامع­تر و اصول دقیق­تری در مبحث یادگیری ارائه گردید. در طول تحول و رشد مباحث مربوط به یادگیری، دو مکتب مهم شکل گرفت: نظریه رفتاری و نظریه شناختی .

نظریه رفتاری

بنیانگذار این مکتب واتسون[۱۱] در سال ۱۹۱۳ بود. این مکتب بر مبنای جهان­بینی تجربه­گرایی، معتقد است که تجربه تنها منبع اصلی دانش و یادگیری است و یادگیری از راه کسب تجربه صورت می­گیرد. برای روان­شناسان رفتاری موضوع مهم علم روان­شناسی، رفتار آشکار است و کسب رفتار را غالباً با فرآیندهای شرطی­سازی توضیح می­ دهند. این روان­شناسان به اهمیت تمرین، تقویت و مجاورت در یادگیری تأکید دارند .

نظریه شناختی

در حدود همان زمانی که رفتارگرایان نظریه خود را در ایالت متحده مطرح نموده ­اند، گروه کوچکی از روان­شناسان به اهمیت ادراک یا بینش و تشخیص فرد و به طور کلی عوامل درونی در یادگیری تأکید داشتند. نظریات گشتالت[۱۲] ، پیاژه[۱۳] و لوین[۱۴] از جمله نظریات شناختی یادگیری هستند.

در سال­های اخیر گروهی از روانشناسان با تأکید بر هر دو عامل درونی و بیرونی، مکتب دیگری تحت عنوان مکتب رفتاری – شناختی پایه­ریزی کردند. از نظریات دیگری که بعد از این مکاتب شکل گرفت، می­توان به نظریه عصبی فیزیولوژیک یادگیری و نظریه خبرپردازی اشاره کرد.

به طور عام ، نظریه یادگیری شامل مجموعه ­ای از اصول و قوانین در زمینه فرایند یادگیری است . نظریه­ های یادگیری به بررسی فرایند یادگیری می­پردازند و تلاش می­ کنند چگونگی یادگیری و عوامل مؤثر بر آن را مورد بررسی قرار دهند. برای رسیدن به این هدف هر یک از صاحبنظران، این مسأله را از زوایای مختلف مورد بررسی قرار داده­اند که موجب به وجود آمدن نظریه­ های مختلف در زمینه یادگیری شده است.

امروزه دو نظریه معروف در تبیین فرایند یادگیری عرضه شده است. این دو نظریه شرطی­کردن عامل و نظریه یادگیری اجتماعی می­باشند:

نظریه شرطی­کردن عامل

شرطی­کردن عامل[۱۵] چنین استدلال می­ کند که رفتار تابع نتایج آن است. افراد یاد می­گیرند که با در پیش­گرفتن یک رفتار چیزی را که مایلند یاد بگیرند یا از چیزی که نمی­خواهند دوری گزینند. رفتار عامل به معنای رفتار داوطلبانه فراگرفته شده است که در مقابل رفتار واکنشی یا رفتار فراگرفته نشده قرار می­گیرد. گرایش به تکرار چنین رفتاری تحت تأثیر تقویت یا عدم تقویت منتج از عواقب آن رفتار است، بنابراین تقویت رفتار را استحکام بخشیده و احتمال تکرار آن را افزایش می­دهد. بر مبنای کارهای اولیه انجام شده در این زمینه، پژوهش­های روانشناس دانشگاه هاوارد، بی . اف. اسکینر، دانش ما راجع به شرطی­شدن عامل را گسترش داده است. حتی منتقدان او نیز که نماینده گروه بزرگی هستند، نظر او را در این باره قبول دارند. به نظر می­رسد که رفتار را عوامل بیرونی – یعنی آموخته­ها- تعیین می­ کنند نه عوامل درونی یعنی بازتاب­ها یا نیاموخته­ها. اسکینر نشان می­دهد که نتیجه مطلوب یک رفتار باعث تکرار آن می­ شود. به علاوه رفتاری که پاداش به آن تعلق نگیرد یا با تنبیه توأم باشد کمتر احتمال تکرار دارد.

نظریه یادگیری اجتماعی

افراد با مشاهده آنچه برای دیگران اتفاق می­افتد و نیز با شنیدن تجارب دیگران مثل آنکه خود تجربه کرده باشند آموزش می­بینند. از این­رو، بسیاری چیزها را از الگوهایشان – اولیاء، معلّمان، دوستان، برنامه ­های تلویزیون، هنرمندان سینما و غیره – می­آموزند. این نظر را که ما می­توانیم هم از طریق مشاهده و هم از طریق تجربه مستقیم بیاموزیم، نظریه یادگیری اجتماعی[۱۶] می­نامند. نظریه یادگیری اجتماعی یک نوع بسط شرطی­کردن عامل است – یعنی نظریه­ای که می­گوید رفتار تابع نتایج است -اما وجود فراگیری از طریق مشاهده و اهمیت نقش ادراک در فراگیری را نیز قبول دارد. مردم نسبت به برداشت و تعریفی که از عواقب چیزی دارند واکنش نشان می­ دهند نه نسبت به خود عواقب عینی .

تأثیر الگوها از نقطه­نظر فراگیری اجتماعی، اساسی است. چهار فرایند از تعیین تأثیرگذاری یک الگو به روی افراد شناخته شده است :

• فرآیندهای قابل توجه. مردم تنها وقتی از الگویی می­آموزند که پیامد آن را مهم تشخیص دهند. افراد تمایل دارند از الگوهایی که فکر می­ کنند جذاب، مهم و یا شبیه خودشان هستند، بیشترین تأثیر را بپذیرند.
• فرآیندهای یادآوری.تأثیر یک الگو بستگی به این دارد که فرد تا چه حد عمل آن الگو را به خوبی به خاطر آورد، حتی بعد از این که آن الگو به آسانی در دسترس نباشد.
• فرآیندهای الگوبرداری. پس از آنکه شخص رفتاری جدید را از الگو دید، شبیه آن را انجام خواهد داد. بنابراین این فرایند ثابت می­ کند که فرد توانایی انجام فعالیت­های الگوبرداری را دارد.
• فرآیندهای تقویتی. هر گاه که انگیزه­های مثبت یا پاداش وجود داشته باشد، افراد به اجرای رفتار الگو تشویق می­شوند. رفتارهایی که تقویت شده ­اند مورد توجه بیشتر، فراگیری بهتر و تکرار قرار می­گیرند تا رفتارهایی که تقویت نشده­اند (رابینز ، ۱۳۸۴، ۲۸۴).

یادگیری در سازمان­ها

یادگیری و کسب دانش یکی از دوره­ های رقابتی برای سازمان­های امروزی محسوب می­ شود. به عبارتی دیگر، یادگیری سازمانی فعالیت بلند مدتی است که شرایط را به شرایط سودمند رقابتی تبدیل می­سازد. اینکه کارکنان ما چه یاد می­گیرند در آینده سازمان ما تأثیر می­گذارد.

به گفته گانز[۱۷]:«عملکرد امروز، حاصل یادگیری دیروز است و عملکرد فردا، حاصل یادگیری امروز می­باشد» (ویندسور[۱۸]،۲۰۰۱،۳). یادگیری سازمانی در میان سازمان­های علاقه­مند به رقابت، نوآوری، و تأثیرگذار رایج شده است. آرجریس و شون[۱۹](۱۹۷۸)، اولین محققان در این زمینه، یادگیری سازمانی را به عنوان کشف و تصحیح اشتباهات تعریف کردند. فایول و لایلز[۲۰] (۱۹۸۵) یادگیری سازمانی را به عنوان فرایند بهبود فعالیت­ها به سوی شناخت و درک بهتر تعریف می­ کنند. داجسون[۲۱](۱۹۹۳) نیز یادگیری سازمانی را این گونه توصیف می­ کند: «راه تثبیت سازمان، تکمیل و سازماندهی دانش و موارد رایج پیرامون فعالیت­ها و فرهنگ سازمان». از طرفی هابر[۲۲](۱۹۹۱) می­گوید یادگیری در یک سازمان زمانی به وجود می­آید که از طریق پردازش اطلاعات، میزان رفتار بالقوه سازمان­ها تفسیر شود.

یادگیری سازمانی بیشتر شامل بخش­های آموزش فردی است. یک سازمان وقتی که اعضاء سازمان آن را ترک می­ کنند توانایی­های یادگیری خود را از دست نمی­دهد. یادگیری سازمانی در حافظه سازمانی مشارکت دارد. به همین ترتیب سیستم یادگیری نه تنها افراد معدود بلکه افراد زیادی را در نتیجه جمع­آوری تجارب، هنجارها و داستان­ها تحت تأثیر قرار می­دهد ( هابر،۱۹۹۱).

یادگیری در سازمان­ها می تواند :

۱) از طریق انتشار و تسهیم دیدگاه ­ها، دانش و مدل­های ذهنی از اعضای سازمان روی دهد ؛

۲) براساس دانش و تجربه گذشته باشد که بستگی به مکانیسم­های سازمانی (سیاست­ها، استراتژی­ها، مدل­های واضح و …) دارد. هر چند یادگیری سازمان­ها از طریق افراد و گروه­ها شکل می­گیرد، فرایند یادگیری تحت تأثیر مجموعه گسترده­تری از متغیرها نیز می­باشد( مارکورات[۲۳]،۱۹۹۶، ۳).

امروزه بسیاری از مدیران ارشد به بهبود و پیشرفت یادگیری در سازمان­های خود متقاعد شده ­اند .این آگاهی در مورد بهبود یادگیری از چند سئوال نشأت گرفته است: ویژگی­های یک سازمان یادگیرنده خوب چگونه تعیین می­ شود؟ سازمان­ها چگونه یادگیری خود را بهبود می­بخشند؟ تحقیق ادوین و همکارانش بر این مبنا بود تا به سازمان­ها برای ایجاد سیستم­های یادگیری بهتر کمک کنند.

وی یادگیری سازمانی را ظرفیت سازمان برای ایجاد و بهبود عملکرد بر اساس تجربه تعریف می­ کند . یادگیری یک پدیده سطح- سیستمی[۲۴] است زیر ا یادگیری، سازمان را حتی اگر افراد آن تغییر کنند پابرجا نگه می­دارد.

یکی از فرضیات این است که سازمان­ها همان­طور که تولید می­ کنند می­آموزند. یادگیری به اندازه یک وظیفه در تولید و ارائه کالاها و خدمات مؤثر می­باشد. البته سازمان­ها نباید سرعت و کیفیت تولید خود را قربانی یادگیری کنند، بلکه باید به سیستم­های تولیدی به عنوان سیستم­های یادگیری توجه نمایند. سه عامل مربوط به یادگیری وجود دارد که در موفّقیت سازمان­ها و شرکت­ها حائز اهمیت است:

• توانایی یا شایستگی­های هسته­ای توسعه­یافته که نقطه­نظرهای آغازین تولیدات و خدمات جدید را بر عهده دارد ؛
• نگرشی که بهبود مداوم زنجیره سازمانی را حمایت می­ کند ؛ و
• توانایی برای احیاء مجدد .

این عوامل برخی ویژگی­های سازمان یادگیرنده را مشخص می­ کند و به طور مداوم ارتقاء دانش را دنبال می­ کند. این دانش به پیشرفت توانایی­ها و قابلیت­ها منجر می­ شود. در واقع، توانایی سازمان برای بقاء و رشد براساس مزیت­هایی است که نشأت گرفته از شایستگی­های هسته­ای است که این شایستگی­ها با یادگیری گروهی همراه است. بر اساس این فرض، تمام سازمان­ها از طریق یادگیری گروهی به عنوان بخشی از توسعه سازمان، خود را مشغول کرده ­اند. فرض دیگری که مطرح می­باشد آن است که زنجیره ارزش هر سازمان در قلمرو آموزش یکپارچه خلاصه می­ شود. درک این زنجیره شامل تفکّر در مراحل مختلف کار و شروع تصمیمات استراتژیک صحیح به واسطه خدمت به مشتریان می­باشد.

فرآیندها و ساختارهای یادگیری در سازمان ها

هابر(۱۹۹۱) فرآیندها و ساختارهای یادگیری در سازمان­ها را این گونه توصیف می­ کند:

کسب دانش

یادگیری سازمانی زمانی رخ می­دهد که پایه­ای از دانش سازمانی را ایجاد کنیم. پایه­ های دانش با کسب، ذخیره­سازی و تفسیر اطلاعات در داخل و خارج سازمان ایجاد می­ شود. کاربردهای استراتژیک سیستم­های اطلاعاتی برای استفاده از دانش به دو شکل می­باشد : توانایی برای شبیه­سازی دانش از خارج سازمان (مثل سیستم­های رقابتی هوش برای کسب اطلاعات از سایر شرکت­ها با صنعت مشابه)، و توانایی ایجاد دانش جدید از طریق تفسیر، ساخت مجدد و اطلاعات بدست آمده جدید (مثل سیستم­های اطلاعاتی جدید). یادگیری تنها در نتیجه استفاده اطلاعات خارج از سازمان رخ نمی­دهد بلکه در نتیجه تنظیم دوباره اطلاعات موجود، اصلاح ساختارهای اطلاعاتی، و اصلاح و ساخت تئوری­ها رخ می­دهد. برای استفاده از دانش همچنین می­توان از سیستم­های بررسی محیط اطلاع­رسانی و فیلترهای هوش استفاده نمود.

توزیع اطلاعات

توزیع و انتشار اطلاعات اشاره به فرآیندی دارد که یک سازمان، اطلاعات را بین واحدها و اعضاء تقسیم می­ کند و به این وسیله آموزش را توسعه می­دهد و دانش یا درک جدیدی ر ا ایجاد می­ کند .دانش به شکل اطلاعات ،نامه­ها ،یادداشت­ها ، مکالمه­های غیررسمی و گزارشات جمع­آوری شده و توزیع می­گردد.

علاوه­بر اشکال سنتی توزیع اطلاعات از قبیل تلفن، فاکس میل (پست تصویری)، ملاقات رودررو و یادداشت­ها؛ سیستم­های ارتباطی رسانه­ای-کامپیوتری از قبیل پست الکترونیکی، بولتن­ها، سیستم­های کنفرانس کامپیوتری، سیستم­های دیداری الکترونیکی، سیستم­های تحویل سند و سیستم­های مدیریت جریان کار می­توانند توزیع اطلاعات را تسهیل کنند. بررسی­ها نشان داده­اند که این چنین سیستم­هایی مشارکت را افزایش می­ دهند و منتج به کیفیت بهتر تصمیم ­گیری­ها می­شوند زیرا تصمیمات بر مبنای توافق اتخاذ می­شوند نه براساس سلطه­گری(هیلتز[۲۵]، ۱۹۹۳).

این سیستم­ها، با نام سیستم­های گروه­افزاری یا تشریک مساعی باعث ایجاد و توزیع مشترک تجربیات و بینش­ها می­ شود. این سیستم­ها همچنین مکانیسم­های بازنگری و بازخورد در میان اعضاء یک تیم را حمایت می­ کنند. از این رو، آن­ها نه فقط ارتباطات را تقویت می­ کنند بلکه تشریک مساعی را نیزحمایت می­ کنند. رشد این چنین سیستم­های اطلاعاتی فعال، منتج به تفسیر بهتر اطلاعات و درک بیشتر می­ شود.

به علاوه، سیستم­های گروه­افزاری، مشارکت یکسان در کلیه سطوح را فعال می­سازد و از یادگیری اعضاء از یکدیگر بطور هم­زمان حمایت می­ کند (برخلاف سیستم­های یادگیری سنتی که معمولاً از بالا به پایین و زمان بر هستند) که به موجب آن زمان چرخه یادگیری کاهش می­یابد. حسابگرهای گروهی و سیستم­های مدیریت جریان کار می­توانند به تضمین مشارکت بهنگام اعضاء در روش یادگیری کمک نمایند. امروزه سیستم­های چندرسانه­ای، به عنوان طبقه جدید سیستم­های مدیریت اطلاعات پیچیده ظهور کرده ­اند که ارتباط با یکدیگر و توزیع اطلاعات از طریق رسانه­های مختلف را به همراه دارند(گرشمن[۲۶]،۱۹۹۳).

کاربرد موفّقیت­آمیز این چنین سیستم­های یادگیری فوق­رسانه­ای را در شرکت مشاوره آندرسن (بر مبنای مفهوم فوق­رسانه) گزارش کرده ­اند. ظهور فن­آوری­هایی از قبیل اعضای سازمان را قادر می­سازد با اسناد چندرسانه­ای به صورت تمام وقت و در تمامی مناطق و در هر فاصله، داخل و خارج سازمان در ارتباط باشند. این فن­آوری، یادگیری بیشتر و درک مسایل داخلی و خارجی را ارتقاء و پیشرفت می­دهد.

هیلتز و همکارانش(۱۹۹۱) نیز کاربرد فوق­رسانه­ای مبنی بر تشریک مساعی را برای ارائه به گروه­ها در جهت توانایی ارتباط بیشتر زیاد واحدهای اطلاعاتی به روش دینامیک (پویا) توصیه کرده ­اند .این­چنین سیستم­هایی در تشخیص، درک، تعریف، بررسی، ارزشیابی و حل مشکل گروهی مشهود می­باشند.

غالباً یک واحد سازمانی ممکن است در جستجوی اطلاعاتی باشد که نداند از کجا چنین اطلاعاتی را بیابد، در حالی که واحدی دیگر دارای چنین اطلاعاتی باشد و ممکن است نداند چه کسی امکان دارد از این اطلاعات بهره ببرد. می­توان به وسیله یک سرویس جایگزینی متخصص و با یک لیست توزیع الکترونیکی گسترده از افراد، مناطق کارشناسی آن­ها و پروژه ­هایی که آن­ها معمولاً روی آن کار می­ کنند تسهیل­سازی کرد. پست الکترونیکی نیز در این خصوص می ­تواند کمک کند که در اینجا می­توان یک اشاعه را به تمام سازمان فرستاد و محل­هایی را که می­توان این چنین اطلاعاتی را یافت درخواست کرد. گردآوری اطلاعات از این واحدهای سازمانی نه فقط موجب اطلاعات جدید می­ شود بلکه موجب درک و تفاهم جدید نیز می­گردد.

تفسیر اطلاعات

تفسیر اطلاعات فرآیندی است که به صورت اطلاعات توزیع شده با یک یا چند معنی قابل درک ارائه می­ شود. معنی­کردن یا شکل­دهی مفاهیم و اطلاعات به وسیله داجسون » دانش رویه ای «[۲۷] نامیده شده است. از طرفی هابر بیان می­دارد که فرد یا گروه، ساختار فکری قبلی دارند که تعابیر آن­ها از اطلاعات را شکل می­دهد. این ساختار فکری به گونه­ای است که برای هر مدل، یک ورودی به ذهن به کار گرفته می­ شود و دانش معنی­داری را که بتوان ذخیره کرد شکل می­دهد. عکس­العمل بین مدل­های ذهنی ذخیره شده و تعابیر آن­ها برای درک چگونگی یادگیری مهم می­باشند. یادگیری گسترده­تر زمانی روی می­دهد که تفاسیر بیشتری مورد استفاده قرار گیرند.

بسیاری مواقع، فرایند تصمیم ­گیری بطور کامل در سازمان­ها انجام نمی­ شود بلکه فقط نقطه پایانی یا نتایج فرایند مشخص می­ شود. وقتی اطلاعاتی درباره تصمیمات عقلائی موجود لازم باشد، این چنین اطلاعاتی ممکن است در زمان بعدی بطور کامل قابل دسترس نباشد. توانایی بازنگری و سئوال درباره تصمیمات عقلایی اتخاذ شده مبنای یادگیری دو حلقه­ای است.

سیستم­های حمایتی تصمیم ­گیری و سیستم­های اطلاعاتی موضوع­گرا­نه فقط می­توانند ذخیره­سازی و بازیابی اطلاعات در فرایند تصمیم ­گیری را حمایت کنند، بلکه خود فرایند و نتایج آن را نیز می­توانند حمایت نمایند. از این می­توان به عنوان ابزاری برای پیشرفت یادگیری و آگاهی میان افراد و گروه­ها استفاده کرد. این روش، از تصمیم ­گیری بدیهی و مسلم اعضاء جلوگیری می­ کند .سیستم­های اطلاعاتی می­توانند به ایجاد لابراتورهای آموزشی کمک کنند، بدین صورت که می­توانند مدل­هایی در مقیاس کوچک از موقعیت­های زندگی واقعی بسازند.

یادگیری سازمانی هنگامی اتفاق می­افتد که سازمان­ها، فعالیت­های تفسیر اطلاعات را به عهده گیرند. سازمان­ها هنگام تعامل با محیط با عدم اطمینان و ابهام روبرو می­شوند. عدم اطمینان با حصول و پردازش اطلاعات بیشتر کاهش می­یابد در حالی که ابهام با انجام تصمیمات و ملاقات رو در رو کاهش می­یابد. این است که هرچه رسانه پربارتر باشد درک اطلاعات بهتر می­ شود.

امروزه با سیستم­های کنفرانس چندرسانه­ای می­توان مباحث رو در رو را شبیه­سازی کرد. این سیستم، در حالی که کارکنان در صندلی­های راحتی در محل کارشان نشسته­اند، اعضاء واحد دیگر سازمان را برای تشریک مساعی فعال و توانا می­ کنند. این چنین سیستم­هایی نیز ارسال زنده ویدیویی و مباحث هم­زمان (مستقیم) را فعال­سازی می­ کند( دفت[۲۸]، ۱۹۸۶، ۲۹).

حافظه سازمانی

حافظه سازمانی اشاره به مخزنی دارد که در آن اطلاعات برای استفاده­های بعدی ذخیره می­شوند. تصمیم­گیرندگان نه فقط داده­ ها و اطلاعات، بلکه اطلاعات ناچیز را نیز ذخیره می­ کنند. این اطلاعات ناچیز می­توانند به شکل تجربه­ها، مهارت ­ها، ارتباطات و ….. باشند. حافظه سازمانی نقش بسیار حیاتی در یادگیری سازمان ایفا می­ کند. هر دو جنبه؛ قابل استفاده­بودن و عملی­بودن یادگیری؛ بستگی به مؤثربودن حافظه سازمان دارد و اصلی­ترین چالش برای سازمان­ها در تفسیر اطلاعات­، بوجود­آوردن حافظه سازمانی است که به سادگی قابل دسترس می­باشد.

حافظه سازمانی می ­تواند شامل داده ­های ارقامی [۲۹]مثل اعداد، افراد و قوانین باشد و یا شامل اطلاعات ملموس[۳۰] ۲ مانند دانش تاکتیکی، تخصص، تجربه، وقایع بحرانی، داستان­ها، تصنعات و بررسی جزئیات در تصمیمات استراتژیکی باشد. ما به روش­هایی برای ذخیره­سازی و بازیابی هر دو نمونه اطلاعات نیاز داریم. بیشتر سازمان­ها، نمونه­های مختلفی از سیستم­های اطلاعاتی را دارا هستند از قبیل: سیستم­های کنترل موجودی، سیستم­های بودجه­ای و سیستم­های اداری برای ذخیره و بازیابی داده ­های ارقامی ، اما سیستم­های مشابه برای ضبط اطلاعات ملموس وجود ندارد. براون[۳۱](۱۹۹۱) اعتقاد دارد که ایده­های بوجود آمده توسط کارکنان در طی کارشان به ندرت به صورت تجربیات کوچک شکل می­گیر­ند. یادگیری بیشتر در سازمان زمانی می ­تواند رخ دهد که این تجربیات بطور الکترونیکی به عنوان مرجع در آینده ذخیره شوند .

مشارکت چندرسانه­ای در سیستم­های اطلاعاتی سازمانی برای مدیریت اعضاء سازمان و به موجب آن کاهش عدم اطمینان و ابهام، ضروری می­باشد. سیستم­های اطلاعاتی چندرسانه­ای در مناطقی سودمند هستند که با بدنه­های اطلاعاتی کاملاً مرتبط و پیچیده سر و کار داشته باشند. این سیستم­ها همراه با سیستم­های بازیابی کامل متن و سیستم­های مدیریت اسناد می ­تواند به ذخیره و بازیابی میزان زیاد اطلاعات سازمانی با بهره گرفتن از امکانات دستیابی مدرن کمک نماید. این سیستم­ها، یادگیری سازمانی را با هماهنگی افراد و گروه­ها، فعال­سازی می­ کند (ایساکویتز[۳۲]، ۱۹۹۱).

فن­آوری­های نوخاسته از قبیل انتشار شبکه اینترنت و ابر بزرگراه اطلاعاتی می ­تواند ایجاد این چنین حافظه­های سازمانی را تسهیل کند. با این ابزار نه فقط می­توان اطلاعات رسمی از قبیل راهنماهای آموزشی­، کتاب­های راهنمای کارکنان، مواد آموزشی و … ، بلکه اطلاعات غیررسمی از قبیل دانش فنی کارشناسی و تجربیات را ضبط کرد. این امر بیشتر اوقات در سازمان­ها نادیده گرفته می­ شود. در هر حال، کسب این اطلاعات رسمی یا روش غیرمتعارف، کلید و راهنمای یادگیری آموزشی است .

برآیند مبنای اطلاعاتی می ­تواند به­عنوان حافظه گروهی[۳۳] یا هوش جمعی[۳۴] اعمال شود. تشویق اعضاء برای این چنین مشارکت اطلاعاتی که به صورت الکترونیکی ذخیره می­ شود ممکن است یک وظیفه خطیر و مشکل باشد زیرا ممکن است آن­ها به خاطر ترس از دست­دادن دوره رقابتی خود، تمایل به از دست­دادن اطلاعات با ارزش خود را نداشته باشند. اولین مرحله در جهت از بین بردن این چنین ابهاماتی، دارابودن یک جو انعطاف­پذیر و آزاد سازمانی است.

استفاده از سیستم­های اطلاعاتی برای مدیریت حافظه سازمانی می ­تواند دقّت، فراخوانی مجدد، تکمیل، صحت، بازخورد و بازنگری را افزایش دهد و به مراتب بهتر از مؤلفه ­های انسانی در حافظه سازمان جا بگیرد. واضح است که حافظه سازمانی بر ذهن افراد و فن­آوری اطلاعات تأثیرگذار است (هابر[۳۵]،۱۹۹۱). فرایند یادگیری سازمانی را در شکل ۲-۲ ملاحظه نمایید.

شکل ۲-۲٫فرایند یادگیری سازمانی

انواع یادگیری سازمانی

در یک تقسیم ­بندی کلاسیک در میان نویسندگان صاحبنظر یک توافق جمعی در تفکیک دو نوع یادگیری وجود دارد که صرف­نظر از نام­گذاری هر یک از این دو نوع، تقریباً مفهوم یکسانی توسط آن­ها ارائه شده است. فایول و لایلز[۳۶](۱۹۸۵) انواع یادگیری را در قالب دو سطح بیان می­ کند که عبارتند از یادگیری سطح پایین[۳۷] و یادگیری سطح بالا[۳۸].

یادگیری سطح پایین در داخل یک ساختار سازمانی و یا مجموعه ­ای از قواعد اتفاق می­افتد .یادگیری سطح پایین منجر به توسعه روابط پایه­ای میان رفتار و نتایج می­ شود، اما این امر اغلب در دوره کوتاهی اتفاق می­افتد و تنها بخشی از آنچه سازمان انجام می­دهد را تحت تأثیر قرار می­دهد .

به نظر این دو نویسنده، یادگیری سازمانی نتیجه تکرار رویه معمول است و شامل ایجاد روابط بین رفتارها و نتایج مربوط به آن­ها می­باشد. در نتیجه این اتکال به رویه و روال عادی، یادگیری سطح پایین بیشتر در زمینه سازمانی اتفاق می­افتد که به خوبی درک شده و مدیریت به توانایی خود در کنترل موقعیت­ها باور داشته باشد. هر چند این نوع کنترل بر روی عوامل محیطی بیشتر از ویژگی­های مدیران سطح پائین و میانی است تا مدیران سطح بالا، اما یادگیری سطح پایین را نباید با سطوح پایین سازمان اشتباه گرفت. هر سطح از سازمان ممکن است به نوبه خود درگیر این نوع یادگیری شود. آرجریس و شون[۳۹](۱۹۷۸) این نوع یادگیری را یادگیری تک حلقه­ای نامیده­اند. یادگیری تک حلقه ای فرآیندی است که جنبه های اصلی و کلیدی »تئوری مورد استفاده[۴۰]« یا مجموعه قواعد سازمان را حفظ می­ کند و خود را به مشخص­کردن و تصحیح خطاها در درون این سیستم مفروض از قواعد محدود می­ کند.

از سوی دیگر، هدف یادگیری سطح بالا تنظیم قواعد و هنجارهای کلی به جای فعالیت­ها و رفتارهای به خصوص است. روابطی که در نتیجه یادگیری سطح بالا ایجاد می­شوند، اثرات بلند مدتی بر روی سازمان به عنوان یک کل دارند. این نوع یادگیری با بهره گرفتن از کاوش خلاقه[۴۱]، توسعه مهارت و بینش اتفاق می­افتد. بنابراین یادگیری سطح بالا بیش از یادگیری سطح پایین فرآیندی شناختی است. به نظر فایول(۱۹۸۵) زمینه یادگیری سطح بالا معمولاً ابهام­آمیز و نامعین است که اساساً در این چنین زمینه­ای رفتار کاملاً تکراری تقریباً بی ­معنی خواهد بود. با توجه به این نکته، یادگیری سطح بالا عمدتاً در سطوح بالای مدیریت، که هنجارهای تصمیم ­گیری از حداقل درجه معینی برخوردارند، اتفاق می­افتد.

آرجریس و شون(۱۹۷۸) این نوع یادگیری را یادگیری دوحلقه­ای می­شناسند. یادگیری دوحلقه­ای زمانی اتفاق می­افتد که سازمان خطاها را کشف و اصلاح می­ کند و هنجارها، رویه­ ها، سیاست­ها و هدف­های موجود را زیر سؤال می­برد و به تعدیل و اصلاح آن­ها می ­پردازد. آن­ها نوع سومی از یادگیری تحت عنوان یادگیری ثانویه یا سه­حلقه­ای را معرفی می­ کنند. یادگیری ثانویه زمانی اتفاق می­افتد که سازمان­ها یاد بگیرند چگونه یادگیری تک­حلقه­ای و دوحلقه­ای را اجرا کنند. به عبارت دیگر، یادگیری سه­حلقه­ای توانایی یادگرفتن دوباره یادگیری است. فایول و لایلز ویژگی­های تعاریف ارائه شده از دو نوع یادگیری سطح پایین و سطح بالا را در قالب شکل ۲-۳ مقایسه کرده ­اند. مارکوارت(۱۹۹۵) دسته­بندی دیگری شامل چهار نوع یادگیری سازمانی ارائه می­ کند که تفاوت­های اندکی با انواع یادگیری سازمانی که تا به این مرحله معرفی شدند، دارند. در این تقسیم ­بندی انواع یادگیری سازمانی عبارتند از:

یادگیری انطباقی

یادگیری انطباقی[۴۲]: زمانی اتفاق می­افتد که یک فرد یا سازمان از تجربه و تفکّر یاد می­گیرد. فرایند یادگیری انطباقی خود شامل چهار مرحله است که عبارتند از :

• سازمان اقدام به فعالیتی می­ کند که در جهت دستیابی به هدف از پیش تعیین شده است؛
• فعالیت سازمان منجر به نتیجه­ای داخلی یا خارجی می­ شود؛
• تغییر به وجود آمده از جهت هم­سازی با هدف تجزیه و تحلیل می­ شود؛
• یک فعالیت جدید یا نوع تعدیل­یافته­ای از آن بر اساس نتیجه اتخاذ می­ شود.

یادگیری انطباقی را می­توان به ترتیب زیر نمایش داد:

کنش (فعالیت) نتیجه داده ­های به دست آمده انعکاس

در تقسیم ­بندی مارکوارت یادگیری انطباقی می ­تواند تک­حلقه­ای یا دوحلقه­ای باشد. یادگیری تک­حلقه­ای بر کسب اطلاعات برای پایدارکردن و حفظ سیستم­های موجود متمرکز است و تأکید آن بر تشخیص و تصحیح خطا می­باشد. یادگیری دو حلقه­ای عمیق­تر است و شامل پرسش از خود سیستم و اینکه اساساً چرا خطاها یا موفّقیت­ها به وقوع پیوسته­اند، می­باشد. یادگیری دو­حلقه­ای توجه خود را به ساختار و هنجارهای زیربنایی معطوف می­ کند. به طور خلاصه می­توان دو نوع یادگیری تک­حلقه­ای و دو­حلقه­ای را در شکل۲-۴ با یکدیگر مقایسه کرد. شاین[۴۳] اشاره می­ کند که اغلب سازمان­ها و افراد تمایلی به درگیری در یادگیری دوحلقه­ای ندارند زیرا این نوع یادگیری شامل در معرض دید قراردادن خطاها و اشتباهات و نیز پرسشگری در رابطه با  مفروضات، هنجارها، ساختار و فرآیندهای موجود می­باشد.

شکل ۲-۴٫ ویژگی­های یادگیری سطح بالا و یادگیری سطح پایین

 

شکل ۲-۵٫ مقایسه یادگیری تک­حلقه­ای ویادگیری دوحلقه­ای

یادگیری پیش ­بینی­کننده

یادگیری پیش ­بینی­کننده[۴۴] زمانی اتفاق می­افتد که سازمان از آینده مورد انتظار می­آموزد. این نوع یادگیری یک رویکرد» دورنما – تفکّر – عمل.« به یادگیری است که به دنبال اجتناب از نتایج و تجربیات منفی از طریق تعریف بهترین فرصت­های آینده و کشف راه­هایی برای دستیابی به آن آینده می­باشد. یادگیری پیش ­بینی­کننده را می­توان به صورت زیر نمایش داد:

دورنما یا چشم­اندازآینده انعکاس شیوه عمل

یادگیری ثانویه

این نوع یادگیری همان نوع سوم از دسته­بندی آرجریس و شون است که یادگیری سه­حلقه­ای نیز نامیده می­ شود. مارکوارت به پیروی از آرجریس و شون این نوع یادگیری را » یادگیری در رابطه با یادگیری« تعریف می­ کند. به نظر او وقتی سازمان در یادگیری ثانویه درگیر می­ شود، اعضایش از زمینه ­های سازمانی قبلی برای یادگیری آگاه می­شوند. افراد کشف می­ کنند که چه چیزی انجام داده­اند که یادگیری را تسهیل کرده یا مانع شده است تا بتوانند استراتژی­ های جدیدی برای یادگیری ابداع کنند.

یادگیری عملی

یادگیری عملی[۴۵] توسط رجینالد روانز[۴۶]، یکی از معماران اولیه مفهوم سازمان یادگیرنده مطرح شده است. یادگیری عملی شامل کار بر روی مسائل واقعی، تمرکز بر یادگیری حاصل شده، و به کار بستن واقعی راه­حل­ها می­باشد. به نظر روانز، یادگیری بدون عمل اتفاق نمی­افتد و عملی بدون یادگیری وجود ندارد. معادله یادگیری عبارتست از :

یادگیری = آموزش برنامه ریزی شده (به معنی دانش مورد استفاده روزمره ) + پرسش (بینش جدید نسبت به آنچه که تاکنون دانسته نشده است)، و یا به صورت خلاصه Q+P=L :

در تقسیم بندی مارکوارت­، یادگیری انطباقی چه از نوع تک­حلقه­ای و چه دوحلقه­ای بیشتر انفعالی است و برای غلبه بر مسأله به کار می رود، در حالی که دو نوع یادگیری پیش ­بینی­کننده و ثانویه بیشتر مولّد[۴۷] و خلّاقه[۴۸] هستند. دید کنونی به سازمان­ها براساس یادگیری تطبیقی است که درحقیقت همان »الگو برداری[۴۹]« است. سینگ[۵۰] می گوید»: تطبیق در واقع اولین مرحله است که شرکت­ها را وادار می­ کند روی مولّد و یا یادگیری دوحلقه­ای[۵۱] تمرکز کنند.«

یادگیری مولّد روی آزمایشات مداوم که سازمان­ها برای تعریف و حل مشکلات خود دارند و بازخورد آن­ها، تأکید می­ کند. از نظر سینگ، یادگیری مولّد همان برآورده کردن نیازها، تفکّر سیستمی، دید مشارکتی، یادگیری گروهی و تنش خلاق بین واقعیت موجود و دیدگاه جاری است .

یادگیری سازمانی برخلاف یادگیری تطبیقی به روش­های جدید بر ای نگاه­کردن به دنیا نیازمند است .در واقع یادگیری تطبیقی بر حل مشکلات حاضر بدون توجه به مقتضیات رفتارهای یادگیری کنونی تکیه دارد. سازمان­های تطبیقی روی پیشرفت­های تصاعدی تکیه دارند. آن­ها به حیات بنیادی که نشان­دهنده راه­های انجام است توجه نمی­کنند. تفاوت لازم آن است که بین تطابقی­بودن و قابلیت تطبیق داشتن تفاوت قائل شویم. برای حفظ تطبیق، سازمان­ها باید خود را مورد آزمایش و طرّاحی مجدد قرار دهد.

هوبرگ[۵۲] می­گوید: عمل کردن مطابق با این وضعیت، مؤثر است. حتی برای حفظ سازمان در مقابل تغییرات سریع و محیط­های غیرقابل پیش ­بینی، وی با استدلال بیان می­ کند که پیامدهای احتمالی و یا مورد انتظار یک سری آزمایشات مستمر این است که سازمان­ها یاد بگیرند چگونه در مقابل طرح­های متفاوت خود را حفظ کرده و انعطاف­پذیر باشند.

سطوح یادگیری سازمانی

برخی سازمان­ها ممکن است در دستیابی به یادگیری مؤثر در بعضی سطوح نسبت به سطوح دیگر بهتر عمل کنند. به طور کلی یادگیری سازمانی در چهار سطح رخ می­دهد: یادگیری فردی ( مبتنی بر نقش)، یادگیری گروهی یا تیمی، یادگیری فرا-بخشی[۵۳] و یادگیری سازمانی .

یادگیری فردی

این امر همیشه مورد توجه بوده است که کارکنان نیاز به یادگیری فردی دارند. ممکن است برای یک فرد لازم باشد مهارت جدیدی کسب کند یا فرآیندهای جدیدی را درک نماید. بسیاری از سازمان­ها برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی و شکوفایی فردی، به خوبی مجهز شده ­اند؛ چرا که این پاسخگویی از طریق آموزش­های سنتی و مربی­محوری یا با بهره گرفتن از روش­های چندرسانه­ای و یا آموزش­های آزاد و از راه دور صورت می­گیرد. یادگیری فردی مورد نیاز است زیرا افراد، واحدهای تشکیل­دهنده سازمان هستند و یا همان­طور که پیترسنگه بیان داشته یادگیری سازمانی تنها از طریق یادگیری فردی روی می­دهد. عواملی که می­توانند در یادگیری فردی سازمان اثر داشته باشند شامل:

• مشارکت فردی وگروهی برای یادگیری ؛
• تمرکز فرد روی یادگیری (یادگیری باید کاربرد سریع در شغل داشته باشد) ؛
• تکنیک­های آسان­کننده یادگیری ؛
• برنامه توسعه فردی ( افراد می­دانند که استخدام­کننده­ها نمی­توانند استخدام در تمام مدت عمر را تضمین کنند ولی می­توانند به آن­ها کمک کنند که به قابلیت استخدام در تمام عمر دست یابند. باید نوعی همکاری و مشارکت بین سازمان و استخدام­شونده باشد که به پیشرفت شغل در بلندمدت به او کمک کند) ؛
• فرصت­های قابل دسترس برای پیشرفت حرفه­ای ؛
• ارتباط یادگیری فردی به یادگیری سازمانی به روش ساختاری و روشن .

یادگیری تیمی و گروهی

در حالی که ممکن است کارکنان به عنوان افراد، نیازهای یادگیری فردی داشته باشند، ولی به عنوان عضو گروه کاری نیاز به یادگیری تیمی دارند. یادگیری تیمی به این معنی می­باشد که تیم­های کاری باید قادر به فکرکردن و به وجود آوردن یادگیری باشند. آن­ها باید یاد بگیرند چگونه به یادگیری بهتری دست یابند. یک سیستم موفق یادگیری تیمی تضمین می­ کند که تیم تجربیات خود را با دیگر گروه­ها در سازمان تقسیم می­ کند. یادگیری تیمی بسیار کامل­تر اتفاق می­افتد اگر تیم­ها برای یادگیری و مشارکت در سازمان تشویق شوند.

یادگیری فرابخشی

سطح سوم یادگیری، مجموع نیازهای پیچیده یادگیری در سطح بخش­ها یا واحدها است. پیشرفت در فن­آوری اطلاعات به دلیل افزایش شدید ذخیره­سازی، پردازش و امکان بازیابی اطلاعات، گروه­ها و واحدها را به هم نزدیک کرده است. یادگیری برای کار کردن با هم، درک همدیگر و کار کردن در چهارچوب یک دورنمای مشترک در واحدهای مختلف سازمان توسط یک گروه، سطح مهمی از یادگیری برای بسیاری از سازمان­ها است.

یادگیری سازمانی

در سطح سازمانی، می­توان یک مدل چهار سطحی را در جهت توسعه سطوح بالاتر دانش و مهارت ارائه کرد:

سطح ۱) یادگیری حقایق، دانش، فرآیندها و رویدادها. تقاضا برای شناخت موقعیت­هایی که تغییرات جزئی هستند.

سطح ۲) یادگیری مهارت­ های شغلی جدید که قابل انتقال به سایر موقعیت­ها هستند. تقاضا برای موقعیت­های جدید جایی که پاسخگویی به تغییر نیاز است.

سطح ۳) یادگیری برای تطبیق. درخواست موقعیت­های پویا و درس گرفتن از موفّقیت­ها و شکست­ها که یک روش یادگیری محسوب می­ شود.

سطح ۴) یادگیری برای یادگرفتن. این نوع یادگیری مربوط به خلاقیت، نوآوری و طرّاحی آینده است. در این سطح، فرضیه ­ها چالش برانگیز می­شوند و دانش تدوین می­ شود.

به علاوه، این مدل (یا انطباق با آن) می ­تواند در سه سطح به کار رود – برای یادگیری افراد، تیم­ها و سازمان­ها. سازمان­هایی که به سطح چهارم یادگیری می­رسند نه تنها سازمان بلکه صنعت را نیز متحول می­ کنند(اسکایرم[۵۴]، ۲۰۰۳،۵).

مدل­های سازمانی به عنوان یک سیستم یادگیری

دو مدل سازمانی به عنوان سیستم یادگیری در اینجا تشریح می­ شود: اول مدل جهت­یابی آموزشی که دارای ارزش و عملکردی می­باشد که در جایگاه مخصوص یادگیری قابل بررسی است. این مدل، الگوهایی را تشکیل می­دهد که تعریف سبک یادگیری سازمانی را ارائه و به عنوان فاکتورهای توصیفی به کمک ما می­شتابند. دوم مدل تسهیلاتی یادگیری شامل ساختار و فرآیندهایی می­باشند که سادگی و سختی یادگیری را نشان داده و مقدار یادگیری مؤثر را مشخص می­سازد .

هفت جهت­یابی آموزشی و ده عامل تسهیلاتی برای یادگیری به شرح زیر توصیف می­ شود:

هفت جهت یابی آموزش عبارتند از:

• منابع دانش : درونی و بیرونی- پیشرفت علوم درونی در مقایسه با پیشرفت علوم خارجی ؛
• تمرکز روی فرایند و محصولات :چطور و چگونه؟ تأکید بر هماهنگی علوم در رابطه با خدمات و محصولات از طریق پیشرفت خدمات و محصولات سازمان ؛
• روش مستندسازی: فردی یا گروهی – دانش گاهی فردی و گاهی گروهی کسب می­ شود ؛
• روش­های گسترده : رسمی یا غیررسمی – روش­های آموزشی رسمی در مقابل روش­های غیررسمی؛
• تمرکز یادگیری : افزایشی یا انتقالی- آموزش­های صحیح یا افزایشی در برابر آموزش­های انتقالی ؛
• تمرکز ارزش زنجیره­ای: طرّاح یا اجراکننده – تأکید بر سرمایه ­گذاری در فعالیت­های مهندسی، طرّاحی و تولیدی در مقابل فعالیت­های فروش و خدمات؛
• تمرکز پیشرفت مهارت: فردی یا گروهی – پیشرفت مهارت­ های افراد در مقابل مهارت­ های گروه­ها و تیم­ها.

برنامه ­های یادگیری در سازمان­ها

کارمندان و مدیران امروز با کار هماهنگی لازم را ندارند. آن­ها بایستی کارهای زیادی انجام دهند در حالی که وقت کمی دارند. زمان کار کم شده است و حجم کاری در حال افزایش است. خدمات و محصولات درحال فزونی است، بازارها در حال جهانی­شدن و فن­آوری در حال تغییرات اساسی می­باشد. فشار جهت تولید، بسیار بالا و کنترل­نشدنی است. با توجه به این مسائل، سرعت بالا امری ضروری است و آموزش تبدیل به یک موضوع با اهمیت شده است. به علت سطح عملکرد و پیشرفت سریع در دنیای امروز، یادگیری مورد نیاز سازمان­ها می­باشد. هر چند که در بیشتر سازمان­ها هیچ مسیری برای آن مشخص نشده است.

برای نشان­دادن قابل رویت­بودن آموزش، مجریان بایستی زمینه ­های یادگیری را ایجاد کنند مانند رویدادهایی که اهداف اولیه در جهت یادگیری را به همراه دارد. اگر به گذشته برگردیم می­توان مشاهده کرد که حتی در روم باستان محلی بر ای گردهمایی شهرنشینان وجود داشت تا در مورد مسائل مهم روز با یکدیگر بحث و گفتگو کنند. این خود زمینه­ای برای آموزش و یادگیری بود.

برنامه ­های یادگیری می­توانند شکل­های دیگری هم داشته باشند که شامل این موارد است :

• سیستم­های رسیدگی که در واقع بسیاری از فرآیندهای چند عملکردی را بررسی می­ کند؛
• سیستم­های تحویلی؛
• پروژه­ های الگوبرداری که بهترین فعالیت­ها در سازمان را بحث و بررسی می­ کند؛ و
• مأموریت­های پژوهشی که کار کنان سرتاسر دنیا را با یکدیگر تا حدودی هماهنگ می­سازد تا مهارت­ های شناختی و عملکرد خود را بهتر بشناسند.

در مراحل پیشرفته­تر یادگیری، مجریان بایستی از جهت­یابی عملکرد که نتایج همه مسائل را در برمی­گیرد به اجرایی برسند که توازنی بین اجرا و اهداف آموزشی ایجاد کنند.بر طبق نظر متخصصان، هنگامی که مردم خودشان را در یک چنین شرایطی مثل کلاس درس یا محل کار مشاهده می­ کنند به طور طبیعی شروع به جهت­یابی می­نمایند. عده­ای ابتدا روی اجرا تکیه می­ کنند، هدف آنان به دست آوردن ارزیابی کارها و اجرای مناسب کارها مانند همتایان می­باشد. برخی افراد ابتدا به آموزش تکیه می­ کنند و هدف آنان افزایش صلاحیت­ها و مهارت­هایشان و سپس پیشرفت در کارشان می­باشد( ریچارد[۵۵]،.۲۰۰۲).

همان­طور که معلمان برای محیط کلاس­هایشان مسئول هستند، رهبران نیز بایستی نسبت به سازمان خود مسئول باشند. برای رسیدن به هر نوع موفّقیت چه طولانی­مدت و چه کوتاه­مدت آن­ها بایستی به همه چیز توجه کافی داشته باشند، نه فقط به نتیجه. جهت­یابی عملکرد، لازم و حیاتی است مگر اینکه کارمندان تنها به جهت کار، کار را انجام دهند. اما تأثیر آن می ­تواند زمانی که همگی برای جهت­یابی آموزشی فعالیت می­ کند، قابل تشخیص باشد.

آنچه که مدیران سازمان­های یادگیرنده در جهت یادگیری بایستی مد نظر داشته باشند اینست که:

• تبادل تئوری و عمل را تسهیل سازند،
• قابلیت انتقال یادگیری را تقویت کنند،
• تمرین مهارت­ هایی که نیاز به برقراری ارتباط دارند،
• رویکردهای اکتشافی، تجربی و حل مشکل را ترغیب کنند، و
• اجرای پروژه­ های مبتنی بر کار را به طور عملی ممکن سازند(پیرن و مالرونی، ۱۳۸۱).

سازمان یادگیرنده

مفهوم سازمان یادگیرنده[۵۶] چندین سال پیش پایه ریزی شد، اما با انتشار اولین کتاب پیتر سنگه – اسلوب پنجم، هنر و مهارت سازمان یادگیرنده شهرت بیشتری به دست آورد. در شرایط کلی، سازمان یادگیرنده می تواند این گونه توصیف شود: سازمانی که آینده خودش را جستجو می کند، سازمانی که یادگیری را یک فرایند خلاق و جاری برای اعضایش در نظر می گیرد و سازمانی که پیشرفت، تغییرات و تحولاتش در جهت پاسخ به نیازها و خواسته­ های افراد درون سازمان و بیرون سازمان می باشد .

سنگه[۵۷](۱۹۹۰) سازمان یادگیرنده را اینگونه تعریف می کند:«سازمانی که در آن لازم نیست یادگیری را فرا بگیرید، بدین علت که یادگیری خود به خود به بافت سازمان تزریق می شود. سازمان یادگیرنده گروهی از افراد هستند که بطور مداوم ظرفیت خود را برای آنچه که می خواهند خلق کنند افزایش می­ دهند .سازمانی با فلسفه وجود ی دیرینه برای پیش بینی و عکس العمل نسبت به تغییرات، پیچیدگی ها و موارد نامعلوم».

به نظر داجسون[۵۸] (۱۹۹۳) سازمان یادگیرنده سازمانی است که با ایجاد ساختارها و استراتژی­ها به ارتقای یادگیری سازمانی کمک می کند. همچنین سازمان یادگیرنده سازمانی است که یادگیری اعضایش و دگرگونی های مداوم و درو نی اش را آسان نماید. گاروین[۵۹](۱۹۹۳) معتقد است سازمان یادگیرنده سازمانی است که دارای توانایی ایجاد، کسب و انتقال دانش است و رفتار خودش را طوری تعدیل می کند که منعکس کننده دانش ودیدگاه های جدید باشد. مارکوارت(۱۹۹۶) در کتاب ارزنده خود تحت عنوان « ساخت سازمان یادگیرنده»، تعریف نسبتاً جامعی ارائه کرده است : «در تعریف سیستماتیک، سازمان یادگیرنده سازمانی است که با قدرت و به صورت جمعی یاد می­گیرد و دائماً خودش را به نحوی تغییر می­دهد که بتواند با هدف موفّقیت مجموعه سازمانی به نحو مطلوب­تری اطلاعات را جمع آوری، مدیریت و استفاده کند».

سازمان یادگیرنده پاسخی به محیط پویا و متغیر امروز است. فلسفه وجودی چنین سازمان­هایی این است در موقعیت هایی که تغییر و تحولات محیطی سریع می­باشد، سازمان­هایی که از انعطاف پذیری و انطباق پذیری بیشتری برخوردار باشند درعرصه رقابت از دیگران برتری خواهند جست، بنابراین برای مواجه شدن با چنین موقعیت­هایی سازمان ها نیاز به این درک دارند که چگونه از تعهد و صلاحیت­های افراد برای یادگیری در همه سطوح سازمان بهره برداری کنند .

تمامی افراد سازمان دارای استعداد یادگیری می­باشند اما سا ختارهای سازمانی منجر به تفکّر و تعهد در افراد می شوند. سازمان هایی که بطور مستمر توانایی و ظرفیت خود را توسعه می­ دهند برای خلق آینده مستلزم انتقال فکر و اندیشه در بین اعضای سازمان می باشند.

از دیدگاه پیتر سنگه یادگیری، افراد را برای خلاقیت توانا می سازد بنابراین برای سازمان یادگیرنده پایداری و بقاء در صحنه کافی نیست، یادگیری پایدار یا آنچه که یادگیری انعطاف­پذیر نامیده می­ شود نیز مهم و ضروری می باشد. همانطور که در فصل اول اشاره شد، در سازمان­ها، یادگیری انطباق­پذیر باید همراه یادگیری مولّد باشد. یادگیری مولّد یادگیری است که توانایی افراد را برای خلق پدیده های نو بسط و گسترش می دهد(اسمیت، ۲۰۰۴، ۴). سازمان یادگیرنده حلقه مکمل انواع یادگیری فردی،گروهی، میان گروهی و سازمانی است.

سنگه معتقد است که یادگیری فردی، یادگیری سازمانی را تضمین نمی کند، اما بدو ن آن هیچگونه یادگیری سازمانی به وقوع نمی پیوندد . بروز تغییر از توجه بهینه به سوی یادگیری فردی برای دستیابی به رشدی وسیع تر که در مفهوم سازمان یادگیرنده مطرح می شود هنگامی اتفّاق می افتد که چهار فعالیت ذیل انجام پذیرد:

– یادگیری بایستی محور فرایند مدیریت باشد، نه اینکه آن را به عنوان فعالیتی جانبی و مرتبط با فرایند مدیریت که غالباً هم اتفاق می افتد، بپذیریم.

– فرآیندها و شیوه­ هایی که برای تشویق یادگیری از فرایند مدیریت و در چارچوب آن لازمند، بایستی توسط خود مدیران رهبری شوند . آنها بایستی در این کار پیشقدم شوند زیرا درگیری مستقیم آنها در فعالیت­های طبیعی کار است که تشخیص فرصت ها و نیازهای یادگیری را تسهیل می نماید و از این طریق است که می توانند به شکل مؤثرتری مدیریت نمایند. همچنین مدیران باید طلایه دار تعیین و تشخیص آن دسته از فرآیندهای رشد و توسعه رسمی مدی ریتی باشند، که ممکن است تأثیر بیشتری در کسب به دانش و مهارت های لازم داشته باشند که نمی توان از طریق اقدامات شغلی فعلی به آنها دست یافت.

– یادگیری را بایستی فرآیندی مستمر تلقی نمود، نه مجموعه ­ای تصنعی از تجارب خاص.

– این مدیران هستند که بایستی در پذیرش خط مشی­های لازم برای بررسی جامعیت فعالیت­های مدیریتی که بین خود مدیران، زیردستان و همکارانشان مشترک است، پیشقدم شوند تا از این طریق بتوانند حداقل بهینه سازی و در بسیاری از موارد، دیدگاهی درباره یک آینده دگرگون شده را ارائه کنند( مامفورد،۱۳۸۱، ۲۵۱).

سازمان یادگیرنده یادگیری را نه یک تفنن، بلکه یک ضرورت و نه یک شرط موفّقیت، بلکه یک نیاز بقاء می­داند. در چنین سازمانی، یادگیری دغدغه همگانی و همیشگی است و شعار آن تواضع در یادگیری و سخاوت در آموزش می باشد(قهرمانی، ۱۳۸۳).

کارکنان و اعضای سازمان مسأله ها را حل می کنند و این نشان دهنده آن است که آنها برای تأمین نیازهای مشتری آنچه را که در توان دارند در راه­ها و مسیرهای منحصر به فرد بکار می برند و بدین­گونه سازمان از طریق شناسایی نیازهای جدید و تأمین آنها (که گاهی مستلزم بررسی نظرات و کسب اطلاعات جدید است) می کوشد به میزان ارزش ها بیفزاید. هنگامی که محصولات قابل لمس تولید و ارائه شوند باز هم عقیده ها و اطلاعات جدید می توانند مزایای رقابتی به بار آورند زیرا با توجه به تغییراتی که در محیط رخ می دهد این محصولات تغییر می یابند و می توانند نیازهای جدید را تأمین نماید(دفت، ۱۳۸۰، ۹۹۶).

آنچه در مورد سازمان های یادگیرنده گفته شد نشان می دهد که این سازمان ها:

• با محیط خارجی منطبق هستند؛
• به طور مداوم توانایی شان را برای تغییر/ انطباق افزایش می دهند؛
• یادگیری گروهی و فردی را توسعه می دهند؛
• از نتایج یادگیری برای دستیابی به نتایج بهتر استفاده می کنند و….

مدل های سازمانی تبدیل شدن به سازمان یادگیرنده

در طی دوره صنعتی، در واکنش به محیط پیچیده، پویا و فن آوری، سازمان هایی که تغییرات بارز و مشخصی داشتند، پیچیده تر شدند، اما در همان زمان قابل انعطاف تر هم شدند. تحول و تکمیل مدل های سازمانی، در طی این دوره حرکتی آرام داشت .گروهی از نویسندگان از جمله مک گیل[۶۰] تحول مدل­های سازمانی را به عنوان تحول روش هایی به سمت تغییر و چگونگی مشارکت و همکاری و یادگیری مورد توجه قرار دادند. بعدها به تحول مدل­های سازمانی از طریق رهیافت­های تغییر و یادگیری عمیق­تر نگریسته شد.

اولین مدل:

دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰، زمانی که در جهان غرب پیشرفت و ترقی اقتصادی بطور نسبی ثابت و یکنواخت و تا حدی قابل پیش بینی بود، قدیمی ترین مدل های سازمانی حاکم بودند . مک­گیل(۱۹۹۳) این مدل سازمانی را «سازمان آگاه[۶۱]» نامید و بر این اعتقاد بود که تنها یک راه برای انجام کارها وجود دارد و این بهترین راه، همان آگاهی یا شناخت بود. چنین سازمان­هایی اغلب به عنوان سازمان­های دیوان سالار یا تیلوری شناخته می شدند. ویژگی­های بارز چنین سازمان­هایی این بود که از اهمیت استاندارد بالا و قانونی، ر ویه ها و قوانین و مقررات برخوردار بودند. مسئولیت و وظیفه اصلی مدیر، کنترل رفتار کارکنان در اجرای قوانین بود. سازمان های آگاه تنها در واکنش به تحولات در محیط شان تغییرمی­یافتند و این تغییرات محصول یادگیری نبود.

مک گیل در سال ۱۹۹۳ اولین مدل سازمانی را بدو ن توجه به یادگیری به علت سطح بالای کنترل، انطباق اجرایی، رفتارهای عادی و جلوگیری از ریسک در سازمان مورد توجه قرار داد. این سازمان­ها می توانستند به اندازه ای موفّق باشند که محیط حرفه ای بطور نسبی ثابت بماند، یعنی تا حدی می توانستند موفّق باشند که به یادگیری نیازی نداشته باشند.

رودن[۶۲] (۲۰۰۱) برنامه تغییر راهبردی را به این مدل افزود، آنچه که تنها بر مدیریت برتر تمرکز داشت.اقدام مهم اجرایی، تهیه برنامه ­های مناسب برای تغییر راهبردی بود. در حالیکه ثابت شد که این برنامه­ها در واقع طراحی می شوند اما اجراء نمی شوند.

دومین مدل:

در مدل بعد، اجرا روی مدلی متمرکز بود که در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ پدیدار و اقدامی برای غلبه بر محدودیت های برنامه اختصاص یافته قبلی صورت گرفت. نهایتاً مشخص شد که ارائه برنامه ­های عظیم کافی نبود بنابراین دومین مد ل در اجراء، تمرکز بیشتری به خود گرفت. مدیران میانی اکنون فرایند برنامه ریزی راهبردی و ارتباط وسیع­تر در رابطه با مسیر راهبردی را بر عهده داشتند. در این مدل هنوز به پیچیدگی نتایج و تأثیر ابتکارات روی تغییر توجه کمی می شد. ظرفیت و توان یادگیری محدود بود، چون تغییر این چنینی غیرقابل پیش بینی بود. همانطور که مک گیل به آن اشاره کرده است تغییر تنها زمانی که با ارزش­های درونی سازگار بود مورد توجه قرار می گرفت.

سومین مدل

در مرحله بعد، از اواخر دهه ۱۹۸۰، تعهد کارکنان بیشتر بر مبنای تشویق و ترغیب بود. همچنین نیاز به اصلاحات پیوسته برای مدیران و اطرافیان به علت تسریع در تغییر شفاف­تر شد. در این دوره علاوه بر تأکید روی برنامه ریزی و اجراء، ایجاد آمادگی برای تغییر در سازمان نیز مشخص تر شد. تغییر و یادگیری در حداکثر گستره خود ظاهر شد و بهبود کیفیت یک موضوع مهم تلقی گردید. راه حل­های بهتر در تمامی سطوح از طریق برنامه ­های گسترده سازمانی مورد تحقیق و بررسی قرار گرفت. در هرحال، برنامه­ها گاهی دچار تضاد در اهداف متقاطع شده و فقدان یکپارچگی مناسب در اهداف شکل می­گرفت. «یک راه حل موقت» می­توانست به علت تغییرات برنامه­ها، مشکلات زیادی را به دنبال داشته باشد.

چهارمین مدل :

هر تفسیر در مورد تلاش های راهبردی تغییر از مسائلی نشأت می گیرد که در تفسیر قبلی بوجود آمده­اند. مدل سازمانی جدید برای جبران محدودیت­های تفسیرهای اولیه – سازمان یادگیرنده- ایجاد شده اند. عبارت « سازمان یادگیرنده» به یک حرکت بسیار برجسته در رشد و گسترش سازمان اشاره دارد که سنگه آن را مطرح کرد.

ریشه های تئوری یادگیری سازمانی، پایه و اساسی برای طرح اولیه یک سازمان یادگیرنده می باشد .در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، مفهوم مدیریت کیفیت جامع نقش مهمی را در گسترش رویکردهای یادگیری سازمانی بازی کرد. برداشت یا تصور یک سازمان یادگیرنده، تلاش برای ایجاد محیط کاری مشارکت جویانه­تر و انسانی­تر در یک سازمان مدرن با یک فرهنگ ساختاری می باشد.

این نوع سازمان نوآوری و انعطاف پذیری بیشتری را ایجاد می کند، و نیاز به اجرای موفّقیت­آمیز درمحیط کاری متغیر امروز را ضروری می داند. ما می­توانیم مفهوم یا برداشت سازمان یادگیرنده را بعنوان یک چهارچوب کلی برای سازمانی بدانیم که قادر به استفاده از انرژی مؤثر واقعی تمامی اعضاء می­باشد. استارکی[۶۳](۱۹۹۶)، این برداشت را به عنوا ن تحقیقی برای یک راهبرد در جهت ترویج خود توسعگی فردی در درون یک سازمان خود متحول، معرفی و تشریح می نماید .

مارسیک و واتکینز[۶۴](۱۹۹۹) بر اهمیت ظرفیت گسترده استفاده از یادگیری بعنوان ابزار راهبردی در ایجاد دانش جدید در شکل محصولات، اختراعات ثبت شده، فرآیندها و خدمات و برای استفاده از فن آوری برای تسخیر دانش تأکید داشتند. توانمندی سازمان یادگیرنده در جهت تغییر جنبه­ های مختلف علوم سازمانی و رفتار انسانی به سوی یک سیستم هماهنگ و یکپارچه می باشد. رودن اشاره می کند که ریشه ­های سازمان یادگیرنده در مطالعاتی چون یادگیری سازمانی، رشد و توسعه سازمان، تئوری سازمانی، تئوری سیستم­ها، برنامه ­ریزی و مدیریت راهبردی و اجرای بهبود کیفیت وجود دارد. با این مفهوم بین یادگیری، آموزش، توسعه و عملکرد سازمان و رقابت، ارتباط تنگاتنگی وجود دارد.

بر اساس نظریه مک گیل بزرگترین اختلاف بین یک سازمان یادگیرنده و مقدمات آن، رویکردهای آنها برای تغییر و تحول می باشد. در یک سازمان یادگیرنده، تغییر یک ورودی یا داده است که به سمت یادگیری حرکت می کند. با تغییر در نگرش به عنوان یک فرضیه اثبات شده و با بررسی نتایج هرتجربه، یک سازمان یادگیرنده تضمین می کند که تغییر تجربه اش را افزایش دهد و بنابراین یادگیری را ترویج می دهد.

لهتین مکی[۶۵](۲۰۰۱) در این نقطه نظر سهیم بود که نه تنها تصور کلی یک سازمان یادگیرنده با ایده­های مدیریت تغییر ارتباط دارد، بلکه با مباحثی درباره رهبری اثر بخش نیز همراه است. بیشتر نوشته جات علمی و کتب علمی درباره سازمان­های یادگیرنده، مطالعات موردی شرکت­های تولیدی بخش خصوصی را مورد بررسی قرار داده اند، در صورتی که بخش عمومی و سازمان­های غیرانتفاعی مانند حمل و نقل عمومی، سیاستمداران مسائل بهداشتی، مشاوران و مدارس محلی با تغییرات سریع روبروهستند. هیچ علتی برای این باورها وجود ندارد که مفهوم سازمان یادگیرنده نمی تواند در بخش عمومی و خصوصی اجرا شود.

دود[۶۶](۱۹۹۹) بر این اعتقاد بود که سازمان­های یادگیرنده می­توانند در هر اندازه­ای و شامل هر فعالیتی باشند. سازمان­های یادگیرنده می­توانند شرکت­ها، شرکت های تجاری کوچک، مدارس، بیمارستان­ها، آژانس­های دولتی، سازمان­های غیردولتی یا یک خانواده محسوب شوند. یک سازمان یادگیرنده می تواند مجموعه ای از افرادی باشد که با یکدیگر برای کسب اهداف تلاش می کنند به صورتی که به تنهایی نمی توانند به خوبی از عهده آن برآیند.

استارکی(۱۹۹۶) بیان می کند که کیفیت رهبری، توانایی سازمان را برای یادگیری مشخص می نماید. این جمله قدرت سلسله مراتبی رهبران را به عنوان عاملی بسیار مهم برای یادگیری سازمانی تا زمانی که توانایی­های رهبری توسعه پیدا کند مورد توجه قرار می دهد. سنگه بر اهمیت رهبری نیز تأکید می کند و این که سازمان های یادگیرنده با یک بینش متفاوت همراه هستند . مفهوم سازمان یادگیرنده ظاهراً برای شرکت هایی که در بخش­ها یا بازارهای رقابتی شدید فعالیت می کنند بیشترین جذّابیت را خواهد داشت .

سازمان یادگیرنده نباید به عنوان یک تفکّر آماده برای بهبود تلقی گردد بلکه باید به عنوان یک حد مطلوب برای دستیابی به اهداف ایجاد شود. سازمان یادگیرنده تصویری از اینکه چطور اشیاء می توانند در یک سازمان قرار گیرند ارائه می دهد. سازمان یادگیرنده وضعیتی نیست که باید به دست آید، بلکه یک کار در حال پیشرفت، فعال و پویا محسوب می شود.

سازمان یادگیرنده بهترین روش جدید تلقی نمی شود بلکه یک استعاره جدید برای مشکلا ت سنتی، بررسی راه حل­های عملی برای این مشکلات و بررسی راه حل های عملی برای اینکه چطور سازمان­ها و اعضای آن نیازمندی های منطبق با ضرورت بهبود سازگاری را ایجاد می کنند، را دنبال می کند. به این معنا که راهبردهای حرکت به سمت یک سازمان یادگیرنده ممکن است حتی در یک فرهنگ ملی مشابه نیز بسیار متفاوت باشد.

به طور خلاصه، سازمان یادگیرنده ساختار سازمانی مناسبی برای یک محیط در حال تغییر، خصوصاً به علت ظرفیت و توان پیش بینی تغییر، تلقی می شود. سازمان یادگیرنده روش های جدیدی را برای مدیریت در شرایط نامطمئن و بی نظم اقتصادی ایجاد می نماید که نیاز به کنترل های سریع را در محیط بازار تحمیل می نماید .نقطه شروع در ایجاد یک سازمان یادگیرنده به نظر می رسد زمانی است که یک سازمان شروع به تشخیص و شناسایی نیاز به تغییر می نماید. همچنین سنگه پیشنهاد می کند که در انتخاب روش ها برای اجر ا آزاد باشید و بد ون توجه به اینکه چه تئوری­ها، فرضیات و ابزارهایی بکار گرفته می­شوند، این روش­ها بایستی قابل اجراء باشند. این روش ها باید در فرآیندهای مهم قابل اجراء باشند و باید انرژی بالقوه و مؤثری را برای هدایت به سمت پیشرفت عمده روی نتایج (ابداعات و ظرفیت­های یادگیری) داشته باشند(سنگه،۱۹۹۰، ۱۲).

مدل چرخه یادگیری در سازمان یادگیرنده

مطالعات اخیر نشان می دهد سازمان­هایی که از ساختار سازمان یادگیرنده تبعیت می کنند نسبت به رقباء خود توانایی بیشتری در جهت موفّقیت دارند. یادگیری سازمانی در ۵ مرحله کامل می شود:

مرحله ۱- طرّاحی عملکرد – متمرکز[۶۷]

در مرحله اول، ساختار دانش پایه برای ارائه به اجراء کننده طرّاحی می­ شود. همچنین برای توانا کردن اجراءکننده طرحی ارائه می گردد تا سطح لازم عملکرد در سریع­ترین زمان ممکن و با حداقل حمایت از سایر افراد کسب شود. این طرح در ویژگی­هایی مثل دانش محصور شده، تطبیق با اجرا کنندگان، حداقل ساختارهای حمایتی یادگیری، لایه های سطوح دانش و غیره سهیم می باشد. مرحله اول پیش فرض مرحله پنجم(تسخیر دانش) محسوب می شود.

مرحله۲ – اجراء

در مرحله دوم، بر ای توانایی اجراء، سیستم این گونه طرّاحی می گردد: بر اساس قدرت ذهنی فردی، مهارت­ های اجتماعی، ارائه ساختار اطلاعاتی، دانش و حمایت ازمنابع در زمان لازم برای به حداقل رساندن دانش شغلی اجراءکننده تا در اجرای شغل خود بطور ذاتی و درونی انجام وظیفه نماید.

مرحله۳– یادگیری فردی

در بسیاری موارد، در نتیجه استفاده از سیستم، یادگیری می تواند اجراء یا اجرای تکراری را به همراه داشته باشد. به عنوان مثال، اجراءکننده بعد از دریافت بازخورد پیام­ها در واکنش به عمل نادرست، ممکن است در دانش رفتار سیستم عجین شود. این مورد با رویکرد آموزش سنتی که در آن رویداد یادگیری ساختارمند معمولاً قبل از اجراء واقع می شود، مورد مقایسه قرار می گیرد. در سایر موارد، یادگیری ممکن است در حین کار و دقیقاً قبل از اجراء صورت پذیرد.. به عنوان مثال، زمانی که اجراءکننده، مدل­های یادگیری کوچک و به موقع را برای اجرای یک وظیفه مرور می­ کند، یادگیری ممکن است قبل از اجراء رخ دهد، به ویژه وقتی یادگیری قبلی به علت نتایج نادرست، مورد نیاز باشد.

بررسی­ها نشان می­دهد که یادگیری از زمان انجام کار مؤثرتر می باشد. بسیاری سازمان­ها گزارش کردند که ۸۵ تا ۹۰ درصد دانش شغلی افراد در زمان کار صورت گرفته و فقط ۱۰ تا ۱۵ درصد در آموزش­های رسمی آن دانش را کسب کرده اند. ویژگی خاص این مدل اینست که در شرایط عملی و واقعی شناخته می شود.

مرحله۴- تولید دانش جدید

در دوره اجرای کار، اجراءکننده روش­ها، تکنیک­ها و رویه های جدیدی را توسعه می دهد که جزء دانش پایه محسوب نمی شود (دانش جدیدی ایجاد می گردد).

مرحله۵- تسخیر دانش

از طریق فرآیندهای تسخیر دانش، دانش اضافی از طریق افراد و موضوعات در دوره اجرای کار به دست می­آید که در دانش پایه، ذخیره و تسخیر می­ شود. با برگشت به مرحله اول، این دانش جدید در تمام سازمان در دسترس قرار می­گیرد. وقتی این حلقه کامل شد، یادگیری سازمانی رخ می­دهد(رایبولد[۶۸]، ۱۹۹۴، ۲).

یادگیری سازمانی در مقابل سازمان یادگیرنده

آنگ و جوزف[۶۹](۱۹۹۶) مفهوم یادگیری سازمانی و سازمان یادگیرنده را به صورت پردازش در مقابل «ساختار» عنوان می­ کنند. مک­گیل هیچ تفاوتی را بین این دو قائل نیست، او یادگیری سازمانی را به عنوان توانایی یک سازمان برای کسب آگاهی و درک حاصل از تجربه­ای که در طی دوره­ای از آزمایش­ها، مشاهده­ها، تجزیه وتحلیل­ها به­دست می­آید و میزان تمایل به بر­رسی موفّقیت­ها و شکست­ها می­داند (مارکورات، ۱۹۹۶). یادگیری سازمانی و سازمان یادگیرنده دو مفهوم متفاوتند به این معنی که اولی به فعالیت­های خاصی در داخل سازمان اشاره می­ کند، در حالی که دومی نوعی خاص از سازمان است. مارکورات(۱۹۹۶) این تفاوت را این گونه توضیح می­دهد:

در بحث از سازمان یادگیرنده تمرکز بر چیستی است و سیستم­ها، اصول و ویژگی­های سازمان­هایی را که به عنوان یک هویت جمعی یاد می­گیرند و اقدام به تولید می­ کنند، مورد بررسی قرار می­گیرد. از طرف دیگر، یادگیری سازمانی به چگونگی وقوع یادگیری سازمانی به معنی مهارت ­ها و فرآیندهای ساخت و بهره­ گیری از دانش اشاره دارد. به این معنی که یادگیری سازمانی، تنها یک بعد یا یک عنصر از سازمان یادگیرنده محسوب می­ شود(اسدی ، ۱۳۷۹، ۱).

مفهوم یادگیری سازمانی از نظر زمانی قبل از سازمان یادگیرنده توسعه داده شده است .کار جدی محققین پیرامون یادگیری سازمانی زمینه­ساز شکل­ گیری نظریه سازمان یادگیرنده بوده است. یادگیری سازمانی به طور فزاینده­ای در سازمان­هایی که به افزایش مزیت رقابتی، نوآوری و اثربخشی علاقمندند، مورد توجه ویژه قرار گرفته است که خود نهایتاً منجر به سازمان­های یادگیرنده می­ شود.

ویژگی­های سازمان­های یادگیرنده

در مورد ویژگی­های سازمان­های یادگیرنده نظریات زیادی ارائه شده است. برخی صاحب­نظران سازمان یادگیرنده را با خصوصیات زیر معرفی می­ کنند:

• سازمان­های یادگیرنده بیش از آن که یک نظریه یا یک مدل سازمانی باشند انعکاس­دهنده نوعی تفکّر و بینش در مورد انسان، کار، سازمان و مدیریت است .
• سازمان یادگیرنده دارای چشم­انداز روشن و مورد توافق درباره اختصاص­های آینده رشد و تحول سازمان و کارکنان است .
• در سازمان یادگیرنده؛ اطلاعات در تمامی سطوح سازمانی به طور روان جریان دارد و یادگیری بطور همزمان در چهار سطح فردی،گروهی، میان­گروهی و سازمانی تحقّق می­یابد.
• در سازمان یادگیرنده، الگوهای نوینی برای گسترش دامنه تفکّر رواج می­یابد و فضای کلی آن مشوق و حامی آرمان­طلبی و نوآوری است .
• در سازمان یادگیرنده، کارکنان به طور مستمر قابلیت­های خود را در مسیر تحقّق اهداف مشترک فردی و سازمانی گسترش می­ دهند واعضای آن به خوبی آموخته­اند که چگونه به طور دسته جمعی یاد بگیرند و یاد بدهند.
• در سازمان یادگیرنده، ملاک­های ارزشیابی عملکرد و رشد و ارتقای کارکنان، مستقیماً بر فرآیندهای یاددهی و یادگیری سازمان متکی­اند و چنین فرآیندهایی را تقویت می­ کنند.
• در سازمان یادگیرنده، تمامی کارکنان­، مشتریان ، عوامل محیطی و حتی رقباء به منزله منابع اطلاعاتی ارزشمندی در نظر گرفته می­شوند که می­توان دانش زیادی را از آنان گرفت و با اتکای به این آموزش­ها، فرایند بهبود مستمر سازمان را سامان بخشید.
• در سازمان یادگیرنده، آموخته­ها به سرعت وارد فرآیندهای عملیاتی می­شوند و ارتقای سطح کمی و کیفی عملکردها را موجب می­گردند.
• سازمان یادگیرنده ضروری­ترین، پربازده­ترین و دوراندیشانه­ترین سرمایه ­گذاری­های خود را سرمایه ­گذاری در توسعه منابع انسانی می­داند.
• سازمان یادگیرنده دارای کارکنانی شاد، امیدوار و بلندپرواز است که از عضویت خود در آن سازمان احساس غرور و مباهات می­ کنند (قهرمانی، ۱۳۸۳، ۱۰).

در جایی دیگر مشخصات معمول سازمان یادگیرنده را می­توان در تقویت­ها و تشویق­ها و ممانعت­ها این گونه تشریح کرد:

تقویت­ها و تشویق­ها :

• فعالیت­های خلّاقانه شامل کشف مسأله و اجرای راه­حل ؛
• نقطه­نظرات متفاوت و تداوم پرسش و تحقیق ؛
• برخورد واقعی و پرهیز از برخورد عاطفی ؛
• مسئولیت­ پذیری در برابر اشتباهات و تقصیر را به گردن دیگران نیانداختن ؛
• تجربه، نوآوری و ریسک­پذیری ؛
• اختیار­دادن به کارکنان ؛
• یادگیری رقابتی .

ممانعت از:

• برخوردهای خصمانه ؛
• برخوردهای عاطفی .

بطور خلاصه افراد در یک سازمان یادگیرنده ایده­آل بطور جدی و خلاقانه می­اندیشند، عواملی که در درک یک موقعیت دخالت دارند را بررسی می­ کنند و نسبت به نقطه­نظرات یکدیگر حساس هستند( لارنس،۱۹۹۸ ،۲).

یکی دیگر از صاحب­نظران یادگیری سازمانی بنام گارت[۷۰](۱۹۹۰) برای ساز مان­های یادگیرنده سه ویژگی زیر را ذکر کرده است:

• کارکنان را در تمام سطوح تشویق می­ کنند تا به طور منظم و جدی از محیط کار خود بیاموزند؛
• در سازمان برای شناخت و یادگیری و حرکت و ادامه آن وضعیتی به­وجود می­آورند که لازم و ضروری است .
• به یادگیری بها و ارزش می­ دهند و شرایطی ایجاد می­ کنند تا حالت خود انتقالی به طور مداوم ادامه یابد (ایران­نژاد ، ۱۳۷۸،۲۲).

برخی مشاهدات و بررسی­ها، چهار عامل عمده را در مورد خصوصیات سازمان های یادگیرنده مشخص می کند:

فرهنگ یادگیری: یک جو سازمانی که یادگیری را پرورش می دهد. این شباهت زیادی با دیگر ویژگی های دخیل در نوآوری دارد. در فرهنگ یادگیری ارزش گذاری افراد، تعهد به یادگیری و توسعه فردی، جهت گیری خارجی، فضای باز و قابل اعتماد، و ….مورد توجه قرار می گیرد.

فرآیندها: فرآیندهایی که نوآوری را از طریق موانع تشویق می کند. این فرآیندها، فرآیندهای زیر ساخت توسعه هستند که بر فرآیندهای عملیاتی تحمیل می شوند. فرآیندهای کلیدی مدیریت عبارتند از برنامه ­ریزی استراتژیک، تجزیه و تحلیل رقباء، اطلاعات و دانش مدیریت، برنامه ریزی قابلیت­ها، تیم و توسعه سازمان و سیستم های پاداش.

ابزارها و تکنیک­ها: روش­هایی هستند که به یادگیری فردی و گروهی کمک می کند، از قبیل خلاقیت و تکنیک های حل مسأله، درک موقعیت ها و مشاهده پی آمدها.

مهارت ها و انگیزش: برای یادگیری و انطباق(اسکایرم، ۲۰۰۳،۵).

بخش دوم: بهره­وری نیروی انسانی

 

تاریخچه بهره وری

با توجه به خواسته ها و آرزوهای نامحدود انسان از یک طرف و از طرف دیگر محدود بودن توان و قدرت، امکانات، ابزار و زمان حیاتش، اندیشه استفاده مؤثر از منابع با زندگی او گره می خورد. تاریخ حیات بشر مملو از تلاشهایی است که حاکی از دست و پنجه نرم کردن با محدودیت منابع و گام برداشتن وی به سوی اهداف و آرزوهایش می باشد(رضایی و ساعت­چی، ۱۳۸۷، ۱۳۱).

رضایی لیلا و ساعتچی محمود(۱۳۸۷)، رابطه بین نگرش به عوامل انسانی موثر در بهره­وری و سبک رهبری سرپرستان با تعهد سازمانی در کارکنان کارخانجات مخابراتی ایران، دانش و پژوهش در روانشناسی، دنشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان، شماره سی و هفتم، صص ۱۲۹- ۱۴۶٫

به تدریج بر توان بشر افزوده شد و هر چه بیشتر بر طبیعت چیره گردید. کشاورزی و دامپروری به روش های ابتدایی کم کم جای خود را به فن آوری نوین داد و با مرور زمان بهره وری تولید افزایش یافت. در دوران گذشته به علت تعداد کم جمعیت کره زمین از یک سو و محدود بودن سطح توقعات و خواسته های بشر از دیگر سو، استفاده بهینه از منابع به صورت اساسی مطرح نبود و منابع طبیعی بدون این که مورد تهدید و خطر نابودی قرار گیرند استفاده می شدند. در عصر حاضر که جمعیت دنیا با رشد فزاینده ای مواجه است و مصرف منابع طبیعی رشد غول آسایی داشته است، محدودیت منابع و استفاده مؤثر از آنها هم مورد توجه روزافزون قرار گرفته است. با آغاز قرن بیستم و پیدایش تفکر مدیریت علمی، مفهوم کارآیی اقتصادی، کاهش هزینه، کاهش زمان، افزایش تولید و بالا بردن سرعت آن به صورت نظام مند و علمی مورد توجه قرار گفت، ابزارهای جدید برنامه ریزی و کنترل توسعه یافتند و استفاده از ریاضیات و سایر علوم تجربی در برنامه ریزی مورد توجه قرار گرفت. فنون کارسنجی و زمانسنجی توسعه داده شده و حرکات فیزیکی انسان در محیط کار، حمل و نقل و حرکت اشیاء در محیط کار به منظور افزایش بازده و کارآیی مورد مطالعه واقع شد.

از اوایل دهه ۱۹۶۰ به موضوع انسان توجه بیشتری شده و علاوه بر حرکات فیزیکی او در محیط کار، با مسائل روحی و روانی، نگرش شخص به کار و زندگی و همچنین رفتار او با همکاران و مدیران مورد بررسی قرار گرفت و فنون انسان محور ارتقای بهره وری توسعه یافت. از سوی دیگر موفقیت هایی که ژاپنی ها در توسعه صنعت کسب نمودند، موجب تقویت نگرش انسان محوری در مدیریت شد و مفاهیم و فنونی نظیر سیستم پیشنهادات. کیفیت نیروی کار و حلقه های کنترل کیفیت و … به وجود آمدند(ناظم و رحمتی، ۱۳۸۷، ۵۴).

ناظم فتاح و رحمتی زهرا(۱۳۸۷)، تدوین الکوی ریاضی برای بهره­وری کارکنان اداره آموزش و پرورش براساس سبک تفکر مدیران و جو سازمانی، اندیشه و رفتار، دوره ۲، شماره۷، صص ۵۳ – ۶۸٫

در اوایل قرن بیستم یک آمریکایی بنام فردریک تیلور راه حل بی سابقه ای در مورد مدیریت ارائه کرد. پینشهادهای او بر اساس تجربه هایی که در مدیریت و مشاوره کسب کرده بود. عنوان شد و اهم آن از این قرار است:

• روش انجام کار باید بر اساس مطالعه تعیین شود، نه قضاوت تجربی کارگران
• معیارهای تعیین اجزای تشکیل دهنده روزکاری، باید با مطالعات علمی تعیین شود.
• انتخاب و آموزش کارگران باید با شناخت و مطالعه علمی همراه باشد.

با شناخته شدن کارهای تیلور که برخورد سیستماتیک و علمی را در مدیریت رواج داد، روش های متعددی جهت استفاده بهتر از ماشین آلات و نیروی انسانی ابداع شد. تمامی این شیوه ها تکیه بر بازده اقتصادی و کارآیی در سازمانهای تولیدی داشتند. در حقیقت کارکنان در محیط کاری از نظر شرایط کار و نحوه کار با ماشین آلات زیر ذره بین گذاشته شده و جزئیات حرکاتشان مورد مطالعه قرار می گرفت. در خلال این آزمایشها متوجه شدند که کارکنان رفتار پیچیده ای دارند. در نتیجه روانشناسان، جامعه شناسان و دیگر دانشمندان علوم اجتماعی شروع به مطالعه رفتار انسان در محیط کار نمودند. به علاوه از دیگر سو، اقتصاددانان ریاضی دانان و متخصصین رایانه نیز در زمینه ارائه روش های تحلیلی برای حل مسائل مدیریت شروع به فعالیت نمودند(آبدلاتی[۷۱]، ۲۰۰۴).

در دهه ۱۹۷۰ دو تغییر کلی در روند حرکت بهره وری بوجود آمد. اول اینکه روش های ارتقای و کارآیی از کارگاههای صنعتی به سیستم های خدماتی راه پیدا کرد و در نتیجه بهره وری و کارآیی از کارگاههای صنعتی به سیستم های خدماتی راه پیدا کرد و در نتیجه بهره وری در این سیستم ها نیز اهمیت یافت. دومین مورد توجه به ترکیب، یکپارچه سازی و انسجام نیروها و دیگر اجزای سیستم بود. تا آن زمان تمام شیوه های ارتقای بهره وری به دنبال تجزیه کردن اجزای سیستم ها (انسان، ماشین، مواد) و مطالعه جزئیات ارتباط و مراوده بین اجزاء برای طراحی هایی با کارآیی بالاتر بود. اما کم کم صنایع و شرکتهای آمریکایی متوجه ضعف عده توجه به یکپارچگی در مسائلی نظیر بازاریابی، سیاست های مالی و استراتژی کمپانی در کنار مسائل عملیاتی کارگاه ها شدند(سینکوتا[۷۲]، ۲۰۰۵).

از طرف دیگر ژاپن نیز برای مقابله با تغییرات متعدد داخلی و خارجی که اقتصاد آن کشور را شدیداً دگرگون ساخته بود و در جهت دستیابی به اقتصادی سالم و با ثبات بر روی فعالیت های بهبود بهره وری تأکید فراوان نمود. اولین کنفرانس همکاری و ارتباطات بهره وری در تاریخ ۲۱ مه ۱۹۵۵ با شرکت نمایندگانی از دولت، کارگران و مدیران تشکیل شد. در این اجلاس سه اصل راهنما که خلاصه ای از درک و شناخت افراد شرکت کننده در کنفرانس از ماهیت اهداف حرکت بهره وری بود. مورد تصویب قرارگرفت. این سه اصل عبارتند از:

بهبود بهره وری موجب افزایش اشتغال می شود، اما طی دوره انتقال و تا پیش از آن که اثرات کامل بهبود بهره وری آشکار شود. برای به حداقل رساندن تنش هایی که به طور موقت وجود خواهد داشت و ممکن است اقتصاد ملی را دچار مشکل کند. لازم است مدیریت و کارگران یا دولت و مردم با همکاری با یکدیگر اقدامات مناسبی به عمل آورند. این اقدمات می تواند شامل انتقال کارگران مازاد به مناطقی که نیاز به نیروی کار اضافی دارند. به منظور جلوگیری از عدم اشغال باشد. هنگام ایجاد و توسعه موازین متقن و قطعی برای افزایش بهره وری، لازم است مدیریت و کارگران تحت شرایطی که برای مؤسسه صنعتی مربوط، مناسب باشد، در بحث و اتخاذ این گونه موازین با یکدیگر همکاری داشته باشند(انگل[۷۳]، ۲۰۰۴).

بهره وری در ایران

در دنیای امروز بهره گیری مناسب و مطلوب از منابع ملی یکی از مهمترین اهداف اقتصادی و اجتماعی دولتهاست، برای دستیابی به این اهداف، تلاشهای گسترده ای تحت عنوان ارتقاء بهره وری صورت گرفته است. به زبان ساده بهره وری یعنی استفاده بهینه ازمنابع و امکانات . این مفهوم در گسترده وسیعی از فعالیتهای سازمان قابل بکارگیری است. به این جهت شاخصهای متنوعی در زمینه های مختلف سازمانی طراحی شده است. اما انتخاب، اولویت بندی و پرداختن به این شاخص ها و زمینه های مورد بررسی آنها تابع شرایط اقتصادی و اجتماعی محیطی است که بنگاه اقتصادی در آن فعالیت می کند. در برخی کشورهای صنعتی ممکن است به واسطه هزینه سنگین نیروی کار و تأمین انرژی ، اولویت با شاخصهایی باشد که به این موارد می پردازند. اما در حال حاضر شرایط کاملاً متفاوتی بر ایران حاکم است. انرژی ارزان و فراوان و نیروی کار کم هزینه در یک طرف و وابستگی ارزی و تحمل هزینه های سنگین جهت واردات تجهیزات از طرف دیگر را می توان جزء ویژگی های کنونی ایران به شمار آورد. این موارد توجه به تمرکز به شاخص های بهره وری سرمایه را از اولویت ویژه ای برخوردار می کند. یعنی ضروری است تلاشهای گسترده ای در جهت بهبود بیشتر بهره وری سرمایه در کشور صورت پذیرد. نیروی کار از دیگر منابع مهمی است که در سازمان باید مورد توجه قرار گیرد. پرداختن به آموزش و مهارتهای فنی و هماهنگی آن با فن آوری موجود، نظم و انضباط فردی و گروهی، رعایت بهداشت و نظافت در محیط کار، ایمنی کار، رفع نیازهای معیشتی،…. از موضوعات قابل طرح در این مقوله است(عبادی­آذر، ۱۳۸۴).

سازمان ملی بهره وری ایران، بهره وری را ترکیبی از کارآیی یعنی درست انجام دادن کار و اثر بخشی یعنی انجام دادن کار درست می داند و به طور مختصر بهره وری را «درست انجام دادن کار درست» تعریف می کند. البته تعریف جامع بهره وری که مقبول کارشناسان این سازمان قرار دارد، چنین است: بهره وری معیار ارزیابی فعالیتها در بخشهای اقتصادی و اجتماعی است که با نسبت مطلوبیتهای حاصل (ستاده ها) بر منابع و آنچه که برای حصول آن به کار رفته است(داده ها) نشان داده می شود(فاراب، ۱۳۸۴).

لزوم توجه به بهره وری در ایران

امروزه با کمرنگ شدن مرزهای اقتصادی، رقابت در صحنه جهانی، ابعاد دیگری یافته و تلاش برای بهبود بهره وری پایه اصلی این رقابت را تشکیل می دهد. اگر چه بهبود بهره وری بر اساس اصل عقلانیت اقتصادی همواره باید مورد توجه باشد، لیکن به جهت این که بهبود بهره وری، بالفعل کردن توان بالقوه است، از این رو به یک محرک نیاز دارد که مناسبترین محرک، رقابت در صحنه داخلی و بازارهای بین المللی است. ارتقای بهره وری موجب پیشرفت و توسعه یافتگی گردیده و بسیاری از کشورها جهت اشاعه نگرش بهره وری و تعمیم به کارگیری فنون و روش های بهبود آن، سرمایه گذاری های زیادی انجام می دهند.

بررسی عملکرد کشورهایی که طی سالیان اخیر رشد اقتصاد چشمگیر داشته اند. حکایت از آن دارد که اکثر این کشورها رشد خود را مدیون افزایش بهره وری هستند و سهم دیگر موارد مؤثر در مقایسه با سهم ارتقای بهره وری در ایجاد این رشد، اندک بوده است. به طور مثال در سال ۱۹۹۶ حدود ۶۷ درصد رشد اقتصادی مالزی مربوط به بهره وری و ۳۳ درصد باقیمانده مربوط به افزایش اشتغال است. با توجه به نوسانات شدید در آمد ارزی کشور طی سالیان اخیر از بابت صادرات نفت خام و دیگر فرآورده های نفتی و همچنین صادرات غیرنفتی که به طور مداوم دارای افت و خیز می باشد و همین طور پیش بینی تداوم آنها در سالهای آینده، ایجاد اشتغال برای نیروی کار جوان کشور از طریق سرمایه گذاری های جدید، با محدودیتهایی مواجه است. جهت جبران آن لازم است با بهبود کیفیت نیروی کار از طریق افزایش سطح دانش و مهارت بهره وری نیروی کار ارتقاء یافته و بدین ترتیب نیروی انسانی به سرمایه انسانی تبدیل شود. بنابرین در سال های آتی رشد اقتصادی کشور در گرو افزایش بهره وری خواهد بود. همانگونه که استنباط می شود. در شرایط فعلی کشور افزایش بهره وری از یک اننخاب فراتر رفته و به یک ضرورت تغییر شکل می یابد(ناظم و رحمتی، ۱۳۸۷، ۵۵).

مفهوم بهره وری

تعریف های کلی ارائه شده توسط هر یک از سازمان های بین المللی مرتبط با بهره وری از نظر مفهوم چندان تفاوتی با یکدیگر ندارند(سینکوتا[۷۴]، ۲۰۰۵).

OECD [۷۵](یا OEEC [۷۶]سازمان توسعه همکاریهای اقتصادی اروپا): بهره وری عبارت است از خارج قسمت خروجی (میزان تولید) بر یکی از عوامل تولید.

ILO[77] (سازمان بین المللی کار): محصولات مختلف با ادغام چهار عامل اصلی تولید می شوند، این چهار عامل عبارتند از زمین، سرمایه، کار و سازماندهی . نسبت این عوامل بر تولید، معیاری برای سنجش بهره وری است.

EPA[78] (آژانس بهره وری اروپا): بهره وری درجه استفاده مؤثر از هر یک از عوامل تولید است.

بهره وری در درجه اول یک دیدگاه فکری است که همواره سعی دارد آنچه را که در حال حاضر موجود است، بهبود بخشد. بهره وری مبتنی بر این عقیده است که انسان می توان کارها و وظایفش را هر روز بهتر از روز پیش به انجام رساند. علاوه بر آن بهره وری مستلزم آن است که به طور پیوسته تلاش هائی در راه انطباق فعالیت های اقتصادی با شرایطی که دائماً حال تغییراست و همچنین تلاش هایی برای به کارگیری نظریه ها و روش های جدید انجام گیرد. بهره وری ایمان راسخ به پیشرفت انسانها است.

بر پایه تعریف منعکس در اعلامیه تشکیل مرکز بهره وری ژاپن JPC[79] هدف از بهبود بهره وری در وهله نخست عبارت است از به حداکثر رساندن استفاده از منابع نیروی انسانی، تسهیلات و غیره به طریق علمی، کاهش هزینه های تولید گسترش بازارها، افزایش اشتغال و کوشش برای افزایش دستمزدهای واقعی و بهبود معیارهای زندگی،، آنگونه که به سود کارگر، مدیریت و عموم مصرف کنندگان باشد(سینکوتا[۸۰]، ۲۰۰۵).

مؤلفه های بهره وری

بهره وری معیار سنجش فعالیتها است. از آنجا که فعالیتهای انسان نمی تواند بدون هدف و مقصد باشد، وقتی سخن از بهره وری پیش می آید، سنجش هر فعالیتی در ارتباط با هدف انجام آن فعالیت قرار می گیرد. این مسأله از دو زاویه کاملاً جدا از یکدیگر قابل برسی است. از یک سو نفس مفید و مؤثر بودن فعالیت برای دستیابی به هدف مورد سؤال است و از سوی دیگر راندمان (بازده) فعالیت مطرح می شود. بنابراین باید گفت بهره وری دو مؤلفه دارد، یکی کارآیی و دیگری اثربخشی(عبادی­آذر، ۱۳۸۴):

الف- کارایی: در این قیمت توانایی به دست آوردن ستاده (بیشتر) از داده کمتر مطرح است( خوب کارکردن)

ب- اثر بخشی: در این بخش پاسخ به این سئوال مطرح می شود که آیا نتایج حاصل با هدف های موردنظر تطبیق دارد یا خیر؟ (کارخوب کردن)

مفهوم بهره وری از دو دیدگاه مورد توجه قرار می گیرد: دیدگاه اول نگرش فنی یا تکنیکی است که در آن بهره وری به عنوان یک مفهوم فنی تعریف می شود. بهره وری صرفاً معیاری برای سنجش کارآیی فعالیتهای اقتصادی است و تعریفی محدود و غیرقابل انعطاف دارد جهت اندازه گیری آن کوشش می شود و شاخصهایی جهت تعریف هر یک از داده ها و ستاده ها و تشخیص آنها تعیین می گردد. گاهی بهره وری هر یک از عوامل تولید به تنهایی مورد توجه قرار می گیرد و بهره وری فیزیکی این عوامل با واحدهایی نظیر طول، اندازه، تعداد قطعات، افراد و .. مورد ارزیابی قرار می گیرد.

گاهی اوقات بهره وری ارزشی یا کلی مورد توجه است. در این صورت ارزش تولید در مقایسه با ارزش کلیه عوامل تولید با واحدهای پولی سنجیده می شود.

در دیدگاه دوم که نگرش فرهنگی محسوب می شود. بهره وری به عنوان یک بینش فکری مطرح است. در این بینش انسان به عقیده و باوری می رسد که می تواند کارها و وظایفش هر روز بهتر از روز قبل به انجام برساند و برای تحقق این باور تلاش می کند در این دیدگاه مفهوم بهره وری که همان استفاده کارآمد از منابع جهت دستیابی به هدف است. در ارتباط با اراده انسان قرار می گیرد و در نتیجه آن تفکر بهره وری حاصل می شود. تفکر بهره وری تکامل می یابد و به فعالیتهای سیستماتیک و علمی تبدیل می شود و حرکت بهره وری را به وجود می آورد. بهره وری را نباید صرفاً معادل کارآیی، اثربخشی، کیفیت، سوددهی و صرفه جویی به شمار آورد(حجازی و بهروان،۱۳۸۸، ۴۸).

کارآیی: عبارت است از نسبت کالاها و خدمات تولید شده به کالاها و خدمات مورد انتظار (استاندارد)، یعنی کارآیی به نسبت کمیت کالا و یا خدمات ارائه شده به هزینه مالی یا نیروی کاری که برای آن به کار رفته اشاره دارد. این شیوه اندازه گیری میزان رضایت مصرف کننده یا میزان دستیابی به هدف مطلوب یا مورد نظر را اندازه گیری نمی کند.

اثر بخشی: شاخصی است که چگونگی تحقق اهداف را می سنجد. این مقایسه اثرات برنامه را بر جامعه کلی کرده و مشخص می کند که آیا برنامه از نهادها یا منابع برای نائل شدن به اهداف استفاده بهینه نموده است یا خیر؟ بنابراین چگونگی تحقق مجموعه ای از اهدف مبین اثربخشی است در حالیکه چگونگی بکارگیری منابع را جهت تحقق این اهداف کارائی می نامند(خاکی، ۱۳۷۶،۱۶).

بهره وری ترکیبی از کارآیی و اثر بخشی است، زیرا اثر بخشی با عملکرد مرتبط است. در صورتیکه کارآیی با استفاده مفید از منابع ارتباط دارد. بطور مثال بهره وری حمل و نقل عمومی فقط به تعداد افرادی که از آن استفاده می کنند. بستگی ندارد، بلکه به مواردی همچون قابلیت اعتماد، کوتاهی زمان، سهولت دسترسی، سرعت، راحتی و ایمنی مردم در سفرهای روانه شان هم بستگی دارد.

سوددهی: سود می تواند از طریق افزایش درآمد حاصل شود، اگرچه امکان دارد بهره وری وجود نداشته باشد. برعکس بهره وری بالا همیشه با سود سرشار و افزایش آن همراه نیست. زیرا کالاهایی که به طور کارآ تولید شده اند، ضرورتی ندارد که مورد تقاضای بالایی داشته باشند.

کاهش هزینه: کاهش هزینه ها، همیشه باعث افزایش بهره وری نمی شود، به ویژه برای برخی هزینه ها از جمله آموزش و پرورش که در دراز مدت باعث افزایش بهره وری می شود ممکن است آثار کوتاه مدت در این مورد وجود نداشته باشد. پس کاهش هزینه ها باید با توجه به درجه اهمیت هر کدام از عوامل مؤثر در بهره وری صورت گیرد.

کیفیت: مفهوم بهره وری به طور فزاینده ای با کیفیت محصول، کیفیت نهاده و فرایند خود محصول در آمیخته است. عاملی که اهمیت کلیدی دارد کیفیت نیروی کار، مدیریت و شرایط کاری آن است و به طور کلی این موردی قابل قبول است که افزایش بهره وری و بهبود کیفیت زندگی کاری به موازات یکدیگر پیش می روند(ابراهیم­مهر، ۱۳۷۲).

راهبردهای بهره وری

با بررسی اجمالی استراتژی های برگزیده کشورهای صنعتی شده. به روشنی می تواند و استراتژی کاملاً متفاوت را در بین آنها یافت که با پیشبرد بهره وری مرتبطند. این دو استراتژی تحت عناوین زیر دسته بندی می شوند. راهبرد تحول و نوآوری و دیگری راهبرد بهبود.

راهبرد تحول و نوآوری

این استراتژی بهبودهای کلان، ناگهانی، منقطع و سرمایه محوری را مورد توجه قرار می دهد. در عصر تولید انبوه که از سالهای دهه ۱۹۲۰ شروع شد، پیشرفت تکنولوژی و رشد و توسعه بنگاه های تولیدی باعث تخصصی تر شدن کارها و ایجاد واحدهای مختلف تخصصی در بنگاه های تولید شد. سپس به تدریج مسؤولیت طراحی و برنامه ریزی، کاملاً از مسؤولیت اجرا و کنترل عملیات جدا شد. در چنین شرایطی مسؤولیت بهبود سیستم از وظایف برنامه ریزان و ۲ مدیران رده بالای سازمان به حساب می آید و بقیه کارکنان که مسؤولیت اجرای عملیات طراحی شده را دارند. وظیفه ای برای بهبود سیستم احساس نمی کنند. این نوع بهبود معمولاً به سرمایه گذاری جدیدی نیاز دارد که در نهایت تغییرات عمده و چشمگیری در سازمان ایجاد می کند.

راهبرد بهبود

استراتژی بهبود بر بهبودهای کوچک و پیوسته در امور جاری تأکید دارد. در یک سازمان تولیدی با استراتژی بهبود این اندیشه بر اذهان همگان سایه می اندازد که علاوه بر فعالیت های جاری و روزمره چه کارهایی باید انجام گیرد تا وضعیت فردا، هفته آینده و ماه آتی بهتر از امروز باشد. مدیران به فکر بهبود در مسائلی نظیر روابط افراد، تعیین سیاست ها، ارتباط با پیمانکاران، فروش، بازار و … بوده و تکنیسین ها و کارگران در اندیشه بهبود در طرح های اجرایی، هدایت و راهنمایی کارگران، ارتباط با اطرافیان و افزایش روحیه کاری آنان، ‍ حمایت از فعالیت های بهبود به وسیله ارائه پیشنهادها، تمرین در انجام عملیات، ارتقای قابلیت های فردی برای حل مسائل و … می باشند. این راهبرد، بهبودهای خرد، تدریجی، پیوسته و مردم محور را مورد توجه قرار می دهد. اگر سیستمی را در سازمان ایجاد کنیم که کلیه افراد در حوزه مسؤولیت خود در اندیشه بهبود باشند، آنگاه بهبود در حوزه عملیات اجرایی و تغییرات حتی جزئی در شیوه های عملیاتی نیز گسترش خواهد یافت. در این صورت نه تنها مدیران و برنامه ریزان، بلکه کارکنانی نیز برای بهتر شدن اوضاع، اندیشه خود را به کار می اندازند. قسمتی از انرژی و توان خود را از دایره اجرای برنامه های استاندارد روزانه خارج نموده و به انجام فعالیتهای بهبود اختصاص می دهند. این نوع بهبود برخلاف بهبود نوع اول، نه به سرمایه گذاری کلان نیاز دارد و نه تغییرات عمده چشمگیر ایجاد خواهد کرد. این برداشت از فعالیتهای بهبود. حاصل دو استراتژی متفاوت مدیریت است؛ شیوه های مدیریت غربی متمایل به استراتژی نوع اول (نوآوری) و در مقابل استراتژزی مدیریت ژاپنی با استراتژی نوع دوم (بهبود) رابطه بهتری دارند.

جدول (۲-۴): مقایسه دو استراتژی بهبود و نوآوری

 

 

 

 

موضوع	استراتژی نوآوری	استراتژی بهبود
اثرحرکت   چارچوب زمانی تغییرات مشارکت دانش مزایا	کوتاه ولی بسیار زیادبا قدم های بزرگ   ناپیوسته و منقطع حجیم و بزرگ گروه خاصی از افراد فن آوری بالا، ابداع و تئوری های جدید، دانش نو و …. مناسب برای شرایط اقتصادی با رشد سریع	طولانی و ناچیزبا قدم های کوچک   پیوسته و افزایشی کم کم و ثابت تمامی اراد دانش معموی و هنر افراد مناسب برای شرایط اقتصادی با رشد آهسته

عوامل مؤثر بر بهره وری

پژوهشگران و دست اندرکاران مسائل مربوط به بهره وری، هر یک از دیدگاه خاص خود و با توجه به هدف خاص خود، عواملی را به عنوان عوامل مؤثر بر بهره وری معرفی کرده اند که در این قسمت به طرح دو دسته عوامل متفاوت و معتبر در این باره بسنده می شود.

عوامل مطرح شده توسط سومانس

سومانس[۸۱] (۱۹۸۹) عوامل مؤثر بر بهره وری را به ترتیب زیر معرفی می کند:

۱- سرمایه گذاری: ۲- نسبت سرمایه گذاری اولیه به کارکنان؛ ۳- تحقیق وتوسعه؛ ۴- مقررات دولتی ۵- استفاده از ظرفیت؛ ۶- عمر کارخانه و تجهیزات؛ ۷- هزینه های انرژی؛ ۸- اخلاق کاری؛ ۹- مجموعه نیروی کار؛ ۱۰- ترس کارکنان در مورد از دست دادن شغل؛ ۱۱- نفوذ اتحادیه ها؛ ۱۲- مدیریت

عوامل مطرح شده توسط پروکپنکو

پروکپنکو[۸۲](۱۹۸۷) از مشاوران ارشد سازمان بین المللی کار است. او عوامل مؤثر بر بهره وری را به دو دسته عوامل خارجی و داخلی تقسیم می کند که هر یک از این دو بخش خود به شاخ های جداگانه ای تقسیم می شوند و از قرار زیرند:

عوامل مؤثر بر بهره وری

عوامل خارجی عوامل داخلی

 

 

 

 

 

 

 

 

دولت و موسسات	تطبیقات ساختاری	منابع طبیعی	عوامل نرم افزاری	عوامل سخت افزاری
مکانیزم تأسیساتسیاستها و استراتژیها   مؤسسات بخش خصوصی	اقتصادیاجتماعی	نیروی انسانیزمین   انرژی مواد اولیه	کارکنانسازمانها و نظامها   روش های کار الگوی مدیریت انرژی	محصولکارخانه و تجهیزات   تکنولوژی انرژی

نمودار ۲-۵: عوامل مؤثر بر بهره وری از دیدگه پروکوپنکو

اندازه گیری بهره وری

اندازه گیری بهره وری ابزاری مفید برای تجزیه و تحلیل کارآیی نهاده ها در طی زمان و عوامل مؤثر برآنها می باشد. در سطح خرد. یک تولید کننده با اندازه گیری بهره وری می تواند در یابد که بهره وری کدام بخش یا قسمت کاهنده یا افزاینده بوده است. در سطح کلان تغییرات بهره وری می تواند تغییر در بازدهی عوامل تولید در بخشها و صنایع مختلف را با یکدیگر مقایسه نماید. استفاده از بهره وری به عنوان یک معیار استاندارد جهت محاسبه کارآیی مفید است و می تواند منابع را جهت تخصیص بهینه و مطلوب هدایت نماید. بدین ترتیب بهره وری می تواند به عنوان ابزاری جهت پیش بینی برنامه ریزی و همچنین پی بردن به دلایل سطح و نرخ رشد بالای دیگران مورد استفاده قرار گیرد.

دستیابی به ابزاری جهت اندازه گیری بهره وری سودمند خواهد بود. مقایسه بهره وری در سطح خرد، ملی و بین المللی به برنامه ریزان کمک می کند تا از تجارب دیگران استفاده کنند و به بهبود سطح بهره وری خود بپردازند. با توجه به نیازهای استفاده کنندگان نهائی اندازه گیری بهره وری، سه شیوه متفاوت برای این منظور وجود دارد. هر یک از این شیوه ها نیازهای متفاوتی را برطرف می کند و قضاوت درباره کیفیت این شیوه ها با توجه به اهداف استفاده کنندگان انجام می پذیرد.

روش اقتصاددانان نه تنها سطوح و تغییرات بهره وری را در طی زمان در نظر می گیرد بلکه عوامل مؤثر بر آن را نیز مشخص می کند. روش آنها به ویژه روش برآورد تابع تولید برای مسئولان اجرائی. مخصوصاً در سطح موسسه به اندازه کافی عملی نیست. اندازه گیری بهره وری از نظر مدیران باید جزء لاینفکی از ابزار تصمیم گیری آنها باشد، نه اینکه این اندازه گیری به داده های خاصی نیاز داشته باشد و ستاده سودمندی ارائه ندهد. در نتیجه روش دوم یعنی روش مدیران در مورد اندازه گیری بهره وری مطرح می شود که بایستی ساده و مشخص بوده و بتواند نتایج نسبتاً معنی را که در بهبود سودآوری و تصمیم گیری نافع باشد ارائه دهد.

روش دیگری نیز وجود دارد که درآن کلیه داده ها و ستاده ها به دقت اندازه گیری می شوند تا از طریق آن واحدهای استاندارد، زمان استاندارد، عمر مفید تجهیزات، حقوق و دستمزد هر یک از کارکنان شامل نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم و غیره تعیین شود.

در سطح ملی و صنعتی دو روش اول یا ترکیبی از آنها معمول تر بوده و واژه سودآوری جایگزین رفاه ملی می گردد. و روش دوم و سوم و ترکیبی از آنها بیشتر در سطح توسعه بکار برده می شود.

قدم اول در سنجش بهره وری، اندازه گیری ستاده است و قدم بعدی تشخیص داده های مختلف و اندازه گیری آنهاست. بهره وری آخرین نتیجه ای است که از یک فرایند علمی، آموزشی، تحقیقی، تکنولوژی، مدیریتی، تحلیلی، تولیدی، تجاری و اجرائی به دست می آید. یعنی بهره وری کل عوامل تولید عبارت است از:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

F.)	X.	P.	I.	T.	M.	L.	(K.	TFP=
نوع تسهیلات	عامل اجتماعی فرهنگی	برنامه ریزی	زیربنایی	تکنولوژی	مدیریت	عامل کار	عامل سرمایه

رابطه فوق نشان می دهد که بهره وری تنها به عوامل تولیدی که قابل اندازه گیری باشند، ختم نمی شود بلکه به رفاه ملی، کیفیت زندگی، منزلت و عدالت در زندگی که لزوماً به سادگی قابل اندازه گیری نیستند. مربوط می شود. چنانچه Jean mayer در سال ۱۹۸۳ عنوان کرد تأثیر مشارکت، مسکن، بهداشت و آموزش و پرورش، حمل و نقل عمومی و … در بهره وری کاملاً مشهود است. با توجه به عوامل متعددی که بهره وری را تحت تأثیر قرار می دهند، سنجش آن تا حدود زیادی به اهداف اولیه بستگی دارد(ابطحی و کاظمی، ۱۳۸۰).

بهره وری ممکن است حاصل نسبت ستاده به تنها یک یا بیش از یک داده باشد. وقتی فقط یک داده در محاسبه وارد شود. حاصل را اندازه گیری بهره وری جزئی[۸۳] و زمانی که داده ها بیش از یکی باشند. آن را اندازه گیری چندگانه [۸۴] داده ها می نامند.

مهمترین عوامل در تولید، نیروی کار و سرمایه می باشد که این عوامل در واقع از داده های متعددی مانند زمین، ساختمان، سازه ها و تجهیزات تشکیل شده اند. معمولاً هدف از اندازه گیری بهره وری، با بهره گرفتن از داده های چندگانه، تفکیک سهم بهره وری عوامل تولید در بهره وری کل می باشد. در غالب مطالعات اقتصادی بهره وری بصورت نسبت بین ستاده برداده تعریف می شود اگر ستاده را با O و داده ورابا I نشان دهیم بهره وری عبارت است از:

اندازه گیری بهره وری کل

در صنایعی که میزان سهم کار یا سرمایه در هزینه های کل کم بوده و سایر عوامل تأثیر بیشتری در هزینه کل داشته باشند. اندازه گیری بهره وری کل کار یا سرمایه به تنهایی نتیجه مطلوب را نخواهد داد مگر آنکه سایر عوامل ورودی نیز مورد اندازه گیری قرار گیرند. از این رو برخی از اقتصاددانان سعی کرده اند تا بهره وری را با در نظر داشتن کلیه عوامل ورودی مؤثر در تولید اندازه گیری کنند. بهره وری اندازه گیری کنند. بهره وری اندازه گیری شده با روش مزبور به بهره وری کل عوامل [۸۵] مرسوم است.

جان کندریک[۸۶](۱۹۹۷) بهره وری کل عوامل را با توجه به نوع عامل کار، با سرمایه در دو گروه طبقه بندی کرده است. ورودی کار نشانگر تعداد نفر ساعاتی است که به وسیله متوسط درآمد ساعتی در دوره پیه سنجیده می شود. ورودی سرمایه نیز با توجهبه نرخ برگشت در دوره پایه سنجیده می شود رید[۸۷] (۱۹۹۳) با نظر مشابه یک صورت عمومی از فرمول TFP را به صورت زیر ارائه می کند.

 

نسبت بهره وری

 

نیروی کار ورودی و  و  به ترتیب داده های مربوط به سرمایه ثابت و میزان مصرف سرمایه و  و  عبارتند از افزایش در سهم کار، درآمدهای غیر از درآمد کار و استهلاک و هزینه مواد که در ارزش ناخالص تولید مجموع  و  برابر واحد می باشد. پس فرمول رید به این صورت نوشته می شود.

به منظور لحاظ نمودن اثرات جانشینی و مکمل بین عوامل تولید و برخوردار شدن از درجه اطمینان بیشتر می توان بهره وری کل را از نسبت بین شاخص کل تولیدات و شاخص کل تولید بدست آورد. در نسبت مذکور شاخص کل تولیدات نمایانگر تغییرات ارزش تولید در طی یک دوره یک ساله و شاخص کل عوامل تولید نمایانگر تغییرات معدل وزنی شاخص های عوامل مختلف تولید می باشد. وزن هر عامل تولید با توجه به سهم هر عامل از درآمد کل و یا درآمد بخش مورد نظر بدست می آید. شاخص بهره وری کل از رابطه زیر قابل محاسبه است.

[۸۸]

که در آن W وزن هر عامل تولید؛  شاخص مواد مصرفی در زمان t و  شاخص سرمایه در زمان t و  شاخص نیروی کار در زمان ITFP t شاخص بهره وری کل در زمان t.

مزیت استفاده از بهره وری کل در مقایسه با بهره وری جزئی در این نکته است که مقایسه صنایع مختلف با ماهیت های کاربر و سرمایه بر ممکن می کند.

اندازه گیری بهره وری عامل سرمایه

رابطه مستقیم رشد اقتصادی هر کشور با میزان سرمایه گذاران در آن کشور کاملاً مسلم است. هر چه بازدهی عامل سرمایه بالاتر باشد. آهنگ رشد اقتصادی سریعتر می گردد. یکی از مشکلات کشورهای در حال توسعه، پایین بودن نسبت سرمایه گذاری در این کشورهاست.

بعلاوه از همین سرمایه گذاری محدود نیز استفاده مناسب و بهینه به عمل نمی آید. بکارگیری فن آوری کهنه و قدیمی، عدم توانایی در استفاده کامل از ظرفیتها، عدم توجه کافی به امر تعمیر و نگهداری، کمبود نیروی انسانی متخصص و کارآ در استفاده از عامل سرمایه و ضعف مدیریت از جمله عواملی هستند که در بازدهی پایین سرمایه نقش حیاتی و تعیین کننده ای ایفا کرده اند.

یک روش معمول در اندازه گیری بهره وری سرمایه. استفاده از نسبت بین تغییرات تولید حاصل از تغییرات سرمایه گذاری است. هر چه این نسبت بزرگتر باشد. نشان دهنده این است که از هر واحد سرمایه استفاده مناسبتری صورت گرفته است. این نسبت عبارت است از:

که در آن  بهره وری در زمان t و

هنسن،مارک(۱۳۷۰)،” مدیریت آموزشی و رفتار سازمانی“، ترجمه محمدعلی نائلی،اهواز ،دانشگاه شهید چمران.
سنگه،پیتر(۱۳۸۹)،”رقص تغییر“مترجم :اکبری و سلطانی ،حسین و مسعود،نشر آریانا قلم،چاپ چهارم.
زمردیان ،اصغر،(۱۳۸۶)،”مدیریت تحول (استراتژی ها،کاربردو الگوهای نوین)“،نشر سازمان مدیریت صنعتی ،چاپ هفتم .
ایکاف ،راسل .ال،(۱۳۹۰)،”باز آفرینی سازن“مترجم:شریعتی و همکاران ،نشرسازمان مدیریت صنعتی ،چاپ پنجم.
کریتنرو کینیکی ،رابرت و آنجلونی (۱۳۸۹)،”مدیریت رفتار سازمانی “،مترجم :فرهنگی و صفرزاده نشر برآیند پویش ،چاپ چهارم .
دفت،ریچارد ال ،مترجم :پارساییان و اعرابی ،(۱۳۸۰)،”مبانی تئوری و طراحی سازمان “نشر دفتر پژوهش های فرهنگی ،چاپ چهارم .
هچ ،ماری جو(۱۳۹۱)، ،”تئوری سازمان”،مترجم:دکتر حسن دانایی فرد،نشر مهربان ،چاپ سوم .
امرایی ،علی(۱۳۸۷) ،”استراتژی های تغییر و تحول در سازمان “مجله مشاور مدیریت،شماره ۱۷ص ۱۵٫
حسنی و سامری ،محمد و مریم(۱۳۸۹) ،”بررسی اثر بخشی سازمانی مدارس متوسطه ناحیه یک شهر ارومیه با بهره گرفتن از مدل پارسونز”،مجله مدیریت فرهنگ سازمانی شماره ۸ ص ۲۰۱٫
توفیقی و همکاران(۱۳۹۰) ،”تاثیر تغییرات سازمانی برشاخص های سلامت سازمان و ارتباط آن با اثربخشی سازمانی “،مجله طب نظامی شماره ۱۳ص ۱۷۳٫
خداشناس ،بهاره(۱۳۹۲)،”بررسی راهبردهای تحول سازمانی در کارخانجات صنعت فرش کاشان بر اساس مدل ویزبورد “،پایان نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه آزاد نراق..
گوهری پور،مرتضی(۱۳۸۸) ،”بررسی رابطه ساختار سازمانی با اثر بخشی سازمانی در ادارات تربیت بدنی “،پایان نامه کارشناسی ارشد.
دیوان دری ،علی(۱۳۸۷) “مدل سازی تغییرات استراتژیک در صنعت بانکداری “پژوهشنامه اقتصادی ،شماره ۱۷۷٫
استونر ،جیمز و فریمن ،ادوراد(۱۳۷۵).مدیریت ،ترجمه ی محمد اعرابی و علی پارساییان ،چاپ اول ،تهران ،انتشارات موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی .
رابینز،استیفن .(۱۳۸۰)،تیوری سازمان ،ترجمه مهدی الوانی و حسن دانایی فرد،چاپ دوم ،تهران ،دفتر پژوهش های فرهنگی .
روشه ،گی .(۱۳۷۶)،جامعه شناسی تالکوت پارسونز،ترجمه ی عبدالحسین نیک گهر ،تهران ،انتشارات تبیان .
دفت ،ریچارد.(۱۳۸۰).مبانی تیوری وطراحی سازمان ،ترجمه ی علی پارساییان و سید محمد اعرابی ،تهران ،دفتر پژوهش های فرهنگی .
کاظمی .عباس .(۱۳۷۵)،طراحی الگوهای اثر بخش سازمانی با تاکید بر معیار های فرهنگ سازمانی .رساله ی دکترای مدیریت ،دانشکده علوم انسانی ،دانشگاه تربیت مدرس .
سرسختی عراقی ،رضا.(۱۳۷۸).عوامل اجتماعی موثر بر عملکرد سازمانی تعان بوشهر (مدل پارسونز)،رساله ی کار شناسی ارشد جامعه شناسی ،دانشکده ی علوم اجتماعی ،دانشگاه علامه طباطبایی .
هال ریچارد.(۱۳۸۰).سازمان ،ساختار،فرایند،رهاوردها،ترجمه علی پارساییان ،محمد اعرابی ،چاپ چهارم ،تهران ،دفتر پژوهش های فرهنگی .
سلیمی . حسین (۱۳۹۲)” تدوین و رتبه بندی استراتژی های تحول سازمانی در شرکت گاز استان مرکزی با بهره گرفتن از تکنیک TOPSIS” پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد نراق.
A.Pigneur,Y(2002),”An e-business model ontology for modeling e-‎business“,proceedings of the 15th Bled Electronic Commerce Conference,Solvenia,June 17-19.‎
Akgün, A. E., Lynn, G. S., & Byrne, J. C. (2003).” Organizational learning“, A socio-cognitive framework. Human Relations, 56, 839-868.
Albrecht, K. (2003). “Organizational Intelligence survey“. Australian Institute of Management. (www.KarlAlbrecht.com).
Albrecht, K. (2009). “Organizational Intelligence & Knowledge Management“: Thinking outside the Silos. http://www.KarlAlbrecht.com.
Aydin, B., &Ceylan, A. (2009).” Does organizational learning capacity impact on organizational effectiveness?” Development and Learning in Organizations, 23(3), 21-23.
Berson. Y., Oreg. S and Dyir. T(2005).”Organizational culture as a mediator of CEO values and organizational performance“, Academy of Management Best Conference Paper, New York.
Deal. T. E. and Kennedy. A. A(1982).” Corporate cultures“: the rites and rituals of corporate life, Reading, MA: Advison-Wesley, Pub.Co.
Floyd Shoemaker & Everett M. Rogers,” Communication Of Innovations CulturaGanon“,Martin.Understanding Global Cultures. Sage.Thousand Oaks,1994l
George. J. M. and Jones. G. R(2002).” Organizational behavior“, Prentice Hall.
Hunter, S., Bedell-Avers, K., & Mumford, M. (2007).” The Typical Leadership” Study: Assumptions,
IMarjani, A. B., Soheilipour. M. (2012). “The Relationship between Organizational Intelligence and Staff Performance Based on the Model of Karl Albrecht”. International Journal of Business and Social Science, 3 (4), 152-158.mplications, and Potential Remedies, The Leadership Quarterly, 18(5), 435–۴۴۶٫
Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (2008).” Execution premium: Linking strategy to operation for competitive advantages“. Boston, MD: Harvard Business School Press.
Katsikea, E., Theodosiou, M., Perdikis, N., Kehagias, J (2011).”The effects of organizational structure and job characteristics on export sales managers’ job satisfaction and organizational commitment”, Journal of World Business,46, 221-223.
Kim, J.H., Kim, C.S, Kim, J.M (2011).” Analysis of the effect of leadership and organizational culture on the organizational effectiveness of radiological technologist’s working environments”, Journal of Radiography, 17, 201-206.
Kotter. J. P. and Heskett. J.L(1992).”Corporate culture and performance“, New York: The Free Press.
McMaster, M. D. (1996).” The intelligence advantage: Organizing for complexity“. Newton, MA: Butterworth-Heinemann.
McPhail, R., Herington, C., Guilding, C (2008).” Human resource managers’ perceptions of the applications and merit of the balanced scorecard in hotels“. International Journal of Hospitality Management 27 (4), 623–۶۳۱٫
Minnesota University. 81. Uhl-Bien, M., Marion, R., &McKelvey, B. (2007).” Co
mplexity leadership theory“: Shifting leadership from the industrial age to the knowledge age. Leadership Quarterly, 18, 298−۳۱۸٫ ۸۲٫
Mládková, L. (2012).” Leadership in management of knowledge workers”. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 41, 243-250.
Northouse, P.G. (2010).” Leadership: Theory and Practice” (5th Ed), Sage Publications, ISBN 978-1-4129-7488-2.68. O‘Deal, C., Wiig, K., Odem. P. (1999).
Peters. Tom and Waterman. R(1982).” In search of excellence”: lessons from America’s best run Companies, New York: Harper and Row.
Qiu, J., Lin, z (2011). A framework for exploring organizational structure in dynamic social networks”,jornal of Decision Support Systems, 51,760-771.
Romijn, H. &Albaladejo, M. (2002).” Determinants of innovation capability in small electronics and software firms in southeast England”. Research Policy, 31, 1053-1067.
Sarabia, M. (2007).” Knowledge leadership cycles: an approach from Nonaka’s viewpoint“, Journal of Knowledge Management, 11 (3), 6 – ۱۵٫
Schein, E. H. (2010).” Organizational Culture and Leadership”, Jossey-Bass, S. Francisco, ISBN 978-0-470-19060-9.
Schein. E. H(1992).” Organizational culture and leadership”, ۲nd edition, San Francisco: Jossey-Bass.
Shamir, B. (2007).” From passive recipients to active co-producers”: Followers’ roles in the leadership process. Follower-Centered Perspectives on Leadership.
Sharma, M., Kaur, G. (2011).” Workplace Empowerment and Organizational Effectiveness. “Academy of Banking Studies Journal, 10, 105-120.
Shiva, M., Damodar, S. (2012).” Transformational Leadership, Organizational Culture, Organizational Effectiveness, and Programme Outcomes in Non-Governmental Organizations”. Social Services And Welfare, 23, 684-710.
Tseng. C. C. (2010).” The Effects of Learning Organization Practices on Organizational Commitment and Effectiveness for Small and Medium-Sized Enterprises in Taiwan. Unpublished Doctoral Thesis”.
Ulrich. D. &Brockbank, W. (2005). “The HR Value Proposition”, Boston, MA: Harvard Business School Press.
Van Wijk, R., Jansen, J., & Lyles, M. (2008).” Inter- and Intra-Organizational Knowledge Transfer”: A Meta-Analytic Review and Assessment of its Antecedents and Consequences, Journal of Management Studies, 45(4), 830-853.

کود شیمیایی در حال حاضر به طور گسترده در کشاورزی جهان استفاده میشود(بریمنر و کروگمیر[۲۲]، ۱۹۸۹)، اما بدیهی است که این کودها رابطه دوستانهای با محیطزیست ندارند، باعث آلودگی آب، خاک و هوا گردیده، برای انسان نیز سرطانزا هستند و باروری خاک را در دراز مدت از بین میبرند(میشرا[۲۳]و همکاران، ۲۰۱۳). استفاده بیرویه از کودها و سموم شیمیایی در ابتدا باعث افزایش کمی تولیدات کشاورزی گردیده و مشکل غذا را در بسیاری از کشورها بالاخص کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه حل نمود، اما همواره این افزایش تولید با مشکلات زیستمحیطی متعددی مانند آلودگی منابع آب و خاک، بروز آفات و بیماریهای جدید گیاهی، سوء تغذیه و بیماریها در اثر کاهش کیفیت مواد غذایی روبرو بوده است(هاشمینژاد و رضوانفر، ۱۳۸۹). استفاده بیش از حد از نهادههای شیمیایی میزان ماده آلی خاک را به شدت کاهش میدهد و این موضوع روی ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک تأثیرگذاشته و امکان فرسایش را در خاکها افزایش میدهد(داورنجاد[۲۴] و همکاران، ۲۰۰۴).
سموم شیمیایی از جمله آفتکشها میتوانند آب و خاک و پوششگیاهی را آلوده کنند(آکاتار[۲۵]و همکاران، ۲۰۰۹) و آبشویی خاک آغشته به سموم شیمیایی به آبهای زیرزمینی و آبهای سطحی باعث ایجاد نگرانیهایی در کشاورزی شده است(دیویا و بلاگالی[۲۶]، ۲۰۱۲). همچنین ریزش باران بر روی مناطق سمپاشیشده، قبل از تجزیه آنها میتواند سبب ورود سموم به منابع آب سطحی گردد و علاوه بران، آفتکشها میتوانند از طریق لایه های خاک و در حین نفوذ آب به سفرههای زیرزمینی راه پیدا کنند و در مواردی نیز برخی آفتکشها میتوانند وارد هوا گردیده و در نتیجه از طریق بارندگی، منابع آب سطحی و خاک را آلوده سازند(حسنی و همکاران، ۱۳۹۱).
۴-۲ دلایل عمدهی تحول در کشاورزی
از آنجا که در سالهای اخیر، شمار مواد شیمیایی کشاورزی مورد استفاده به طور چشمگیری افزایش یافته است، به گونهای که بیش از۴۰۰ ماده شیمیایی ضدآفت در نظام کشاورزی رایج موجود میباشد، بسیاری از افراد به عدم وجود مواد شیمیایی مضر در غذاهایشان اهمیت داده و در مورد آثار سوء ناشی ازمصرف آنها نگران هستند. همچنین با افزایش آگاهیهای زیستمحیطی افراد جامعه و افزایش سازمانهای مردمی طرفدار محیطزیست در مورد آلودگیهای کشاورزی و صدماتی که بقایای سموم و کودها در طبیعت ایجاد مینمایند، حساسیتها بیشتر شده است(لیاقتی و همکاران، ۱۳۸۵) .به همین خاطر لازم است بخش کشاورزی دچار تحول شود. عوامل عمدهی زیر از جمله دلایل ضرورت تحول در بخش کشاورزی میباشند:
پایانپذیر بودن منابع سوخت فسیلی
ضرورت تحول در بخش کشاورزی
ایجاد آسیب به محیطزیست از طریق مصرف سوختهای فسیلی
کاهش رشد و عملکرد گیاهان زراعی در بلندمدت از طریق افزایش مصرف کودها و مواد شیمیایی کشاورزی
نگاره ۱-۲ دلایل ضرورت تحول در بخش کشاورزی(قلاوند و همکاران، ۱۳۸۵).
۵-۲ مفهوم کشاورزی پایدار
مدیریت یک بوم نظام[۲۷] در کشاورزی پایدار مستلزم ایجاد تغییراتی در نظامهای رایج کشاورزی است و این تغییرات شامل افزایش کارآیی مصرف نهادهها، جایگزینی نهادههای تجدیدناپذیر و زیانبار با نهادهها و عملیات بوم سازگار و درنهایت طراحی مجدد نظامهای کشاورزی براساس اصول بوم شناختی[۲۸] است. در کشاورزی پایدار مدیریت خاک باید با هدف حفظ و بهبود ماده آلی خاک، به حداقل رساندن فرسایش خاک، موازنه بین تولید محصول و سلامت خاک و نیز بهرهگیری از بقولات، کود سبز، کودهای حیوانی، کمپوست و بقایای گیاهی در کنار کودهای شیمیایی برای تغذیه گیاه و حاصلخیزی خاک، صورت گیرد(مهدویدامغانی و همکاران، ۱۳۸۵). در جدول زیر تعاریفی از کشاورزی پایدار آمده است:
جدول ۱-۲ تعاریفی از کشاورزی پایدار

جهت دانلود متن کامل پایان نامه به سایت azarim.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

سال	محقق تعاریف کشاورزی پایدار
۱۹۹۰	بایر[۲۹]	نظامی که بر اقتصاد بادوام در کشاورزی و تأمین نیازهای غذایی بشر با حفظ منابع طبیعی و کیفیت محیط زیست برای نسلهای آینده تأکید میکند.
۱۳۷۴	حسینی عراقی	کشاورزی پایدار مدیریت موفق منابع کشاورزی است به منظور تأمین نیازهای متغیر انسانی همراه با بقا و بهبود کیفیت محیط و حفاظت از منابع طبیعی
۲۰۰۷	ماندال و رائو[۳۰]	حفظ بهره وری محصول بدون افزایش سطوح ورودی و با هدف رفع نیازهای حال بدون به خطر انداختن منابع پایه برای نسلهای آینده.
۲۰۱۲	یوکی[۳۱]	کشاورزی پایدار رویکردی در کشاورزی است که بر تولید مواد غذایی مورد نیاز بشر بدون آسیب رساندن به محیطزیست تأکید میکند و دارای اصول و روشهایی است که به نفع تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، مزارع کشاورزی و جامعه و محیطزیست است.

منبع:محقق
۶-۲ اصول کشاورزی پایدار
امروزه دستیابی به یک نظام کشاورزیپایدار، یکی از سیاستهای مهم بخش کشاورزی کشورهاست و به طور منطقی، هنگامی بخش کشاورزی در جهت پایداری حرکت خواهد کرد که تکتک کشاورزان و واحدهای تولیدی این بخش، روند فعالیتهای خویش را در جهت اصول پایداری قرار دهند(حیاتی و کرمی، ۱۳۷۸). این اصول شامل موارد زیر است.
۱- استفادهی مؤثر از آب و مواد غذایی خاک؛
۲- بهبود کیفیت زندگی کشاورزان و عموم مردم؛
۳-استفاده از روش های مناسب خاکورزی جهت مبارزه با علفهای هرز؛
۴-افزایش دانش و آگاهی کشاورزان در خصوص منابع کشاورزی و استفاده درست و بهینه از این منابع؛
۵-جایگزینکردن نهادههای زیستی(کمپوست، کودسبز، کودحیوانی، کود زیستی) به جای نهادههای شیمیایی (منالید[۳۲]و همکاران، ۲۰۰۸)؛
۷-۲ اهداف کشاورزی پایدار
کشاورزی پایدار دارای اهداف متعددی است ولی هدف نهایی کشاورزی پایدار، توسعه نظام تولیدی مولد است که در حین فرایند تولید، منابع پایه و محیطزیست را حفظ میکند و سلامتی و بهداشت را در بلندمدت ارتقاء میدهد( اسدی و نادری مهدوی، ۱۳۹۰). از جمله اهداف کشاورزی پایدار موارد زیر است:
حفاظت و بهبود منابعطبیعی بدون ایجاد اختلال در عملکرد چرخه های اساسی بوم شناختی و تعادلهای طبیعی
افزایش

عباس های تشنه لب رفتند، مشک صداقت بر زمین مانده است»(همان، ص۴۳).
«گل کرد بغض بهاران وقت غروب که خورشید
افراشت خیمه ی غربت بر بی کرانه ی دریا» (همان، ص۴۷).
«ای قاتلان عاطفه! اینجا چه می کنید
اینجا که جای پای شهیدان غربت است»(همان، ص۷۴)
«قلمدان صداقت، مشک صداقت، خیمه ی غربت، قاتلان عاطفه و…» از جمله تصاویرمفاهیم انتزاعی در شعر قزوه اند.

۴-۲-۴-۲- ویژگی های معنایی

یک- اعتراض و واگویه و حسرت:[۷]
به چند مثال در این زمینه اشاره می کنم:
«دسته گل ها دسته دسته می روند از یادها
گریه کن ای آسمان! در مرگ توفان زادها
سخت گمنامید، اما ای شقایق سیرتان!
کیسه می دوزند با نام شما شیادها
با شما هستم که فردا کاسه ی سرهایتان
خشت می گردد برای عافیت آبادها»(همان، ص۴۱).
«سکوت می کنم این جا زشرم مرثیه خوانی
که شاعران، بت لفظ اند، ای خدای معانی!
دلش اویس قَرَن بود قرن، قرن دورویی
کفن کنید عقیق مرا به بُرد یمانی»(همان، ص۶۰).
«چه تنها مانده امشب در مسیر سوگواری ها
دلِ پر درد من با کوله بار شرمساری ها
هلا ای لاله های آشنا! بی پرده می گویم
شما را درد غربت گشت و ما را داغداریها»(همان، ص۶۸).
«سالی گذشت و دلم برگ و بر نداشت
من ماندم و شبی که هوای سحر نداشت
زین داغ، سنگ سوخت، ولی من نسوختم
چشمان من شراره ی غیرت مگر نداشت»(همان، ص۶۹).
دو- تحذیر و تذکّر:[۸]
در اینجا چند مورد از پرداختنِ قزوه به تحذیر و تذکّر را از نظر می گذرانیم:
«گول این نقش آفرینان ثناگو را مخور
بیشترگرسیوزان را شکل رستم می کشند»(همان، ص۳۴).
«دوستان ناامیدم! دوستان ناامید!
آسمانی تر ببینید، آسمانی تر شوید»(همان، ص۴۵).
«یک دم رها ز همه قیل و قال باش
غوغاست در قیامت عشّاق، لال باش
چشمی بیار و چشمه ی آب حیات شو
دل را بشوی و آینه ی ذوالجلال باش
فردا که کوه ها همه سیمرغ می شوند
پر می کشد زمین خدا، فکر بال باش»(همان، ص۷۵).
«زمین را می کشند از زیر پامان مثل بم یک روز
نمی بینیم در آئینه خود را صبحدم یک روز»(همان، ص۱۲۲).
در مثال های فوق، شاعر، در بیت اول یک تذکّر اجتماعی را که ناشی از ریاستیزی روح اوست مطرح می کند. در بیت دوم که مطلع غزلی زیباست شاعر با تمام انتقادهای اجتماعی و اعتراض های مرسومش، به آینده رجاء واثق دارد.
و در بیت های سوم و چهارم و پنجم، شاعر به تحذیر و تذکّر در باب مسائل اجتماعی می پردازد و انسان را از گرفتار شدن به سرنوشت کارها و اعمالش برحذر می دارد.
و در بیت آخر، شاعرانسان غفلت زده ی امروزین را به یاد مرگ می اندازد.
سه- تطبیق تاریخ:[۹]
به بررسی مثال هایی در این زمینه می پردازیم:
«منصور تویی، خرقه ی پشمینه نفاق است
برگرد به حلّاجی این پنبه به گوشان»(همان، ص۲۹).
شاعر مرگ خود را به یک شخصیت تاریخی- که خود عامل مرگ خود شده است- گره می زند؛ او مرگ خویشتن را به منصور حلاج عارف بردارشده ی نامی، پیوند تاریخی زده است.
«شمشیرها سرخورده اند اینجا، مختار مردان مُرده اند اینجا
در ما حسینِ عشق را کشتند، کس نیست برخیزد به خونخواهی»(همان، ص۵۲).
در این بیت، شاعر، مردان مرد روزگار یعنی شهدا را با مرد تاریخی خونخواه امام حسین(ع)، یعنی مختار ثقفی تطبیق می دهد.
«پَر طاووس فتاده است به دستِ مگسان
کوسلیمان که نگین گیرد ازاین هیچ کسان»(همان، ص۱۲۳).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

مزایای استفاده از این روش:
۱- این روش نسبت به متغیرهای جمعیت شناختی وجغرافیایی اطلاعات بیشتری درباره جزئیات مشتریان ارائه می دهد.
۲- متغیرهای جمعیت شناختی توصیف می کند که:((چه کسی می خرد)) اما متغیرهای روانشناختی ((دلایل خرید)) را بررسی می کند.
۳- مطالعه روانشناختی تاریخچه ای از سبک زندگی مصرف کنندگان کالا وآنهایی که از کالا استفاده نمی کنند، ایجاد می کند.
۴- مطالعه متغیرهای روانشناختی، ویژگیهایی ماورای ویژگیهایی ظاهری برای درک انگیزه مصرف کنندگان ازخرید،مورد بررسی قرار می دهد ونتایج تحقیقات قبلی را غنی تر می سازد.
مشکلات استفاده از متغیرهای روانشناختی برای بخش بندی بازار
به اعتقاد میتچ من[۴۴] (۱۹۹۱)گوناگونی شدید سبک زندگی مصرف کنندگان در دهه ۱۹۸۰ و۱۹۹۰ باعث به وجود آمدن مشکلاتی در بخش بندی بازار،در بسیاری از بازارها شد.این مشکلات عبارتند از:
۱- هنوز تعریف قابل قبولی از روانشناختی ارائه نشده است.
۲- هزینه وزمان تدوین وتجزیه وتحلیل پرسشنامه های روانشناختی وسبک زندگی قابل ملاحظه است.
بخش بندی برمبنای ارزش وسبک زندگی به علت اینکه بیش از حد عمومی بوده مورد انتقاد قرارگرفته است وضمنا کاربرد بین المللی این روش به دلیل تفاوت سبک زندگی از یک کشوری به کشور دیگر محدود می باشد.
سامپسون معتقد است که درک رفتاراجتماعی افراد فقط به وسیله مطالعه ارزشها،در دامنه محدودی امکان پذیر می باشد. به دلیل اینکه ارزشها عمومی می باشند ونمی توانند با مصرف محصول خاص ورفتار انتخاب مارک،در بازارهای مختلف مرتبط باشند.
۲-۱۰-۴ بخش بندی بر اساس عوامل رفتاری
در بخش بندی بر مبنای رفتار گروه های مصرف کننده بر اساس حالت خرید، مزیت مورد نظر، طرزنگرش نسبت به محصول ویا میزان استفاده از محصول به گروه های مختلفی تقسیم بندی می شوند بسیاری از بازاریابان بر این عقیده اند بخش بندی بر اساس عوامل رفتاری مناسبترین روش می باشد.
۲-۱۰-۴-۱ موقعیت خرید :خریداران را می توان با توجه به موقعیت های گوناگونی مانند زمانی که افراد به فکر خرید می افتند، خرید واقعی را انجام می دهند ، یا هنگامی که اقلام خریداری شده را مصرف می کنند بخش بندی کرد. بخش بندی بازار بر مبنای موقعیت[۴۵] باعث می شود که شرکت ها محصولات مصرفی را متناسب با موقعیت خریداران تولید و عرضه کنند. برای مثال معمولا آب پرتقال را به هنگام صبحانه می خورند ، ولی تولیدکنندگان شرکت کوکاکولا در مبارزه های تبلیغاتی خود شعار می دهند که باید کوکاکولا را صبح ها مصرف کرد و در این مبارزه های تبلیغاتی می کوشد مصرف کنندگان را وادار کند از همان آغاز صبح به سراغ کوکاکولا بروند. بسیاری از شرکت ها با توجه به عیدها ، جشن ها و رویدادهای خاصی که در یکی از روزهای سال رخ می دهد ، محصولاتی را به مقتضای همان روزها تولید و بر همان اساس تبلیغ می کنند. به عنوان مثال شرکت کداک از طریق عرضه دوربین هایی با لنزهای مختلف ، فیلم هایی با سرعت های متفاوت و لوازم و وسایل اضافی، کوشیده است انواع خاصی از دوربین ، برای شرایط مختلف و موقعیت های گوناگون ، تولید و عرضه کند که می توان حتی در زیر آب از آنها استفاده کردو یا از بچه ها عکس های جالبی گرفت[۴۶].
۲-۱۰-۴-۲ منافع مصرف کنندگان :یکی از روش های متداول و شناخته شده در بخش بندی بازار این است که گروه های خریدار را بر اساس منافعی که از محصول به دست خواهند آورد تقسیم بندی کرد. بخش بندی بازار بر اساس منافع نیازمند شناسایی منافع اصلی مورد نظر مردم از یک گروه کالا ، شناخت کسانی که طالب این منافع هستند و شناسایی کالاهایی است که دارای هر یک از این منافع می باشند. برای مثال تحقیقی بر روی کسانی که به مسافرت می روند انجام شد و ۳ گروه شناسایی شدند ، کسانی که برای بازدید از خانواده به مسافرت می روند، کسانی که برای تحصیل یا حادثه جویی مسافرت می کنند و سرانجام آنها که برای تفریح و خوشگذرانی به مسافرت می روند. یکی از بهترین نمونه های بخش بندی بازار بر اساس منافع مصرف کننده مربوط به تحقیقی است که در مورد بازار خمیر دندان انجام شد. پژوهشگر مزبور در این بخش بندی ۴ نوع منفعت یا سود مصرف کننده را شناسایی کرد. آنها عبارتند از :جنبه اقتصادی، دارویی، زیبایی و مزه. گروههایی که در پی منافع خاص هستند دارای رفتار ویژه از نظر روانی و ترکیب جمعیتی دارای ویژگی های مشخصی می باشند. برای مثال کسانی که در صدد حفظ دندان های خود هستند به دنبال خمیردندان های بزرگی هستند که برای خانواده ها تولید می شود. آنها بسیار محافظه کارند و به مقدار زیادی خمیردندان مصرف می کنند. هر یک از این گروه ها محصولی با نام و نشان تجاری خاصی مصرف می کنند. بیشتر خمیردندان هایی که با نام ها و نشان های تجاری شناخته شده به بازار عرضه می شوند مورد خواست این گروه ها می باشد. برای مثال اغلب آب میوه را هنگام صرف صبحانه می خورند ولی تولیدکنندگان این محصول کوشیدند آب میوه را به عنوان نوعی نوشابه خنک و نشاط آور معرفی کنند و در تبلیغ خود شعار دادند که در ساعت های دیگر روز هم مصرف می شود[۴۷].
جدول ۲-۱) مزایای حاصل از تقسیم بندی خمیر دندان

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت fumi.ir

 

در ادامه فصل چهارم داده های مربوط به هریک از پرسش های پژوهش پس از تحلیل دقیق و به شیوه کیفی ارائه می شود.
۳-۴- تحلیل کیفی
در این بخش تحلیل داده های به صورت کیفی و براساس مقوله بندی های اصلی و زیر مقوله های مستخرج از داده ها ارائه می شود.
۱-۳-۴- یافته های مربوط به سوال اول پژوهش

• معلمان نمونه در تدریس از کدام راهبرد ها و روش ها بهره می گیرند؟

 

 

 

 

 

مقوله اصلی	زیر مقوله	شواهد
راهبردهای یاددهی یادگیری	۱- استفاده از روش های فعال در یادگیری		معلمان نمونه از روش های تلفیقی متنوع و متفاوتی که دانش آموزان بیشتر فعالیت داشته دارند استفاده می کنند این معلمان در انتخاب روش های تدریس به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه می کنند.
	۲- روش های مبتنی بر مشارکت دانش آموزان
	۳- استفاده از روش های تلفیقی
	۴- استفاده از رویکرد روش تدریس متنوع و متفاوت
	۵- توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان در انتخاب روش ها

جدول ۱-۴- راهبردهای مورد استفاده توسط معلمان
بر اساس داده های جدول ۱-۴ در فرایند یاد دهی – یادگیری ، همانگونه که از ظاهرآن نمایان است تنها به تدریس پرداخته نمی شود بلکه یاد دهی و تدریس دریک سو و یادگیری در سویه ی دیگر آن قرار دارد.
روش های تدریس چه در پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و چه در ایجاد انگیزه و رضایت خاطر ، پرورش شخصیت، رشد خلاقیت آنان موثر است ، وظیفه معلمان در فرایند تدریس تنها انتقال واقعیت های علمی به دانش آموزان نیست بلکه باید موقعیت و شرایط مطلوب یادگیری را فراهم نمایند و چگونه اندیشیدن و چگونه آموختن را به شاگردان بیاموزند. یعنی کار معلم نه تنها انتقال دانش ، بلکه پرورش توان تفکر منطقی و پرورش شخصیت سالم است و معلمان موفق برای شاگردان خود تنها عرضه کننده مطالب تخصصی نمی باشند بلکه شاگردان خود مطالب شناختی و اجتماعی و نحوه استفاده موثر از آنها را می آموزند، در آموزش و پرورش نقش نیروی انسانی به خصوص معلم از مهم ترین عوامل موثر در رشد و توسعه کیفی و محتوایی تربیت به شمار می آید .

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

1. استفاده از روش های فعال در یادگیری: به نظر بیشتر معلمان نمونه روش تدریس فعال که در آن مشارکت دانش آموز و معلم را می طلبد و به جای انتقال مطالب به دانش آموز ، به افزایش توانایی یادگیرنده در فرایند یادگیری عنایت دارد. به دلایل متعدد از جمله تاکید براصولی از کلیات نظام آموزش و پرورش کشور و اهداف دوره های تحصیلی، نگرش های جهانی ، رشد روز افزون تحقیقات ، سرعت فن آوری و تکنولوژی، ضرورت کار بست تدریس فعال را می طلبد. به نظر آنها ادیان و رهبران مصلح اجتماعی نیز تأکید بر نوعی فعال سازی ذهن و جلوگیری از تقلید کورکورانه در اصول و روش های زندگی دارند، لذا آموزش و تدریس های متکی بر روش های فعال خود گامی است در اشاعه و ترویج علم و پرورش انسان های آزاد و آگاه که می تواند در توسعه و فناوری مثمر ثمر باشد .

در روش تدریس فعال سعی بر این است که فراگیر خود در کسب مفهوم سهیم باشد و از طرق مختلف به فعالیت های ذهنی، علمی، فردی و گروهی را بدست آورد ، به عبارت دیگر ، محتوا روی درگیر شدن دانش آموزان در کسب تجارب یادگیری تاکید داشته و آنان را فعال می سازد. به نظر بیشتر معلمان نمونه از مهمترین روش های فعال تدریس می توان روش حل مساله، روش بحث گروهی، روش پرسش و پاسخ ، روش بارش مغزی، روش هم یاری از طریق تدریس اعضای تیم، روش هم یاری از طریق طرح کارایی تیم اشاره کرد.
معلم شماره یک در مورد روش تدریس فعال بیان کرد:
«استفاده از روش های فعال در یادگیری و وجود وسایل کمک آموزشی مجهز در کلاس و تنها بسنده نکردن به تدریس کتاب درسی، استفاده از روش های متنوع و گوناگون می تواند بهترین راهبرد برای تدریس بهتر باشد».

1. توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان: معلم شماره یک ، دو و پنج در رابطه با تفاوت های فردی دانش آموزان بیان کردند: داشتن یک ارتباط صحیح با دانش آموزان در کلاس مستلزم آشنا شدن با ویژگی های عمده رفتاری دانش آموزان است. در واقع داشتن تعاملی مناسب با دانش آموزان در گروه شناختی صحیح و البته نه همه جانبه از افراد است، چرا که هیچگاه نمی توان یک انسان را از تمامی جوانب شناخت وقتی شناخت کلی از شاگردان پیدا کردیم قادر خواهیم بود سازگاری مناسبی با آنها پیدا کنیم.

معلم شماره دو در این رابطه بیان می کند:
«باید دانش خود را به روز کنیم و با توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان و امکانات موجود در مدرسه بهترین تدریس را انتخاب کنیم که قابل تفهیم برای دانش آموزان باشد».

1. استفاده از روش های تلفیقی : بیشتر معلمان در رابطه با روش های تلفیقی به این نکته اشاره کردند که برنامه ی آموزش تلفیقی محیطی پرانگیزه،پرنشاط و فعال را برای فرایند یاددهی ویادگیری فراهم می کند ونتایج مفید، مؤثر وارضا کننده ای به وجود می آورد.

در این فصل نخست تصویری از ویژگیهای جمعیت شناختی نمونه مورد مطالعه به صورت جداول یک بعدی ، دو بعدی و سه بعدی ارائه شده است ، سپس فرضیات آزمون شده اند. در آزمون فرضیات با توجه به مقیاس اندازه گیری از آزمونهای مناسب برای رابطه متغیرها و ضریب همبستگی برای شدت همبستگی متغیرهای مستقل و وابسته استفاده شده است. برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید. ۲-۴- داده های توصیفی ۱-۲-۴- جنس جدول ذیل بیانگرتوزیع فراوانی داده ها بر حسب جنس آزمودنی می باشد . طبق داده های جدول شماره ۱ ، ۵۷٫۱ درصد از آزمودنیها را دختر و بقیه را پسر تشکیل می دهند ( ۴۲٫۹ درصد ) . جدول ۴-۱ توزیع فراوانی داده ها بر حسب جنس آزمودنیها جنس فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی جنس دختر ۸۰ ۵۷٫۱ ۵۷٫۱ ۵۷٫۱ پسر ۷۰ ۴۲٫۹ ۴۲٫۹ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۱ جنس پاسخگویان ۲-۲-۴- سن جدول ذیل داده های مربوط به سن آزمودنیها را نشان می دهد. آزمودنیها بین سنین ۱۰-۲۴ سال می باشند . جدول۴-۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب سن آزمودنیها متغیر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی سن ۱۰-۱۵ ۶۶ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۱۶-۱۹ ۶۶ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۱۹-۲۴ ۲۸ ۶٫۵ ۶٫۵ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ ۳-۲-۴- منفور بودن سارقین جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب منفور بودن سارقین ازدید پاسخگو می باشد . ۶۷٫۸ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۲۳٫۶ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۸٫۶ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب منفور بودن سارقین منفور بودن سارقین فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۶ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۲۷ ۱۹٫۳ ۱۹٫۳ ۲۳٫۶ بدون نظر ۲۲ ۹ ۸٫۶ ۳۲٫۱ موافق ۳۶ ۲۵٫۷ ۲۵٫۷ ۵۷٫۹ کاملاً موافق ۵۹ ۴۲٫۱ ۴۲٫۱ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب منفور بودن سارقین ۴-۲-۴- پیش آمدن شرایطی که منجر به سرقت شود جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب پیش آمدن شرایطی که منجر به سرقت شود می باشد . ۳۵ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۵۷٫۹ درصد مخالف و کاملا مخالف و۷٫۱ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب پیش آمدن شرایطی که منجر به سرقت شود پیش آمدن شرایطی که منجر به سرقت شود فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۴۷ ۳۳ ۳۳ ۳۳ مخالف ۳۴ ۲۴٫۳ ۲۴٫۳ ۵۷٫۹ بدون نظر ۲۰ ۹ ۸٫۵ ۷۵ موافق ۲۸ ۱۹ ۱۹ ۸۵ کاملاً موافق ۲۱ ۱۵ ۱۵ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب پیش آمدن شرایطی که منجر به سرقت شود ۵-۲-۴- تمایل به سرقت جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب تمایل به سرقت در پاسخگویان می باشد .۳۸٫۶ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۳۷٫۹ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۲۳٫۶ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب تمایل به سرقت تمایل به سرقت فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۲۶ ۱۵٫۳ ۱۵٫۳ ۱۵٫۳ مخالف ۳۲ ۲۳ ۲۳ ۳۸ بدون نظر ۳۳ ۲۳٫۶ ۲۳٫۶ ۶۱٫۴ موافق ۳۶ ۲۶ ۲۶ ۸۷٫۵ کاملاً موافق ۲۳ ۱۲ ۱۲ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب تمایل به سرقت ۶-۲-۴- عدم تلاش به سرقت به خاطر ترس از عواقب آن جدول ذیلتوزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم تلاش به سرقت به خاطر ترس از عواقب آن از طرف پاسخگویان می باشد . ۲۸٫۵ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶۱٫۴ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۱۰ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم تلاش به سرقت به خاطر ترس از عواقب آن عدم تلاش به سرقت به خاطر ترس از عواقب آن فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۲۰ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ مخالف ۶۶ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۶۱٫۴ بدون نظر ۱۹ ۱۰ ۱۰ ۷۱٫۴ موافق ۲۴ ۱۷٫۱ ۱۷٫۱ ۸۸٫۶ کاملاً موافق ۲۱ ۱۱٫۴ ۱۱٫۴ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم تلاش به سرقت به خاطر ترس از عواقب آن ۷-۲-۴- اعتقاد بر قطع دست سارقین جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب اعتقاد بر قطع دست سارقین می باشد. ۱۹٫۳ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۷۶٫۵ درصد مخالف و کاملا مخالف با قطع دست سارقین می باشند و۴٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب اعتقاد بر قطع دست سارقین اعتقاد بر قطع دست سارقین فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۴۰ ۲۸٫۶ ۲۸٫۶ ۲۸٫۶ مخالف ۶۷ ۴۷٫۹ ۴۷٫۹ ۷۶٫۴ بدون نظر ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۸۰٫۷ موافق ۱۰ ۱٫۴ ۱٫۴ ۸۲٫۱ کاملاً موافق ۲۵ ۱۷٫۹ ۱۷٫۹ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب اعتقاد بر قطع دست سارقین ۸-۲-۴- بد بودن پرخاشگری جدول شماره ۹ توزیع فراوانی داده ها بر حسب بد بودن پرخاشگری می باشد . ۲۰ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۴۸٫۶ درصد مخالف و کاملا مخالف با بد بودن پرخاشگری بوده اند و۳۱٫۴ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب بد بودن پرخاشگری بد بودن پرخاشگری فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۸ ۸٫۶ ۸٫۶ ۸٫۶ مخالف ۵۶ ۴۰ ۴۰ ۴۸٫۶ بدون نظر ۴۴ ۳۱٫۴ ۳۱٫۴ ۸۰ موافق ۱۲ ۵٫۷ ۵٫۷ ۸۵٫۷ کاملاً موافق ۲۰ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب بد بودن پرخاشگری ۹-۲-۴- بیزاری از خشونت جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب بیزاری مردم از خشونت از نظر پاسخگویان می باشد . ۶۷٫۹ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۳۰ درصد مخالف و کاملا مخالف بوده اند و ۲٫۱ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب بیزاری از خشونت بیزاری مردم از خشونت فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۱ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۳۶ ۲۵٫۷ ۲۵٫۷ ۳۰ بدون نظر ۸ ۲٫۱ ۲٫۱ ۳۲٫۱ موافق ۷۶ ۵۴٫۳ ۵۴٫۳ ۸۶٫۴ کاملاً موافق ۱۹ ۱۳٫۶ ۱۳٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب بیزاری از خشونت ۱۰-۲-۴- ترجیح دادن گذشت از حقوق شخصی به جای اعمال خشونت جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب ترجیح دادن گذشت از حقوق شخصی به جای اعمال خشونت از نظر پاسخگویان می باشد . ۳۰٫۷ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۳۵٫۱ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و۷٫۱ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول۴- ۱۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب ترجیح دادن گذشت از حقوق شخصی به جای اعمال خشونت ترجیح دادن گذشت از حقوق شخصی به جای اعمال خشونت فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۴۳ ۳۰٫۷ ۳۰٫۷ ۳۰٫۷ مخالف ۴۴ ۳۱٫۴ ۳۱٫۴ ۶۲٫۱ بدون نظر ۱۵ ۷٫۱ ۷٫۱ ۶۹٫۳ موافق ۳۱ ۲۲٫۱ ۲۲٫۱ ۹۱٫۴ کاملاً موافق ۱۷ ۸٫۶ ۸٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴- ۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب ترجیح دادن گذشت از حقوق شخصی به جای اعمال خشونت ۱۱-۲-۴- وجود راه حل برای مشکلات به جای اعمال خشونت جدول شماره ۱۴ توزیع فراوانی داده ها بر حسب وجود راه حل برای مشکلات به جای اعمال خشونت از نظرپاسخگویان می باشد . ۶۷٫۲ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۷٫۸ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و۲۵ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۱۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب وجود راه حل برای مشکلات به جای اعمال خشونت وجود راه حل برای مشکلات به جای اعمال خشونت فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۸ ۱٫۴ ۱٫۴ ۱٫۴ مخالف ۱۲ ۶٫۴ ۶٫۴ ۷٫۹ بدون نظر ۳۵ ۲۵ ۲۵ ۳۲٫۹ موافق ۷۵ ۵۳٫۶ ۵۳٫۶ ۸۶٫۴ کاملاً موافق ۲۰ ۱۳٫۶ ۱۳٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۱۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب وجود راه حل برای مشکلات به جای اعمال خشونت ۱۲-۲-۴- عدم اعتماد جامعه به افراد پرخاشگر جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم اعتماد جامعه به افراد پرخاشگر از نظر آزمودنیها می باشد . ۶۶٫۴ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ،۲۰٫۷ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند . و۱۲٫۹ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۱۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم اعتماد جامعه به افراد پرخاشگر عدم اعتماد جامعه به افراد پرخاشگر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۶ ۱۱٫۴ ۱۱٫۴ ۱۱٫۴ مخالف ۱۸ ۹٫۳ ۹٫۳ ۲۰٫۷ بدون نظر ۲۳ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۳۳٫۶ موافق ۵۸ ۴۱٫۴ ۴۱٫۴ ۷۵ کاملاً موافق ۳۵ ۲۵ ۲۵ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۱۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم اعتماد جامعه به افراد پرخاشگر ۱۳-۲-۴- به سادگی و برای هر موضوعی تمایل به پرخاشگری داشتن جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب به سادگی و برای هر موضوعی تمایل به پرخاشگری داشتن پاسخگویان می باشد . ۱۴٫۳ درصد از آزمودنیها بسیار موافق ، ۸۰٫۷ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند . ۵ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۱۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب به سادگی و برای هر موضوعی تمایل به پرخاشگری داشتن به سادگی و برای هر موضوعی تمایل به پرخاشگری داشتن فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۲۵ ۱۵ ۱۵ ۱۵ مخالف ۵۸ ۳۹٫۷ ۳۹٫۷ ۸۰٫۷ بدون نظر ۱۲ ۵ ۵ ۸۵٫۷ موافق ۳۵ ۲۶ ۲۶ ۲۶ کاملاً موافق ۲۰ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۱۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب به سادگی و برای هر موضوعی تمایل به پرخاشگری داشتن ۱۴-۲-۴- خطرناک بودن مصرف مواد مخدر جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب خطرناک بودن مصرف مواد مخدراز نظر پاسخگویان می باشد .۴۶٫۴ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۴۸٫۵ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۵ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۱۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب خطرناک بودن مصرف مواد مخدر خطرناک بودن مصرف مواد مخدر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۳۲ ۲۳ ۲۳ ۲۳ مخالف ۳۹ ۲۷ ۲۷ ۴۹ بدون نظر ۱۰ ۵ ۵ ۵۳٫۶ موافق ۱۲ ۵ ۵ ۵۹٫۳ کاملاً موافق ۵۷ ۴۰ ۴۰ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۱۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب خطرناک بودن مصرف مواد مخدر ۱۵-۲-۴- عدم تصور برای مصرف مواد مخدر جدول شماره ۱۸ توزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم تصور برای مصرف مواد مخدر از دید پاسخگویان می باشد . ۷۶٫۴ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۹٫۳ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۴٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۱۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم تصور برای مصرف مواد مخدر عدم تصور برای مصرف مواد مخدر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۸ ۱٫۴ ۱٫۴ ۱٫۴ مخالف ۲۵ ۱۷٫۹ ۱۷٫۹ ۱۹٫۳ بدون نظر ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۲۳٫۶ موافق ۹ ۵ ۵ ۲۸٫۶ کاملاً موافق ۱۰۰ ۷۱٫۴ ۷۱٫۴ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۱۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم تصور برای مصرف مواد مخدر ۱۶-۲-۴- مبالغه تبلیغات در مورد زیان مواد مخدر جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم تصور برای مبالغه تبلیغات در مورد زیان مواد مخدر از نظر پاسخگویان می باشد . ۳۴٫۳ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶۵٫۷ درصد مخالف و کاملا مخالف این نظر بوده اند . جدول ۴- ۱۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب مبالغه تبلیغات در مورد زیان مواد مخدر مبالغه تبلیغات در مورد زیان مواد مخدر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۶۵ ۵۰٫۱ ۵۰٫۱ ۵۰٫۱ مخالف ۱۸ ۸٫۶ ۸٫۶ ۶۵٫۷ موافق ۲۵ ۱۵٫۷ ۱۵٫۷ ۸۱٫۴ کاملاً موافق ۲۷ ۱۸٫۶ ۱۸٫۶ ۸۳٫۶ بدون نظر ۱۵ ۷ ۷ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۱۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب مبالغه تبلیغات در مورد زیان مواد مخدر ۱۷-۲-۴- مصرف مواد مخدر راهی برای غلبه بر مشکلات روحی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب مصرف مواد مخدر راهی برای غلبه بر مشکلات روحی از نظر پاسخگویان می باشد . ۳۰٫۷ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶۰ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۹٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۱۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب مصرف مواد مخدر راهی برای غلبه بر مشکلات روحی مصرف مواد مخدر راهی برای غلبه بر مشکلات روحی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۷۵ ۵۳٫۶ ۵۳٫۶ ۵۳٫۶ مخالف ۱۰ ۶٫۴ ۶٫۴ ۶۰ بدون نظر ۱۵ ۹٫۳ ۹٫۳ ۶۹٫۳ موافق ۴۲ ۲۹٫۳ ۲۹٫۳ ۹۸٫۶ کاملاً موافق ۸ ۱٫۴ ۱٫۴ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۱۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب مصرف مواد مخدر راهی برای غلبه بر مشکلات روحی ۱۸-۲-۴- استفاده از مواد مخدر به عنوان مسکن در درمان بیماریهای جسمی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب استفاده از مواد مخدر به عنوان مسکن در درمان بیماریهای جسمی می باشد . ۲۲٫۸درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶۷٫۲ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۱۰ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول۴- ۱۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب استفاده از مواد مخدر به عنوان مسکن در درمان بیماریهای جسمی استفاده از مواد مخدر به عنوان مسکن در درمان بیماریهای جسمی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۷۰ ۴۸٫۶ ۴۸٫۶ ۴۸٫۶ مخالف ۲۸ ۱۸٫۶ ۱۸٫۶ ۶۷٫۱ بدون نظر ۱۶ ۱۰ ۱۰ ۷۷٫۱ موافق ۲۶ ۱۷٫۱ ۱۷٫۱ ۹۴٫۳ کاملاً موافق ۱۰ ۵٫۷ ۵٫۷ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۱۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب استفاده از مواد مخدر به عنوان مسکن در درمان بیماریهای جسمی ۱۹-۲-۴- جایز نبودن دوستی با افراد مصرف کننده مواد مخدر جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با افراد مصرف کننده مواد مخدر می باشد . ۵۰ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۴۷٫۹ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و۲٫۱ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۱۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با افراد مصرف کننده مواد مخدر جایز نبودن دوستی با افراد مصرف کننده مواد مخدر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۲۶ ۱۸٫۶ ۱۸٫۶ ۱۸٫۶ مخالف ۴۱ ۲۹٫۳ ۲۹٫۳ ۴۷٫۹ بدون نظر ۳ ۲٫۱ ۲٫۱ ۵۰ موافق ۳۷ ۲۶٫۴ ۲۶٫۴ ۷۶٫۴ کاملاً موافق ۳۳ ۲۳٫۶ ۲۳٫۶ ۱۰۰ کل ۱۴۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۱۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با افراد مصرف کننده مواد مخدر ۲۰-۲-۴- عدم مقاومت در مقابل مصرف مواد مخدر جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم مقاومت در مقابل مصرف مواد مخدر می باشد . ۲۲٫۹ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۷۱٫۴ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۵٫۷ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۲۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم مقاومت در مقابل مصرف مواد مخدر عدم مقاومت در مقابل مصرف مواد مخدر فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۷۲ ۵۱٫۴ ۵۱٫۴ ۵۱٫۴ مخالف ۳۳ ۲۰ ۲۰ ۷۱٫۴ بدون نظر ۸ ۵٫۷ ۵٫۷ ۷۷٫۱ موافق ۲۵ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۹۱٫۴ کاملاً موافق ۱۲ ۸٫۶ ۸٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۱۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم مقاومت در مقابل مصرف مواد مخدر ۲۱-۲-۴- بی بند و باری جنسی عامل تباهی جامعه جدول شماره ۲۱ توزیع فراوانی داده ها بر حسب بی بند و باری جنسی عامل تباهی جامعه می باشد . ۸۱٫۴ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۴٫۳ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و۴٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول۴-۲۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب بی بند و باری جنسی عامل تباهی جامعه بی بند و باری جنسی عامل تباهی جامعه فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۱ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۱۴ ۱۰ ۱۰ ۱۴٫۳ بدون نظر ۱۱ ۴٫۳ ۴٫۳ ۱۸٫۶ موافق ۲۱ ۱۵ ۱۵ ۳۳٫۶ کاملاً موافق ۹۳ ۶۶٫۴ ۶۶٫۴ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۲۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب بی بند و باری جنسی عامل تباهی جامعه ۲۲-۲-۴- مقاومت در برابر وسوسه های جنسی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب مقاومت در برابر وسوسه های جنسی می باشد . ۸۲٫۹ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۴٫۳ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۲٫۹ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول۴- ۲۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب مقاومت در برابر وسوسه های جنسی مقاومت در برابر وسوسه های جنسی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی مخالف ۲۴ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ کاملا مخالف ۱۶ ۱۱٫۹ ۱۱٫۹ ۱۱٫۹ بدون نظر ۹ ۲٫۹ ۲٫۹ ۱۷٫۱ موافق ۴۸ ۳۲٫۶ ۳۲٫۶ ۵۲٫۷ کاملاً موافق ۵۱ ۳۸٫۳ ۳۸٫۳ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴- ۲۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب مقاومت در برابر وسوسه های جنسی ۲۳-۲-۴- برخورد شدید پلیس با مجرمان جنسی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب برخورد شدید پلیس با مجرمان جنسی می باشد . ۸۷٫۱ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۳٫۵ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۹٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۲۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب برخورد شدید پلیس با مجرمان جنسی برخورد شدید پلیس با مجرمان جنسی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۷ ۱٫۴ ۱٫۴ ۱٫۴ مخالف ۸ ۲٫۱ ۲٫۱ ۳٫۶ بدون نظر ۱۳ ۹٫۳ ۹٫۳ ۱۲٫۹ موافق ۶۳ ۴۵ ۴۵ ۵۷٫۹ کاملاً موافق ۵۹ ۴۲٫۱ ۴۲٫۱ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۲۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب برخورد شدید پلیس با مجرمان جنسی ۲۴-۲-۴- اعتقاد به انحراف جوانان در برابر فشارهای جنسی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب اعتقاد به انحراف جوانان در برابر فشارهای جنسی می باشد. ۵۷٫۲ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۳۱٫۴ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۱۰درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۲۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب اعتقاد به انحراف جوانان در برابر فشارهای جنسی اعتقاد به انحراف جوانان در برابر فشارهای جنسی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۴۵ ۲۷٫۱ ۲۷٫۱ ۲۷٫۱ مخالف ۱۱ ۴٫۳ ۴٫۳ ۳۱٫۴ بدون نظر ۱۴ ۱۰ ۱۰ ۴۱٫۴ موافق ۵۵ ۳۹٫۳ ۳۹٫۳ ۸۰٫۷ کاملاً موافق ۲۵ ۱۷٫۹ ۱۷٫۹ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۲۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب اعتقاد به انحراف جوانان در برابر فشارهای جنسی ۲۵-۲-۴- نفرت از افراد بی بند و بار جنسی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب نفرت از افراد بی بند و بار جنسی می باشد . ۴۰ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۴۳٫۵ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و۶۰ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۲۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب نفرت از افراد بی بند و بار جنسی نفرت از افراد بی بند و بار جنسی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۵۱ ۳۶٫۴ ۳۶٫۴ ۳۶٫۴ مخالف ۱۵ ۷٫۱ ۷٫۱ ۴۳٫۶ بدون نظر ۲۳ ۱۶٫۴ ۱۶٫۴ ۶۰ موافق ۲۵ ۱۴٫۳ ۱۴٫۳ ۷۴٫۳ کاملاً موافق ۳۶ ۲۵٫۷ ۲۵٫۷ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۲۴ توزیع فروانی داده ها بر حسب نفرت از افراد بی بند و بار جنسی ۲۶-۲-۴- جایز نبودن دوستی با منحرفان جنسی جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با منحرفان جنسی می باشد . ۶۹٫۳ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۷٫۸ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۱۲٫۹ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۲۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با منحرفان جنسی جایز نبودن دوستی با منحرفان جنسی فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۲ ۵٫۷ ۵٫۷ ۵٫۷ مخالف ۱۷ ۱۲٫۱ ۱۲٫۱ ۱۷٫۹ بدون نظر ۱۸ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۳۰٫۷ موافق ۱۹ ۹٫۳ ۹٫۳ ۴۰ کاملاً موافق ۸۴ ۶۰ ۶۰ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۲۵ توزیع فروانی داده ها بر حسب جایز نبودن دوستی با منحرفان جنسی ۲۷-۲-۴- محتوای جنسی رویاها جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب محتوای جنسی رویاها می باشد . ۱۸٫۶ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۲۲٫۹ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۵۸٫۶ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۲۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب محتوای جنسی رویاها محتوای جنسی رویاها فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۱ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۲۶ ۱۸٫۶ ۱۸٫۶ ۲۲٫۹ بدون نظر ۸۲ ۵۸٫۶ ۵۸٫۶ ۸۱٫۹ موافق ۱۴ ۱۰ ۱۰ ۹۱٫۴ کاملاً موافق ۱۷ ۸٫۶ ۸٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۲۶ توزیع فروانی داده ها بر حسب محتوای جنسی رویاها ۲۸-۲-۴- فرار از خانه زمینه ای برای شروع انحرافات جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب فرار از خانه زمینه ای برای شروع انحرافات می باشد . ۸۷٫۸ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶٫۴ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر می باشند و ۵٫۷ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول۴- ۲۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب فرار از خانه زمینه ای برای شروع انحرافات فرار از خانه زمینه ای برای شروع انحرافات فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۵ ۲٫۱ ۲٫۱ ۶٫۴ بدون نظر ۱۲ ۵٫۷ ۵٫۷ ۱۲٫۱ موافق ۱۵ ۱۰٫۷ ۱۰٫۷ ۲۲٫۹ کاملاً موافق ۱۱۰ ۷۷٫۱ ۷۷٫۱ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۲۷ توزیع فروانی داده ها بر حسب فرار از خانه زمینه ای برای شروع انحرافات ۲۹-۲-۴- پدر و مادر دلسوزترین افراد برای فرد جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب پدر و مادر دلسوزترین افراد برای فرد می باشد . ۸۰٫۷ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۴٫۳ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۵ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴- ۲۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب پدر و مادر دلسوزترین افراد برای فرد پدر و مادر دلسوزترین افراد برای فرد فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۱۱ ۱۰ ۱۰ ۱۰ مخالف ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۱۴٫۳ بدون نظر ۱۲ ۵ ۵ ۱۹٫۳ موافق ۱۵ ۶٫۴ ۶٫۴ ۲۵٫۷ کاملاً موافق ۱۰۴ ۷۴٫۳ ۷۴٫۳ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴- ۲۸ توزیع فروانی داده ها بر حسب پدر و مادر دلسوزترین افراد برای فرد ۳۰-۲-۴- فکر فرار به خاطر شرایط آزار دهنده خانه جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب فکر فرار به خاطر شرایط آزار دهنده خانه می باشد . ۱۸٫۶درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۵۲٫۲ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۲۹٫۳ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۳۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب فکر فرار به خاطر شرایط آزار دهنده خانه فکر فرار به خاطر شرایط آزار دهنده خانه فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۳۳ ۲۳٫۶ ۲۳٫۶ ۲۳٫۶ مخالف ۴۵ ۲۸٫۶ ۲۸٫۶ ۵۲٫۱ بدون نظر ۴۱ ۲۹٫۳ ۲۹٫۳ ۸۱٫۴ موافق ۱۳ ۵٫۷ ۵٫۷ ۸۷٫۱ کاملاً موافق ۱۸ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار۴-۲۹ توزیع فروانی داده ها بر حسب فکر فرار به خاطر شرایط آزار دهنده خانه ۳۱-۲-۴- فرار از خانه راهی برای استقلال جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب فرار از خانه راهی برای استقلال می باشد . ۳۱٫۴ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۶۲٫۱ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۶٫۴درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۳۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب فرار از خانه راهی برای استقلال فرار از خانه راهی برای استقلال فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۵۷ ۴۰٫۷ ۴۰٫۷ ۴۰٫۷ مخالف ۳۵ ۲۱٫۴ ۲۱٫۴ ۶۲٫۱ بدون نظر ۱۱ ۶٫۴ ۶٫۴ ۶۶٫۶ موافق ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۷۲٫۹ کاملاً موافق ۳۹ ۲۷٫۱ ۲۷٫۱ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۳۰ توزیع فروانی داده ها بر حسب فرار از خانه راهی برای استقلال ۳۲-۲-۴- پیشگیری والدین از فرار نوجوانان جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب پیشگیری والدین از فرار نوجوانان می باشد . ۷۷٫۲ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۲٫۲ درصد مخالف و کاملا مخالف و ۱۰٫۷ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۳۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب پیشگیری والدین از فرار نوجوانان پیشگیری والدین از فرار نوجوانان فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۸ ۴٫۳ ۴٫۳ ۴٫۳ مخالف ۱۴ ۷٫۹ ۷٫۹ ۱۲٫۱ بدون نظر ۱۸ ۱۰٫۷ ۱۰٫۷ ۲۲٫۹ موافق ۲۲ ۱۳٫۶ ۱۳٫۶ ۳۶٫۴ کاملاً موافق ۸۸ ۶۳٫۶ ۶۳٫۶ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ نمودار ۴-۳۱ توزیع فروانی داده ها بر حسب پیشگیری والدین از فرار نوجوانان ۳۳-۲-۴- عدم توجیه منطقی برای فرار از خانه جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب عدم توجیه منطقی برای فرار از خانه می باشد . درصد از آزمودنیها ۴۱٫۵ موافق و بسیار موافق ، ۵۰ درصد مخالف و کاملا مخالف با این نظر بوده اند و ۸٫۶ درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند . جدول ۴-۳۳ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم توجیه منطقی برای فرار از خانه عدم توجیه منطقی برای فرار از خانه فراوانی درصد درصد معتبر درصد تجمعی کاملاً مخالف ۴۶ ۳۱ ۳۱ ۳۱ مخالف ۳۲ ۲۰٫۷ ۲۰٫۷ ۵۰ بدون نظر ۱۴ ۹٫۵ ۹٫۵ ۵۸٫۵ موافق ۱۲ ۸٫۶ ۸٫۶ ۶۷٫۱ کاملاً موافق ۴۶ ۳۱ ۳۱ ۱۰۰ کل ۱۵۰ ۱۰۰ ۱۰۰ جدول ۴-۳۲ توزیع فروانی داده ها بر حسب عدم توجیه منطقی برای فرار از خانه ۳۴-۲-۴- فرار از خانه ، شروع تحولی مثبت برای فرد جدول ذیل توزیع فراوانی داده ها بر حسب فرار از خانه ، شروع تحولی مثبت برای فرد می باشد . ۲۲٫۱ درصد از آزمودنیها موافق و بسیار موافق ، ۱۶٫۴ درصد مخالف و ۵۴٫۳ درصد کاملا مخالف و ۷٫۱درصد نظر خاصی در این رابطه نداشته اند .

که در آن: n: تعداد نمونه مورد انتخاب از جامعه.
Nh: تعداد افراد جامعه در طبقه.
nh: تعداد نمونه مورد انتخاب از طبقه.
N: تعداد کل افراد جامعه.
است. نمونه آماری به دست آمده به شرح زیر انتخاب گردیده است:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص اداره کل	تعداد کارکنان رسمی و قراردادی	تعداد نمونه
اداره کل امور مالی	۴۰	۲۵
اداره کل امور اداری	۱۰۰	۶۳
اداره کل امور رفاهی	۳۰	۲۰
سایر رسته ها	۵۵	۳۵
جمع تعداد	۲۲۵	۱۴۳

جدول ۳-۲- تعداد اعضای نمونه به تفکیک اداره کل (سازمان مرکزی دانشگاه آزاد، علوم تحقیقات تهران و واحد تهران مرکز)
۳-۵-ابزار گردآوری داده های تحقیق:
ابزار سنجش و اندازه گیری وسایلی هستند که محقق به کمک آنها می توان متغیرها را اندازه گیری و اطلاعات مورد نیاز را برای تجزیه و تحلیل و بررسی پدیده مورد مطالعه و نهایتاً کشف حقیقت گردآوری نماید. بنابراین باید به گونه ای طراحی و سازمان داده شوند که بتوانند اطلاعات مربوط به اندازه گیری و سنجش متغیرها را به نحو مطلوب جمع آوری نمایند. در چنین صورتی است که محقق خواهد توانست اولاً اطلاعات مرتبط با مسأله تحقیق را گردآوری کند؛ ثانیاً این اطلاعات را به خوبی استخراج و طبقه بندی نماید؛ ثالثاً تجزیه و تحلیل آنها برای او مقدور باشد. اگر محقق به ساختن یا اختیار نمودن ابزار متناسب با اطلاعات مورد نیاز اقدام نکند، یقیناً نخواهد توانست اطلاعات تهیه شده را به کار گیرد و قادر نخواهد بود براساس چنین اطلاعاتی مسأله تحقیق را روشن کند؛ زیرا اطلاعات، پاسخ تحقیق او را نمی دهد و علاوه بر آن باعث مزاحمت در مراحل کار وی و نابسامانی در تجزیه و تحلیل اطلاعات می شود.(حافظ نیا، ۸۹، ص۱۷۱)
در تعریف ابزار اندازه گیری می توان گفت: «ابزار اندازه گیری و مقیاس ها وسایلی هستند که محقق به کمک آنها قادر است اطلاعات مورد نیاز تحقیق خود را گردآوری، ثبت و کمی نماید». (همان منبع)
ابزارهایی که محققان علوم انسانی و اجتماعی برای گردآوری اطلاعات تاکنون توانسته اند ابداع نمایند عبارت است از: مقیاس ها، طیف ها، گویه ها، آزمون ها، فرم ها و نظایر آنها. این ابزارها متناسب با نوع تحقیق و روش کار آن برگزیده و طراحی می شود. )همان منبع)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

۳-۵-۱-انواع روش های گردآوری اطلاعات:

به طور کلی روش هایی که در جمع آوری اطلاعات می توانند مفید باشند عبارتند از روش های کتابخانهای و میدانی است که به ترتیب به شرح زیر می باشد:

۳-۵-۱-۱-روش های کتابخانه ای:

روش های کتابخانه ای در تمامی تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می گیرد، ولی در بعضی از آنها در بخشی از فرایند تحقیق یعنی مطالعه ادبیات و سوابق پژوهشی، از این روش استفاده می شود و در بعضی از آنها موضوع تحقیق از حیث روش، ماهیتاً کتابخانه ای است و از آغاز تا انتها متکی بر یافته های تحقیق کتابخانه ای است.در تحقیقاتی که ظاهراً ماهیت کتابخانه ای ندارند نیز محققان ناگزیر از کاربرد روش های کتابخانه ای در تحقیق خود هستند. در این گروه تحقیقات اعم از توصیفی، علی، همبستگی، تجربی و غیره، محقق باید ادبیات نظری و سوابق مسأله و موضوع تحقیق را مطالعه کند. در نتیجه، باید از روش کتابخانه ای استفاده کند و نتایج مطالعات خود را در ابزار مناسب اعم از فیش، جدول و فرم، ثبت و نگهداری نماید و در پایان کار نسبت به طبقه بندی و بهره برداری از آنها اقدام کند.(حافظ نیا، ۸۹، ص۱۹۶)

۳-۵-۱-۲-روش های میدانی:

روش های میدانی به روش هایی اطلاق می شود که محقق برای گردآوری اطلاعات ناگزیر است به محیط بیرون برود و با مراجعه به افراد یا محیط، و نیز برقراری ارتباط مستقیم با واحد تحلیل یعنی افراد، اعم از انسان، موسسات، سکونت گاه ها، موردها و غیره، اطلاعات مورد نظر را گردآوری کند. درواقع، او باید ابزار سنجش یا ظروف اطلاعاتی خود را به میدان ببرد و با پرسشگری، مصاحبه، مشاهده و تصویربرداری آنها را تکمیل نماید و سپس برای استخراج، طبقه بندی، و تجزیه و تحلیل به محل کار خود برگردد. روش های متداول و معروف گردآوری اطلاعات میدانی عبارتند از: ۱) پرسشنامه ای ۲) مصاحبه ای، ۳) مشاهده ای ۴) آزمون، ۵) تصویربرداری ۶) ترکیبی ۷) گفتگو و همفکری گروهی.(همان منبع، ص۲۱۱)
و در روش میدانی ابزار گرد آوری اطلاعات ،پرسشنامه ای می باشد که به توضیح آن می پردازیم.

۳-۵-۱-۲-۱-ابزار گردآوری اطلاعات یا پرسشنامه:

پرسشنامه حاوی تعدادی سوال درباره متغیرهای مورد سنجش از جامعه مورد مطالعه است. این سوالات با بهره گرفتن از تکنیک های خاص و نیز مقیاس ها به گونه ای ساخته می شود که بتوان اطلاعات مورد نظر را از جامعه یا نمونه مورد مطالعه گردآوری کرد. این سوال ها که هر یک درباره یکی از ابعاد و یا متغیرهای موضوع مورد مطالعه است، باید به گونه ای طراحی و ساخته شود که آنچه را به عنوان پاسخ از پاسخگو یا عضو جامعه و نمونه طلب می کند، مشخص سازد. اگر محقق در طرح سوالات پرسشنامه بر این اصل تاکید داشته باشد، یقیناً پرسشنامه از روایی لازم برخوردار خواهد شد و از درج سوالات بی ارتباط اضافی که جز اتلاف وقت و امکانات، و آشفتگی در کار می باشد پرهیز کند.(همان منبع، ص۲۱۲)
در این تحقیق ۳ پرسشنامه مورد استفاده قرارگرفت که پرسشنامه اول اطلاعات عمومی پاسخ دهندگان که شامل جنس، سن، آخرین مدرک تحصیلی، رسته شغلی، سابقه خدمت و نوع استخدام است.پرسشنامه دوم با ۱۵سؤال به بررسی میزان به کارگیری فناوری اطلاعات در سازمان پرداخته است. سومین پرسشنامه نیز با ۳۵ سؤال به بررسی میزان توانمندی سازی کارکنان و ابعاد مرتبط می پردازد.که به ترتیب از سوال( ۱۶الی۲۰)مربوط به بعد بهبود کیفیت عملکرد کاری کارکنان،از سوال (۲۱ الی ۲۳)مربوط به بعد استقلال و آزادی کاری کارکنان،از سوال(۲۴ الی ۳۰ )مربوط به بعد احساس مسئولیت تصمیم گیری کارکنان،از سوال(۳۱ الی۳۴) مربوط به بعد تنوع شغلی کارکنان،از سوال(۳۵ الی ۳۸ )مربوط به بعد خود کنترلی کارکنان،از سوال (۳۹ الی۴۳ )مربوط به بعد آمادگی(توان و تمایل)کارکنان و از سوال( ۴۴ الی ۵۰ )مربوط به بعد رشد حرفه ای(توسعه حرفه ای)کارکنان می باشد.

معین م. ۱۳۸۸٫ فرهنگ فارسی معین . چاپ پنجم،انتشارات اشجع،
Chris B. 2008. The growth of Australia`s regulatory state, Melbourne victoria, institute of public affairs.<br style="box-sizing: border-box;” />Gary CB.2003. The economic Theory of regulation and sunset Reviews of public a accountancy law.<br style="box-sizing: border-box;” />Saracho L.. 2001. Licensing information goods,international journal of industrial organization.<br style="box-sizing: border-box;” />Grabosky P, & Braithwaite J. 1993. Business regulation and Australia`s future, Australia institute of criminology.
Civil Responsibility of Car Producers
AbstractCivil liability towards the consumer automakers narrow understanding of the classical system of civil liability based on fault theory – is founded. But today the expansion of the automotive industry and the complexities of human life cause massive developments in the field of civil liability car are. So that civil liability cannot be adhered to classical border and forced the issue into the realm of new must pay.Today, the automotive industry has led to some of the risks of damages aren’t remediable to compensate the industry. So governments to prevent damage and ultimately failure to fulfill their responsibilities automakers are interventions that will affect the civil liability system. This is typical emissions that cars produce pollution and environmental degradation can lead to irreparable consequences to follow. Therefore, the system of civil liability by requiring automakers new venture is no possibility of changing the tradition not allowed. In this paper, two aspects are considered the topic is prime, theoretical basis for civil liability analysis and then role in consumer protection agencies are also discussed. Civil liability in respect of car theories are based on the fault and the third parties affected by the pollution of the environment is based on the idea of ​​a danger ¬. It also has a role in preventing a loss of consumer protection or support towards restorative justice is important.
Keywords: civil liability, automobile manufacturers, auto defects, fault theory

1. -کاتوزیان،ناصر،الزام های خارج از قرارداد:ضمان قهری،جلد اول مسئولیت مدنی،تهران: انتشارات دانشگاه تهران؛چاپ دوم ،۱۳۷۸،ص۳۸ ↑
2. -بهرامی احمدی،حمید،مسئولیت مدنی،تهران: نشر میزان،چاپ اول،۱۳۸۸،ص۲۸ ↑
3. -غمامی،مجید،قابلیت پیش بینی ضرر در مسئولیت مدنی،تهران: شرکت سهامی انتشار،چاپ اول،۱۳۸۳،ص۹ ↑
4. – کاتوزیان،پیشین،ص۴۶ ↑
5. – باریکلو،علی،مسئولیت مدنی،تهران: نشر میزان،چاپ اول،زمستان۱۳۸۵،ص۲۲ ↑
6. – Normative ↑
7. – Coherent ↑
8. – Ends ↑
9. – مارتی گابریل منطق حقوقی سالنامه دانشکده حقوق و علوم اقتصادی تولوز ص۲۵۶(به نقل از:محمد مهدی الشریف، منطق حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول، ۱۳۹۱،ص۸۹) ↑
10. – فرهنگ معین ، نشر اشجع،چاپ پنجم،۱۳۸۸،ص۸۵۷ ↑
11. – کاتوزیان،ناصر،مسئولیت ناشی از عیب تولید،انتشارات دانشگاه تهران،چاپ اول،۱۳۸۱،ص۶۸ ↑
12. – Regulators ↑
13. -Normative ↑
14. ۱- آلوین تافلر،موج سوم، ناشر نو، چاپ هجدهم، ۱۳۸۸ ،ص۶۳ ↑
15. ۲- ونیست،اندرو،نظریه های دولت،ترجمه حسین بشیریه،نشر نی،چاپ هفتم،۱۳۸۹،ص۲۳۹ ↑
16. – کاتوزیان،ناصر،حقوق مدنی،وقایع حقوقی،شرکت سهامی انتشار،چاپ یازدهم،۱۳۸۵،ص۲۳ ↑
17. ۱-زرگوش،مشتاق،مسئولیت مدنی دولت،نشر میزان،چاپ اول،۱۳۸۹،ص۲۶ ↑
18. ۲-همان ص۵۸۶ ↑
19. ۳- تبصره۱،ماده ۵ لایحه قانونی تملک اراضی مصوب شورای انقلاب ۱۳۵۸«چنانچه محل سکونت و ممراعاشه باشد علاوه بر بهای عادله،صدی پانزده به قیمت ملک افزوده می شود. ↑
20. – Formalism ↑
21. -راجر،سالیوان،اخلاق در فلسفه کانت،ترجمه عزت الله فولادوند،انتشارات طرح نو،چاپ اول،تهران؛۱۳۸۰ ص ۱۴ – ۱۵ ↑
22. – Ends principle ↑
23. ۴-بادینی،پیشین،ص۸۳ ↑
24. -Corrective Justice ↑
25. – Distrbutive Justice ↑
26. -بادینی،پیشین،ص۳۷۸ ↑
27. -بادینی، پیشین،ص۳۷۹ ↑
28. -راسخ،محمد،حق و مصلحت،جلد دوم،نشر نی،چاپ اول،۱۳۹۲،ص۷۸ ↑
29. -بادینی،پیشین،ص۳۷۹ ↑
30. -یادینی،حسن،فلسفه مسئولیت مدنی،شرکت سهامی انتشار،چاپ اول،۱۳۸۴،ص۳۲۰ 
    “http://unizoc.altervista.org/wp-admin/post-new.php#footnote-ref-29″>↑
31. -ReguIation ↑
32. – کاتوزیان،وقایع حقوقی،پیشین،ص۱۶۳ ↑
33. -زرگوش،پیشین،ص۵۸۲ ↑
34. -کاتوزیان،ناصر،فلسفه حقوق،جلد اول،شرکت سهامی انتشار،چاپ چهارم،۱۳۸۵،ص۶۲۲ ↑
35. -John Rawls – ↑
36. -راولز،جان،عدالت به مثابه انصاف،ترجمه عرفان ثابتی،نشر ققنوس،چاپ سوم،۱۳۸۸،ص۸۴ ↑
37. -راولز،همان،ص۶۷ ↑
38. – کاتوزیان،ضمان قهری،پیشین،ص۲۷۸ ↑
39. – پیشین،ص۲۸۷ ↑

شیوهای برای سوددهی بیشتر است. بهعلاوه، شرکتهای بیمه با بهره گرفتن از نمایندگان فروش خوب میکوشند تا محصولات را از طریق بانکها به فروش برسانند. بانک بیمه، یکی از کانالهای بازاریابی بیمهگران برای فروش بیمه است (Chiang et al, 2009). به عبارت دیگر هنگامی که شرکتهای بیمه اقدام به فروش بیمه از طریق نمایندگان خود میکنند، از این فرایند بهعنوان بازاریابی مستقیم یاد میشود. هنگامی که آنها فروش بیمه را از طریق بانک بیمه انجام میدهند، بازاریابی غیرمستقیم صورت میگیرد (پارسامنش، ۱۳۹۰). امروزه شرکتهای بیمه دستاوردهای بیشتری در زمینه بازاریابی از طریق بانکها دارند. عاملین بیمه های اشخاص به لحاظ استفاده از سیستم های سنتی با مشکل مواجه هستند زیرا هزینه رقابت در حاشیه سودها را کاهش داده و تقاضای پاداشگیری از سوی نمایندگان را افزایش داده است. بهعنوان مثال در طول دهه گذشته نمایندگان بیمه زندگی بیمهنامههای کمتری و با ارزش بیشتر را به مشتریان طبقه توانگر جامعه فروختهاند. مشتریان با درآمد متوسط که بدنه اصلی مشتریان بانکی را تشکیل میدهند توجه کمی را از طرف نمایندگان بیمه به خود معطوف میسازند. با سرمایه ­گذاری بر روی روابط بانکها، شرکتهای بیمه بخش قابل توجهی از این بازار محروم از خدمت را به دست میآورند (عاملی، ۱۳۹۱). مزیت دیگر بانکها نسبت به کانال توزیع سنتی، هزینه کمتر برای فروش است که بهواسطه پایگاه مشتریان قابل توجه و وفادار ایشان ایجاد میشود. بانکها همچنین از شناخت نشان تجاری در حوزه جغرافیایی خود بهره میبرند که هزینه فروش کمتری در مقایسه با تبلیغات کاغذی، رادیو و تلویزیونی ایجاد میکند (Thomas, 2007).
از این رو تحقیق حاضر در پی یافتن پاسخ برای سوال اصلی تحقیق مبنی بر این میباشد که آیا بیمهگران در فروش محصولات بیمه از طریق کانال بانک بیمه (کانال بازاریابی غیرمستقیم) کاراتر عمل میکنند یا از طریق کانال نمایندگان فروش (کانال بازاریابی مستقیم) ؟

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۱-۳ اهمیت و ضرورت تحقیق

 

• امروزه یکی از دلایل بانکها برای ورود به صنعت بیمه این است که: رقابت شدید در میان بانکها در برابر کاهش حاشیه سود منجر به افزایش در هزینه های ادرای و بازاریابی و محدود شدن حاشیه سود محصولات سنتی بانکها گردیده است. حال آنکه محصولات جدید میتوانند سودآوری و بهره وری را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
• امروزه موسسات بانکی و شرکتهای بیمه، بانک بیمه را جزء مکمل و اغلب سودآور فعالیتهای خود میدانند.

یکی از مهمترین دلایل توجه به بانک بیمه توسط بانکها بازده افزوده بر داراییها (ROA) است. یکی از بهترین راه ها برای افزایش با فرض یک مجموعه دارایی از طریق درآمد ناشی از کارمزد است. بانکهایی که درآمد ناشی از کارمزد ایجاد میکنند میتوانند بیش از هزینه های عملیاتی خود را پوشش دهند و یک راه برای ایجاد درآمد ناشی از کارمزد، فروش محصولات بیمهای است. بانکهایی که به صورت موثر خدمات مالی را به فروش میرسانند، میتوانند توانمندیهای توزیع و فراوری خود را بهمنظور دستیابی به نسبتهای هزینه های عملیاتی سودده تقویت نمایند.

۱-۴ اهداف تحقیق

 

• ارائه یک روش سیستماتیک جهت ارزیابی کارایی کانالهای توزیع مستقیم و غیرمستقیم در بازاریابی خدمات بیمه با توجه به تغییرات سبک زندگی افراد
• معرفی تکنیک تحلیل پوششی داده ها بهعنوان ابزاری کارآمد در بررسی عملکرد کانالهای توزیع در صنعت بیمه
• معرفی بانک بیمه بهعنوان یک روش نوین در بازاریابی خدمات بیمهای

۱-۵ چارچوب نظری تحقیق

مؤلفه های اصلی هر سیستم ارزیابی عملکرد، شاخصها و معیارهای آن سیستم است؛ زیرا ارتباط بین مدل ارزیابی عملکرد با محیط بیرونی و درونی سازمان توسط شاخصها و معیارها برقرار میگردد، درواقع، مجموعه شاخصهای عملکرد و ارتباط بین نتایج حاصل از آنها، تشکیلدهنده یک مدل ارزیابی عملکرد است. اهمیت نقش شاخصها در ارزیابی عملکرد مناسب و صحیح سازمان کاملاً مشهود است. سازمانها در طراحی و انتخاب معیارهای ارزیابی عملکرد باید اصول و چهارچوبهایی را رعایت کنند، معیارها باید به گونهای طراحی و انتخاب گردند که بتوانند کارایی و اثربخشی سیستم ارزیابی عملکرد را تضمین کنند (کاپلان و نوترون، ۱۳۸۶، ص ۳۵).
شاخصهایی که میتوان از منظر آنها صنعت بیمه را ارزیابی نمود بسیار زیادند، اما میتوان براساس چند شاخص کلیدی و مهم این امر را میسر ساخت. جدول (۱-۱) تعدادی از این شاخصها را به اختصار معرفی میکند.

 

آثار آنتونی گیدنز(ترجمه حسن چاوشیان).تهران: انتشارات ققنوس

کهون.لارنس(گردآورنده).(۱۳۸۲).از مدرنیسم تا پست مدرنیسم(ترجمه حسین بشیریه).تهران:نشر نی

کالینسون، دایانه.(۱۳۸۸).تجربه زیبایی شناختی(فریده فرنودفر).تهران: فرهنگستان هنر

کلمن، جیمز .(۱۳۷۷)، بنیادهای نظریه اجتماعی(ترجمه منوچهر صبوری). تهران:نشر نی

گرب، ادوارد.(۱۳۷۳).نابرابری اجتماعی(ترجمه:محمد سیاهپوش و احمدرضا غروری زاده). تهران:نشر معاصر

گلدمن،آلن.( ۱۳۸۹). دانشنامه زیبایی شناسی:”امر زیبا”. به کوشش بریس گات، رومنیک مک آریور لویس (ویراستار:مشیت علایی).تهران: فرهنگستان هنر

گلدمن، لوسین.(۱۳۸۱).جامعه،فرهنگ، ادبیات(ترجمه مجمدجعفر پوینده).تهران: نشر چشمه

گیدنز، آنتونی.(۱۳۷۳)، جامعه شناسی.(ترجمه منوچهر صبوری)نشر نی

لاوین، ت.ز. (۱۳۸۷).از سقراط تا سارتر.(ترجمه پرویز بابایی).تهران: انتشارات نگاه

ماری،کریس(گردآورنده).(۱۳۸۹).نویسندگان برجسته قلمرو هنر(ترجمه صالح طباطبایی و فائزه دینی)(چاپ دوم).تهران: فرهنگستان هنر

موشتوری، آنتیگون(۱۳۸۶).جامعه شناسی مخاطب در حوزه فرهنگی و هنری (ترجمه حسین میرزایی).تهران: نشر نی.(تاریخ انتشار به زبان اصلی ۲۰۰۳)

نش،کیت(۱۳۸۴)جامعه شناسی سیاسی معاصر، جهانی شدن، سیاست، قدرت (ترجمه محمد تقی دلفروز).تهران:انتشارات امیرکبیر

وبر، ماکس.(۱۳۸۴).دین، قدرت، جامعه(ترجمه احمد تدین). تهران: انتشارات هرمس

ولتر.(۱۳۳۷). فرهنگ فلسفی(ترجمه نصراله فلسفی).تهران:انتشارات امیرکبیر

ولک، رنه. (۱۳۷۷).تاریخ نقد جدید(ترجمه سعیدارباب شیرانی)،(جلد اول).تهران: نشر نیلوفر

ولف،جنت.(۱۳۸۹)زیبایی شناسی و جامعه شناسی هنر(ترجمه بابک محقق).تهران: فرهنگستان هنر

هانتینگتون ، ساموئل و هریسون لارنس .(۱۳۸۳).اهمیت فرهنگ(ترجمه انجمن توسعه و مدیریت ایران) تهران: امیرکبیر

مقالات

اباذری، یوسف و حسن چاوشیان(۱۳۸۱) از طبقه اجتماعی تا سبک زندگی، رویکرد های نوین در تحلیل جامعه شناختی هویت اجتماعی. نامه علوم اجتماعی، شماره ۲۰، ص۳-۲۷

استوری،جان(۱۳۸۳) جهانی شدن و فرهنگ عامه (ترجمه حسین پاینده) ارغنون، شماره ۲۴، ص ۳۰۱-۳۱۷

افسری، ایمان(۱۳۸۸) بینال قدرت:میدان رقابت هنرمندان نقاش.جامعه شناسی هنر و ادبیات، سال اول، شماره دوم،ص ۱۷۱-۱۹۵

الکساندر، ویکتوریا (۱۳۸۴) هنرو مرز های اجتماعی( ترجمه علی عامری مهابادی). بیناب، شماره ۸، ص ۱۱۸-۱۳۹

ایگلتون، تری(۱۳۸۰) منازعات فرهنگ (ترجمه رضا مصیبی). ارغنون، شماره ۱۸،ص ۱۸۵-۲۲۳

بوردیو،پی یر ( ۱۳۷۹) تکوین تاریخی زیبایی شناسی ناب(ترجمه مراد فرهادپور).ارغنون، شماره ۱۷٫ص۱۴۷-۱۶۶

بوردیو، پی یر (۱۳۸۵) اما چه کسی خالقان را خلق کرد(ترجمه نیما ملک محمدی). زیباشناخت، شماره ۱۵،ص ۶۷-۷۶

بوردیو، پی یر (۱۳۷۷) ذوق هنری و سرمایه فرهنگی (ترجمه لیلی مصطفوی). نامه فرهنگ، شماره ۳۰، ص ۱۰۶-۱۱۳

پازوکی، شهرام (۱۳۸۱) تأثیر تفکر دکارت در ظهور نظریات جدید، فصلنامه خیال، شماره ۱، ص ۹۸-۱۰۷

تانسند،دابنی و کورسمایر،کارولین(۱۳۸۳) درآمدی بر تاریخ مفهوم ذوق(ترجمه مشیت علایی).زیباشناخت، شماره ۱۰، ص۲۵۱-۲۶۴

توسلی،غلامعباس و موسوی،مرضیه (۱۳۸۴) مفهوم سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید با تاکید بر نظریه های سرمایه اجتماعی.نامه علوم اجتماعی، شماره۲۶، ص ۱-۳۲

تونی، بنت و سویچ، مایک(۱۳۹۰) سرمایه فرهنگی و سیاست فرهنگی(ترجمه رامین مسعودی) پژوهشنامه، شماره ۷۱، ص۱۸۱-۱۹۰

جانعلیزاده،حیدرو خوش فر، غلامرضا و سپهر،مهدی (۱۳۸۹) در جستجوی سرمایه فرهنگی. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال ششم، شماره ۲۰، ص ۲۱۷-۲۳۸

چاوش باشی، فرزانه (۱۳۸۷) سرمایه اجتماعی در مقایسه با سایر سرمایه ها. پژوهشنامه ،شماره ۲۹،ص ۸۷-۱۲۶

راودراد، اعظم؛ شایگان، خشایار (۱۳۹۲) ویژگی های اجتماعی مخاطبان نقاشی مدرن و مردم پسند در ایران. جامعه شناسی هنر و ادبیات، دوره پنجم، شماره اول، ص ۳۹-۶۴

راودراد، اعظم (۱۳۸۹) ویژگی های اجتماعی نقاشان نوگرای ایران. جامعه شناسی هنر و ادبیات، سال دوم، شماره اول، ص۱۳۵-۱۶۶

رحمتی، محمد و مهدی. مرادی، سجاد (۱۳۸۹) توزیع اجتماعی الگوی مصرف(بررسی سلیقه های هنری در شهر تهران)،جامعه شناسی هنر و ادبیات، سال دوم، شماره اول،ص ۵-۳۲

روحانی، حسن (۱۳۸۸) درآمدی بر نظریه سرمایه فرهنگی، فصلنامه راهبرد، سال هجدهم، شماره۵۳، ص ۷-۳۵

زهتابچی، منا (۱۳۸۵) نقاشی واقع نمای عامه پسند. فصل نامه حرفه:هنرمند، شماره ۱۶، ص ۱۱۴-۱۱۷

ساعتچی، محمد مهدی.(۱۳۸۸).مفهوم ذوق و پیدایش زیبایی شناسی در عصر روشنگری،زیباشناخت، شماره ۲۰، نیم سال اول، ص ۳۴۹-۳۶۱

سلمانی،علی (۱۳۹۰) معیار ذوق و اختلافات ذوقی در اندیشه ی هیوم.مجله حکمت و فلسفه، شماره ۲، ص ۱۴۳-۱۵۹

صالحی،رضا و سپهرنیا،رزیتا (۱۳۹۰) اندازه گیری سرمایه فرهنگی بر اساس نظریه بوردیو در ایران. پژوهشنامه، شماره ۷۱، ص ۹-۴۲

فاضلی، محمد(۱۳۸۴) جامعه شناسی مصرف موسیقی، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال اول، شماره ۴

قاسمی،وحید و صمیم رضا ( ۱۳۸۷) مطالعه ای پیرامون رابطه قشربندی اجماعی و مصرف فرهنگی با بهره گرفتن از داده هایی در زمینه مصرف موسیقیایی در شهر تهران. مجله جامعه شناسی ایران، دوره ی نهم، شماره ۱و۲،ص ۸۰-۱۰۱

کولین، مرسر(۱۳۹۰) سرمایه فرهنگی و تواناییها:تعریف و سنجش حوزه فرهنگی(ترجمه فاطمه اردهانی).پژوهشنامه، شماره ۷۱، ص۱۴۵-۱۸۰

مریدی، محمد رضا و تقی زادگان، معصومه (۱۳۸۸) عرضه و فروش تابلوهای نقاشی در ایران. جامعه شناسی هنر و ادبیات. دوره اول، شماره دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص ۱۳۱-۱۷۰

مریدی،محمدرضا (۱۳۹۰) مشارکت نقاشان در فعالیت های جمعی جامعه هنر نقاشی ایران.جامعه شناسی هنر و ادبیات. سال سوم، شماره دوم، ص۷-۳۳

ممتاز، فریده.(۱۳۸۳) معرفی مفهوم طبقه از دیدگاه بوردیو،پژوهشنامه علوم انسانی؛شماره۴۱-۴۲،ص ۱۴۹-۱۶۰

نوربخش، سیدمرتضی(۱۳۸۹) نقش سرمایه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خانواده در موفقیت داوطلبان آزمون سراسری، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره ۴، ص ۹۳-۱۳۴

هاشمی، سید ضیا؛ غلامزاده نطنزی، امیرحسین(۱۳۹۱) نیاز و سیک مصرف موسیقی(مطالعه موردی دانش آموزان شهر تهران). جامعه شناسی هنر و ادبیان، سال چهارم، شماره اول، ص۱۲۳-۱۴۲

منابع لاتین

Belfiore,Eleonora & Bennett,Oliver. (2008),”The Social Impact of the Arts: An Intellectual History”. New York:Palgrave Macmillan press.

Blau, Judith R. (1988).”Study of the Arts: A Reappraisal.” In Annual Review of Sociology 14: pp 269-92.

Burke, P. (2004) What is Cultural History?, Cambridge: Polity Press

Carey, J. (1992) The Intellectuals and the Masses: Pride and prejudice among the literary intelligentsia, 1880–۱۹۳۹, London: Faber & Faber.

Carey, J. (2005) What Good Are the Arts?, London: Faber & Faber

Caygill, H.(1989) The Art of Judgment, Oxford: Basil Blackwell.

Dimaggio,Paul & Useem,Michael. (1978), “Social Class and Arts Consumption: the Origins and Consequences of Class Differences in Exposure to the Arts in America”. Theory and Society,Vol 5,No 2, pp 141-161

DiMaggio, Paul J. (1987)”Classification in Art.”American Sociological Review 52. pp 440-55.

E.H.Gombrich.(1966).”Norm and form:Studies in the art of the Renaissance” (London & New York,Phaidon Press

Emmison, Michael. 2003. “Social Class and Cultural Mobility.” Journal of Sociology ۳۹,۳: ۲۱۱-۲۳۰٫

Gronow, Jukka.(1997),”The Sociology of taste”. London &,New York: Routledge Press.

Jensen, J. (2002) Is Art Good for Us? Beliefs about high culture in American life, New York and Oxford: Rowman & Littlefield Publishers.

Katz-Gerro, Tally. (2002), “Highbrow Cultural Consumption and Class Distinction in Italy, West Germany, Sweden, and the United States”, Social Forces, 81, pp 207-229.

Levine, Lawrence W. (1988). Highbrow, Lowbrow: The Emergence of a Cultural Hierarchy in America. Combridge: Harvard University Press.

Leavis, F. R. and Thompson, D. (1950 [1933]) Culture and Environment: The training of critical awareness, London: Chatto & Windus

Lewis, George H.(1976).”Cultural Socialization and the Development of Taste Cultures and Culture Classes”, Popular and Society,Vol.4

Lessard,Suzannah,(1977)”Taste, Class, and Mary Tyler Moore,” Washington Monthly 8, pp. 49-54.

Lin, Nan,(1999).”Building a Network Theory of Socilal Capital”. In,Nam Lin, Katren Cook and Ronald s. Burt, Social Capital: Theory and Research, New York: Aldine de Gruyter

Portes,A.(1998) ,”Social Capital and Social Capital Indicators”. Public Health Information Development Unit, University of Adelaid

S.K.Langer,(1986), On significance in music

Turner, Jonathan H. (1998). The Structure of Sociological Theory. Belmont, CA:Wadsworth Publishing Company.

Thorstein Veblen, The Theory of the Leisure Class: An Economic Study in the Evolution of Institutions (New York, 1899).

Wilensky, Harold.L.(1964) “Mass Society and Mass Culture: Interdependence or Dependence,” American Sociological Review 29, 2, pp. 173-197

سایت

فکوهی،ناصر.(۱۳۸۶). واژه نامه بوردیو: مشروع. http://www.anthropology.ir/node/1814

فکوهی، ناصر.(۱۳۸۸). سرمایه در اندیشه بوردیو. www.anthropology.ir/node/407

پیوست ها:

الف- پرسشنامه

به نام خدا

احتراما، پرسشنامه حاضر در راستای انجام پایان نامه دانشگاهی با عنوان ” مطالعه جامعه شناختی عوامل موثر بر شکل گیری سلیقه هنری و نوع مصرف هنری با تاکید بر نقش سرمایه فرهنگی (مطالعه موردی مخاطبان آثار نقاشی مدرن و نقاشی عوام پسند در شهر تهران) ” طراحی شده است. پاسخ های صحیح و صادقانه ی شما از اهمیت بسیار برخوردار است و اینجانب را در انجام این تحقیق یاری خواهد کرد. این پرسشنامه بدون نام است و اطلاعات آن به صورت کلی و در قالب اعداد و ارقام و جدول ها ارائه خواهد شد.

«با تشکر از همکاری شما»

مشخصات فردی

سن

۲۰ تا ۲۵ سال ۲۵ تا ۳۰سال ۳۰ تا ۴۰ سال ۴۰ تا ۴۵ سال ۴۵ سال به بالا

جنسیت: مرد زن

وضعیت تاهل : مجرد متاهل

محل تولد:

میزان تحصیلات : زیر دیپلم دیپلم فوق دیپلم و لیسانس فوق لیسانس و بالاتر

رشته تحصیلی:

شغل: کارگر کارمند شغل آزد هنرمند

شغل پدر: کارگر کارمند شغل آزد هنرمند

شغل مادر: کارگر کارمند شغل آزد هنرمند

مدرک تحصیلی پدر: زیر دیپلم دیپلم فوق دیپلم و لیسانس فوق لیسانس و بالاتر

مدرک تحصیلی مادر: زیر دیپلم دیپلم فوق دیپلم و لیسانس فوق لیسانس و بالاتر

درآمد ماهیانه ی تقریبی خانواده شما : زیر ۵۰۰ هزار تومان بین ۵۰۰ تا ۱ میلیون تومان

۱ الی ۵/۱ میلیون تومان ۵/۱ الی ۵/۲ میلیون تومان ۵/۲ الی ۴ میلیون تومان

بیش از ۴ میلیون تومان

نوع تزیین و دکور منزل شما: مدرن کلاسیک یا سنتی فرقی نمی کند

نام محله یا منطقه سکونت شما:

برای خرید یک اثر یا یک تابلو نقاشی کدامیک برای شما الویت دارد؟ خرید از گالری خرید از فروشگاه

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

اگر برای خرید به گالری یا گالری- فروشگاه می روید می توانید علت آنرا بیان کنید ؟

دعوت هنرمند یا مدیر گالری خرید تابلو بازدید آثار

همراهی با دوستان پرکردن اوقات فراغت به صورت اتفاقی

نوع آشنایی شما با نقاشان این گالری / فروشگاه/ فرهنگسرا؟

رابطه دوستی یا خویشاوندی با هنرمند رابطه دوستی یا خویشاوندی با صاحب گالری یا فروشگاه

شناخت قبلی آثار هم رشته بودن شاگردی عدم آشنایی

به چه نقاشی هایی بیشتر گرایش دارید؟

نقاشی هایی با موضوع مشخص(واقعگرا) نقاشی هایی با گرایش نسبی به واقعیت (نیمه انتزاعی)

نقاشی با عدم شباهت به واقعیت (نقاشی انتزاعی) نقاشی های با موضوعات سنتی(نگارگری)

فرقی نمی کند

هر چند مدت از گالری/ فروشگاه/ فرهنگسرا دیدن می کنید (در صورتی که برای خرید یا بازدید می روید) ؟

هر ماه هر سه ماه هر شش ماه هر زمان که وقت کنم

اگر مایل به خرید نقاشی باشید معیار شما برای خرید چیست؟

شناخت اثر علاقمندی به موضوع و تکنیک تابلو قیمت مناسب

شناخت هنرمند جمع آوری کلکسیون شخصی استفاده برای دکوراسیون منزل

آیا نقاشی می کنید؟

به صورت تفننی و به ندرت به صورت غیر حرفه ای در حال آموزش آکادمیک

به صورت حرفه ای و نمایشگاهی خیر

از میان موزه ها بیشتر مایل به دیدن موزه ای با کدام موضوع هستید؟

موزه هایی با آثار مدرن و انتزاعی موزه هایی با آثار واقع گرا

موزه هایی با آثار سنتی و صنایع دستی فرقی نمی کند

از کدام یک از موزه های زیر دیدن کرده اید.

موزه ایران باستان، موزه رضا عباسی،موزه سعد آباد موزه هنر های معاصر، موزه هنر های زیبا، موزه سینما

موزه فرش، موزه هنرهای ملی، موزه جواهرات ملی

تا چه میزان از اخبار هنری مطلع هستید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

آیا برنامه های آموزش نقاشی پخش شده از صدا و سیما را دنبال می کنید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

برای بازدید از نمایشگاه های نقاشی تا چه حد نام هنرمند اولویت دارد؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزان نام گالری یا فروشگاه برای جلب شما به دیدن آثار اهمیت دارد؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

برای رفتن به گالری یا فروشگاه های نقاشی و دیدن آثار چه مدت زمان می گذارید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزان اصل بودن آثار برای شما اهمیت دارد؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزانی با این گفته موافقید:« نقاشی مدرن فقط خط خطی کردن است، هر بچه ای می تواند این کار را بکند»

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزان به آثار سنتی و نگارگری ایرانی علاقمندید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

آیا نگارگری جدیدی همچون آثار فرشچیان را می پسندید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزان خانواده ی شما به آثار هنری علاقمند اند؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

آیا خانواده ی خود را می توانید هنردوست بدانید؟

بسیار کم کم متوسط زیاد بسیار زیاد

تا چه میزان آثار نقاشی خط به ذائقه شما نزدیک تر است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

آیا به نقاشی های مکتب سقاخانه علاقه دارید؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان آثار منظره و طبیعت بیجان به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان نقاشی نوگرای فایرانی به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان نقاشی سورئالیستی به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان آثار رئالستی و واقع گرا به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان آثار سنتی همچون گل و مرغ و نگارگری به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان آثار تابلو فرش به ذائقه شما نزدیک است؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان به آثار موسیقی سنتی ایرانی علاقمندید؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان به آثار موسیقی کلاسیک غربی علاقمندید؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان به آثار موسیقی پاپ علاقمندید؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

تا چه میزان به آثار موسیقی راک علاقمندید؟

شناختی ندارم علاقه ای ندارم علاقمندم خیلی علاقه مندم پیچیده است

برای تزیین دیوار منزل یا محل کار خود از کدام یک از موراد زیر استفاده می کنید؟

اثر نقاشی اثر عکاسی تابلو فرش تابلو کوبلن تابلو پازل

اثر خوشنویسی نقش برجسته صنایع دستی پوستر عکس شخصیت

در میان نقاشان زیر به کدام یک بیشتر علاقه دارد؟(سه گروه را انتخاب کنید)

 

 

 

 

 

 

 

 

	کمال الدین بهزاد، رضا عباسی، سلطان محمد
	کمال الملک، مرتضی کاتوزیان، ایمان ملکی
	حسین زنده رودی، پرویز تناولی، محسن وزیری مقدم
	کوروش شیشه گران، افشین پیرهاشمی، فرهاد مشیری
	سالوادور دالی، رنه ماگریت، مارک شاگال
	جکسون پلاک، ویلیام دِکونیگ، الزوث کلی
	فرانسیس بیکن، لوسین فروید، دیوید هاکنی
	جوتو، میکل آنژ، رامبراند

از نظر شما کدام یک از موارد زیر برای تزیین منزل یا محل کار در گروه آثار عامه پسند قرار می گیرد؟(مشخص کنید)

اثر نقاشی اثر عکاسی تابلو فرش تابلو کوبلن تابلو پازل

نقش برجسته صنایع دستی پوستر عکس شخصیت اثر خوشنویسی

از نظر شما کدام یک از موارد زیر برای تزیین منزل یا محل کار در گروه آثار نخبه قرار می گیرد؟(مشخص کنید)

اثر نقاشی اثر عکاسی تابلو فرش تابلو کوبلن تابلو پازل

نقش برجسته صنایع دستی پوستر عکس شخصیت اثر خوشنویسی

آیا تا کنون برای دیدن اثری هنری مسافرت کرده اید؟ بله خیر

آیا تا کنون برای خرید یک تابلو نقاشی سفر کرده اید؟ بله خیر

از کدام یک از رسانه های زیر بیشتر استفاده می کنید؟

روزنامه مجله تلویزیون رادیو اینترنت ماهواره

کدام یک از فعالیت های زیر برای شما در اولویت است؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

	رفتن به سینما		رفتن به تئاتر		تماشای تلویزیون
	رادیو گوش دادن		رفتن به کنسرت موسیقی		گوش دادن به موسیقی
	رفتن به پارک		رفتن به گالری		رفتن به مراکز خرید
	مطالعه روزنامه		مطالعه شعر و رمان		بازی های کامپیوتری
	رفتن به قهوه خانه		رفتن به کافی شاپ		خیابان گردی

کدام محل را برای ملاقات دوستان خود تعیین می کنید؟

کافه پارک خیابان اماکن خصوصی(منزل و …) فرقی نمی کند

کدام از موارد زیر را در زندگی روزمره خود مورد استفاده قرار می دهید؟

اتومییل اینترنت پر سرعت لپ تاپ پیانو تبلت

دوربین عکاسی یا فیلم برداری سینمای خانگی ­ اسکی

Abstract

The sociology of contemporary aesthetics taste represents the plurality of criteria and valuation of the society in a certain period of time. If we accept the fact that approved aesthetic judgments are merely the result of groups of people with certain standings, it will not be surprising that other people hold totally different tastes. One of the elements influencing artistic taste and consumption is capital. The amount of capital of each social stratum indicates its characteristic consumption. Various experimental research clearly point to the fact that upper strata visit museums and galleries more frequently and basically it can be claimed that the access to cultural products are not distributed equally among social strata, and the amount of capital strongly affects such access. This cultural inequality reflects distinguishing strategies and strata conflicts in art and culture. This conflict can be seen every day and it is often over legitimacy of behavior and insights.

The present paper aims to investigate the social factors which influence the artistic taste and consumption in painting from the perspective of elitism and popularity. It is a descriptive-analytical study. The questionnaire has validity of 0.7 or higher. Samples are selected randomly in three areas: galleries, shops, and cultural centers. The results suggest that there is a significant correlation between underlying factors (gender, marital status, education, occupation, and economic status) and taste, and type of artistic consumption, as well as between consumption features and artistic recognition and modern or elitist or popular taste. Furthermore, the amount of cultural capital influences taste and artistic consumption of people, and those with higher cultural capital are attracted to modern and abstract art and those with lower cultural capital to popular and realistic art.

Key words: sociology, artistic taste, consumption, cultural capital, modern painting, popular painting

 

Art University of Isfahan

Faculy of Art of Religions and Civilizations

Department Art Studies

M.A. Thesis

A sociological Study of Factors Affecting the Formation of Artistic Taste and Arts Consumption by emphasis on Cultural Capital Roles(Case Study of Modern painting and Popular painting Audiences in Tehran)

Supervisors:

Dr. Jalil Jokar

Dr. Alireza Khoddami

By: Meysam Naderi

August 2014

Gracian Baltasar ↑

۲Henry Home, Lord Kames ↑

Homology ↑

Omnivore-Univore ↑

۴Robert Merton ↑

۵Paul Lazarsfeld ↑

۶ Parteilieder German ↑

۷ Christian Hymns ↑

John Carey ↑

linguistic ↑

higher men ↑

Knut Hamsun ↑

Isaac Bashevis Singer ↑

1. H. Lawrence ↑
2. R. Leavis ↑

Denys Thompson ↑

1. B. Yeats ↑

Peter Burke ↑

socialization ↑

intergeneration ↑

class culture ↑

national marketing system ↑

cue ↑

Schultz ↑

Lin ↑

Hanifan ↑

Seely ↑

Jacobs ↑

Loury ↑

Coleman ↑

Putnam ↑

Portes ↑

Guold ↑

Correspondance Theory ↑

۹ ) به تمرکز و یا پراکندگی فکر
۱۰ ) به وجود تفکر و تصور و بدبینانه و خوش بینانه
۱۱ ) به داشتن یا نداشتن نحوه یادگیری مؤثر و مفید مطالب موردنظر
۱۲ ) به داشتن و نداشتن روش به خاطر آوردن مطالب درسی
۱۲ ) به میزان آمادگی برای امتحان
۱۴ ) به میزان مطالب دانسته شده در مورد هر امتحان
۱۵ ) به افکار، احساسات، تصورات، نظریات، حالات شخص درباره خود، انتخاب محل تحصیل (مدرسه یا دانشگاه) و شکل امتحان و زندگی.
به نتیجه ای که می توان از موارد فوق گرفت این است که اگر موفقیت شخص در زندگی و تحصیل به برنده شدن وی محدود ومشخص شود به بیشتر در معرض فشار روانی و اضطراب و نگرانی واقعی می شود[۸].
کنار آمدن با اضطراب (رفع یا کاهش آن ) :
کنار آمدن با اضطراب یا از راه تمرکز یافتن بر خود مسئله صورت می گیرد (یعنی جستجوی شیوه های تغییر موقعیت اضطراب زا یا اجتناب از آن موقعیت) یا از راه تمرکز یافتن درهیجان حاصل (یعنی یافتن راه های برای کاهش احساس اضطراب). مکانیزمهای دفاعی تدابیری هستند که آدمی به کمک آنها احساس اضطراب خود را بدون درگیر شدن با خود مسئله کاهش می دهد.
برای کنار آمدن با اضطراب (رفع یا کاهش آن) در نوجوانان راه ها و اقداماتی وجود دارد که مشاوران آگاه و روانشناسان می توانند به وسیله آنها در کمک به نوجوانان اقدام کننده از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد :
۱ ) باید در صورت امکان کشف که چند عاملی، کودک یا نوجوانان را مضطرب ساخته است بحث در این زمینه گاه می تواند از شدت یافتن و گسترش اضطراب به خوبی جلوگیری کند.
۲ ) باید نوجوانان را در جهت کاهش دادن جنبه تهدی آمیز محرکی که اضطراب را در او به وجود آورده است یاری کرد.
۳ ) باید به گونه ای توانایی عملکرد کودک یا نوجوانان را حتی در هنگام اضطراب افزایش داد. برای مثال کودکی که از فکر امتحان دادن اضطراب تمام وجودش را فرا گرفته است و به همین جهت امتحانش خراب می شود و به خوبی می توان پی برد که عوامل چندی این وضع را به وجود آورده اند از جمله فرد در خانه تحت فشار شدید برای گرفتن نمره خوب است احتمالاً او به علت آنکه والدینش فکر می کنند که او هرگز کاری را به نحو شایسته انجام نمی دهد. احساس ناامنی می کند و یا به علت شکستهای پیاپی اعتماد به نفس در انجام موفقیت آمیز کارها را از دست داده است. به خاطر وجود این دلایل هر موقعیتی که کودک را به نوعی مورد ارزشیابی قرار دهد او را به شدت مضطرب می سازد از سوی دیگر اضطراب در عملکرد فرد تأثیر می گذارد به نحوی که حالت اضطراب او هنگام امتحان دادن به طور منفی تقویت می گردد این ادامه می یابد تا زمانی که کودک حتی از کوشش کردن برای نیل به این موفقیت نیز خودداری می کند یا از امتحان دادن طفره می رود.
راه های کاهش اضطراب امتحان :
کمد زرین حمید (۱۳۷۴) پیرامون راه های کاهش اضطراب امتحان روش های ذیل را پیشنهاد می کند:
۱ ) روش حساسیت زدایی تدریجی
۲ ) روش آموزش توجه
۳ ) روش آموزش مهارتهای کنار آمدن
۴ ) روش الگوسازی.
جایگاه انگیزش در روان شناسی و دیدگاههایی دربارۀ انگیزش :
امروز روان شناسان به عقاید کانت و ولف مبنی بر این که روان از سه بخش مجزای تفکر، احساس و اراده تشکیل شده و مکانیزمهای روانی متأثر از این سه بخش است توجهی ندارد و اکثر آنها به جای واژۀ اراده از انگیزش و هیجان برای توصیف رفتار استفاده می کنند پدیدۀ انگیزش غالباً به علل رفتار و اینکه چرا انسان در مواقع مختلف دست به رفتارهای متفاوت می زنند پاسخ می دهد در این زمینه به نقل پاره ای از نظریه ها می پردازیم :

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

• انگیزش دربر گیرنده ی مباحثی است که بیان می کند منشاء رفتار چیست چگونه ادامه می یابد، منحرف می شود، منع می گردد و چه کنش فاعلی در آن هنگام در موجود زنده روی می دهد. (جونز، ۱۹۵۵ )
• پژوهشهای انگیزشی به بررسی کیفی اثر یادگیریهای گذشته و ادراک خود همراه با دیگر عواملی که بر رفتار انسان در یک موقعیت خاص، جهت، قوت و ثبات می بخشد محدود می گردد. (اتکینسون، ۱۹۷۵ )
• پژوهشهای انگیزشی دربر گیرنده ی چگونگی آغاز و خاتمه ی فعالیت، رفتار هدفدار، مبانی انگیزشی لذت و در دو نقش هویت و رفتار است. (بیندرا، استوارت، ۱۹۷۱ )
• در الگوهای انگیزشی سعی بر آن است که هدف رفتار و تفاوت رفتار افراد در انتخاب کنش ها و شدت تداوم رفتار توضیح داده شود. (هک هاوزن، ۱۹۷۷ )

به نظر هانت مسائل اساسی روانشناسی انگیزشی عبارتند از :
۱ ) چگونگی شروع و خاتمه ی رفتار موجود زنده
۲ ) شدت و انرژی فعالیت
۳ ) وقوع رفتار تقربی و اجتنابی و تأثیر اصل لذت درد
۴ ) دلایل تصاحب موضوع مورد علاقه و روابط هیجانی
۵ ) اتخاذ تصمیم در مورد رفتارهای میعن
۶ ) انتخاب اهداف دراز مدت
۷ ) مبانی تغییرات رفتار و یادگیری
۸ ) ثبات در رفتار معین برای دستیابی به هدف با وجود تغییر شرایط.
با توجه به نظریات عنوان شده در وهله ی اول چنین استنباط می گردد که روان شناسی انگیزش با مسائل و پدیده هایی سروکار دارد که کل روان شناسی با آن روبروست ولی با کمی دقت نظر می توان دریافت که پژوهشگران و روان شناسی انگیزش مسائل اساسی عبارتند از اینکه :
چرا رفتار خاصی پدید می آید؟ چرا رفتار هدفدار است؟ چرا رفتار معینی برای مدت زمانی طولانی ادامه می یابد؟ چرا رفتار به صورت پیوسته و متناوب اتفاق می افتد؟ چرا رفتارها از لحاظ درجه ی شدت با یکدیگر متفاوتند؟ و بالاخره چرا در برخی از رفتارها گرایش به تکرار وجود دارد.
(دکتر محمدکریم خداپناهی، انگیزش و هیجان، ۱۳۸۱ ، ص ۹ )
انگیزۀ پیشرفت چیست؟
انگیزه پیشرفت عبارتند از : نیروی انجام دادن خوب کارها نسبت به استانداردهای عالی.
ویوید مک کله لند و جان اتکینسون که ماهیت انگیزش پیشرفت را در چهل سال اخیر مطالعه کرده اند نیاز به پیشرفت را اینگونه تعریف می کنند. جستجو کردن موفقیت در رقابت با استانداردهای عالی (۱۹۵۳).
شخص با انگیزش پیشرفت نیرومندی می خواهد که در برخی از تکالیف چالش انگیزش، موفق شود. موفقیت در رقابت با استانداردهای عللی تعریفی گسترده است به طوری که استانداردهای عالی ممکن است مربوط به تکلیف باشد. به عنوان مثال انجام دادن خوب یک تکلیف، یا هنگام حل معمائی پیچیده، و یا ممکن است مربوط به خود باشد. «مثل انجام دادن کاری بهتر از دفعه قبل، نظریه دویدن در یک مسابقه در بهترین موقعیت شخصی» یا امکان دارد مربوط به دیگران باشد «نظیر انجام دادن کارها بهتر از دیگران، مانند برنده شده در یک مسابقه» در تمام این موقعیتها یک چیز مشترک وجود دارد و آن اینکه شخص می داند عملکردش به ارزیابی مطلوب یا نامطلوب خواهد انجامید که واکنشی هیجانی به شکل غرور برای موفقیت یا شرمساری به خاطر شکست را تولید می کند. (جان مارشال ریو، ۱۳۷۶ ، ص ۲۵۸ )
بعضی از افراد دارای نیازهای پیشرفت عالی و برخی دیگر دارای نیاز پیشرفت در سطح پایین هستند. موری (۱۹۳۸) نیاز به پیشرفت را تحت عنوان میل یا گرایش به از میان برداشتن یا غلبه بر موانع، به کار گرفتن نیرو و تلاش برای انجام خوب و سریع کار مشکل، تعریف کرده است. (ذبیح الله فرجی، ۱۳۷۵، ص ۷۷ ).
ممکن است نیاز به پیشرفت تا حدودی موروثی باشد. زیرا افرادی که نیاز به پیشرفت در آنها زیاد است برانگیختگی فیزیولوژیکی بیشتری از افراد دیگر نشان می دهد. (مک کله لند، ۱۹۸۵ )
وقتی این افراد حواس خود را بر وی چیزی متمرکز می سازند عضلات آنها کشیده می شود که این حالت ممکن است مربوط به اضطرابهای بیشتر با علتهای دیگر باشد یا ممکن است یک مؤلفه ذاتی در سائق موفق شدن وجود داشته باشد. علاوه بر این روشهایی هم برای افزایش نیاز به پیشرفت وجود دارد.
طبقه رفتاری که توسط انگیزۀ پیشرفت برانگیخته می شود.
یک انگیزه، طبقات خاصی از رفتار را در حالت آمادگی قرار می دهد. برانگیختگی انگیزه پیشرفت، خود را آماده می سازد تا :
۱ ) تکالیف نسبتاً چالش انگیز را انجام دهد
۲ ) در تکالیف نسبتاً پایداری کند
۳ ) موفقیت شغلی و رفتارهای بازرگانی را دنبال کند. (مک کله کلند، ۱۹۸۵ )
حداکثر عملکرد در تکالیف نسبتاً چالش انگیز افرادیکه نیاز به پیشرفت زیادی دارند در تکالیفی که به آنها گفته شده از نظر دشواری، متوسط اند بهتر از افرادی که نیاز به پیشرفت کم دارند عمل می کنند ولی افراد با نیاز پیشرفت زیاد بهتر از افراد با نیاز پیشرفت کم در تکلیف آسان یا دشوار عمل نمی کنند. عملکرد در تکلیف نسبتاً دشوار، برای فرد با نیاز پیشرفت زیاد مشوق مثبتی را فراهم می آورد که فرد با نیاز پیشرفت کم آنرا تجربه نمی کنند فرد با نیاز پیشرفت زیاد به دنبال چالش متوسط است زیرا این نوع چالش مهارت و توانایی وی را بهتر می آزماید. موفقیت از طریق مهارت خود شخص به خود با نیاز پیشرفت زیاد این احساس را می دهد که کار وی خوب انجام شده است احساسی که اهمیت خاصی برای این افراد دارد که در این زمینه لیتینگ (۱۹۶۳) نوعی بازی مهارتی به کار برد.
لیتینگ علاقه مند بود بداند چگونه افراد با نیاز پیشرفت زیاد و کم تکلیف با دشواری متفاوت را در یک دوره ی بیست و یک کوششی بر می گزیند.
افراد با نیاز پیشرفت زیاد تمایل به برگزیدن سطح دشوارتری پس از موفقیت و سطح آسان تری پس از شکستشان داشتند.

گردش
و بدان که از معظمات وقایع و مثابرات ذلّ و مکابرت با گردش ایام بیرون نتوان آمد. (۱/۱۱۴)
آمیزش
دیوان که اکنون روی در پردهی تواری کشیدند و از دیدهای ظاهر بین محجوب گشته، آشکار میگردیدند و با آدمیان از راه مخالطت و آمیزش در میپیوستند. (۴/۲۱۳)
آسایش
مار از سوراخ در باغ آمد و زیر گلبنی که هر وقت آنجا آسایش دادی، پشت بر آفتاب کرد. (۱/۲۴۳)
آویزش
آویزش هر ذوقی و آمیزش هر طبعی با هر یک به نوعی دیگر خاصّ افتاده. (۲/۷۴۴)
سرزنش
این فسانه از بهر آن گفتم تا مرا در خلاب این مخافت و مخلب این آفت نگذاری و بیش ازین توبیخ و سرزنش رواندازی. (۹/۲۹۸)
۴-۴-۱-۲- اسم مصدر با افزودن «ار» بر ریشهی فعل
گرفتار
همی ناگاه برادر را دید در همان قید اسار گرفتار. (۸/۱۵۱)
گفتار و کردار
و گفتار با کردار برابر دار و روی حال خویش به وصمت خلاف و سمت دروغ مگردان. بدان که محل صدق دو چیز است: یکی گفتار و دوم کردار. (۲/۴۴۱)
دیدار
با این همه هیچ سختی مرا چون آرزوی ملاقات دیدار تو نبود. (۱۰/۸۲)
۴-۴-۱-۲- اسم مصدر مرخّم در مرزباننامه
پدید
جگر بط چون پر طاوس وبال او آمد و ممات او از منبع حیات پدید [ار] گشت. (۹/۱۵۷)
این فسانه از بهر آن گفتم تا معلوم شود که بسیار هیأت از رضا و سخط و دیگر امور نفسانی در طبایع مردم پدید[ار] آید که نبوده باشد. (۲/۳۹۳)
هر که را دردی پدید[ار] آید که وجه مداوات آن نشناسد و به تعلّل روزگار برد و به اصطلاح بدن و تعدیل مزاج مشغول نگردد، بدان کس ماند که همه اعطاف و اطراف جامهی او شعلهی آتش سوزان فرو گیرد و از متفکّر و متأنّی، تا خود دفع آن چگونه تواند کرد.(۲/۵۹۴)
همیشه فکور و رنجور باشم و آثار آن فکرت بر ظواهر من پدید[ار] آید.(۳/۶۱۴)
هر چه اینجا پدید[ار] آید، اجرای مشیّت و قدرت همه از اجرام فلکی متولّد شود.(۱/۷۴۷)
یادآوری: برای مصدر مرخّم همین موارد یافت گردید و برای دیگر شیوه های اسم مصدر موردی یافته نشد.
۴-۴-۲- حاصل مصدر در مرزباننامه
«حاصل مصدر، اسمی است مرکب از اسم یا صفت و دال بر معنی مصدر، مانند: آهنی و نیکی و زندگی. حاصل مصدر از انواع اسم معنی است و نشانه های آن از این قرار است: ۱- -ِی ۲- – گی ۳- – کی ۴- حاصل مصدر مختوم به – یا ۵- یّت .(معین،۸۸:۲۵۳۶)
«حاصل مصدر از انواع اسم معنی است و نشانه های مهم آن ازین قرار است: ۱- -ِی: آهنی، مردی ۲- یّت (که به سماء و صفات عربی پیوندد): انسانیت.» همان: ۱۵۵
۴-۴-۲-۱- حاصل مصدر با افزودن «ی» در مرزباننامه
برای ساخت حاصل مصدر، اسم و صفت با پسوند «ی» همراه میشوند. بدین شیوه:
۴-۴-۲-۱-۱- حاصل مصدر با افزودن «ی» بر آخر اسم در مرزباننامه
در مرزبان نامه حدود ۱۶% از حاصل مصدرها به این شیوه به کار رفتهاند.
میان موش و گربه مهر مادری و فرزندی نشیند. (۴/۳۸۲)
۴-۴-۲-۱-۲- حاصل مصدر با افزودن «ی» بر آخر صفت بسیط در مرزباننامه
حاصل مصدرهای به کار رفته در مرزباننامه حدود ۱۲% بدین شیوه به کار رفتهاند.
حشم پادشاه در آن تاریکی و تیرگی همه از یکدیگر متفرق شدند. (۹/۵۹)
اجتناب از مواقع سوء الادب مهر خاموشی بر زبان مینهد. (۵/۷۸)
از آنجا پیش خرس رفت و او را از مجاری کار و ماجرای حال آگاهی داد. (۱۰/۶۱۴)
۴-۴-۲-۱-۳- حاصل مصدر با افزودن «ی» بر آخر صفت مرکب در مرزباننامه
در مرزباننامه حدود ۵۷% از حاصل مصدرها بر این شیوه به کار رفتهاند.
شروین پنج پسر داشت همه به رجاحت عقل و رزانتِ رای و اهلیتِ ملک داری و استعداد شهریاری بود. (۴/۳۹)
اینک ثمرهی آن نیکو سیرتی و نیک سگالی و آزرمی که ما را داشتی، مهیا و مهنا پیش مراد تو نهاد. (۴/۷۰)
مگر دانست که ابناء روزگار همه در لباس تلوین نفاق صنعت دو رنگی دارند. (۹/۱۰۱)
۴-۴-۲-۱-۴- حاصل مصدر در کلمههای مختوم به الف و هاء
هنگام الحاق این یاء گاهی هاء حذف شده و بر آخر کلمه کلمههای مختوم به الف، یایی افزوده شده است ۹% از حاصل مصدرها بر این گونهاند:
برزیگر را سوابق آشنایی و بواعث نیکو عهدی بر آن باعث آمد که مار را برگرفت. (۶/۱۱۰۲)
بعضی از آن قوم که مرتبت پیشوایی و منزلت مقتدایی داشتند، پیش آمدند. (۸/۱۰۷)
۴-۴-۲-۲- حاصل مصدر با افزودن (- گی) در مرزباننامه
دشمنانگی:
میترسم که جهان دوستی ایشان سبب دشمنانگی ما گرداند. (۶/۱۲۳)
یادآوری: برای این شیوه در مرزباننامه فقط همین نمونه را یافته شد.
۴-۴-۲-۳- به کارگیری حاصل مصدرهای عربی در مرزباننامه
اهلیت:
شروین پنج پسر داشت همه به رجاحت عقل و رزانت رای و اهلیت ملک داری و استعداد شهریاری آراسته. (۴/۳۹)

 

• سالاری (۱۳۹۰) در پژوهش خود با عنوان بررسی رابطه توانمندسازی کارکنان و به کارگیری مدیریت کیفیت جامع در اداره کل ورزش و جوانان خراسان جنوبی به این نتیجه دست یافت که بین توانمندسازی و ابعاد آن با به کارگیری مدیریت کفیت جامع ارتباط مثبت و معنی داری وجود دارد. از میان ابعاد توانمندسازی کارکنان مولفه های احساس شایستگی و اعتماد بیشترین قدرت پیش بینی به کارگیری مدیریت کیفیت جامع در سازمان ورزش و جوانان خراسان جنوبی را داشتند.
• سرافزاری و معمارزاده (۱۳۸۷) در مقاله خود با عنوان “بررسی استقرار سیستم مدیریت کیفیت جامع و نقش آن بربهبود رضایت مشتری در شرکت مخابرات استان فارس” به نتایج زیر دست یافتند: هدف پژوهش حاضر کشف رابطه بین استقرار سیستم مدیریت کیفیت جامع و تاثیر آن بر افزایش رضایت مشتریان در شرکت مخابرات استان فارس می باشد. جامعه آماری تحقیق شامل ۱۲۰۰ نفر از مدیران در سه رده ی ارشد میانی و عملیاتی و همچنین کارمندان می باشد که ۲۹۵ نفر را بعنوان نمونه ی پژوهش انتخاب کرده ایم که با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای از بین کلیه کارکنان انتخاب شده اند.

 

پرسش نامه ی تحقیق شامل ۳۳ سئال است که برمبنای فرضیات تحقیق توسط محقق تنظیم شده است. برای سنجش روایی پرسشنامه از روایی محتوا استفاده شد. برای محاسبه ضریب قابلیت اعتبار اندازه گیری در این پژوهش از الفای گرونباخ بهره گرفته شد. پردازش اماری داده ها در محیط نرم افزاری “اس.پی.اس.اس.” و “مینی تب” انجام شده است. تجزیه و تحلیل داده های لین پژوهش در ۲ سطح امار توصیفی و استنباطی صورت گرفته است. نتایج تحقیق در ارتباط با فرضیه اصلی تحقیق نشان داد رابطه ی معنی داری بین استقرار مدیریت کیفیت جامع و افزایش رضایت مشتریان وجود دارد.
اکثریت کارکنان شرکت مخابرات استان فارس معتقدند که درسازمان انها درحد متوسط رو به یادی به رضایت مشتری ازمحصول یاخدمات ارائه شده اهمیت می دهندهمچنین کارکنان مخابرات استان فارس معتقدندهستند که پیاده سازی مدیریت کیفیت جامع وحمایت مدیران ازآن باعث توانمندی کارکنان تاحد متوسط روبه بالایی برای جلب رضایت مشتریان می شود وهمچنین اکثریت کارکنان مخابرات استان فارس معتقدندکه درسازمان آنها مشارکت کارکنان ومدیران درراستای بهبود کیفیت خدمات و رضایت مشتری تا حد متوسط رو به زیادی وجود دارد.وبراین باورندکه مدیران عالی درسازمانشان از برنامه ها وفعالیت های بهبود کیفیت درحدمتوسط رو به بالا حمایت می کنند.

جهت دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت jemo.ir مراجعه نمایید.

 

• مرتضایی(۱۳۹۰)درتحقیقی تحت عنوان بررسی “رابطه خلاقیت ومشارکت باتوانمندسازی اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاداسلامی واحدمرودشت”پرداخت.ودریافت که بین ابعادخلاقیت(انعطاف پذیری،بسط،اصالت وابتکار)باتوانمندسازی رابطه مستقیم ومعناداروجوددارد.

با توجه به یافته های پژوهش مبنی بر وجود رابطه مثبت بین توانمند سازی کارکنان و به کارگیری مدیریت کیفیت جامع پیشنهاد می شود که برای ایجاد بستر مناسب برای به کارگیری مدیریت کیفیت جامع مدیران از تکنیک های توانمندسازی استفاده کرده و در جهت افزایش سطوح مولفه های احساس معناداری، احساس شایستگی، احساس موثر بودن و احساس اعتماد کارکنان گام بر دارند.

• زارعی (۱۳۹۱) در پژوهش خود با عنوان رابطه مدیریت کیفیت فراگیر با توانمدسازی و ارزیابی عملکرد کارکنان اداره کل ورزش و جوانان فارس به این نتیجه دست یافت که بین ابعاد مدیریت کیفیت فراگیر با توانمدسازی رابطه معناداری وجود دارد و از بین ابعاد مدیریت کیفیت فراگیر با توانمندسازی، بعدها حمایت و رهبری مدیران، پیامدهای بهبود کیفیت و بهره وری، مشتری مداری، تضمین کیفیت رابطه قویتری را نشان می دهند. (زارعی، ۱۳۹۱)
• مایکل الاین به بررسی مدیریت کیفیت فراگیر در دبیرستانهای مینه سوتا در امریکا پرداخت. او سازه هایی که بیانگر مدیریت کیفیت فراگیر بودند را عبارت از موارد زیر میداند: توجه به مشتری، تصمیم گیری مبتنی بر داده ها، رهبری فرایند ارزشیابی و مطالعه سیستم های تفکر و اموزش، نتایج تحقیق نشان داد هفت اصل مدیریت کیفیت فراگیر در دبیرستانهای مینه سوتا به درجات متفاوت، در حال اجرا شدن هستند. رسیدن کامل به اصول هفت گانه در هیچ کدم ا زاین دبیرستانها میسر نشد.
• نوح پیشه (۲۰۰۵) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان بررس استقرار مدیریت کیفیت فراگیر در سازمان آموزش و پرورش فارس به این نتایج دست یافته است. در سازمان آموزش و پرورش فارس تعهد مدیریت درک و اهمیت شناخت مشتری و رضایت خاطر مشتری، نظام مشارکت و همکاری بین کارکنان (اداری و اموزشی)نظام ارزشیابی مناسب جهت استقرار مدیریت کیفیت فراگیروجود دارد.هم چنین نتیجه گرفته است که: بین نگرش کنارکنان اداری وآموزشی سازمان جهت استقرارمدیریت کیفیت فراگیر تفاوت معنی داری وجود ندارد. بین نگرش مردان وزنان نسبت به استقرار مدیریت کیفیت فراگیرتفاوتی معنی داروجود ندارد.بین نگرش کارکنان اداری وآموزش برحسب میزان تحصیلات جهت استقرار مدیریت کیفیت فراگیردر سازمان تفاوتی معنادار مشاهده نشده است. با توجه به نتایج پژوهش آمادگی کارکنان استقرار مدیریت کیفیت فراگیر در حد متوسط است.
• لشکرین،داوودی ونبی زاده(۲۰۱۲) درتحقیقی به بررسی اثر شخصیت پرسنل دانشگاه آزاداسلامی واحد آذربایجان غربی برسازمان، خلاقیت، ونواوری شغلی می پردازند.باانتخاب روش طبقه بندی موردی ،۳۰۵نفر راازمیان پرسنل دانشگاه آزاداسلامی با استفاده ازروش طبقه بندی موردمطالعه قرار داده اند.ابزارهابرای گردآوری دادها شامل پرسشنامه شخصیت ایسنک،پرسشنامه خلاقیت رندسیپ ،پرسشنامه نواوری مارتین پاپیچ ووپرسشنامه سازمانی سیکاربرف می باشد.به منظورآنالیز یافته ها، ازروشهای آماری توصیفی همچون فراوانی،چارتهای اماری وغیره وانالیز استنتاجی اعم از تست غیرپارامتریک u,z استفاده شد. طبق نتایج،۷/۵۸ درصد از افردمورد تحقیق برون رگابودند و۳/۴۱ درصد درون گرابودند. نتایج مربوطه نشان دادکه تفاوت معناداری بین دوگروه ازاعضای تحقیق برمبنای خلاقیت ونواوری وجود داردضمن اینکه مهارت اعضای سازمان نسبتا یکسان ومشابه است.ما بدین نتیجه رسیدیم که نوع شخصیت افراد ،برخلاقیت ونواوری تاثیرمی گذارد بدین طریق که خلاقیت شغلی ونواوری درمیان گروه برونگرا بسیار بالاست.

جمع بندی:
دراین فصل به تعاریف مختلف ازمتغیرهای مدیریت کیفت فراگیر،خلاقیت ،توانمندسازی پرداختیم تادرنهایت به تعریف جامع دست یابیم سپس به نظریه های مختلفی درباره هریک ازمتغیرهاپرداختیم تابتوانیم ابزارمناسبی رابرای سنجش فرضیات انتخاب کنیم واین امکان رابرای خوانندگان عزیزفراهم آوریم تاآنهاراموردمطالعه ومقایسه قراردهند.امروزه اکثرصاحبنظران به این نتیجه رسیده اندکه اگربخواهنددرجامعه ای دگرگونی ایجادنمایدبایستی به نیروی انسانی توجه کند.بنابراین می توان نیروی انسانی رابه عنوان اساسی ترین عامل درتوسعه کشورها دانست .ازانجاکه مدیریت کیفیت فراگیر،خلاقیت و توانمندسازی ازموضوعات مهم و اساسی سازمان هامی باشدازاین روی یکی ازوظایف مدیران شناسایی استعدادهای بالقوه کارکنان وفراهم نمودن زمینه رشدوشکوفایی آنان است که زمینه ی ارتقاء،اثربخشی ووبهره وری رافراهم می کند.امروزه اجرای مدیریت کیفیت فراگیر اقدامی است درجهت توسعه پایداری وبهره وری سازمان هابه این دلیل کیفیت نتایج انجام کارهانتایج مهمی دراثربخشی سازمان داردوباعث وابستگی فردبه سازمان می شوند .بنابراین درپژوهش حاضرپس ازتشریح متغیرها به بررسی پژوهش های پیشین که درداخل وخارج کشورصورت گرفته پرداخته شده، تاباتوجه به این مواردمتغیرهای موردبررسی قرارداده تادرنهایت ،مدیریت کیفیت فراگیروخلاقیت را که باعث توانمندسازی کارکنان وبهبودعملکرد انان می شودرااجراوترویج نمایند.
فصل سوم
روش اجرای تحقیق
در این فصل پس از بیان روش تحقیق به معرفی جامعه ونمونه آماری، روش نمونه گیری ،ابزار تحقیق ،روایی و پایایی ابزار،روش گردآوری وتجزیه وتحلیل داده ها وملاحظات اخلاقی پرداخته ایم.
روش پژوهش
این طرح به لحاظ هدف جزء تحقیقات کاربردی می باشد و به لحاظ شیوه جمع آوری اطلاعات جزء تحقیقات توصیفی از نوع همبستگی می باشد که در آن به توصیف رابطه متغیرها با یکدیگر پرداخته شده است ودرسال ۱۳۹۳انجام شده است.
جامعه پژوهش
جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دبیران زن مقطع متوسطه شهر داراب بوده است که درزمان انجام تحقیق تعدادکارکنان آن ۳۲۰نفربوده اند.
روش نمونه گیری وحجم نمونه
دراین تحقیق حجم نمونه ۱۷۵نفرازدبیران زن مقطع متوسطه شهرداراب بودندکه به روش نمونه گیری خوشه ای یک مرحله براساس ویژگی های جمعیت شناختی همچون سن،جنسیت،تحصیلات،سابقه خدمت،انتخاب شدند نحوه جمع آوری اطلاعات معلمان بدین صورت بودکه پس ازمراجعه به آموزش وپرورش داراب ومشخص نمودن مدارس متوسطه دخترانه،شهرداراب به پنج ناحیه شمال،جنوب،شرق،غرب،ومرکزشهرتقسیم شدندکه ازهرناحیه شش مدرسه دخترانه به صورت تصادفی انتخاب شد.سپس بامراجعه به معلمین،تعداد۱۷۵نفربه عنوان نمونه انتخاب شدند.
روش گردآوری اطلاعات
روش گرداوری اطلاعات میدانی وبااستفاده ازپرسشنامه بوده است.
ابزار گردآوری اطلاعات
درپژوهش حاضرازسه پرسشنامه استانداردمدیریت کیفیت فراگیر(۱۳۸۸)،پرسشنامه توانمندسازی(۱۹۹۵)وپرسشنامه خلاقیت رندسیپ(۱۹۷۹) استفاده گردیده است.
پرسشنامه مدیریت کیفیت فراگیر
این پرسشنامه توسط مقیمی وهمکاران درسال ۱۳۸۸ معرفی گردیده است که توسط محرم زاده ودیگران (۱۳۸۸)نیزمورداستفاده قرارگرفته است.در این پرسشنامه هشت بعد حمایت و رهبری مدیریت عالی سازمان ،برنامه ریزی استراتژیک،تمرکز روی مشتری (مشتری مداری )،شناسایی وآموزش کارکنان،توانمندسازی(قدرتمندسازی)کارکنان وکار تیمی ، اندازه گیری وتجزیه وتحلیل کیفیت،کیفیت وپیامدهای بهبودکیفیت وبهره وری بعنوان ابعادمدیریت کیفیت فراگیرتعریف شده است.
هریک از معیارهای ۸ گانه ارزیابی در پرسشنامه از ۶ گویه تشکیل شده که جمعا دارای ۴۸ گویه می باشد. که کارکنان از هر معیار ۶ گویه ای ،عبارتی که بهترین کاربرد آن معیار را در سازمان نشان می دهدانتخاب می نمایند.برای تعیین امتیاز سازمان از فهرست معیارهای مدیریت کیفیت فراگیر ،گزینه انتخابی را طبق جدول پرسشنامه امتیاز گذاری می شود که امتیاز ۱۶۰-۲۰۰ نشان دهنده تعهد قوی ،امتیاز ۱۲۰-۱۵۹ نشان دهنده فلسفه منطقی با سازماندهی مطلوب ،امتیاز ۸۰-۱۱۹ نشان دهنده اغاز کار سازمان ، امتیاز ۴۰-۷۹ نشان دهنده شناخت مبهم و امتیاز ۰-۳۹ نشان دهنده عدم عملکرد درزمینه بهبود کیفیت و بهره وری می باشد
. روایی و پایایی ابزار
– محرم زاده و همکاران (۱۳۸۸) پایایی پرسشنامه مدیریت کیفیت فراگیر را با استفاده ازروش آلفای کرونباخ ۸۴۹/۰ گزارش نمودند.
– زارعی (۱۳۹۱)پایایی پرسشنامه مدیریت کیفیت فراگیررابا استفاده ازروش آلفای کرونباخ ۸۴۹/۰ گزارش نمودند.باقری(۱۳۹۱)پایایی پرسشنامه مدیریت کیفیت فراگیربااستفاده از روش آلفای کرونباخ ۸۰/۰ گزارش نمودند.
پرسشنامه خلاقیت
این پرسشنامه خلاقیت توسط رندسیپ( ۱۹۷۹) تهیه گردیده که دارای ۵۰ سوال بسته و هرسوال دارای ۵ گزینه است که بنا به دستور العمل این پرسشنامه ضریبی ثابت به صورت مثبت ومنفی برای هرگزینه انتخابی درنظر گرفته شده است که به هنگام استخراج داده ها بدان اعمال می شود.گزینه انتخاب شده توسط آزمون ها را باتوجه به جدول امتیاز بندی،امتیاز گذاری وسپس جمع امتیازات محاسبه می گردد.حداکثرامتیاز ممکن در این پرسشنامه ۱۰۰ و حداقل ۱۰۰- خواهد بود.الف) امتیازمحاسبه شده بین ۸۰ تا ۱۰۰= خیلی خلاق ب) امتیاز محاسبه شده بین۶
۰ تا ۷۹= خلاقیت بالای متوسط ج)امتیاز محاسبه شده بین ۴۰ تا ۵۹= خلاقیت متوسط د) امتیاز محاسبه شده بین ۲۰ تا ۳۹= خلاقیت زیرمتوسط وامتیازمحاسبه شده بین ۱۰۰- تا ۱۹= غیر خلاق را نشان می دهد.(بهنام ،۱۳۸۸)
روایی و پایایی ابزار

• فرهادی پور(۱۳۸۸)درپژوهش خودبااستفاده ازرزش آیتم آنالیز[۵۶]روایی پرسشنامه خلاقیت راتوسط اساتیدودانشجویان دوره دکتری مدیریت دانشگاه شیراز موردتاییدقرارداده است .
• سیادت وهمکاران (۱۳۸۱)در پژوهش خود،روایی پرسشنامه خلاقیت را ۹۱/۰ به دست آورده بودند و ضریب پایایی پرسشنامه خلاقیت رندسیپ (۱۹۷۹)،از طریق فرمول ضریب آلفای کرونباخ ۹۲/۰ اعلام نمودند،ترابی(۱۳۸۹)، پایایی این پرسشنامه را از طریق فرمول ضریب آلفای کرونباخ ۸۹/۰ محاسبه نموده است.
• گلی (۱۳۸۵)درپژوهش خودازپرسشنامه خلاقیت رندسیپ[۵۷]استفاد وروایی آن راموردتاییدقراردده وبااستفاده ازضریب همبستگی اعتبار پایایی پرسشنامه خلاقیت رندسیپ(۱۹۷۹)را۹۸/۰اعلام کرده است.

پرسشنامه توانمند سازی
در این تحقیق ، برای سنجش توانمند سازی کارکنان از پرسشنامه توانمندسازی اسپریتزر (۱۹۹۵)استفاده شده است. این پرسشنامه دارای ۵ بعد احساس استقلال ،احساس شایستگی، احساس موثر بودن ،احساس معنی دار بودن شغل ،و احساس اعتماد میان همکاران که دارای ۲۰ سوال و پنج بعد است که گویه های ( ۱ تا ۴ ،احساس شایستگی ) ،( ۵ تا ۸ ،احساس استقلال )،(۹تا ۱۲، احساس موثر بودن )،(۱۳ تا ۱۶، احساس معنی دار بودن شغل ) و(۱۷ تا ۲۰، احساس اعتماد میان همکاران )را ارزیابی می کند. هر یک از عبارات این پرسشنامه در طیف ۵ درجه ای مقیاس لیکرت ( از کاملا موافقم تا کاملا مخالفم ) تنظیم شده است که بر ای نمره گذاری پاسخها بادرنظر گرفتن درجه بندی پیوستار برای گویه های مثبت به پاسخ کاملا موافقم تاکاملا مخالفم به ترتیب امتیازات ۱ تا ۵ تعلق خواهدگرفت .بنابراین حداکثرنمره برای پرسشنامه ۱۰۰ وحداقل نمره ۲۰ خواهد بود.

• زارعی (۱۳۹۱) پس از جمع آوری اطلاعات پایایی پرسشنامه توانمند سازی را به روش آلفای کرونباخ ۸۴/۰ بدست آورده است،خانعلی زاده در پزوهشی درسال ۱۳۸۹ به میزان۸۳/۰ پایایی توسط آلفای کرونباخ دست یافته است.

روش اجرای تحقیق
مطالعات کتابخانه ای :در این قسمت جهت گردآوری اطلاعات درزمینه مبانی نظری وادبیات پژوهش موضوع، از منابع کتابخانه ای ،مقالات فارسی و لاتین،کتاب های مورد نیاز واینترنت استفاده شده است.
تحقیقات میدانی :دراین قسمت به منظور جمع اوری داده ها واطلاعات برای تجزیه وتحلیل پرسشنامه استفاده گردیده است.

ریاضی و فیزیکپسر۴۵۱۰دختر۵۱۱۱۳تجربیپسر۲۲۳۵۰دختر۲۴۸۵۶۴علوم انسانیپسر۲۰۲۴۵دختر۱۸۷۴۲جمع۱۳۲۴۲۹۸

۳-۵- تعداد نمونه و روش نمونه گیری
حجم نمونه مورد پژوهش تعداد ۲۹۸ نفر می باشد که به روش تصادفی طبقه ای نسبی و بر اساس فرمول کوکران جهت انجام پژوهش انتخاب شدند. که جزئیات آن در جدول فوق آمده است.
۳-۶- روش و ابزارهای جمع آوری اطلاعات
۳-۶-۱- پرسش نامه سلامت عمومی (GHQ) فرم ۲۸ سوالی:
پرسش نامه سلامت عمومی یک «پرسش نامه سرندی»[۱۲۰]مبنی بر روش خودگزارش دهی است، که در مجموعه بالینی با هدف ردیابی کسانی که دارای یک اختلال روانی هستند مورد استفاده قرار می گیرد. پرسش نامه سلامت عمومی را می توان به عنوان مجموعه پرسش هایی در نظر گرفت که از پائین ترین سطوح نشانه های مشترک مرضی که در اختلال های مختلف روانی وجود دارد، تشکیل شده است. بدین ترتیب می تواند بیماران روانی را به عنوان یک طبقه کلی از آنهائی که سالم می پندارد متمایز کند. بنابراین هدف این پرسش نامه دستیابی به یک تشخیص خاص در سلسله مراتب بیماری های روانی نیست، بلکه منظور اصلی آن ایجاد تمایز بین بیماری و سلامت است. این پرسش نامه توسط گلدبرگ[۱۲۱](۱۹۷۲)، ابداع شده، و هدف از آن طراحی و کشف و شناسائی اختلالات روانی در مرکز و محیط های مختلف بوده است. سئوالات این پرسش نامه به بررسی وضعیت روانی فرد در یک ماه اخیر می پردازد، و شامل نشانه هایی مانند افکار و احساسات نابهنجار، و جنبه هایی از رفتار قابل مشاهده است. نتایج تحقیقات هندرسون[۱۲۲](۱۹۹۰)، نشان می دهد پرسش نامه سلامت عمومی (GHQ) شناخته شده ترین ابزار غربالگر در روانپزشکی است. که تاکنون تأثیر شگرفی در پیشرفت پژوهش ها داشته است. این پرسش نامه بصورت فرم های ۲۸،۳۰،۶۰و ۱۲سئوالی می باشد. این پرسش نامه تاکنون به ۳۸ زبان ترجمه و در ۷۰ کشور مورد استفاده قرار گرفته است(به نقل از تقوی ،۱۳۸۰). فرم ۲۸ سئوالی این پرسش نامه توسط گلدبرک و هیلر(۱۹۷۹)، از طریق اجرای روش تحلیل عامل بر روی فرم بلند آن طراحی شده است. این پرسش نامه شامل ۲۸ سئوال چهار گزینه ای و دارای چهار مقیاس می باشد که هر کدام از مقیاس ها ۷ سئوال دارد. مقیاس های پرسشنامه سلامت عمومی عبارتند از: مقیاس علائم جسمانی[۱۲۳]، مقیاس اضطراب[۱۲۴]، اختلال در عملکرد اجتماعی[۱۲۵]، افسردگی[۱۲۶] شدید (هورمن، ۱۳۷۶).
سئوالات هر خرده آزمون به ترتیب و پشت سرهم آمده است، به گونه ای که از سئوال ۱ تا ۷ مربوط به خرده آزمون «نشانه های جسمانی» و از سئوال ۸ تا ۱۴ مربوط به خرده آزمون «اضطراب» و از سئوال ۱۵ تا ۲۱ مربوط به خرده آزمون «اختلال در کارکرد اجتماعی» و از سئوال ۲۲ تا ۲۸ مربوط به خرده آزمون «افسردگی» می باشد. منظور از «اضطراب» در این پژوهش نمره زیر مجموعه اضطراب از پرسش نامه سلامت عمومی گلدبرگ است که آیتم های آن عبارتند از: بی خوابی در هنگام نگرانی، بیدار شدن در هنگام خواب، احساس تحت فشار بودن، عصبانیت و بدخلقی، هراسان و وحشت زده بودن، عدم توانائی انجام کارها، دلشوره داشتن، عصبی بودن، که کسب نمره پائین در این عامل نشانه سلامت روانی است. منظور از «افسردگی» در این پژوهش، نمره زیر مجموعه افسردگی از پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ است که آیتم های آن عبارتند از: احساس بی ارزشی، ناامیدی کامل در زندگی، افکار خودکشی داشتن، احساس بد بودن وضع اعصاب، آرزوی مردن و خلاص شدن از وضع زندگی، فکر خاتمه دادن به زندگی خود، کسب نمره پائین در این مقیاس نشانه سلامت روانی است. منظور از «علائم جسمانی» در این پژوهش نمره زیر مجموعه علائم جسمانی از پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ است که آیتم های آن عبارتند از: احساس سلامتی، احساس نیاز به داروهای تقویتی، احساس ضعف و سستی، احساس بیماری، سردرد، احساس فشار سر، احساس داغ شدن و سرد شدن کسب نمره پائین در این مقیاس نشانگر سلامت روانی بالاتر است. منظور از «اختلال در کنش و کارکرد اجتماعی» در پژوهش حاضر نمره زیر مجموعه اختلال در کنش و کارکرد اجتماعی از پرسش نامه سلامت عمومی گلدبرگ است که آیتم های آن عبارتند از: توانائی مشغول نگه داشتن خود، صرف وقت بیش از حد معمول در کارها، احساس خوب انجام دادن کار، احساس رضایت از نحوه انجام کارها و احساس مفید بودن در کارها، احساس قدرت تصمیم گیری، احساس لذت از فعالیت های روزمره، کسب نمره پائین درا ین مقیاس نیز حاکی از سلامت روانی بالاتر است (استورا ، ۱۹۹۱؛ به نقل از دادستان، ۱۳۷۷). بنابراین در این پژوهش، اکتساب نمرات پائین در خرده مقیاس های علائم جسمانی (A)، اضطراب و بی خوابی(B)، کنش و کارکرد اجتماعی ©، و افسردگی و خودکشی (D) و همچنین شاخص کلی علائم مرضی، نشان دهنده سلامت روانی فرد خواهد بود.
روش اجرا و نمره گذاری(GHQ): از ۲۸ عبارت پرسش نامه موارد ۱ الی ۷ مربوط به مقیاس علائم جسمانی است. موارد ۸ الی ۱۴ علائم اضطرابی و اختلال خواب را بررسی کرده و موارد ۱۵ الی ۲۱ مربوط به ارزیابی علائم کارکرد اجتماعی است و نهایتاً موارد ۲۲ الی ۲۸ علائم افسردگی را می سنجد. برای جمع بندی نمرات به اصلا نمره صفر، در حد معمول نمره ۱، بیش از حد معمول نمره ۲ و خیلی بیشتر از حد معمول نمره ۳ تعلق می گیرد. امتیازات جداگانه برای هر یک از ابعاد با جمع زدن پاسخ های مربوط به آن به دست می آید. دامنه نمرات برای هر بعد از صفر تا بیست می باشد. نمرات پایین تر از متوسط در هر بعد بیانگر بالا بودن سلامت روانی در آن بعد می باشد. هر چه نمره فرد کمتر باشد از سلامت روانی بیشتری برخوردار خواهد بود و برعکس. نمره بالا نشانگر برخورداری از سلامت روانی کمتری است. در هر مقیاس از نمره ۲۲ به بالا بیانگر علائم مرضی است(عباس زاده، ۱۳۸۶).
ضرایب اعتبار و پایانی پرسش نامه سلامت عمومی(GHQ): بررسی های اعتبار یابی )۲۸- (GHQ نشان دهنده روایی و پایانی بالای پرسش نامه می باشد. ویلیامز و همکاران، (۱۹۸۹) روی ۴۳ پژوهش که این ابزار را بکار برده بودند، فرا تحلیلی انجام دادند و به حساسیت ۸۴/. و متوسط ویژگی ۸۴/. دست یافتند (امیری و همکاران، ۱۳۸۲ به نقل از عباس زاده، ۱۳۸۶). گلدبرگ و همکاران، ۱۹۷۸ همبستگی بین داده های حاصل از اجرای پرسش نامه سلامت عمومی و چک لیست علائم روان (۹۰ ـ SCL) را بر روی ۲۴۴ نفر آزمونی به میزان ۷۸/۰ گزارش نموده اند. پالاهنگ و همکاران، ۱۳۷۵ به منظور بررسی پایایی پرسش نامه سلامت روانی ۲۸ سوالی با بهره گرفتن از ضریب همبستگی پیرسون پایایی آزمون را در سطح ۹۱/. اعلام نمودند. آقاجانی (۱۳۸۱)، در پژوهش خود پایایی مقیاس های پرسش نامه را در مقیاس کلی سلامت عمومی ۸۲% بدست آورد و پایایی خرده مقیاس ها را بین ۶۲% تا ۹۲ % گزارش نموده است. همچنین یزدان پناه (۱۳۷۵)، پایایی پرسش نامه سلامت عمومی را به روش همسانی درونی و با بهره گرفتن از ضریب آلفای کرونباخ برابر ۸۴/۰ بدست آورد (علومی، ۱۳۸۱). میرخشتی (۱۳۷۵)، پایایی پرسش نامه را به روش همسانی درونی بین ۹۲/۰ بدست آورد. دوستان(۱۳۸۸) در تحقیق خود ضریب آلفای کرونباخ این پرسش نامه را ۸۶/۰ بدست آورده است. در این تحقیق جهت سنجش پایایی پرسش نامه مذکور از ضریب آلفای کرونباخ استفاده گردید که نتایج نشان داد: پایایی آزمون به صورت کلی ۸۹۳/۰، علائم جسمانی ۷۲۵/۰، مقیاس اضطراب ۷۷۳/۰، اختلال در عملکرد اجتماعی ۵۹۴/۰ و افسردگی شدید ۸۷۱/۰ می باشد. و نیز برای بدست آوردن روایی آزمون از روایی محتوا استفاده گردید. در سنجش روایی محتوا، آزمون تکثیر و به تنی چند از متخصصان تعلیم و تربیت و کارشناسان آموزشی سازمان آموزش و پرورش داده شد و نظرات جمع آوری گردید. در اکثر سؤال ها توافق لازم وجود داشت.
جدول ۳-۲: بررسی پایایی پرسش نامه سلامت روانی و ابعاد آن

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت fotka.ir مراجعه نمایید.

 

جدول ۴-۱۴: ضرایب رگرسیونی مؤلفه های پیش بینی کننده نمرات خودارزشیابی دانشجویان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیرهای پیش بین	آماره β	آماره بتا	آماره t	سطح معنی داری
مقدار ثابت	۲۵/۲		۹۷/۱۲	۰۰۰/.
سبک مدیریت غیرمداخله ای	۰۸۷/.	۱۲۲/.	۸۲/۱	۰۶۹/.
سبک مدیریت مداخله ای	۰۸۳/.	۰۹۸/.	۷۳/۱	۰۸۴/.
سبک مدیریت تعاملی	۱۰۳/.	۱۶۸/.	۵۴/۲	۰۱۲/.

با توجه به اطلاعات مندرج در جدول ۴-۱۴، می توان گفت که سبک مدیریت تعاملی، پیش بینی کننده مناسبی برای تعیین میزان خودارزشیابی دانشجویان است. با توجه به اینکه میزان t در سطح ۰۵/. برای سبک مدیریت مداخله ای و غیرمداخله ای معنی دار نیست، لذا می توان گفت که این سبک ها پیش بینی کننده مناسبی برای خودارزشیابی دانشجویان نیستند.
فصل پنجم:
بحث ونتیجه گیری

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

۵-۱ نتایج

مهم ترین نتایج حاصل از تحلیل داده ها عبارتند از:
از دیدگاه دانشجویان، اساتید به چه میزان از سبک مدیریت غیرمداخله ای، استفاده می کنند؟
بر اساس اطلاعات مندرج در جدول ۴-۵-۲، می توان گفت میزان استفاده اساتید از سبک مدیریت غیر مداخله ای کم بوده است. نتایج این پژوهش با یافته های پژوهش هوس بیگی، کرامتی، احمدی (۲۰۱۱)، سماوی، رضایی مقدم و برداران (۱۳۸۷)، و پژوهش نادری و همکاران (۱۳۸۹) هم خوان است. به عنوان نمونه هوس بیگی و همکاران (۲۰۱۱) طی پژوهشی در دانشگاه های دانشگاههای علامه طباطبائی و تهران، نشان دادند که آزادی عمل دانشجویان در سطح پایینی بوده است. همچنین نادری و همکاران (۱۳۸۹) نشان دادند که عدم مشارکت دادن دانشجویان در بحث از سوی اساتید، یکی از مشکلات موجود آموزشی در دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس بوده است.
در تبیین این نتیجه می توان گفت به نظر می رسد یکی از دلایل، محدودیت زمانی باشد. در واقع مشارکت دادن دانشجویان در جریان تدریس و مبنا قرار دادن دیدگاه آن ها، اگر چه موجب تعمیق یادگیری و بهبود کیفیت فعالیت های آموزشی می گردد اما محدودیت زمانی در عمل امکان دانشجومحوری را در جریان تدریس محدود می سازد و امکان تحقق رویکرد غیر مداخله ای را دشوار می سازد.
یکی دیگر از دلایل پایین بودن میزان استفاده اساتید از سبک مدیریت غیرمداخله ای، می تواند ناشی از تمرکزگرایی نسبتاً بالا در برنامه ریزی های درسی و آموزشی باشد. در واقع اساتید طبق برنامه ریزی های از پیش تعیین شده موظف هستند که سرفصل ها و مطالب درسی مشخصی را تدریس نماید. چنین شرایطی با رویکرد مدیریت غیرمداخله ی در تضاد است که طی آن دانشجویان باید تعیین کنندگان اصلی فعالیت های یاددهی – یادگیری باشند.
از دیدگاه دانشجویان، اساتید به چه میزان از سبک مدیریت مداخله ای، استفاده می کنند؟
بر اساس اطلاعات مندرج در جدول ۴-۶-۲ می توان گفت که از دیدگاه دانشجویان، اساتید دانشگاه زیاد از سبک مدیریت مداخله ای استفاده می کنند. نتایج این پژوهش با یافته های پژوهش عارفی و همکاران (۱۳۹۰)، سماوی و همکاران (۱۳۸۷)، و شعبانی ورکی و حسینقلیزاده (۱۳۸۵) هم خوان است که نشان دادند میزان دانشجومحوری در دانشگاه ها در سطح پایین و در عوض میزان استادمحوری در سطح بالایی می باشد.
در تبیین این یافته می توان گفت شاید یکی از دلایل استفاده از مدیریت مداخله ای مربوط به تجربه تحصیل خود اساتید باشد. چون اگر اساتید در دوران تحصیل خود، بیشتر با سبک های تدریس مستقیم و مدیریت مداخله ای مواجه بوده اند و لذا با سبک مدیریت مداخله ای آشنایی بیشتری داشته و از چنین روشی در مدیریت کلاس خود استفاده نمایند.
از دیدگاه دانشجویان، اساتید به چه میزان از سبک مدیریت تعاملی استفاده می کنند؟
بر اساس اطلاعات مندرج در جدول ۴-۷-۲ می توان گفت که از دیدگاه دانشجویان، میزان استفاده اساتید از سبک مدیریت تعاملی کم بوده است. این نتایج همسو با یافته های هوس بیگی و همکاران (۲۰۱۱)، سماوی و همکاران (۱۳۸۷)، و نادری و همکاران (۱۳۸۹) است.
در تبیین این یافته می توان به دلایلی همچون محدودیت زمانی، شیوه چیدمان و آرایش کلاس، ظرفیت و آستانه تحمل متفاوت مدرسان، و نتیجه گرایی به جای فرایندگرایی اشاره کرد.
بین دیدگاه دانشجویان در زمینه میزان استفاده اساتید از سبک های مختلف مدیریت کلاس، تفاوت معنی داری وجود دارد.
بر اساس اطلاعات جدول ۴-۸ می توان گفت که از دیدگاه دانشجویان میزان استفاده از سبک مدیریت مداخله ای به طور معنی داری بالاتر از دو سبک دیگر بوده است. این نتایج هم سو با یافته های هوس بیگی و همکاران (۲۰۱۱)، سماوی و همکاران (۱۳۸۷)، و نادری و همکاران (۱۳۸۹) است. همان گونه که در بحث پیرامون یافته های قبلی اشاره شد، دلایلی همچون زیاد بودن تعداد دانشجویان و کمبود امکانات و تجهیزات آموزشی ممکن است موجب شده باشد که اساتید گرایش بیشتری به سبک مدیریت مداخله ای داشته باشند.
بین دیدگاه دانشجویان پیرامون میزان استفاده اساتید از سبک های مختلف مدیریت کلاس، برحسب دوره تحصیلی، سال تحصیل و رشته تحصیلی، تفاوت معنی داری وجود دارد.

الف – مبنا نقدی [۱۰]

حسابداری نقدی یک سیستم حسابداری است که اساس آن بر دریافت و یا پرداخت وجه نقد استوار است . به عبارت دیگر در سیستم حسابداری نقدی هر گونه تغییر در وضعیت مالی موسسه مستلزم مبادله وجه نقد است . در این سیستم درآمدها و هزینه ها زمانی شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند که وجه نقد آنها دریافت و پرداخت گردد . (باباجانی، ۱۳۷۴، ۱۶) در این روش حساب های دریافتنی ، حساب های پرداختنی ، پیش دریافت و پیش پرداخت نداریم . در نتیجه قسمت اعظم رویدادهای مالی در دفاتر ثبت نشده و در صورت های مالی منعکس نمی شود لذا اطلاعات و گزارشات مالی گویا و واقعی به این روش تهیه نمی شود .
اهم محاسن :

1. ثبت و نگهداری حساب در دفاتر و صورت حساب ها ساده و مختصر انجام می گیرد .
2. نیاز کمتری به نیروی انسانی متخصص و مجرب داشته و ضمناً در وقت صرفه جویی می شود .
3. شناخت و اندازه گیری درآمد ها و هزینه ها به سهولت انجام می گیرد .

اهم معایب :

1. عدم انعکاس فعالیت های مالی غیرنقدی در دفاتر و صورت های مالی .
2. عدم ارزیابی جامع از کلیه فعالیت های موسسه بخصوص ارزیابی عملکرد مدیریت .
3. عدم رعایت اصول و موازین حسابداری .

به دلایل فوق صاحب نظران و مجامع حرفه ای حسابداری ، طرح و تنظیم و اجرای سیستم حسابداری به روش نقدی را توصیه نمی کنند . (سیف الهی و کیا مهر، ۱۳۸۹،۲۳)

ب – مبنا نقدی تعدیل شده[۱۱]

مبنای نقدی تعدیل شده یک روش حسابداری است که به روش حسابداری نقدی شباهت زیادی دارد .
درآمدها در مبنای نقدی تعدیل شده و مانند مبنای نقدی فقط در زمان وصول وجه شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند ، لذا این دو مبنا در مورد درآمدها مشابه هم عمل می کنند و تفاوتی با هم ندارند. تفاوت مبنای نقدی تعدیل شده منحصراً در نحوه برخورد یا شناسایی و ثبت هزینه هاست . (باباجانی، ۱۳۷۴، ۲۹)
شرط لازم و کافی برای شناسایی و ثبت هزینه در مبنای نقدی منحصراً پرداخت است و این موضوع موجب اشکالاتی در شناسایی دقیق هزینه و تفکیک آن از سایر پرداخت ها می شود ، زیرا هر پرداختی لزوماً هزینه نیست . به عنوان مثال در قانون محاسبات عمومی کشور چهار نوع پرداخت شامل هزینه ، پیش پرداخت ، علی الحساب و تنخواه گردان پرداخت تعریف شده است . در هر یک از تعاریف مشخصاتی ارائه گردیده که آنها را از هم متمایز می نماید ، با این ترتیب که در نظام مالی ایران پرداخت ها را از یکدیگر تفکیک نموده است استفاده از مبنای حسابداری نقدی کامل در مورد هزینه ها کاربرد قانونی ندارد به همین دلیل مبنای نقدی مختصری اصلاح شده و متناسب با تعریف قانونی هزینه بکار گرفته شده است. در واقع در حسابداری پرداخت ها روشی به کار گرفته شده است که انواع پرداخت ها را از همدیگر منفک می نماید و هزینه که یک پرداخت قطعی است و در قبال کالا یا خدمت پرداخت می شود از سایر پرداخت ها نظیر پیش پرداخت ، علی الحساب و تنخواه گردان پرداخت که از پرداخت های غیر قطعی است و مادام که کالا یا خدمات آنها تحویل نگردیده است از اقلام دارائی محسوب می شوند ، به نحو قابل ملاحظه ای متمایز شده است .
سیستم حسابداری مورد تایید قانون محاسبات عمومی کشور در مورد پرداخت ها یک سیستم نقدی تعدیل شده است لیکن در خصوص شناسایی و ثبت دریافت ها کاملاً نقدی است . به عبارت ساده تر ثبت و شناسایی هزینه یا خرج طبق قانون محاسبات عمومی کشور مستلزم تحقق دو شرط لازم و کافی به شرح زیر است :
الف – تحویل کالا یا انجام خدمت .
ب – پرداخت به صورت قطعی .
عدم تحقق هر یک از شرایط فوق مفهوم هزینه ها را تغییر خواهد داد . به عنوان مثال اگر کالا تحویل گردد و یا خدمت انجام شود لیکن پرداخت صورت نگیرد هیچ هزینه ای شناسایی نمی شود . بنابراین انعکاسی در دفاتر نیز نخواهد داشت . حال تصور کنید پرداخت انجام شود لیکن کالا یا خدمت تحویل نگردد ، در این حالت چون پرداخت در قبال تحویل کالا یا انجام خدمت صورت نگرفته است نوع دیگری از پرداخت ها تحقق یافته است که در ماده ۲۸ قانون محاسبات عمومی کشور عنوان پیش پرداخت را به خود اختصاص داده است . با این ترتیب مفهوم هزینه در قانون محاسبات عمومی کشور عبارت است از بهای پرداخت شده کالایی که تحویل شده و یا خدمتی که انجام گرفته است . این مفهوم هزینه با سیستم حسابداری نقدی تعدیل شده سازگار است . (باباجانی، ۳۴،۱۳۷۴)
به طور کلی در این روش حساب های دریافتنی ، حساب های پرداختنی ، پیش دریافت نداریم ولی حساب های پیش پرداخت ، علی الحساب ، و تنخواه گردان پرداخت داریم . (سیف الهی و کیا مهر، ۳۱،۱۳۸۹)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

ج – مبنا تعهدی[۱۲]

در مبنای تعهدی زمان تحصیل و یا تحقق درآمد هنگامی است که درآمد به صورت قطعی تشخیص می شود و یا بر اثر ارائه خدمات حاصل می گردد ، لذا زمان وصول وجه در این روش مورد توجه قرار نمی گیرد بلکه زمان تحصیل و یا تحقق درآمد در شناسایی و ثبت درآمد اهمیت دارد. هم چنین مبنای شناسایی و ثبت هزینه ها زمان ایجاد و یا تحقق هزینه هاست . به بیانی دیگر زمانی که کالائی تحویل می گردد و یا خدماتی انجام می شود ، برای موسسه معادل بهای تمام شده کالای تحویلی یا خدمت انجام یافته بدهی قابل پرداخت ایجاد می شود . برای ثبت این واقعه مالی بایستی بهای تمام شده کالا یا خدمت را از یک طرف به بدهکار حساب هزینه و از طرف دیگر همان مبلغ را به بستانکار حساب اسناد هزینه پرداختی که یک حساب بدهی است منظور می نمائیم . بدیهی است بدهی ایجاد شده ناشی از تحویل کالا یا انجام خدمات زمانی از دفاتر حسابداری حذف می شود که وجه آن پرداخت گردد . (باباجانی،۱۳۷۴ ،۴۰)
برخی از منتقدان در برابر گزارشگری مالی تعهدی برای واحد های دولتی ، استدلال می کنند که هدف واحدهای دولتی سود آوری نیست . بنابراین سود معیار مناسبی برای سنجش عملکرد آن ها به شمار نمی رود و در نتیجه ساختار مالی مبتنی بر حسابداری تعهدی برای دولت مناسب نیست . در بخش دولتی سرمایه در گردش ، شاخص توانایی ادامه فعالیت نیست و این موضوع با تمایل مجلس برای ادامه تخصیص اعتبار در ارتباط است و ظرفیت های انتخاب ، برای دولت نامربوط است . (وکیلی فرد و نظری، ۱۱۴،۱۳۹۱)
اهم محاسن :

1. ارزیابی عملکرد مدیریت و هم چنین تهیه اطلاعات مفید برای مدیران و مسئولین در جهت اخذ تصمیمات صحیح ، منطقی و عقلایی .
2. افزایش ضریب کنترل و نظارت بر پیشرفت عملیات و برنامه ها ، در نتیجه اظهارنظر دقیق و کامل توسط حسابرسان نسبت به فعالیت های منعکس شده در دفاتر که موجب افزایش ضریب بودجه ای کنترل می گردد .
3. ارقام مندرج در بودجه سال بعد با مبنایی صحیح تر و دقیق تر تهیه و تنظیم و ارائه می گردد .

اهم معایب :

1. ثبت و نگهداری حساب ها نیاز به صرف وقت بیشتری دارد .
2. در قیاس با روش نقدی قدری پیچیده تر و نیاز به نیروی انسانی مجرب تر دارد .

به دلایل فوق صاحب نظران و مجامع حرفه ای حسابداری ، در طراحی سیستم و نظام مالی هر موسسه روش فوق را توصیه می کنند . (سیف الهی و کیا مهر، ۳۲،۱۳۸۹)
بطور کلی در مقایسه حسابداری تعهدی و نقدی می توان به موارد زیر به عنوان مزایای استفاده از روش حسابداری تعهدی کامل اشاره کرد .

1. 1. شناسایی کامل حساب ها و اسناد دریافتنی اعم از تجاری و سایر و انعکاس آنها در صورت های مالی اساسی .
   2. شناسایی کامل حقوق مالی بستانکاران اعم از تجاری و سایر و در نتیجه شناسایی کامل تعهدات پرداختنی اعم از قطعی و احتمالی .
   3. ثبت کامل معاملات پایاپای (تهاتری) – غیر نقدی- و توانایی شناسایی کامل وقایع و رویدادهای مالی غیرنقدی و انعکاس کامل آنها در مجموعه صورت های مالی اساسی .
   4. شناسایی و ثبت درآمدهای مستمر و غیر مستمر در لحظه تحقق و شناسایی و ثبت هزینه ها نه تنها هنگام تحقق ، بلکه حتی در صورت احتمال ممکن در وقوع آنها ، درآینده .
   5. شناسایی و تفکیک هزینه های سرمایه ای از جاری که منجر به شناسایی و ثبت کلیه دارایی ها ، طرح ها و پروژه ها شده و موجب می شود تا نتیجه عملکرد مالی بطور جامع و صحیح قابل احتساب باشد و در نتیجه امکان ردیابی ، کنترل و مدیریت دارایی ها و پروژه ها را میسر می سازد و در نهایت منجر به استقرار صحیح سیستم بهای تمام شده به دلیل تشخیص و شناسایی دقیق مراکز هزینه می شود .
   6. شناسایی و ثبت کلیه سرمایه گذاری ها در واحدهای تابعه و ثبت کلیه مشارکت ها با بخش خصوصی ، بموجب پروتکل ها و قراردادهای منعقده .
   7. شناسایی و ثبت کامل سهم «واحد اقتصادی» از سود ماحصل مشارکت های اتمام یافته و همچنین سود ناشی از فروش واحدهای متعلق به واحد اقتصادی – تجاری .

1. مقایسه بودجه عملیاتی بخصوص بودجه انعطاف پذیر با عملکرد واقعی بدلیل شناسایی و ثبت کلیه هزینه های تحقق یافته و هزینه هایی که به احتمال ممکن تحقق آنها در آینده وجود دارد ، و در نتیجه امکان شناسایی انحرافات عملکرد .
2. قابلیت انطباق دقیق و جامع سیستم های جانبی اطلاعاتی از جنبه های مقداری و ماهیتی در بخش املاک و انبارهای «واحد اقتصادی» با سیستم جامع حسابداری تعهدی کامل و انجام عملیات اموال گردانی و انبارگردانی در مقاطع مشخص از سال مالی و قابلیت مقایسه ای نتایج واقعی آن و شناسایی مغایرات احتمالی و رفع آن ها .
3. رعایت کامل اصل تطابق[۱۳] که در نهایت قابلیت سنجش و بررسی دقیق و شفاف عملکرد واقعی با بودجه عملیاتی و همچنین قابلیت سنجش و مقایسه ی صحیح عملکرد واقعی ادوار مختلف مالی با یکدیگر را ، موجب می شود . در نتیجه مراجع ذیصلاح ، همواره در مورد سنجش عملکرد واقعی با شفافیت و اطمینان مواجه می شوند که سنگ زیر بنای برنامه ریزی های صحیح و جامع آینده می باشد .
4. کلیه واحدهای تجاری واگذار شده به «واحد اقتصادی» به صورت تعهدی در حساب ها شناسایی و ثبت شده و در نهایت در صورت های مالی اساسی منعکس می شود .
5. واحد اقتصادی قادر خواهد بود با اخذ رتبه بندی بین المللی ، این امکان را به وجود آورد که هر سازمان بین المللی با توجه به این اعتبارات ، به “واحد اقتصادی” وام پرداخت نماید ، در چنین شرایطی “واحد اقتصادی” نیازمند دولت نیست و اعتماد به نفس انجام معاملات بین المللی را پیدا می کند . همچنین وام های دریافتی از سازمانها و نهادهای دولتی و تعهدات مرتبط با آنها ، به صورت مناسب در حساب ها منعکس می شوند و شفافیت اطلاعاتی مناسب برای ارتقای اعتبار مالی “واحد اقتصادی وام گیرنده” برای طرف های وام دهنده بوجود می آید.
6. سود یا زیان ناشی از تسعیر نرخ ارز دارائی ها و بدهی های ارزی در تاریخ ترازنامه به دلیل انجام معاملات تجاری ارزی با واحدهای اقتصادی فرامرزی ، شناسایی و ثبت می شود و در صورت های مالی منعکس می شود . همچنین در زمان تبدیل و تسویه قطعی بدهی های ارزی و دریافت مطالبات ارزی ، سود و زیان ناشی از تبدیل نرخ ارز ، شناسایی و ثبت می شود که امر یکی از عوامل اعتباربخشی بین المللی به واحد اقتصادی می شود .
7. امکان محاسبه بهای تمام شده خدمات ، تولیدات و پروژه های عمرانی که این امر موجب استفاده بهینه از منابع محدود به منظور ارائه محصولات و خدمات مناسب ، مدیریت موثر بر هزینه خدمات و پروژه ها و همچنین تخصیص منابع به فرصت های ارزش آفرین سرمایه گذاری در عرصه ی داخلی و بین المللی .

هوش: رابطه هوش با نوع نظام اخلاقی
برخی رویکردهای نظری میان بهره هوشی و اخلاقیات افراد قائل به ارتباط مستقیم هستند. تعمیم این ارتباط به نوع نظام اخلاقی افراد مفروض پژوهش حاضراست. نتایج آزمون گاما حاکی از عدم ارتباط معنادار میان بهره هوشی و شاخص نظام اخلاقی پاسخگویان است. ضریب گامای محاسبه شده معادل ۱۰۷/ و سطح معنادری ۱۰۴/ است. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که میان بهره هوشی و نوع نظام اخلاقی افراد رابطه معناداری وجود ندارد. بدین معنی که داشتن نظام اخلاقی قدسی یا دنیوی متأثر از میزان بهره هوشی افراد نیست.
تخیل: رابطه تخیل با نوع نظام اخلاقی
برخی رویکردهای نظری میان ظرفیت خیالورزی افراد و اخلاقورزی آنها قائل به ارتباط مستقیم هستند. تعمیم این ارتباط به نوع نظام اخلاقی افراد مفروض پژوهش حاضراست. نتایج آزمون گاما حاکی از عدم ارتباط معنادار میان ظرفیت خیالورزی و شاخص نظام اخلاقی پاسخگویان است. ضریب گامای محاسبه شده معادل ۱۲۱/ و سطح معنادری ۰۷۳/ است. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که میان ظرفیت خیالورزی و نوع نظام اخلاقی افراد رابطه معناداری وجود ندارد. بدین معنی که داشتن نظام اخلاقی قدسی یا دنیوی متأثر از ظرفیت خیالورزی افراد نیست.
خلق و خو : رابطۀ خلق و خو با نوع نظام اخلاقی
برخی رویکردهای نظری میان خلق و خوی افراد و اخلاقورزی آنها قائل به ارتباط مستقیم هستند. بدین معنی که بعضی از ویژگیهای زیستی ـ روانی که افراد به صورت ژنتیکی دارا هستند و به میزان ناچیزی از محیطهای فرهنگی و اجتماعی که در آن میبالند متأثر میشوند تعیین کننده میزان اخلاقورزی آنهاست. تعمیم این ارتباط به نوع نظام اخلاقی افراد مفروض پژوهش حاضراست. نتایج آزمون گاما حاکی از عدم ارتباط معنادار میان خلق و خو و شاخص نظام اخلاقی پاسخگویان است. ضریب گامای محاسبه شده معادل ۰۲۹/- و سطح معنادری ۶۷۶/ است. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که میان خلق وخو و نوع نظام اخلاقی افراد رابطه معناداری وجود ندارد. بدین معنی که داشتن نظام اخلاقی قدسی یا دنیوی متأثر از خلق وخوی افراد نیست.
در مجموع نتایج حاصل از توصیف آماری شاخص نظام اخلاقی( دنیوی و قدسی) برحسب جنس، بهره هوشی، ظرفیت خیالورزی و خلق و خوی پاسخگویان حاکی از عدم ارتباط میان ویژگیهای زیستی ـ روانی افراد و نوع نظام اخلاقی قدسی یا دنیوی آنان است. بدین ترتیب در جامعه آماری مورد پژوهش، نه زن و مرد بودن، نه میزان بهره هوشی بالا یا پایین داشتن، نه میزان تخیل بالا و پایین داشتن و نه خلق وخویهای درونگرا و برونگرا هیچکدام در تغییرات شاخص نظام اخلاقی از دنیویتر به قدسیتر یا بالعکس دخالت ندارند. بنابراین با رد فرضیه اول پژوهش که گویای ارتباط میان ویژگیهای زیستی ـ روانی افراد و نوع نظام اخلاقی آنها بود زمینه برای آزمون تأثیر عوامل فرهنگی ـ اجتماعی فراهم میگردد.

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

متغیر وابسته متغیر مستقل	شاخص نظام اخلاقی قدسی و دنیوی
	سطح معناداری s	ضریب گاما γ
بهره هوشی	۰/۱۰۴	/۱۰۷۰
تخیل	۰/۰۷۳	۰/۱۲۱
خلق و خو	۰/۶۷۶	-/۰۲۹

۴-۳-۲- رابطۀ دسترسی خانواده ها به جهان اجتماعی دینی و نوع نظام اخلاقی افراد

دومین فرضیه ناظر به رابطۀ میان دسترسی خانوادگی افراد به جهان اجتماعی دینی و نوع نظام اخلاقی آنها بود. این متغیر، تفاوت موقعیت خانواده های افراد را در جهان اجتماعی پایه نشان میدهد. از کانال این موقعیت، میزان مشارکت افراد در جهان اجتماعی دینی و تعلق آنها به این جهان و بالتبع آثار احتمالی این مشارکت در هویت و نظام اخلاق خود آنها جستوجو میشود. این رابطه یک بار به صورت جداگانه با مؤلفههایی از قبیل میزان دینداری والدین، شبکۀ روابط خویشاوندی، حجم خانواده، انسجام خانواده، کم و کیف روابط خواهران و برادران، شیوه های انضباطی والدین و منزلت اجتماعی خانواده، و یک بار هم با شاخصی که از همین مؤلفه ها به دست میآید آزمون میشود.
میزان دینداری والدین: رابطه میزان دینداری والدین و نوع نظام اخلاقی
نتایج مطالعه این رابطه در جدول شماره ۱۹-۴ خلاصه شده است.

۱۹-۴- رابطۀ دینداری والدین و شاخص نظام اخلاقی دنیوی ـ قدسی

 

 

همچنین اقداماتی برای توزیع مجدد و جبران ضرر کشورهای کم توسعه در منطقه و استفاده از سیاست ترکیبی توزیعی_افزایشی مورد نظر است زیرا در کشورهای در حال توسعه این ترس وجود دارد که سطوح توسعه یافته-تر منافع بیشتری را به خود اختصاص دهند و همگرایی بجای تسریع توسعه اقتصادی آنها سبب عقب ماندگی بیشتر شود(Salvatore, 1984: 93).
البته شرایط اولیه نیل به همبستگی مورد نظر تفاهم و تعامل مثبت است، زیرا در صورتی که تضادی بین آن ها وجود داشته باشدنتیجه معکوس و منفی یعنی تفرقه و پاشیدگی عاید میگردد(کاظمی، ۱۳۷۰: ۱۰۵).

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

نظریه همگرایی منطقهای کانتوری و اشپیگل

این دو نظریه پرداز سیاست بینالملل، معتقدند یک سیستم، مجموعه ای از روابط است که میان واحدهای خودمختار در عرصه های خاص وجود دارد. بر این اساس آن ها سیستم بین الملل را به سه عرصه جهانی، منطقه ای و داخلی تقسیم می نمایند که درآن سه نوع سیستم: مسلط، تابع و داخلی شکل می گیرد. سیستم تابع روابط و واکنش های متقابل را در درون منطقه شامل می شود و سیستم داخلی مجموعهای از روابط سازمان هاست که به سیاست داخلی شکل می دهد(contori,1970: 3).
بدین ترتیب از نظر آن ها، منطقه به عنوان یک سیستم تابع مطرح می شود. هر سیستم تابع متشکل از چند کشور می باشد که دارای پیوندهای مشترک نژادی، فرهنگی، زبانشناختی و غیره هست. و این احساس هویت مشترک گاهی اوقات با کنش و طرز تلقی دولت های خارج از سیستم تابع تشدید می شود.
بر این اساس، منطقه به نواحی اطلاق میشود که واحدهای تشکیل دهنده آن از لحاظ جغرافیایی در مجاورت با یکدیگر قرار گرفته و امور مربوط به سیاست خارجی آن ها به یکدیگر مرتبط می باشد.
بنابراین از نظر این اندیشمندان: منطقه یک واحد تحلیل مستقل است که از پویایی داخلی خاص خود برخوردار است و تحولات یک منطقه را نمیتوان به سطوح تحلیل دیگر تقلیل داد و کاملا تابع آن دانست.
از این دیدگاه متغیرهای زیر در ترسیم حدود سیستم تابع مورد توجه قرار میگیرند:
۱-کشورها فارغ از سطح قدرتش، تنها عضو یک سیستم تابع می باشد به استثنای دو مورد: یکی قدرتمندترین کشورها که در سیستم های تابع مختلف مشارکت دارند، و دوم برخی از کشورها در حد فاصل بین دو سیستم قرار دارند و ممکن است عضو هر دو سیستم تابع مجاور محسوب شوند.
۲-تمامی سیستم های تابع با توجه به معیار جغرافیایی مشخص می شود، اما معیارهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و سازمانی نیز با آن مرتبط هستند.
۳-اندازه سیستم تابع لزوما تعیین کننده آن نیست.
۴-در درون مرزها سیستم تابع بین عوامل جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی کنش متقابل برقرار است.
۵-قدرت های خارجی نیز نقش مهمی در شرح و ترسیم یک سیستم تابع دارند.
۶-فاکتور جغرافیایی و اجتماعی به ندرت تغییر میکند، ولی متغیرهای سیاسی و ایدئولوژیکی سیال خواهند بود.( contori,1970: 4-5).
آن ها پانزده سیستم تابع مطرح می کنند که خاورمیانه نیز یکی از آن ها می باشد. آن ها در بیان عملکرد هر سیستم تابع به چهار متغیر الگویی: میزان و سطح انسجام و همبستگی(همبستگی فرهنگی و قومی) ، ماهیت ارتباطات((رسانه های جمعی و روزنامهها)، سطح قدرت(قدرت مادی و نظامی) و ساختار روابط(همکاری و منازعه) اشاره میکنند.
آنها در تقسیم بندی سطوح قدرت کشورها را به چند دسته تقسیم میکنند: اول بازیگرانی که در نقش موثر در نظام منطقه ای خود بازی میکنند مثل ایران و عربستان، دوم بازیگرانی که بر اثرگذاری در نظام منطقهای محدود است مثل امارات و سوم بازیگرانی که توانایی دگرگونی در نظام منطقهای خود را ندارند مثل بحرین(جعفری ولدانی، ۱۶، ۱۳۸۸).

نظریه وابستگی متقابل:

رابرت دال در مقابل کارکرد گرایی نظریه وابستگی متقابل را مطرح کرد. این نظریه همگرایی را فراتر از یک منطقه و قاره می بیند. تاکید آنها این است که بعد از جنگ جهانی دوم مسائلی مثل گسترش تجارت جهانی و انقلاب تکنولوژیک رابطه میان کشورها را تغییر داده است.در این دوره بازیگران بین المللی تغییر یافته اند.
دولت ها را از نقش بازیگری بین المللی قبل خارج کرده اند.روابط بین کشورها میل به سمت حوزه های سیاست سفلی پیدا کرده است.این تغییرات نظام بین الملل را به یک نظام چند لایه که همگرایی در سطح بین المللی را شکل داده اند تبدیل کرده است و به روابط علی نمی پردازد.
نظریه وابستگی متقابل را در زمره نظریه هایی در روابط بین الملل می دانند که در راستای پیوند دو سطح تحلیل خرد وکلان در مطالعه روابط بین الملل مطرح شده است. کوهن ونای می کوشند«سیاست جهانی را با طرح توضیحاتی درسطح نظام بین الملل» درک کنند اما درعین حال به روند های داخلی نیز توجه دارند. مفاهیم بنیادین وابستگی متقابل را می توان شامل وابستگی متقابل،قدرت،حساسیت،آسیب پذیری، هزینه، تقارن وعدم تقارن دانست. وابستگی متقابل در ساده ترین مفهوم وابستگی دو جانبه است. قدرت ناشی از وابستگی متقابل نامتقارن است.حساسیت متضمن درجه واکنش در یک چهاچوب سیاست گذاری است.آسیب پذیری « قابلیت یک بازیگر در تحمل هزینه های ناشی از وقایع خارجی، حتی پس از تغییر سیاست ها» است.(مشیر زاده، ۱۳۸۹: ۴۹-۴۸)
مفهوم هزینه در مقابل سودقرار می گیرد. مفروضه های اصلی این نظریه:۱٫کانال های متعددی جوامع را به یکدیگر می پیوندند.بنابراین دولت ها نقش انحصاری ،آزادی عمل خود را در روابط بین الملل ازدست می دهند وتمایز بین سیاست داخلی وبین المللی کمرنگ میشود واز میزان خشونت در روابط جوامع کاسته میشود۲٫دیگر سلسله مراتب روشنی در دستور کار بین المللی وجود ندارد وبنابراین ترتیب موضوعات داخلی و بین المللی بر اساس مسائل اقتصادی و وابستگی متقابل تعیین می شود و همینطور اهداف دولت ها تنوع پیدا کرده و دیگر هدف اصلی دولت ها امنیت نظامی نمی باشد۳٫کاربرد نیروی نظامی از سوی دولتها کاهش پیدا می کند وازاین رو مفهوم بحران تغییر می کند.
وابستگی متقابل وضعیتی است که رفتار های دویا چند بازیگر تحت تاثیر متقابل یکدیگر باشد. بر این اساس وابستگی متقابل یک نظریه تکثر گراست و به کشورها و بازیگران دیگر هم اعتقاد دارد. جوزف نای ورابرت کوهین معتقدند وابستگی متقابل لزوما مثبت ومبتنی بر منافع مشترک نیست وممکن است منفی باشد. میزان وابستگی متقابل حساسیت، سرعت،کمیت وکیفیت تاثیر گذاری کشورهاست.(دهقانی فیروزآبادی، ۱۳۸۹: ۴۳-۴۴)
نظریه پردازان وابستگی متقابل، صرفا به افزایش کمی پیوندهای متقابل در انواع حوزه های موضوعی گوناگون اشاره نکرده بلکه به جنبه های کیفی این تحول نیز عنایت داشته اند. (قوام،۱۳۸۴: ۳۹)
نظریه وابستگی متقابل پس از ناامیدی از نظریه نوکارکردگرایی ایجاد شد. مهمترین تفاوت وابستگی متقابل وهمگرایی در دونکته است: ۱٫وابستگی متقابل غایتمند نیست.۲٫نظریات نوکارکرد گرایی وهمگرایی، همگرایی را در یک منطقه خاص توضیح می دادند اما وابستگی متقابل در صدد توضیح آن در نظام بین الملل است در عین حال وابستگی متقابل اهمیتی برای حوزه های علیا وسفلای سیاست قائل نیست وامنیت نظامی را مهمترین خواسته کشور ها نمی داند. وابستگی متقابل تا اندازه ای واکنشی به واقعیت های عینی در صحنه روابط بین الملل است وتلاش نظری برای تلفیق دو دیدگاه نوکارکرد گرا وواقع گرا است. (دهقانی فیروزآبادی ۱۳۸۹: ۴۳-۴۴)
نظریهپردازانی مثل کوهن و نای معتقدند وابستگی متقابل لزوما مثبت و مبتنی بر منافع مشترک نیست و ممکن است منفی باشد. نکته دیگر اینکه وابستگی متقابل لزوما متقارن نیست، یعنی دو کشور صد در صد وابستگی یکسانی به یکدیگر ندارند و تاثیر گذاری یکی به اندازه دیگری نیست.

فصل سوم

فرصتها بین جمهوری اسلامی ایران و شورا

بخش اول: روابط ایران و شورا

روابط ایران و شورای همکاری خلیج فارس در ادوار مختلف دارای فراز و نشیب های فراوانی بوده است و بیشتر میل به واگرایی داشته تا همگرایی، اما با توجه به وجود برخی از فرصت ها در برهه هایی از زمان میل به همگرایی در روابط طرفین افزایش یافته است که به آن اشاره میشود.
در دوره اصلاحات سیاست بهبود روابط با همسایگان از اولویت اساسی برخوردار شد، به طوری که در عرصه منطقه ای تنش زدایی و عادی سازی روابط که در دوره سازندگی آغاز شده بود با شدت بیشتری دنبال شد. در این راستا، روابط ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بهبود یافت، به طوری که از دوره آقای خاتمی به عنوان گرم ترین مرحله تاریخ سیاسی روابط ایران و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس به ویژه عربستان یاد میکنند. سرآغاز اعمال و اجرای سیاست تنش زدایی، هشتمین اجلاس سران کنفرانس اسلامی در آذر ۱۳۷۶ در تهران بود. مهمترین دستاورد این اجلاس، توسعه و تعمیق روابط ایران و عربستان بود به گونه ای که امیر عبدالله، ولیعهد عربستان در اجلاس حضور داشت و آن را دیداری تاریخی خواند(حافظیان، ۱۳۸۸: ۱۰)
بعد از یازده سپتامبر ۲۰۰۱ روند تحولات منطقه ای دارای ویژگی هایی بوده است که تاثیرات عمده ای بر روابط شورای همکاری خلیج فارس و ایران دارد. اولین موضوع بحث تردید در روابط سنتی شورا در جهت کاهش آسیب پذیری ها و تهدیدات خود است، زیرا شورا همواره پیوند با قدرت های بزرگ به ویژه آمریکا را در دستور کار خود قرار داده بود، اما با وقوع حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر و انتقاد آمریکا از اعضای شورای همکاری به خصوص از عربستان، باعث شد که تا حدی در روابط سنتی خود بازنگری کند.
روابط ایران با شورای همکاری خلیج فارس بیشتر تحت تاثیر روابط ایران با کشور عربستان میباشد. بنابراین از دوره اصلاحات و به ویژه از سال ۲۰۰۱ بعد از امضای قرارداد امنیتی بین ایران و عربستان را میتوان نقطه عطف روابط و سر آغاز فصل نوینی در تعاملات دو کشور دانست.
سعودی ها از نتایج انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ و سیاست تنش زدایی و اعتماد سازی دولت جدید به گرمی استقبال کرده، و با اشتیاق بیشتر ، گامهای جدیدی را در به منظور ارتقای روابط سیاسی – فرهنگی – اجتماعی برداشتند . دوره اصلاحات به لحاظ حجم رفت و آمد ها و تنوع فعالیتهای دو جانبه ، دوره ای استثنایی به شمار می رفت و برخی اقدامات انجام شده برای اولین بار در طول تاریخ روابط دو کشور به وقوع پیوسته است. (فرازمند،۱۳۷۸: ۴۲۲-۴۲۱)
برخی از اهم این تحولات به شرح زیر است :

1. سفر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام به عربستان و استقبال امیر عبدالله از ایشان
2. امضای موافقتنامه عمومی همکاریهای بازرگانی ، اقتصادی ، سرمایه گذاری ، فنی ، علمی ، آموزشی، ورزشی و فرهنگی
3. تشکیل اولین کمیسیون تجاری دو کشور
4. رفع ممنوعیت حضور ایرانیان در عربستان در غیر از سفرهای زیارتی
5. سفرهای مکرر وزرای خارجه دو کشور در این دوره
6. سفر سید محمد خاتمی رییس جمهور ایران به عربستان و استقبال بی سابقه طرف عربستانی از ایشان
7. سفر امیر سلطان بن عبدالعزیز – وزیر دفاع و هوانوردی و بازرس کل عربستان – به تهران و امضای موافقت نامه حمل ونقل هوایی میان دو کشور
8. امضای پیمان امنیتی میان ایران و عربستان در سال ۲۰۰۱
9. افزایش تعداد عمره گزازان از ۱۰۰ هزار نفر در سال ۷۸ به ۵۳۵ هزار نفر در سال ۸۳
10. افزایش حجم مبادلات اقتصادی تا ۵۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۳

در دور جدید بعد از سال ۱۹۹۷ شورای همکاری کمیته ای متشکل از وزرای خارجه عربستان سعودی قطر و عمان جهت حل و فصل موضوع جزایر تشکیل می دهد. در این دوره برخی از کشورهای شورا از جمله عربستان تمایل چندانی به پیوند زدن مسئله جزایر به روابط دو جانبه خود با ایران نداشتند بعد از سال ۱۹۹۷ شورای همکاری تصمیم گرفت که موضوع رابطه با ایران را از موضوع جزایر جدا کند اما امارات سرسختی نشان داد سپس تصمیم گرفته شد که کشورهای در پیشبرد روابط دو جانبه خود با ایران جدا از موضوع جزایر آزاد باشند در این دوره تشکیل کمیته شورا برای میانجیگری در مورد مسئله جزایر نتیجه خاصی در پی نداشت. در این دوره مذاکرات مستقیم بین مقامات ایران و امارات و سفرهای علنی و نیمه علنی آغاز شد و امیدواری هایی برای حل مسئله جزایر ایجاد شد. این مذاکرات از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۴ ادامه داشت و در بیانیه های شورای همکاری مورد حمایت قرار گرفت اما این مذاکرات به دلیل ضعف محتوایی و فقدان کار کارشناسی و حقوقی و مبتنی بودن بر سلایق شخصی بدون نتیجه ای خاص در سال ۲۰۰۴پایان یافت. با پایان این دوره از مذاکرات شورای همکاری از عدم نتیجه بخشی آن اظهار تاسف کرد و بار دیگر بیا نیه های تند شورا در خصوص ایران آغاز شد.
از سال ۲۰۰۵ با وقوع تحولاتی مانند اشغال عراق و متهم کردن ایران به نفوذ و دخالت در عراق از سوی کشورهای عربی و پرونده هستهای ایران دوره ای از تنش در روابط ایران وشورای همکاری آغاز می شود. این دوره کنونی را می توان یکی از پرتنش ترین و پرانتقادترین دوره ها در تاریخ روابط ایران و شورا برشمرد که موضوعات و محورهای متنوع تری را شامل می شود۰در این فصل به بررسی همگرایی بین جمهوری اسلامی ایران با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس مس پردازیم

بخش دوم: فرصتها و زمینه های همگرایی

روابط اقتصادی وتجاری ایران باکشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس، بیشتر تحت تاثیر ملاحظات روابط سیاسی قراردارد. اما با این وجود، زمینه هایی برای گسترش روابط اقتصادی تجاری بین طرفین وجود دارد. تحولات بین المللی و در هم تنیدگی اقتصاد جهانی را میتوان از عوامل گسترش این فرایند محسوب کرد، و همچنین نیازهای داخلی رو به فزاینده ای که طرفها با آن درگیرند به نوعی اقتضا می کند که به همگرایی و گسترش روابط و مبادلات روی بیاورند. بنابراین طیق نظریه های همگرایی کارکردگرایی و نوکارکردگرایی فرصت های موجود در قالب منافع مشترک، زمینه های همکاری و همگرایی را تسهیل می بخشد. در اینجا به فرصتهایی که برای همگرایی هر چه بیشتر جمهوری اسلامی ایران و کشورهای جنوبی خلیج فارس اشاره میکنیم.

۱-وضعیت ژئو استراتژیک خلیج فارس و تنگه هرمز عامل همگرایی

خلیج فارس از قدیم الایام برای کشورهای قدرتمند و کشورهای منطقه دارای اهمیت استراتژیک بوده است. خلیج فارس از آغاز برای استعمارگران آن عصر از دو نظر هائز اهمیت بود. نخست؛ از این جهت که در سر راه هندوستان قرار داشت و کشورهای استعمارگر اروپایی، این کشور را انبار ثروت های بی کران به شمار می آورند.
از طرف دیگر، تسلط بر خلیج فارس برای تسلط بر راه های آبی منطقه وسیعی از آسیا و آفریقا، نقش منحصر به فردی داشت. خلیج فارس از همان آغاز عصر استعمار، همواره تحت سلطه کشوری قرار داشت که بر هندوستان و دریاهای پیرامون آن مسلط بود. از سال ۱۵۰۷ تا ۱۶۲۲ یعنی به مدت ۱۱۵ سال پرتغالیها بر خلیج فارس تسلط داشتند و با افول این کشور انگلیسی ها جای آنرا گرفتند و بعد از این کشور نیز آمریکا در این منطقه حضور یافت. (روشندل و سیف زاده، ۱۳۸۹: ۱۵۶)

ج) تئوری X و تئوری Y
داگلاس مک گرگور دو دیدگاه متمایز از انسان را ارائه کرد. یک دیدگاه اصولاً منفی که آن را تئوری X خواند و یک دیدگاه مثبت که آن را تئوری Y نامید. مگ گرگور پس از مشاهده نوع رفتار مدیران با کارکنان به این نتیجه رسید که یک مدیر از این دیدگاه به ماهیت نوع انسان توجه می کند که مفروضات خاصی را در نظر گرفته است و به آن اساس رفتار خود را با زیردستان تنظیم می نماید.
تئوری X بر اساس مفروضات زیر قرار دارد و مدیر از این زاویه به کارکنان توجه می نماید :
کارکنان به صورت فطری و طبیعی کار را دوست ندارند و در صورت امکان سعی می کنند از انجام آن اجتناب نمایند.
از آنجا که کارکنان کار را دوست ندارند، باید آنان را مجبور کرد و کنترل نمود و یا تهدید کرد تا بتوان به هدفهای مورد نظر دست یافت.
کارکنان از زیر بار مسئولیت شانه خالی می کنند. لذا باید به صورت رسمی آنها را هدایت و رهبری کرد.
بیشتر کارکنان امنیت را بالاتر از عوامل دیگر مربوط به کار قرار می دهند و هیچ نوع جاه طلبی و بلندپروازی ندارند.
تئوری Y بر اساس مفروضات زیر قرار دارد و مدیر از این دیدگاه به کارکنان نگاه می کند :
کارکنان کار را امر طبیعی و همانند تفریح یا بازی می پندارند.
بیشتر افراد می توانند مسئولیت بپذیرند و حتی در پی پذیرفتن مسئولیتها برآیند.
کسی که خود را به هدف و یا هدفهایی متعهد نموده است دارای نوعی خود رهبری و خودکنترلی می باشد.
خلاقیت، یعنی توانایی برای گرفتن تصمیمات خود و بیشتر افراد جامعه دارای این ویژگی هستند. این امر تنها از ویژگی های مدیران نیست. ۰رابینز، ۱۹۹۷، ۷۵)
د) نظریه دوعاملی انگیزش هرزبرگ
یکی دیگر از تئوری های مهم ابتدایی انگیزش تئوری دو عاملی هرزبرگ است که از بسیاری جهات مانند دیگر تئوری های نیاز است که مورد بحث قرار گرفتند. تئوری هرزبرگ نقش مهمی را در شکل دهی تفکر مدیران نسبت به انگیزش ایفا نموده است.
۲-۱۱-۲- توسعه تئوری[۲۳]
هرزبرگ و همکارانش دو عاملی را در بین سالهای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ ارائه دادند. هرزبرگ کار خود را از مصاحبه با دویست نفر حسابدار و مهندس در شهر پترسبورگ آغاز کرد. او از مصاحبه شوندگان خواست زمانی را که احساس رضایت و انگیزش می کردند، زمانی را که احساس نبود انگیزش داشتند را به یاد بیاورند او سپس از آنها خواست آنچه را که موجب خوب و بد در آنها شده شرح دهند.
پاسخ های مصاحبه شوندگان به وسیله مصاحبه کنندگان ثبت شد و سپس بر پایه اطلاعات موجود در آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند در تجزیه و تحلیل محتوایی، کلمات، عبارتها و جمله هایی که مورد استفاده مصاحبه شوندگان قرار می گیرد. بر پایه معنای آنها تجزیه و تحلیل و گروه بندی می شوند (گریفین، ۱۳۷۵، ۹۹، ۹۸)
هرزبرگ در نهایت تعجب مشاهده کرد بین دو گروه عوامل متفاوت و بین احساس متفاوت (خوب و بد) کارکنان به کار رابطه وجود دارد. به عنوان مثال فردی که پایین بودن حقوق را به عنوان عامل ایجاد رضایت و انگیزش در ارتباط می دانست. دستاوردهای هرزبرگ حکایت از این امر می کرد که مدل سنتی رضایت و انگیزش غلط است.
طبق این نظریه کارکنان ممکن است یا رضایت داشته باشند و یا رضایت نداشته باشند. عوامل انگیزش مانند کسب موفقیت و شهرت در مطالعات اولیه به عنوان علت های رضایت و انگیزش مانند کسب موفقیت و شهرت در مطالعات اولیه به عنوان علت های رضایت و انگیزش شناخته شده اند. اگر این عوامل در شغل وجود داشته باشند می توانند موجب انگیزش و رضایت شوند اما عدم وجود این عوامل موجب فقدان رضایت خواهد بود که با نارضایتی تفاوت دارد. (گریفین، ۱۳۷۵، ۹۹)
مصاحبه شوندگان عقیده داشتند که اگر میزان حقوق، ایمنی، نحوه سرپرستی و شرایط کاری به عنوان یک نقص تلقی شوند، ممکن است موجب احساس نارضایتی شوند. هنگامی که این عوامل به اندازه قابل قبولی وجود داشته باشند شخص الزاماً رضایت ندارد، در عوض ناراضی هم نخواهد بود.
هرزبرگ برای به کارگیری تئوری دو عاملی در محیط کار یک فرایند دو مرحله ای را پیشنهاد کرده است. در مرحله اول مدیر باید تلاش کند شرایطی را که باعث ایجاد نارضایتی می شوند و به نظر هرزبرگ برای هر دو بعد ضروری می باشد حذف کند.
برای تحقق این هدف یعنی ایجاد وضعیت عدم نارضایتی مدیر باید به عوامل بهداشتی (به عنوان مثال اطمینان حاصل کند که حقوق و امنیت شغلی به اندازه کافی وجود دارد) و شرایط کاری قابل قبول کارکنان توجه کند. طبق نظر هرزبرگ، هنگامی که عوامل نارضایتی از بین می روند هرگونه عملی جهت بالا بردن سطح انگیزش کارکنان با بهره گرفتن از عوامل بهداشتی بی فایده خواهد بود.
بنابر این، در مرحله دوم باید عوامل انگیزش وارد صحنه شوند. مدیر سازمان می تواند با فراهم آوردن فرصت های لازم جهت کسب موفقیت، شهرت، مسئولیت، پیشرفت و رشد موجب شود کارکنان احساس رضایت و انگیزش کنند.
هرزبرگ بر خلاف سایر نظریه پردازان تقریباً به تفصیل چگونگی به کارگیری این تئوری را به وسیله مدیران توصیف کرده

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت ۴۰y.ir مراجعه نمایید.

است. او جهت سازماندهی وظایف کارکنان، فن غنی کردن شغل را ابداع کرده است. این فن تنها برای عوامل انگیزش ابداع شده است. این توجه به عوامل انگیزشی خود می تواند توضیحی بر علت استقبال گسترده مدیران از تئوری هرزبرگ باشد. (گریفین ۱۳۷۵، ۱۰۰، ۹۹)
۲-۱۱-۳- تئوری ERG آلدرفر
سومین تئوری مهم نیازها در انگیزش، تئوری Erg متعلق به کلیتون آلدرفر[۲۴] است هرچند تفاوتهای زیادی بین این تئوری و تئوری سلسله مراتب نیازها وجود دارد ولی از بسیاری جهات، تئوری Erg تئوری سلسله مراتب را کامل و اصلاح کرده است. Erg از ترکیب حروف اول کلمات زیست و بقا[۲۵]، وابستگی[۲۶]، رشد[۲۷] حاصل شده است. نیازهای زیستی، نیازهایی هستند که برای ابقاء ابتدایی انسان لازم هستند و به تقریب هم سطح نیازهای زیستی و امنیتی مازلو می باشند.
نیازهای وابستگی، شامل نیاز وابستگی به دیگران می شود مانند نیازهای تعلق و احترام مازلو در نهایت، نیازهای رشد با نیازهای منزلت و خودیابی مازلو قابل محاسبه می باشند. (گریفین، ۱۳۷۵، ۹۷)
تئوری Erg شامل اصل «محرومیت – برگشت» است. بدین ترتیب که نیازهای ارضا شده سطوح پایین می توانند دوباره برانگیخته شوند. (در صورتی کنه نیازهای بالا قابل تأمین نباشند.) این تئوری ادعا می کند که بیش از یک نیاز در هر زمان، ممکن است فعال شود. (شرمرهورن، هانت، ازبورن، ۱۳۷۸، ۱۰۰، ۹۹)
۲-۱۲- سلسله مراتب نیازهای مازلو
طبقه بندی نیازهای انسانی در سال ۱۹۴۳ توسط ای.اچ.مازلو اعلام شد. طبق نظر مازلو، نیازهای انسانی را به شرح زیر طبقه بندی کرده است:
الف) نیازهای فیزیولوژیکی.
ب) نیازهای ایمنی.
ج) نیازهای اجتماعی (عشق و محبت).
د) نیاز به محترم بودن (عزت نفس).
هـ) نیاز به خودسازی (خودشکوفایی).
سطوح نیازهای مازلو در نمودار شماره (۱) ترسیم شده است.
شکل شماره ۱- ۲- مدل سلسله مراتبی نیازهای مازلو
نیازهای خودشکوفایی
– رسیدن به آنچه که باید باشد
– استقلال
– خلاقیت
– خود را نشان دادن
– مسئولیت پذیری
– عزت نفس (احترام به خود)
– خود شناسی
– احساس کامیابی
نیازهای احترام
نیازهای اجتماعی
– ازدواج
– مورد پذیرش قرار گرفتن
– عشق و تعلق
– عضویت گروه
– امنیت خود و دارائی ها
– اجتناب از ریسک

« سنت خداوند این است که می بایست همگان را بیازماید و سنت آزمون و ابتلا را بشناسد و آن را باور داشته باشد: احسب الناس ان قالوا آمنا و هم لایفتنون (قرآن، ۲-۱۵۶ ) و بر این عقیده باشد که آزمون امت سخت تر و دشوارتر است و به صرف این که بگوید ایمان آوردیم نمی تواند خود را در آرامش و آسایش ببیند» (عابدزاده، ۱۳۸۵: ۱۰۳)
پایدارى در فرمانبردارى از خداوند واجراى برنامه اى در زندگى که در خور بندگى خداوند باشد یکى دیگر از مهم ترین زمینه هاى صبر است.
«امام غزالى به این نکته توجه کرده مى گوید: صبر در مقام بندگى خداوند بس دشوار است. زیرا انسان طبیعتاً از بندگى و بنده بودن نفرت دارد و مدعى خدایى است و دلش مى خواهد بجاى عبودیت ربوبیت کند.» (قرائتی، ۱۳۸۵: ۱۵۲)
«یکى از عرفا گفته است: یکایک افراد بشر ادعایى راکه فرعون برزبان مى آورد و مى گفت: انا ربکم الاعلى! در مغز خود مى پرورانند; چیزى که هست فرعون زمینه اجتماعى آماده اى در اختیار داشته است و در زمان او مردمى مى زیسته اند که این زبونى را پذیرفته اند و زیربار ادعاى او رفته اند به تعبیر قرآن: فاستخف قومه فاطاعوه.» (قرآن کریم ۴۳- ۵۴)
هر فرد انسانى درهر شرایطى که به سر مى برد، در رفتارى که با خدمت گزاران و زیردستانش و کسانى که به نحوى تحت فرمانش هستند با زبان بى زبانى این ادعا را دارد و مى خواهد این رؤیاى خود را جامه عمل بپوشاند. ممکن است نتواند با صراحت چنین ادعایى را بر زبان براند ولى مگر نه این است که با آن غیظ و غضبى که در برابر کوتاهى یا اشتباه یکى از زیر دستانش از خود نشان مى دهد مى خواهد بفهماند که نسبت به آنان برترى دارد! و به عبارت دیگر در خور امکانات ناچیزش مى خواهد جامه کبریایى خداوند را اگر براى چند لحظه هم شده در بر کند. عبودیت و بندگى به هر ترتیب و به هر شکل براى انسان دشوار است. هریک از عبادات به مناسبتى براى انسان ناخوشایند است: نماز به خاطر سستى. زکات به خاطر بخل و دنیا دوستى. و حج و جهاد به خاطر هر دو. بنابراین صبر در مقام بندگى و پرستش خداونددر حقیقت صبر و مقاومت در برابر سختى ها و دشوارى هاى گوناگون است.بنده اى که مى خواهد فرمانبردار خداوند باشد در دو مرحله نیازمند صبر است: مرحله اول پیش از انجام عبادت: صبر در این مرحله پشتوانه این است که بنده نیتش را پاک گرداند و با اخلاص تمام عبادت را شروع کند و نگذارد انواع و اقسام خودنمایى و ریا آن را بیالاید و عزم جزم کند که کار را تا به آخر خالصانه براى خداوند به جاى آورد. این چنین صبرى براى کسى که از ماهیت نیت و اخلاص وآفات ریا و نیرنگ هاى نفس انسانى با خبر باشدصبر بسیار دشوارى است.
مرحله دوم در حین انجام عبادت: به این معنا که انسان در اثناى عمل لحظه اى از اوج مقام قرب الهى فرود نیاید و از به جاى آوردن آداب و مستحبات عبادت فروگذارى نکند و براى مقاومت با عوامل داخلى و خارجى که دم به دم مى خواهند عزیمت او را سست کنند و توجه او را به مقام پروردگار بکاهند از نیروى صبر مدد بگیرد. صبر در این مرحله هم کار آسانی نیست.» (همان: ۱۹۵)
۳-۳-۵- صبر و ایمان به مشیّت خداوند
یکی دیگر از مسایلی که به انسان کمک می کند تا در برابر دشواری ها و مصیبت ها صبر پیشه کند، باور به قضا و قدر است. وقتی انسان بداند که هر چیزی که انسان بدان گرفتار شده بر پایه برنامه ای از پیش تعیین شده است، بی تابی کم تری از خود بروز می دهد. به ویژه کسانی که می دانند که این از ناحیه خداوندی حکیم و فرزانه است.
« خداوند در آیه ۲۲ سوره حدید به قضا و قدر در مصیبت ها و سختی ها این گونه اشاره می کند: مَا أَصَابَ مِن مُصِیَبهٍ فِی الْأَرْضِ وَلاَ فِی أَنفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتَابٍ مِن قَبْلِ أَن نَبْرَأَهَا إِنَّ ذلِکَ عَلَى‏ اللَّهِ یَسِیرٌ…؛ به هیچ کس مصیبتی در بیرون (زمین) و یا در جانشان نمی رسد مگر آن که پیش از این، در کتابی نوشته شده است و برای خداوند این کار آسان است.» (عابدزاده، ۱۳۸۵: ۱۲۹)
بنابراین انسان نمی بایست از آن چه از دست داده اندوهگین شود و افسوس بخورد و به آن چه به دست آورده شادمان گردد.در این آیه از مردم می خواهد که به مصیبت های وارده این گونه بنگرند که آن ها از جانب خداست و قضا و قدر حتمی است که می بایست انجام شود و انسان در برابرش شکیبایی کند نه آن که افسوس و حسرت بخورد و به حزن و اندوه دچار شود. انسانی که معتقد به قضا و قدر و سنت الهی باشد واکنشی مثبت از خود بروز می دهد که همان شکیبایی و صبر است؛ زیرا می داند که سنت و قوانین الهی قابل تغییر نیستند.
۳-۴- جایگاه صبر و صابران در قرآن
جایگاه صبر و صابران در قرآن با بررسى مواردى که در قرآن سخن از صبر به میان آمده است به وضوح آشکار مى شود و هرگونه تردید را از میان مى برد که از دیدگاه قرآن صبر والاترین و بالاترین درجه دین دارى است و بزرگ ترین امتیاز اهل ایمان به حساب مى آید و بندگان شایسته خداوند به هر مقامى که رسیده اند در پرتو آن بوده است. صبر مهم ترین شاخه درخت ایمان است و مطمئن ترین کشتى نجات است. قرآن صبر را کلید هر خیر و نیکى و دروازه خوشبختى و کامرانى دنیا و آخرت دانسته است. این مطلب وقتى روشن تر مى شود که ببینیم خداوند در چه رابطه هایى از صبر سخن گفته است و جایگاه صبر و صابران را در قرآن که نسخه دیگرى از کتاب آفرینش است چگونه تعیین کرده و کجا نشان داده است. ویژگى هاى بیان قرآنى در رابطه با صبر به قرار زیر است:
۱ . صبر و یقین. در آیه ۲۴سوره سجده

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

2. صبر و شکر. در آیه ۵ سوره ابراهیم آیه ۵ آیه۳۱ سوره لقمان. آیه ۱۹ سوره سبا. آیه۳۳ سوره شورا.

۳ . صبر و توکل. در آیه ۴۲ سوره نحل

4. صبر و نیاش. در آیه ۱۵۳ سوره بقره:

۵ .صبر و تسبیح. در آیه ۴۸: سوره طور
۶ . صبر واستغفار. در آیه ۵۵: سوره مؤمن

7. صبر و جهاد. در آیه ۳۱: سوره قتال

۸ . صبر و عمل صالح. در آیه ۱۱
۹ . صبر و تقوا. در آیه ۱۲۰: سوره آل عمران آیه ۱۸۶ سوره یوسف آیه ۹
۰۱۰صبر و حق. در آیه ۳: سوره عصر

11. صبر و مهربانى. در آیه ۱۷ سوره ۹۰ (بلد)

۳-۵٫ سیمای صابران در قران کریم
دیگر شیوه اى که قرآن براى بیان ارزش و اهمیت صبر و خاطر نشان ساختن عنایت ویژه آیین اسلام به آراستن سیماى مؤمنان به زیور صبر معمول داشته است این است که در لباس داستان تابلوهاى گویا و آموزنده اى را از زندگانى صابران بزرگ تاریخ که هریک در زمینه خاصى الگوى صبر بوده اند ارائه مى دهد.
۳-۵-۱حضرت ایوب(ع) اسطوره صبر در برابر سختی ها
مشهورترین قهرمان صبر در تاریخ بشر که همه جا نامش با صبر همراه است حضرت ایوب است. شهرت صبر ایوب آن چنان است که ضرب المثل شده است. صبر ایوب عبارت بوده است از این که آن حضرت دچار بیمارى سختى مى شود و در همان اثنا همسر و فرزندانش را نیز از دست مى دهد. در قرآن نام حضرت ایّوب چهار مرتبه ذکر شده است که در دو مورد آن داستان (ضبُرّ ایوب) عنوان شده است.
خداوند متعال از حضرت ایوب با عبارات گوناگون و به عناوین مختلف تجلیل کرده است: ۱- واذکر: داستان حضرت ایوب را با خطاب به پیامبر اسلام آغاز مى کند و او را به عنوان الگوى صبر وشکیبایى به پیامبر گرامى اسلام معرفى مى نماید.۲-. عبدنا: بنده ما. به جاى این که بفرماید: (عبداً لَنا)، یکى از بندگان ما ۳-. رحمه منّا: خداوند مى فرماید: او را مشمول رحمت خاص خویش گردانیدیم ۴- إنّا وجدناه صابراً: خداوند با تأکید فراوان بر (صابر بودن) وى گواهى مى دهد. ۵-. نعم العبد: بالاترین ستایش قرآن از انسان این است که خداوند او را به عنوان (عبد) خود معرفى کند و از آن بالاتر این که در باره کسى بگوید: (نعم العبد) (چه بنده خوبى!). ۶-. إنّه اُوّاب: (اواب) صیغه مبالغه است از (اوب) به معناى رجوع و روى آوردن. خداوند مى فرماید: «ایوب بنده صاحبدلى بود که همواره روى دلش به جانب ما بود و جز ما به هیچ چیز و هیچ کس نمى اندیشید» (قرائتی،۱۳۷۳: ۴۲)
۳-۵-۲- حضرت یعقوب، اسوه صبر و گذشت
براى حضرت یعقوب در طول زندگى مصیبت‏ها و حوادث تلخى پیش آمد که کمتر کسى یاراى تحمل آن را داشت و رأس آنها فراق چندین ساله‏ یوسف، عزیزترین فرزندش بود. با عنایت به این‏که وى بر اساس علم الهى از ارزش و منزلت والاى یوسف با خبر بود، از دست دادن یوسف برایش سخت گران آمد. یعقوب در این مصیبت‏ها غرق بود، اما آنى از ذکر خدا و سپاس نعمت‏هاى او غافل نگشت و با توکل بر ذات حق تعالى شکیبایى ورزید و به رحمت و فرج الهى امیدوار بود؛ از این ‏رو چون خبر مرگ یوسف را به او دادند گفت: قالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَکُمْ أَنْفُسُکُمْ أَمْراً فَصَبْرٌ جَمِیلٌ (قرآن: ۱۲-۱۸) گفت: بلکه نفس شما کار بدى را پیش شما آراسته است پس اینک، صبرى نیکو مى‏کنم.
به علاوه، دربرابر فرزندان خطاکار و حسودش که با سهل انگارى یا خیانت موجب این مصیبت شده بودند عفو و گذشت و حتى آمرزش خواهى در پیش گرفته بود، که این از نهایت کرامت و بزرگوارى او حکایت مى کرد؛ «قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّى إِنَّه هُوَ الغَفُورُ الرَّحِیمُ؛» (قرآن: ۱۲-۹۸)
زمانى که فرزندان خطا کارش، یوسف را به چاه انداخته و عذرهاى باطلى تراشیدند، گفت: فَصَبْرٌ جَمِیلٌ وَاللَّهُ المُسْتَعانُ عَلى‏ ما تَصِفُونَ (قرآن:۱۲-۱۸) و اینک صبرى نیکو براى من بهتر است و خدا بر آنچه وصف مى‏کنید، یارى ده است.
و چون در یکى از سفرهاى فرزندانش به حضور عزیز مصر، برادر دیگر یعنى بنیامین را نیز از دست دادند و بازگشتند، یعقوب امیدوارانه گفت: فَصَبْرٌ جَمِیلٌ عَسَى اللَّهُ أَنْ یَأْتِیَنِى بِهِمْ جَمِیعاً إِنَّهُ هُوَ العَلِیمُ الحَکِیمُ؛» (قرآن :۱۲-۸۳) پس صبر من صبرى نیکوست، امید که خدا همه آنان را به سوى من باز آورد، که او داناى حکیم است.» (جزایرى، ۱۳۸۸: ۲۰۲)
۳-۵-۳- حضرت یوسف ، قهرمان صبر و شکیبایی در برابرگناه
یکى دیگر از قهرمانان صبر که در قرآن معرفى شده است حضرت یوسف است. بلاهاى گوناگون همچون حلقه هاى زنجیرى مرگبار دست و پا و سر و پیکر زندگى یوسف را در برگرفته است. در سراسر زندگیش هنوز از یک گرفتارى و مصیبت خلاصى نیافته است که دچار بلاى دیگرى مى شود که دشوارتر از پیش است.از نزد برادران دور مى شود گرفتار همسر جوان و خوشگذران عزیز مصر مى شود. رهایى او از دام آن دختر دربارى شهوت ران منجر به زندانى شدنش مى شود. با پایان گرفتن سال هاى سختى و شدت زندان گرفتار نوع دیگرى از بلایاى دنیا مى شود و رفاه و عافیت و نعمت و برکت به او روى مى آورد. درعین حال مشکل ترین مسؤلیت هاى اجرایى کشور مصر را برعهده دارد. در آن سال هاى قحط و خشک سالى حضرت یوسف وزیر کشاورزى و دارایى و مسؤل جیره بندى ارزاق عمومى است و در سال هاى آخر قحطى به عزیزى مصر مى رسد در کنار همه این گرفتارى ها محنت غربت و دورى از پدر و مادر و برادرانش را هم باید تحمل کند.
محسن قرائتی در سیمای صابران در این باره می نویسد: « هیچ یک از فراز و نشیب هاى زندگى نمى تواند سلاح صبر یوسف را کُند نماید و یا قامت استقامت او را خم کند و کوچک ترین تأثیر نامطلوبى در روحیه اش بگذارد. بنابراین چه جاى شگفتى است که خداوند این چنین به او مکنت دنیوى و منزلت اخروى عنایت فرماید. این ها همه پاداش صبر و تقواى اوست.کلید رمز داستان یوسف و برادرانش و راز موفقیت وى بر آن همه مشکلات و موانع گوناگون همان تقوا و صبر است. جلوه دیگرى از صبر یوسف هنگامى بود که فرمان شاهانه دایر بر آزادى او از زندان صادر گردید. حضرت در برابر این روزنه رهایى از زندان به هیچ وجه ذوق زده نمى شود و خود را نمى بازد. با آن که چندین سال است که در زندان به سر برده است بیش از آن که در اندیشه بیرون آمدن از زندان باشد خواهان رسیدگى به اتهامات ناروایى است که به او زده اند تا بى گناهى و پاکدامنى او بر همگان آشکار شود و راه آن هوسرانان به سوى او بسته شود. نتیجه این صبر هشیارانه و این اقدام آگاهانه آن بود که پادشاه مصر پس از انجام تحقیقات و به ثبوت رسیدن بى گناهى او این بار مشتاقانه گفت: او را به نزد من بیاورید تا او را مشاور خاص خویش گردانم! و وقتى به دربار رفت پادشاه مصر که مردم سراسر مصر جبین بر خاک آستانش مى ساییدند آن تجلیل و تکریم را از او معمول داشت. (فشرده مفاهیم آیات۵۰ تا ۵۴ سوره یوسف) و مهم تر این که از همین روزنه بود که بالأخره آفتاب جهان تاب حکومت و عزت خداوندى به تاریکخانه کشور پادشاهى مصر تابیدن گرفت و مردم مصر پس از سالیان درازاز ظلمات حکومت طاغوت بیرون آمدند و چشمشان به نور عدالت و ایمان روشن گردید.» (قرائتی،۱۳۷۳: ۸۳)
۳-۳-۶- حضرت اسماعیل اسوه صبر در فرمانبرداری از خداوند
در داستان حضرت اسماعیل نوع دیگرى از صبر جلوه کرده است: صبر در فرمانبردارى خداوند و خالصانه گردن سپردن به فرمان الهی. او با خرسندی و رضایت در برابر فرمان خداوند سر خم می کند و جان خویش را برای قربانی شدن در طبق اخلاص می نهد.
شهباز آزادمهر می نویسد: «حضرت ابراهیم خلیل الله در خواب مى بیند که دارد فرزند نوجوانش اسماعیل را ذبح مى کند. خواب پیامبر وحى خداوندى است. درنگ را جایز نمى شمارد. پسرش را فرا مى خواند و موضوع را با او در میان مى گذارد (سوره صافات): یابُنَیَّ إِنِّى أَرَی فِى المَنامِ إِنّى أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ مَاذَا تَری. در نگاه نخستین عبارت ساده و کوتاهى به نظر مى آید که در چند ثانیه بر زبان رانده مى شود. امّا اگر در نظر بگیریم که این سخن را پدر پیرى به پسر نوجوانش مى گوید آنگاه به اهمیت آن پى مى بریم. اسماعیل با گفتن دو جمله در پاسخ پدر نام خود را در طومار پیامبران و صابران راستین جاودانه ساخت: جمله اول: (یاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ): پدر جان! آن چه بدان مأمورى به جاى آور; یعنى: حتى منتظر شنیدن پاسخ من مباش و امر پروردگار را بى درنگ اجرا کن. حتى نگفت: (إِفْعَلْ بى ماتُؤْمَرُ) (هر کار که دستور دارى با من بکنى بکن!) گویى نمى خواهد اصلا خودش را به حساب آورد. جمله دوم. (سَتَجِدُنى إِنْ شاءَ االه مِنَ الصِّابِرینَ) قول مى دهم ـ اگر خداوند بخواهد ـ به شما ثابت کنم که در شمار صابران هستم! ادعاى قهرمانى و شجاعت ندارد، کار خود را به خداوند وا مى گذارد و فقط اظهار امیدوارى مى کند که خدا او را یارى کند تا بتواند در زمره صابران قرار گیرد. و با همین نیروى توّکُل بود که توانست از عهده وفاى به عهد خویش برآید. پدر و پسر هر دو آماده اجراى فرمان خداوند شدند، پدر پیشانى پسر را روى خاک گذارد و کارد بر گلوى او نهاد تا سرش را ببرد (آیه ۱۰۳سوره صافات) که ناگهان مژده آسمانى به گوششان رسید که دست نگاه دارید، آزمونتان تا همین جا بود و از آزمون سربلند به در آمدید.» (آزادمهر،۱۳۸۵: ۱۹۶)
۳-۶- صبر و استقامت در سیره پیامبر اعظم (ص)
روزهایی بر پیامبر گذشت که توصیف آن با بیان و قلم مشکل است؛ دشمنانی که برای نابودی او کمر بسته بودند تا آنجا که خویشاوندان نزدیکش در صف اول این مبارزه قرار داشتند. در کنار آن حضرت، یاران و پیروان اندکش نیز انواع و اقسام شکنجه ها را متحمل می شدند.
از جمله صفات و خصایل وجودی پیامبر اعظم اسلام، درس صبر و استقامت است. در روایتی از امام صادق (ع) آمده است که: «فإنّ الله عزّ وجلّ بعث محمّداً فأمره بالصبر والرفق،». خداوند، حضرت محمد (ص) را مبعوث و او را امر به صبر و مدارا نمود» (کلینی، ۱۳۸۷ ج ۲: ۸۸ .)
۳-۶-۱- صلح حدیبیه جلوه صبر پیامبر (ص)
یکی از ثمرات و جلوه های صبر و استقامت پیامبر اعظم در جریان صلح حدیبیه است که در آیات قرآن در سوره فتح از آن به « فتح المبین » یاد شده است .
سید جعفر شهیدی در کتاب تاریخ تحلیلی اسلام در این باره می نویسد: «در ذی القعده سال ششم هجری پیغمبر با هزار و پانصد تن از مردم مدینه برای ادای عمره روانه مکه شد. قریش چون از قصد پیامبر(ص) آگاه شدند برای ممانعت وی آماده گردیدند. نخست خالد بن ولید و عکرمه بن ابی جهل را روانه کردند تا او را از رسیدن به مکه باز دارند. پیغمبر در جایی که حدیبیه نام دارد و آغاز سرزمین های حرام است فرود آمد و به مردم مکه پیغام داد ما برای زیارت آمده ایم نه برای جنگ، قریش نپذیرفتند. سرانجام مصالحه نامه ای میان پیامبر و مردم مکه امضا شد که به موجب بخشی از مفاد آن، برای ده سال جنگی بین دو طرف نخواهد بود. در این سال مسلمانان نباید به مکه داخل شوند، اما در سال آینده همین موقع مردم شهر سه روز از مکه بیرون می روند و شهر را برای مسلمانان خالی خواهند گذاشت تا زیارت کنند.